Уикипедия kkwiki https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter Таспа Арнайы Талқылау Қатысушы Қатысушы талқылауы Уикипедия Уикипедия талқылауы Сурет Сурет талқылауы МедиаУики МедиаУики талқылауы Үлгі Үлгі талқылауы Анықтама Анықтама талқылауы Санат Санат талқылауы Портал Портал талқылауы Жоба Жоба талқылауы TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Topic 0 1961 3597852 3571561 2026-05-01T14:32:19Z Kvazimodo 124458 /* Сыртқы сілтемелер */ уикилендіру 3597852 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = қала |атауы = Атырау |сурет = {{Photomontage |photo1a = Урал река.jpg |photo2a = Тенгизшевройл и Марриотт.jpg |photo2b = Ural River Atyrau.JPG |photo3a = Атырау. Иманғали мешіті.jpg |photo3b = 카자흐스탄 아티라우(중앙공원) - panoramio - 우한길(HK Woo).jpg |photo4a = Atyrau filarmonia(dom radio).jpg |spacing = 2 |position = center |color_border = white |color = white |size = 383 |foot_montage = }} |әкімшілік күйі = Облыс орталығы |елтаңба = Coat of arms of Atyrau.svg |ту = Flag of Atyrau, Kazakhstan.svg |елтаңба сипаттамасы = елтаңба |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =47 |lat_min =7 |lat_sec = |lon_deg =51 |lon_min =53 |lon_sec = |CoordAddon = type:city(146862)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = 300 |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Атырау облысы |кестедегі облыс = Атырау облысы |ауданы = |кестедегі аудан = |ішкі бөлінісі = |әкімі = Шәкір Кейкін |add1n = Әкімдік мекенжайы |add1 = Атырау қаласы, Әйтеке би көшесі, №77А |құрылған уақыты = 1640 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Усть-Яицкий қалашығы, Нижний Яицкий қалашығы, Чапаев, Гурьев'' |статус алуы = 1885 |жер аумағы = 458 |климаты = қатаң континенталды, қуаң |тұрғыны = 316 449 |санақ жылы = 2023<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = [[қазақтар]] 88,95 %<br>[[орыстар]] 7,73 %<br>[[корейлер]] 0,79 %<br>[[татарлар]] 0,50 %<br>[[өзбектер]] 0,38%<br>басқалары 1,65 %<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = атыраулық |телефон коды = 7122 |пошта индексі = |пошта индекстері = 060001-060011 |ортаққордағы санаты = Atyrau |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/akimat-atyrau?lang=kk Атырау қаласының әкімдігі |сайт тілі = |сайт тілі 2 = |сайт тілі 3 = }} {{мағына|Атырау (айрық)}} '''Атырау''' — [[Атырау облысы]]ның әкімшілік орталығы, [[Қазақстан]]ның [[Батыс Қазақстан|батысында]], [[Жайық]] өзенінің бойында орналасқан қала. Қаланың негізі 1640 жылы қаланған. Тұрғыны 316 449 адам (2023). Атырау қаласынан [[Астана]]ға дейінгі қашықтық 1810 км. == Атауы == Қала жеріндегі белгілі тұңғыш тұрақты қоныс — қазіргі «Орбита» стансасы қасындағы [[Алтын Орда]] кезеңіндегі болған ''Лаэти'' асары. [[Ноғай ордасы]] кезеңінде балықшылардың тұрақты ''[[Үйшік]]'' қонысы [[Жайық|Жайық өзені]] [[саға]]сында орналасқан. Казак-орыстар жаулап ала бастағанда [[1640]] ж. ''Яицкий городок'' аталған қалашық салынған. Жайықтың жоғарысында'' Верхний Яицкий городок'' (қазіргі [[Орал]] қаласы) деген қалашық салынғасын, ''Нижний Яицкий городок'' деп аталып кеткен, соңынан ол — ''Усть-Яицкий городок''. [[Ресей империясы|Ресей ханшайымы]] [[Екатерина II]] ''Яик'' өзенін (Жайықтың [[Орыс тілі|орысша]] атауы) ''Урал'' деп атауын жарлығымен бекіткенде, қаланың атауы ''Гурьев городок'', ''Гурьев'' деп өзгертілген. 1920 жж. қысқа уақытқа большевиктер Гурьевті ''Чапаев'' деп қайта атаған. 1992 ж. бері қала атауы — Атырау. == Этимологиясы == «Атырау» -лексикасы көбіне үлкен айдынды көлдің не теңіздің сала-салаға бөлініп, тармақтанып, шығанақтар мен арал, саға, мүйістер пайда болатын жағалауы. Каспий теңізінің солтүстік-шығыс жағалауын, теңіздің алабын қоса, жергілікті тұрғындар күні бүгінге дейін атырау деп атайды.<ref>{{кітап|авторы=|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Қазақтар|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Атажұрт|орны= Алматы|баспасы=«Білік»|жыл=2003|томы=VIII |беттері=480 |барлық беті=480 |сериясы= |isbn=-5-7667-2054-8|тиражы= }}</ref> == Тарихы == [[File:Герб гурьев.gif|thumb|left|400px|Гурьев таңбасы]] ХVІ ғасырдың бірінші ширегінен бастап , Жайық-Каспий жағалауына Ресей патшасы өкіметінің саясатына шыдамаған және патша үкіметін мойындағысы келмеген қашқын орыс еріктілері, күнкөріс іздеген крепостной шаруалар, қылмыстық элементтерден тұратын Волга бойы казактары келіп қоныс тебе бастаған. Олар келе сала өз кәсіпшіліктерін ашып,балық аулау, балық тұздау қостарын ұйымдастырып, жатар тұрақ орындарын тұрғызады. Сол уақыттан бастап тұрғызылған тұрақтар «[[Үйшік]]» атанып кеткен. Жайық-Каспий жолы Азия елдерімен басқа да елдерге жол ашатын «әрі қақпа,әрі кілт» болатынына көзі жеткен патша өкіметі,ХVІІ ғасырдың 30-шы жылдарының аяғында Ярославлдық көпес, бай саудагер Гурьевтер әулетіне Жайық бойында балық кәсіпшілігін ашуға және бекініс тұрғызуға рұқсат қағазын береді. 1640 жылы Гурьевтер әулетінің басшысы Гурий Назарьев, балалары Михаил, Иван және Андреймен Жайық бойына келіп қоныстанып, өнеркәсіптерін ашып, [[Жайық]] және [[Ембі]] өзені балықтарын өндірістік және сауда мақсатында пайдалана бастайды. Бой көтерген қала мен балықшылық өндіріс табыстары осы өңірді мекендеуші байырғы қалмақтар мен орыс казактарының қызғаныштарын туғыза бастайды. Ақыры қашанда көршілерімен жауласып-қырқысып отыратын қала, қалмақтардың тонауына ұшырайды. Жайық бойындағы бұл оқиға [[Астрахан]] әскерлері басшылығын елең еткізді. Ағаштан тұрғызылған қорған қамал жаудан және өрттен қорғануға қорғаныс бола алмайтынына көздері жеткен патша үкіметі,теңіз маңы және Жайық бойының қорғанысын күшейту мақсатында, 1645 жылдың 18 ақпанында М.Гурьевке қаланы [[қамал]] етіп тұрғызуға рұқсат береді. Рұқсат қағазында қала қамалын Астрахан қаласының үлгісіндей етіп тұрғызу көрсетіледі. Тас қала-қорғанның құрылысы 1647 жылдың 6 маусымда басталып кетеді. Тұрғызылып жатқан қала 1649 жылы казактар атаманы И.Кондырев бастаған казактар тобының шабуылымен тоналады. Жайық бойындағы тас қала-қамалдың құрылысы 15 жылдан соң 1662 жылы аяқталып, Гурьевтердің үлкен қаржылық шығынына шығады. ХVІІ ғасырдың аяғына таман және ХVІІІ ғасырдың басынан бастап, тас қала-қамалы ірі шекаралық қамалға айналады. *1798 жылдың 11 желтоқсанындағы Патша жарлығымен Гурьев қаласы Орал әскери басшылығының қарауына беріледі. *1865 жылы уездік қала болды. *1917 жылға дейін және одан кейінгі 15 жыл бойы Орал әскери облысының орталығы *1925 жылдан [[Бөкей губерниясы]]ндағы Гурьев уезінің орталығы *1929 жылы [[Гурьев округі]]нің орталығы *1930 жылы аудан орталығы *1938 жылғы қаңтар айының 15-інен облыс орталығы. *1992 жылы ақпан айының 21-і күні ҚР Жоғарғы Кеңесінің Төралқасы Гурьев қаласын Атырау қаласы деп атау жөнінде қаулы қабылдады.<ref>{{cite web|url=https://akimat-atyrau.kz/|title=Атырау қаласының ресми сайты|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-13|lang=}}</ref> == Климаты == Климаты қатты континенталды, жазда құрғақ ,ыстық, ал қыста ылғал қармен сипатталатын салқындық. Жазы [[жауын-шашын]]сыз, құрғақ, ыстық ұзаққа созылады. Қыс мезгілінде [[қар]] аз жауып, суық болады. {{Қаланың ауа райы | Ені = 70 | Жағдайы = | Жер_ілік = Атырау | Дерекнама = [http://www.pogoda.ru.net/climate/35700.htm Ауа Райы мен Климат] | Қаң_ор =-6.4 | Қаң_ор_ж-ш =14 | Ақп_ор =-6.3 | Ақп_ор_ж-ш =11 | Нау_ор =0.8 | Нау_ор_ж-ш =15 | Сәу_ор =11.2 | Сәу_ор_ж-ш = 16 | Мам_ор =18.4 | Мам_ор_ж-ш =25 | Мау_ор =24.5 | Мау_ор_ж-ш =18 | Шіл_ор =26.8 | Шіл_ор_ж-ш =10 | Там_ор =24.8 | Там_ор_ж-ш = 10 | Қыр_ор =18.0 | Қыр_ор_ж-ш =8 | Қаз_ор =9.7 | Қаз_ор_ж-ш =16 | Қар_ор =1.3 | Қар_ор_ж-ш =18 | Жел_ор =-4.3 | Жел_ор_ж-ш =14 | Жыл_ор =9.9 | Жыл_ор_ж-ш =175 | Қаң_ор_мин =-9.4 | Қаң_ор_макс =-2.8 | Ақп_ор_мин =-9.9 | Ақп_ор_макс =-1.8 | Нау_ор_мин =-3.1 | Нау_ор_макс =5.8 | Сәу_ор_мин =6.1 | Сәу_ор_макс =17.2 | Мам_ор_мин =12.8 | Мам_ор_макс =24.5 | Мау_ор_мин =18.4 | Мау_ор_макс =30.8 | Шіл_ор_мин =20.5 | Шіл_ор_макс =33.4 | Там_ор_мин =18.5 | Там_ор_макс =31.6 | Қыр_ор_мин =12.3 | Қыр_ор_макс =24.6 | Қаз_ор_мин =5.0 | Қаз_ор_макс =15.3 | Қар_ор_мин =-1.7 | Қар_ор_макс =5.1 | Жел_ор_мин =-7.0 | Жел_ор_макс =-1.1 | Жыл_ор_мин =5.2 | Жыл_ор_макс =15.2 | Қаң_а_мин =-37.9 | Қаң_а_макс =10.5 | Ақп_а_мин =-37.4 | Ақп_а_макс =15.0 | Нау_а_мин =-32.3 | Нау_а_макс =26.3 | Сәу_а_мин = -12.3 | Сәу_а_макс =32.5 | Мам_а_мин =-2.3 | Мам_а_макс =37.6 | Мау_а_мин =2.3 | Мау_а_макс =41.9 | Шіл_а_мин =8.1 | Шіл_а_макс =42.7 | Там_а_мин =4.8 | Там_а_макс =41.6 | Қыр_а_мин =-5.7 | Қыр_а_макс =40.1 | Қаз_а_мин =-15.7 | Қаз_а_макс =29.6 | Қар_а_мин =-29.8 | Қар_а_макс =19.9 | Жел_а_мин =-35.8 | Жел_а_макс =11.8 | Жыл_а_мин =-37.9 | Жыл_а_макс =42.7 }} Атырау қаласы ендігі 47, -07 С., ұзақтығы 51-53 болатын жазы ұзақ, қысы қысқа күндермен сипатталады. Қаңтар айындағы орташа температура -6⁰С-ден бастап -12⁰С-ге дейін, ал шілде айындағы орташа температура +24⁰С-ден бастап +26⁰С-ге дейін. Ең төменгі температура -38⁰С, ең жоғары температура +45⁰С. [[Каспий теңізі]]не құйып, облыс орталығынан өтіп жатқан [[Жайық өзені]]нің арқасында ол жердегі температура судан алыс жердегі аудандардың температурасымен салыстырғанда төмен болып келеді. Жауын-шашын болар-болмас деңгейде, жылына орташа 150 мм, 200 мм шамасында болады. Жел бағыты қаңтар айында оңтүстік-шығыс бағытта болса, ал маусым айында батыс бағытта болады. == Әкімшілік бөлінуі == Атырау қалалық әкiмшiлiгінің құрамында 1 қала, 6 ауылдық округ (Алмалы, Атырау, Дамбы, Еркiнқала, Кеңөзек, Қайыршақты), 15 елдi мекен бар. Қалаға 2013 жылы [[Балықшы (Атырау қалалық әкімдігі)|Балықшы кенті]], 2018 жылы Балықшы, Жұмыскер ауылдық округтеріндегі [[Ақжайық (Атырау қалалық әкімдігі)|Ақжайық]], [[Құрсай (Атырау облысы)|Құрсай]], [[Көкарна (Атырау қалалық әкімдігі)|Көкарна]], [[Водниково]] және [[Жұмыскер (Атырау облысы)|Жұмыскер]], [[Рембаза]] елді мекендері, 2019 жылы Геолог ауылдық округіндегі [[Геолог (ауыл)|Геолог]], [[Бірлік (Атырау қалалық әкімдігі)|Бірлік]], [[Новокирпичное]], [[Теңдік (Атырау облысы)|Теңдік]], [[Қарабатан]], [[496 разъезд]] елді мекендері қосылды. Қалалық әкімдік аумағына Махамбет ауданынан Алмалы ауылдық округіндегі [[Алмалы (Атырау облысы)|Алмалы]], [[Береке (Атырау облысы)|Береке]] елді мекендері берілді. == Әкімдері == * Нұрпейіс Мақашев 1992-1993 * Бекболат Нарегеев 1993-1995 * Жалғас Тікенбаев 1995-1998 * Арыстанғали Әшімғалиев 1998-1999 * Дүйсенбай Тұрғанов 1999-2002 * Манас Тасыбаев 2002-2006 * [[Бергей Сәулебайұлы Рысқалиев|Бергей Рысқалиев]] 2006 * [[Сәлімжан Жұмашұлы Нақпаев|Сәлімжан Нақпаев]] 2006-2009 * Мереке Есмұратов 2009-2012 * Асқар Керімов 2012 * Серік Айдарбеков 2012-2014 * Нұрлыбек Ожаев 2014-2016 * [[Серік Жамбылұлы Шәпкенов|Серік Шәпкенов]] 2016-2018 * Әлимұхаммед Құттымұратұлы 2018-2020 * Қайрат Оразбаев 2020-2022 * Мейірім Қалауи 2022-2023 * Шәкір Кейкін 2023- == Халқы == Тұрғыны 1897 жылы 9,3 мың, 1959 жылы 78,1 мың, 1970 жылы 114,2 мың, 1979 жылы 130,9 мың, 2012 жылы 182,8 мың адам болды.<br />2014 ж. қала әкімшілігі тұрғындарының саны 280,6 мың адам құрады, оның ішінде: * Атырау қаласы — 195,6 мың адам; * [[Балықшы (Атырау қалалық әкімдігі)|Балықшы кенті]] — 17,1 мың адам; * [[Жұмыскер (Атырау облысы)|Жұмыскер кенті]] — 10,4 мың адам; * Ауылдық тұрғындар -57,5 мың адам; {| class="wikitable" |- ! 1959 !! 1970 !! 1979!! 1989!! 1999 !! 2009 !!2010 !!2011 !!2012 !! 2013!!2014 !!2015 !!2016 <ref>{{cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-cities.htm|title=Қазақстан / Qаzаqstаn|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-13|lang=}}</ref> |- | 78 143 || 114 277 || 130 916 || 149 261 || 142 497 || 165 387 ||171 900 ||176 937 ||182 866 ||189 211 ||195 674 ||217,866 ||226,042 |} Атырау қаласында 84 ұлт өкілдері тұрады. Облыстың 2014 жыл басындағы деректер бойынша жекеленген этностар құрамы төмендегідей:<ref>2014 жыл басына Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны. Қазақстан Республикасының Статистика агенттігі.</ref> {| class="wikitable" |- ! Барлық ұлттар!! қазақтар !! орыстар !!корейлер!! татарлар !! өзбектер !!украиндар !! немістер!! басқалары |- | 280 600 ||239 905 || 29 616|| 2 945 || 1 952 || 1 055 || 735 || 407 || 3 985 |} 2019 жылғы статистикалық деректер бойынша Атырау қаласында туғандар саны 9 760, ал өлгендер саны 1 920 адамды құрады. Табиғи өсім 7 840 адам. Келген адамдар саны 16 130, кеткен адамдар саны 13 311 болды. Туылым коэффициенті (1000 адамға) 27,9, өлім-жітім коэффициенті (1000 адамға) 5,49 болды.<ref>{{cite web|url=https://stat.gov.kz/region/252311/dynamic|title=ҚР өңірлерінің статистикасы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-13|lang=}}</ref> == Экологиясы == Атырау қаласы кәсіпорындардың ортасында қалуда. Ауаны ластаушылардың 80-85 пайызын мұнай тасымалымен және мұнай өңдеумен айналысатын кәсіпорындар құрайды. Атырау қаласындағы өндіріс орындарының ауаға лас қалдықтарды тарату көрсеткіштері артып, ол жылына бір мың тоннадан асып тұр. Ірі кәсіпорындар әлі күнге тазарту құрылғыларымен жабдықталмаған. Сөйтіп зиянды шығарындылар еш сүзгіден өтпестен қала аумағына таралып жатыр. [[Қазтрансойл|«ҚазТрансОйл» АҚ Атырау мұнай құбыры басқармасы]] көмірсутегі қоспаларын 68,7 пайыз көлемінде, [[Атырау мұнай өңдеу зауыты|«Атырау мұнай өңдеу зауыты» ЖШС]] – 22,79, «Атырау жылу электр орталығы» көміртегі тотығын 46,08 пайыз, [[Каспий құбыр желісі консорциумы|«Каспий құбыр консорциумы-Қ» АҚ]] – 19,57, «Атырау жылу электр орталығы» ЖШС азот диоксидін – 73,2, Атырау мұнай өңдеу зауыты күкірт диоксидін 52,54 пайыз мөлшерінде ауаға шығаруда. Атырау қаласында атмосфералық ауаның сапасын анықтайтын сегіз стансадан автоматты түрде тәулік бойына ауа құрамын анықтайтын сынама алынады. Соның ішінде «ВестОйл» ЖШС-нің базасы аумағында орналасқан стансадан күкіртті сутегінің шектеулі мөлшері концентрациясынан асып кететіні анықталып отыр.<ref>Атырау газеті, 03.06.2015</ref> Қаланы улап жатқан негізгі 3 ошақ бар. Біріншіcі – мұнай компаниялары. Екіншісі – қаладан шыққан тұр­мыстық қалдықтарды көмуге арналған полигон. Үшіншісі – қаланың екі жақ шетінде орналасқан қалдық суларды төгетін булану алаңы.<ref>«Айқын» республикалық қоғамдық-саяси газеті, 08.08.2020</ref> ==Кәсіпорындары == {| class="wikitable" |+ Кестеде 1000-нан астам қызметкері бар Атырау қаласының ірі кәсіпорындары көрсетілген<ref>KazDATA: все крупные компании Атырау и Казахстана</ref> |- ! Кәсіпорындар !! Қызмет түрі |- | «АРИАДНА» ЖШС||Инженерлік құрылыстарын салу |- | «СИЧИМ С.П.А., КАЗАХСТАН» бөлімі || Мұнай және газ магистральдық құбырларын салу |- | «АТЫРАУ ЖЫЛУ-ЭЛЕКТР ОРТАЛЫҒЫ» АҚ || Жылу электр станцияларының электр қуатын өндіруі |- | [[Теңізшевройл|«ТЕҢІЗШЕВРОЙЛ» ЖШС]]|| Шикі мұнай мен ілеспе газды өндіру |- | «БОЛАШАҚ-АТЫРАУ» ЖШС|| Өзге де кәсіби, ғылыми және техникалық қызмет |- | «ФИРКРОФТ ИНЖИНИРИНГ СЕРВИСИЗ ЛИМИТЕД КАЗАХСТАН ЖШС» || Жұмыспен қамту агенттігінің қызметі |- | «НОРТ КАСПИАН ОПЕРЕЙТИНГ КОМПАНИ Н.В.» бөлімі || Шикі мұнай мен ілеспе газды өндіру |- | «ПСН КАЗСТРОЙ» АҚ || Өзге де кәсіби, ғылыми және техникалық қызмет |- | «CAPITAL COMPLEX CATERING» ЖШС || Мейрамханалар мен тамақ беру қызметі |- |«ЮЛМАР-СЕРВИС» ЖШС || Изоляциялау жұмыстары |- | «КОНСОРЦИУМ «ISKER» ЖШС || Басқа топтамаларға енгізілмеген өзге де инженерлік құрылыстар салу |- | «ДЕНХОЛМ-ЖОЛДАС» || Арнайы мамандықтарды талап ететін өзге де құрылыс жұмыстары |- | «ҚАЗМҰНАЙГАЗ - БҰРҒЫЛАУ" СЕРВИСТІК БҰРҒЫЛАУ КӘСІПОРНЫ» ЖШС || Мұнай және табиғи газ өндірісін техникалық қолдау |- | [[Ембімұнайгаз|«ЕМБІМҰНАЙГАЗ» АҚ]] || Шикі мұнай мен ілеспе газды өндіру |- | [[Атырау мұнай өңдеу зауыты|«АТЫРАУ МҰНАЙ ӨҢДЕУ ЗАУЫТЫ» ЖШС]] || Мұнай өңдеу өнімдерін өндіру |} {| class="wikitable" |+ Атырау кәсіпорындары |- ! Теңізшевроил кеңсесі !! Атырау «НКОК» кеңсесі !! Атырау мұнай өңдеу зауыты |- | [[Сурет:Атырау. Теңізшевроил кеңсесі.jpg|ортаға|300px]] || [[Сурет:Атырау. НОРТ КАСПИАН ОПЕРЕЙТИНГ КОМПАНИ.jpg|ортаға|300px]]|| [[File:Атырау АМӨЗ.jpg|ортаға|250px]] |} == Көлік және инфрақұрылым == Қазіргі таңда Атырау қаласында көліктің барлық түрлері де дамыған.[[Сурет:Атыраудағы экологиялық таза автобустар.jpg|thumb|right|300px|Атыраудағы экологиялық таза автобустар]] '''Қоғамдық көлік.''' Атырау қаласының [[Автобустың маршруты|маршрут желісі]] күні бүгінге 51 маршрут жұмыс атқаруда. 2013-2015 жылдары аралығында қалаішілік маршрутында қызмет көрсететін «АйсТрансХолдинг» ЖШС-і өз қаражаты есебінен 51 дана [[автобус]] сатып алды. Қоғамдық көліктер [[GPS]] – мониторинг жүйесін қолданады, ол онлайн режимінде қалалық қоғамдық көліктердің маршруттары, аялдамалар және көліктің ағымдағы жағдайы туралы ақпараттарды ұсынады. «Атырау» әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясының қатысуымен «Atyrau-Avtopark» автобус паркі құрылып, оған Семей қаласынан 65 жаңа автобус сатып алынды. 2020 жылы «Ақ Жайық Автопарк» ЖШС-і экологиялық тұрғыдан қоршаған ортаға лас шығарынды шығармайтын 160 жаңа автобус алды. 2021 жылдан бастап автобустар санын 140-тан 250-ге дейін көбейтуді жоспарлап отыр. Бұл саптағы 220 автобус мүмкіндігі шектеулі азаматтардың қажеттіліктері үшін толық бейімделген.<ref>{{cite web|url=https://ernur.kz/kazakstan/atyrauda-metanmen-zhuretin-avtobustar-zholgha-shykty|title=Атырауда метанмен жүретін автобустар жолға шықты|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-13|lang=}}</ref> Қалада троллейбус жүйесі 1996 жылдың 09 қыркүйегінде ашылып, 1999 жылдың 29 сәуірінде оның қозғалысы тоқтатылды. Бір ғана маршрутта 5 троллейбус қызмет көрсетті.<ref>{{cite web|url=https://transphoto.org/city/402/|title=Троллейбус компаниялары|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-13|lang=}}</ref> '''Темір жол көлігі.''' Атырау арқылы өтетін темір жол вокзалынан 13 бағыт бойынша 24 поезд кесте бойынша жолаушылар тасымалын қамтиды. Темір жол Атырауды Қазақстанның [[Алматы]], [[Ақтөбе]], [[Астана]] сияқты ірі қалаларымен, сондай — ақ Ресейдің ([[Мәскеу]], [[Саратов]], [[Волгоград]], [[Астрахан]]), Тәжікстанның ([[Куляб]], [[Худжанд]], [[Душанбе]]) қалаларымен және Өзбекстан астанасы-[[Ташкент]]пен байланыстырады.<ref>{{cite web|url=https://atyrau.invest.gov.kz/kz/about/infrastructure/|title=Инфрақұрылым|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-13|lang=}}</ref> '''Әуе көлігі.''' Атырау әуежайынан келесі бағыттар бойынша рейстер ұшырылады:[[File:Атырау әуежайы.jpg|thumb|right|300px|Атырау халықаралық әуежайы]] {{Airport-dest-list| {{flagicon|Қазақстан}} [[Air Astana]]|{{flagicon|Қазақстан}} [[Халықаралық Алматы әуежайы|Алматы]], {{flagicon|Қазақстан}} [[Астана Халықаралық Әуежайы|Астана]], {{flagicon|Қазақстан}} [[Ақтау Халықаралық әуежайы|Ақтау]], {{flagicon|Түркия}} [[Ататүрік атындағы халықаралық әуежай|Ыстамбұл]], {{flagicon|Нидерланд}} [[Схипхол|Амстердам]] | {{flagicon|Қазақстан}} [[Qazaq Air]]|{{flagicon|Қазақстан}}[[Ақтөбе халықаралық әуежайы|Ақтөбе]],{{flagicon|Қазақстан}}[[Орал халықаралық әуежайы|Орал]] | {{flagicon|Қазақстан}} [[Bek Air]]|{{flagicon|Қазақстан}} [[Халықаралық Алматы әуежайы|Алматы]], {{flagicon|Қазақстан}} [[Астана Халықаралық Әуежайы|Астана]]| {{flagicon|Қазақстан}} [[SCAT]]|{{flagicon|Қазақстан}}[[Астана Халықаралық Әуежайы|Астана]], {{flagicon|Қазақстан}} [[Ақтау Халықаралық әуежайы|Актау]], {{flagicon|Әзірбайжан}} [[Баку әуежайы|Баку]] | {{flagicon|Ресей}} [[Аэрофлот]]|{{flagicon|Ресей}} [[Шереметьево әуежайы|Мәскеу-Шереметьево]]}} Қабылдайтын әуе көлігі түрлері: Ан-12, [[Ан 24|Ан-24]], Ан-26, Ан-28, Ан-30, [[Ан-32]], [[Ан-72]], Ан-74, [[Ан-124]], Ил-62, Ил-76, [[Л-410]], Ту-134, Ту-154, Як-40, Як-42, [[Airbus A320|Airbus A319]], [[Airbus A320]], Airbus A321, ATR 42, ATR 72, [[Boeing 707]], [[Boeing 737]], [[Boeing 747]], [[Boeing 757]], Boeing 767, және тағы да басқа 3-4 кластағы ӘК түрлері, барлық типтегі [[тікұшақ]]тар. == Атырау қаласының көпірлері == [[1965 жыл]]ы [[28 тамыз]]да [[Жайық|Жайық өзені]] арқылы өтетін қаладағы алғашқы темірбетон көпір салынып, пайдалануға берілді. Көпірдің ұзындығы 259 метр, биіктігі 10 метр. «Орталық» көпір Сәтбаев даңғылы мен Абай көшесін байланыстырады. Символикалық рөлі Европа мен Азияны жалғастырады. Қаланың солтүстік бөлігінде [[1985 жыл]]ы Ғаббас Берғалиев көшесінің бойымен айналма көпір пайдалануға берілді. Ұзындығы 200, ені 17 метр, ол А-27 Ақтөбе - Астрахан тас жолында қала арқылы өтетін транзиттік автомобиль жолына айналды. [[Сурет:Атырау көпірлері.jpg|thumb|right|350px|[[Мұнайшылар қалашығы]] мен Авангард ықшам ауданын жалғайтын автомобиль және жаяу жүргіншілерге арналған көпірлер]] [[2001 жыл]]ы «Тәуелсіздікке 10 жыл» аспалы «жаяу жүргіншілерге арналған» көпір салынды. Ұзындығы 551 метрлік көпір Гиннестің рекордтар кітабына әлемдегі ең ұзын жаяу жүргіншілер көпірі ретінде енгізілген. [[2008 жыл]]ы қаланың оңтүстік бөлігінде [[Балықшы (Атырау қалалық әкімдігі)|Балықшы]] және [[Жұмыскер (Атырау облысы)|Жұмыскер]] шағын аудандарын байланыстыратын «Балықшы» көпірі салынды. Ұзындығы 484,4 м, ені 23,9 м. Осы жылы Балықшы-Перетаска көпірі пайдалануға берілді. Ұзындығы 63,7 м, ені 14 м. Ол Балықшы шағын ауданы мен Мирный және [[Құрсай (Атырау облысы)|Құрсай]] шағын аудандарын жалғастырушы рөлін атқарады. [[2009 жыл]]ы Сұлтан Бейбарыс даңғылын жалғастыратын көпір ашылды. Өткізу қабілеті тәулігіне 5-7 мың автомобильді құрайтын төрт жолақты көпір, ұзындығы 800 м кіреберіс жолдармен, ұзындығы 380,7 м және ені 22 м, жүріс бөлігінің ені 16 м. Екі жағынан жаяу жүргінші жолы 2,5 метр құрайды. Сұлтан Бейбарыс даңғылы бойындағы көпір теміржол вокзалын (сол жағалау) және оң жағалаудағы «Атырау» халықаралық әуежайын байланыстырады. Осы жылы қаланың [[Мұнайшылар қалашығы]] мен Авангард ықшам ауданын (Әуезов даңғылынан Ғұмаров көшесіне) жалғайтын «Мұнайшы» көпірі пайдалануға берілді. 4 жолақты көпірден тәулігіне 5-7 мың автомобиль өтеді. Көпірдің жалпы ұзындығы 693 метр, ұзындығы 483 метр және ені 17 метр. Жүріс бөлігінің ені 14 метр, екі жағында ені 1 метр 2 жаяу жүргіншілер жолы бар.<ref>{{cite web|url=https://rus.azattyq.org/a/Atyrau_bridge_opening_salary/1784299.html|title=Атырау қаласындағы көпірдің тұсаукесері|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-13|lang=}}</ref> [[2010 жыл]]ы Мечников пен Баймұханов көшелерін жалғайтын көпір салынды. Ұзындығы 770, ені 23,5 метр. Ол қаламыздың 370 жылдығына орай ашылды.<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=6cnh0nQg_ug|title=Атырау қаласындағы көпірлер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-13|lang=}}</ref> == Мәдениеті == Атырауда [[Махамбет Өтемісұлы атындағы Атырау облыстық академиялық драма театры]], [[Нұрмұхан Жантөрин атындағы филармония]], Құрманғазы атындағы мәдениет сарайы орналасқан. [[Атырау халық ұлт аспаптар оркестрі|Дина Нұрпейісова атындағы халық ұлт-аспаптар оркестрі]] жұмыс жасайды. [[Атырау облыстық өлкетану мұражайы]], Қазақстандағы мезозой дәуірінен сыр шертетін жалғыз палеонтологиялық мұражайы Атырау қаласында орналасқан.<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=cT0rkEH4xWw|title=Палеонтологиялық мұражай жаңғыртылды|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-13|lang=}}</ref> [[Атырау облыстық өнер мұражайы|Ш.Сариев атындағы Атырау облыстық көркемсурет және қолданбалы сәндік өнер мұражайы]], кинотеатрлар, мәдениет және демалыс паркі, қонақ үйлер т.б.жұмыс істейді. «Ғ.Сланов атындағы Атырау облыстық ғылыми әмбебап кітапхана», Атырау облыстық балалар кітапханасы, Облыстық көрмейтін және нашар көретін азаматтар кітапханасы, №1,2,3 Атырау қалалық орталық балалар кітапханалары қала тұрғындарына өз қызметтерін көрсетуде. {| class="wikitable" |- ! [[Нұрмұхан Жантөрин атындағы филармония|Н.Жантөрин атындағы филармония]] !! [[Махамбет Өтемісұлы атындағы Атырау облыстық академиялық драма театры]] !! Құрманғазы атындағы мәдениет сарайы !! [[Атырау облыстық өлкетану мұражайы|Атырау тарихи-өлкетану мұражайы]] |- | [[Сурет:Atyrau filarmonia(dom radio).jpg|ортаға|200px]] || [[Сурет:Атырау облыстық драма театры.jpg|ортаға|200px]] || [[Сурет:Құрманғазы атындағы мәдениет сарайы.jpg|ортаға|200px]] || [[Сурет:Атырау тарихи-өлкетану мұражайы.jpg|ортаға|200px]] |} ==Сәулеті және көрікті жерлері== Атырау архитектуралық құрылысы жағынан үшке бөлінеді. Жайықтың оң жағасындағы ескі қалада негізінен ''20 ғасырдың басында'' салынған бір қабатты ағаш және кірпіш үйлер кездеседі. Орталық бөлігінде екі қабатты тас үйлер, ''4 – 5 қабатты тұрғын үйлер'' мен мекеме жайлары бар. Өзеннің сол жағалауында кеңес өкіметі жылдары Ембімұнай кенті мен мұнай айыру зауытының қалашығы пайда болды. [[Жайық]]қа салынған көпір (''1965'') [[Еуропа]] мен [[Азия]] құрлықтарында жатқан қаланың екі бөлігін байланыстырады. Атырау қаласының заманауи сәулетіне Исатай мен Махамбет алаңы, Иманғали мешіті, XIX ғасырда салынған [[Успен соборы|Православ шіркеуі]], (бұл шіркеу Атырау қаласында тұрғызылған алғашқы ғимарат), Marriott қонақ үйі, Алмагүл ықшам ауданы, соңғы үлгіде салынған спорт, мәдениет сарайларын айтуға болады.<ref>{{cite web|url=https://www.nur.kz/leisure/tourist-routes/1721256-dostoprimecatelnosti-atyrau/|title=Атыраудың көрікті жерлері|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-13|lang=}}</ref> {| class="wikitable" |- ! [[Иманғали мешіті]] !! [[Успен соборы]] !! Marriott қонақ үйі |- | [[Сурет:Атырау. Иманғали мешіті.jpg |ортаға|300px]]|| [[Сурет:Атырау. Успен соборы.jpg|ортаға|300px]] ||[[Сурет:Marriott қонақ үйі.jpg|ортаға|300px]] |} == Саябақтары == Қазір Атырау қаласында 6 саябақ бар. Жеңіс саябағы, «Алмагүл» ықшам ауданындағы саябақ, «Балықшы» ықшам ауданындағы саябақ, ретро паркі, №1 және №2 ықшам ауданындағы, және «Тұрғындар қалашығындағы» саябақтар. Саябақтардың аумағы 10 гектарға жетеді. Олар жасыл желектерден, аллеялардан, абаттандырылған жолдардан, орындықтар мен серуендеу алаңдарынан тұрады. Сонымен қатар танымал тұлғаларға ескерткіштер, субұрқақтар, мүсіндер және т.б. бар.<ref>{{cite web|url=В.Гузиков. Атырау қаласындағы саябақтар жаңбырдан кейінгі саңырауқұлақтар сияқты өсуде|title=Атырау облысының ақпараттық ресурсы 07.08.2019.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-13|lang=}}</ref> '''«Жеңіс» саябағы''' — Ұлы Отан соғысы жауынгерлерін еске алуға арналған мәңгілік алау арқылы таныс. Кіре беріс қақпадан кейін әскери техниканың нақты үлгілері қойылған. Мұнда [[Ан-2|ұшақ]], [[Т-34|танк]], зеңбірек, бронетранспортер т.б. көруге болады. Жеңіс саябағындағы "Тағзым Аллеясы" алаңында Ұлы Отан соғысының атыраулық қаһармандарына арналған 14 бюст орнатылған. Парктің орта тұсында аспанға бағытталған найзаның жанында орналасқан Мәңгілік алау бар. Сондай-ақ, парк құрамында «Естелік қабырғасы» бар. Ол бірнеше ондаған ірі гранит плиталардан тұрады, олардың үстінде Екінші дүниежүзілік соғыстан оралмаған Атырау облысы тұрғындарының есімдері жазылған. Саябақта қаза тапқан интернационалист жауынгерлерді, сондай-ақ тәжік-ауған шекарасында қаза тапқан қазақстандық жауынгерлерді еске алуға арналған [[ескерткіш]] орнатылған.<ref>{{cite web|url=https://tumba.kz/putevoditel/48-%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C/25303-park_pobedy_atyrau.html|title=Атырау бойынша нұсқаулық: Жеңіс паркі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-13|lang=}}</ref> '''Ретро Парк саябағы''' — өткен ғасырдың елуінші жылдарындағы [[Неоклассицизм|неоклассикалық]] үлгіде салынған. Оның негізгі аумағын парк аллеялары құрайды. Бұл саябақ [[Жайық]] өзенінің жағалауы мен [[Мұнайшылар қалашығы|«Тұрғындар қалашығының»]] аралығында орналасқан. Саябақта әртүрлі павильондар, амфитеатр, түрлі түсті жарықпен әрленген су бұрқақтары, ретро стиліндегі дәмхана т.б. бар. Орта тұсында жаяу жүргіншілерге арналған көпірлер, жасанды тоғандар және басқа да сәулет туындылары орналасқан. Саябақта "Дос-Мұқасан" музыкалық ансамбліне орнатылған ескерткіш бар.<ref>{{cite web|url=https://merei-m.kz/ru/2017/12/09/atyraudy-zha-a-retro-sayaba-y/|title=Атыраудың жаңа ретро-саябағы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-13|lang=}}</ref> '''Жастар саябағы''' — Жайық өзенінің Еуропа бөлігіндегі жағасында орналасқан. Саябақта жүгіру, велосипед, жаяу жүргіншілер жолы салынған. Мұнда көлеңкелі конструкциялы жазғы мобильді кафелер, балалар мен ересектерге арналған алаңдар, спорт жабдықтары, аттракциондар бар. Аумағы – 6,5 гектар.<ref>{{cite web|url=https://kaz.inform.kz/news/atyrau-kalasynda-zhastar-sayabagy-ashyldy_a3701949/|title=Атырау қаласында Жастар саябағы ашылды|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-13|lang=}}</ref> {| class="wikitable" |- ! Жеңіс саябағы !! Ретро парк !! Жастар саябағы |- | [[Сурет:Атырау. Жеңіс саябағы.jpg |орта|320px]] || [[Сурет:Атырау. Ретропарк.jpg|орта|320px]] || [[Сурет:Атырау. Жастар саябағы.jpg|орта|280px]] |} == Атырау қаласының ескерткіштері == {| class="wikitable" |+ Танымал тұлғаларға арналған ескерткіштер |- ! Сұлтан Бейбарыс ескерткіші !!Исатай-Махамбет ескертіші!! Үш биге арналған ескерткіш !! Халел Досмұхамедов ескерткіші |- | [[Сурет:Атырау. памятник Султану Бейбарысу.jpg |орта|250px]] ||[[File:Исатай Махамбет.jpg|орта|200px]] || [[Сурет:Атырау. Үш биге ескерткіш.jpg|орта|250px]] || [[File:Atyrau university.jpg|орта|250px]] |} {| class="wikitable" |+ Ақын-жазушыларға арналған ескерткіштер |- ! Әбу Сарсенбаев ескерткіші!! Хамит Ерғалиев ескерткіші !! Фариза Оңғарсынова ескерткіші !! Жұмекен Нәжімеденовке ескерткіш |- | [[Сурет:Атырау. Абу Сарсенбаев.jpeg|орта|250px]]|| [[Сурет:Атырау. Х.Ерғалиевқа ескерткіш.jpg|орта|250px]]|| [[Сурет:Ф.Оңғарсынова ескерткіші.jpg |орта|200px]] ||[[Сурет:Атырау. Ж.Нәжімеденов ескерткіші.jpg|орта|200px]] |} {| class="wikitable" |+ Күйшілер мен әншілерге арналған ескерткіштер |- ! Құрманғазы Сағырбаев ескерткіші !! Дина Нұрпейсова ескерткіші !! Қаршыға Ахмедияров ескерткіші !!Атырау. Дос Мұқасанға ескерткіш |- | [[Сурет:Атырау. Құрманғазы ескерткіші.jpg|орта|200px]]|| [[Сурет:Атырау. Дина Нурпейсова ескерткіші.jpg|орта|250px]] || [[Сурет:Атырау. Қаршыға Ахмедияров ескерткіші.jpg|орта|200px]] || [[Сурет:Атырау. Дос Мұқасан.jpg|орта|200px]] |} {| class="wikitable" |+ Соғыс ардагерлеріне арналған ескерткіштер |- ! Қаза болған ауған жауынгерлеріне арналған ескерткіш !!Қайырғали Смағұлов ескерткіші !! Хиуаз Доспановаға ескерткіш !!Соғыстан оралмаған боздақтарға арналған ескерткіш аллея |- | [[Сурет:Атырау. Қаза болған ауған жауынгерлеріне арналған ескерткіш.jpg|орта|280px]]||[[Сурет:Атырау. Қайырғали Смағұлов ескерткіші.jpg |орта|150px]] || [[Сурет:Атырау. Хиуаз Доспановаға ескерткіш.jpg|орта|200px]]||[[Сурет:Атырау. Соғыстан оралмаған боздақтарға арналған ескерткіш.jpg|орта|250px]] |} {| class="wikitable" |+Әртүрлі ескерткіштер |- ! Құмаршық өсімдігіне арналған ескерткіш !! Молекула ескерткіші !! Бекіре балығына ескерткіш !! Әлші (асық) ескерткіші |- | [[File:Атырау. Құмаршық өсімдігіне арналған ескерткіш.jpg|орта|220px]]|| [[Сурет:Атырау. Молекула ескерткіші.jpg|орта|250px]] || [[Сурет:Атырау. Бекіре балығына ескерткіш.jpg|орта|150px]]|| [[Сурет:Атырау. Әлші (асық) ескерткіші.jpg|орта|220px]] |} == Спорты == Атыраудан Токиодағы Олимпиадаға елдің құрама командасында ескек есу бойынша спорт шебері А.Круглов қатысты. Боксшы Б.Теміров Олимпиадалық ойындарға, әлемдік, еуропалық сайыстарға қатысып, үш дүркін КСРО чемпионы болды. Атырау ескекшілері Д.Савин, А.Сафарян, С.Сергеев Қазақстанның бірнеше дүркін чемпиондары. [[Арман Константинұлы Шылманов|Арман Чилманов]] 84 кг салмақты таэквондодан 2008 жылғы Олимпиялық ойындардың қола медалі иегері. [[Сәния Махамбетова]] самбо және дэюдо күрестері бойынша халықаралық және республикалық сайыстарда бірнеше рет жеңістерге жетті. '''[[Атырау (футбол клубы)|«Атырау» футбол командасы]]''' республика чемпионатының 2 дүркін қола жүлдегері (2001 және 2002 жылдар), 2009 жылы Қазақстан кубогының иегері. Қазақстан кубогының иегері.<ref>{{cite web|url=https://qfl.kz/ru/team/1/|title=OLIMPBET Премер лигасы Атырау|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-13|lang=}}</ref> ''' [[Бейбарыс (шайбалы хоккей)|«Бейбарыс» хоккей клубы]] ''' 4 дүркін Қазақстан чемпионы (2010/2011, 2011/2012, 2015/2016 және 2018/2019).<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81|title=«Бейбарыс» хоккей клубы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-13|lang=}}</ref> '''«Атырау» волейбол командасы ''' 2003 және 2006 жылғы еліміздің чемпионы, 4 рет Қазақстан кубогының иегері -2000, 2009, 2010, 2015 '''«Атырау Барыстары»''' баскетбол командасы Қазақстан біріншілігінің 2-рет алтын (2010/2011, 2015-2016), 7-дүркін күміс жүлдегері. (011/2012, 2012/2013, 2013/2014, 2016/2017, 2017/2018, 2018/2019, 2019/2020.<ref>http: //www. bcbarsyatyrau.kz/</ref> Спорт нысандарынан Атырау қаласының орталық [[Мұнайшы (стадион)|«Мұнайшы» стадионы]] бар. Қасында спорт комплексі және жүзу бассейні орналасқан. Денешынықтыру және сауықтыру орталығында (ФОК) әртүрлі спорт секциялары жұмыс жасайды. [[Атырау мұз айдыны]] сарайында хоккейден еліміздің біріншілігінің ойындары өтеді. Теннис орталығында үлкен теннис ойнауға арналған 4 ашық және 4 жабық алаң бар.<ref>{{cite web|url=https://24.kz/kz/archive/zha-aly-tar/t-uelsizdikke-25-zhyl/item/154229-khaly-araly-talap-a-saj-tennis-ortaly-y-ashyldy|title=Атырауда халықаралық талапқа сай теннис орталығы ашылды|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-13|lang=}}</ref> {| class="wikitable" |+ Спорт нысандары |- ! [[Атырау мұз айдыны|Мұз айдыны сарайы]] !! Атырау Теннис орталығы !! [[Мұнайшы (стадион)|«Мұнайшы» стадионы]] !! Байдарка және каноэ спорты |- | [[Сурет:Атырау. Мұз айдыны сарайы.jpg|ортаға|200px]]|| [[File:Атырау Теннис орталығы.jpg|ортаға|250px]] || [[File:Munaishy stadium.jpg|ортаға|200px]] || [[File:Атыраудағы байдарка және каноэ спорты.jpg|ортаға|200px]] |} == Білім жүйесі == === Мектепке дейінгі мекемелер === Мектепке дейінгі мекемелердің құрамына мектепке дейінгі жастардағы балалардың күндізгі уақытта және тәулік бойы болатын жалпы типтегі (бала бақшалар, балалар яслиі, балалар үйі, мектепке дейінгі балалар үйі) мекемелері, ақыл-ой және дене бітімі дамуында ауытқулары бар арнайы мектепке дейінгі мекемелер, аурушаң балаларды салауаттандыруға арналған жазғы демалыс орындары кіреді. Атырау қаласы бойынша 46 балабақшада 13 863 бүлдіршіндер тәрбиеленуде.<ref>{{cite web|url=http://goroo-atyrau.kz/balabakshalar.html|title=Атырау қаласының білім бөлімі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-13|lang=}}</ref> === Мектептегі білім === Атырау қаласының 61 мектебінде, оның ішінде Атырау облыстық дарынды балаларға араналған казақ-түрік лицейі, Атырау облыстық дарынды балаларға арналған мамандандырылған мектеп-лицей-интернаты, Ағышын тілін терең оқытатын техникалық гимназия, Атырау қалалық білім бөлімінің қалалық лицейі, Облыстық дарынды балаларға арналған мектеп-интернат, Үш тілде оқытатын дарынды балаларға арналған мамандандырылған №30 мектеп-гимназия, Облыстық ұлттық гимназия, №34 лингвистикалық мектеп-гимназия, Н.Тілендиев атындағы облыстық "Кіші өнер академиясы". Назарбаев Зияткерлік мектебі сияқты білім ордаларында 73 690 оқушы білім алуда.<ref>{{cite web|url=https://biznesinfo.kz/usefullinks/page/shkoly-atyrau-i-atyrauskoy-oblasti--adres--telefon|title=Атырау қалалық білім бөлімі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-13|lang=}}</ref> === Жоғары оқу орындары === [[Сурет:Atyrau university.jpg|нобай|оңға|200px|Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университеті]] '''[[Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университеті]]''' —Қазақстан Республикасының білім беру жүйесінде өзіндік тарихы мен тәжірибесі бар халықаралық деңгейдегі бәсекеге қабілетті мамандар даярлайтын жоғары оқу орындарының бірі. Университет 1950 жылы 14 маусымда мұғалімдер институты ретінде ашылды. 1955 жылы мұғалімдер институты педагогикалық институтқа айналды. 1994 жылы педагогика институты Атырау университеті болып құрылды.<ref>{{cite web|url=https://asu.edu.kz/university/|title=Х. Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университеті|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-13|lang=}}</ref> '''[[Атырау мұнай және газ университеті|Сафи Өтебаев атындағы Атырау мұнай және газ университеті]]''' —еліміздің мұнай-газ саласы мен Батыс Қазақстан облысының экономикасын, білімі мен ғылымын жетілдіруге үлкен үлес қосуда. Атырау Мұнай және газ университеті Батыс Қазақстанның Білім және ғылым орталығына айналуда және Қазақстанның мұнай-газ саласындағы шығармашыл жастар мен өнеркәсіптік кәсіпорындар ұжымдары арасында лайықты құрметке ие болды. Атырау Мұнай және газ университеті еліміздің мұнай-газ саласы үшін жоғары білікті мамандарды даярлау бойынша Қазақстан Республикасының жалғыз мамандандырылған жоғары оқу орны болып табылады.<ref>{{cite web|url=https://aogu.edu.kz/|title=Сафи Өтебаев атындағы Атырау мұнай және газ университеті|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-13|lang=}}</ref> '''[[Атырау инженерлік-гуманитарлық институты]]''' —2001 жылы құрылып, білім және ғылым министрлігі берген лицензия негізінде еңбек нарығында табысты жұмыс істейді. Институт -күндізгі және сырттай оқыту формалары бойынша қазақ және орыс тілдерінде 16 мамандық бойынша жоғары-кәсіптік мамандар (бакалавриат) даярлайтын жоғары оқу орны. Институт жоғары білікті кадрларды даярлау бойынша маңызды ғылыми және оқу орталығы болып саналады. Институт инновациялық бағдарламаларды сәтті іске асырағаны үшін 2004 жылы Еуропа кәсіпкер қауымдастығының «INSAM» алтын медалімен (Женева, 2005 ж), Халықаралық «Алтын Құйма» (CBS Consult, Мәскеу, 2007) марапатталды. <ref>{{cite web|url=https://aigi.kz/language/kk/|title=Атырау инженерлік-гуманитарлық институты|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-13|lang=}}</ref> '''[[Ресей мемлекеттік мұнай және газ университеті|Губкин атындағы мемлекеттік мұнай және газ университетінің филиалы]]''' – 2022 жылдан бастап Сафи Өтебаев атындағы Атырау мұнай және газ университетінің базасында ашылған.<ref>{{cite web|url=https://minobrnauki.gov.ru/press-center/news/nauka-i-obrazovanie/57365/|title=Қазақстанда Ресей мемлекеттік мұнай және газ университетінің филиалы ашылды|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-13|lang=}}</ref> === Колледждері === *[[Атырау аграрлы-техникалық колледжі]] *Атырау балық өнеркәсібі колледжі<ref>{{cite web|url=https://edu-kz.com/kz/kolledzhder/atyraudagy-balyq-sharuashylygy-kolledzhi|title=Атырау балық өнеркәсібі колледжі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-13|lang=}}</ref> [[Сурет:Атырау. Қазақстан-Канада жоғарғы мұнай колледжі (APEC ).jpg|thumb|оңға|450px|Атырау. Жоғары мұнай колледжі<ref>{{cite web|url=https://ticketon.kz/kz/place/vysshij-kolledzh-apec-petrotechnic|title=Жоғары мұнай колледжі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-14|lang=}}</ref>]] *Атырау бизнес және құқық колледжі<ref>{{cite web|url=https://2gis.kz/atyrau/firm/70000001034596018|title=Атырау бизнес және құқық колледжі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-14|lang=}}</ref> *Атырау жоғарғы медицина колледжі<ref>{{cite web|url=https://2gis.kz/atyrau/firm/70000001034595563|title=Атырау жоғарғы медицина колледжі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-14|lang=}}</ref> *Атырау инженерлік-гуманитарлық колледжі<ref>{{cite web|url=https://college.aigi.kz/|title=Атырау инженерлік-гуманитарлық колледжі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-14|lang=}}</ref> *Атырау индустриалды колледжі<ref>{{cite web|url=https://azamat-atyrau-region.e-orda.kz/kz/college/view/15|title=Атырау индустриалды колледжі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-14|lang=}}</ref> *Атырау сервис колледжі<ref>{{cite web|url=https://azamat-atyrau-region.e-orda.kz/ru/college/view/5|title=Атырау сервис колледжі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-14|lang=}}</ref> *Атырау энергетика және құрылыс колледжі<ref>{{cite web|url=https://azamat-atyrau-region.e-orda.kz/kz/college/view/1|title=Атырау энергетика және құрылыс колледжі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-14|lang=}}</ref> *С.Мұқашев атындағы Атырау политехникалық колледжі<ref>{{cite web|url=https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/atyrauskiy-politekhnicheskiy-kolledzh-im-salamata-mukasheva|title=С.Мұқашев атындағы Атырау политехникалық колледжі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-14|lang=}}</ref> *Д.Нұрпейсова атындағы музыка колледжі (академиясы)<ref>{{cite web|url=https://musiccollege.kz/|title=Д.Нұрпейсова атындағы музыка колледжі (академиясы)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-14|lang=}}</ref> *Каспий маңының қазіргі заманғы колледжі (ПСК)<ref>{{cite web|url=https://psvk.edu.kz/%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6-%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B/|title=Каспий маңының қазіргі заманғы колледжі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-14|lang=}}</ref> *Жоғарғы мұнай колледжі (APEC)<ref>{{cite web|url=https://vipusknik.kz/kz/institutions/college/vysshiy-kolledzh-apec-petrotechnic?ysclid=m3gzy0xxfx185332536|title=APEC PetroTechnic жоғары колледжі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-14|lang=}}</ref> *Қ.Дүтбаева атындағы гуманитарлық колледж<ref>{{cite web|url=https://gumcollege.edu.kz/|title=.Дүтбаева атындағы гуманитарлық колледж|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-14|lang=}}</ref> *Мұнай және газ технологиялық колледжі<ref>{{cite web|url=https://www.inatyrau.kz/catalog/index/237772/atyrauskij-tehnologiceskij-kolledz-nefti-i-gaza|title=Мұнай және газ технологиялық колледжі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-14|lang=}}</ref> *«Болашақ» кәсіби-гуманитарлық колледжі<ref>{{cite web|url=https://azamat-atyrau-region.e-orda.kz/kz/college/view/18|title=Атырау Жоғары көпсалалы «Болашақ» колледжі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-14|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау ісі == Гурьевте тұрған әскери бөлімде алғаш рет 15 орындық [[аурухана]] ашылған. 1901 жылы осы ауруханаға арналған 2 үй салынып, оның біреуі хирургиялық, біреуі басқа ауруларды емдеу орны боп белгіленген және 1 дәрігер, 2 фельдшер жұмыс жасаған. [[Сурет:Атырау. №2 қалалық емхана.jpg|thumb|right|300px|Атырау.1951 жылы салынған мұнайшылар ауруханасы]]Ұлы Отан соғысы жылдарында Атырау қаласына 2 [[госпиталь]] орналастырылды. 1967 жыл мен 1987 жылдың аралығында облыстық аурухананың, балалар ауруханасының, перзентхананың, облыстық онкологиялық және туберкулезді емдеу диспансерінің жаңа үйлері іске қосылды.<ref>{{кітап|авторы=Ғарифолла Шәңгереев, Өнербай Жанбала|бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Атырау медицинасының шежіресі |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Алматы|баспасы="Арыс"|жыл=2010|томы= |беттері=|барлық беті=308|сериясы= |isbn=978-601-291-007-0|тиражы=1000 }}</ref> Қазіргі кезде Атырау облыстық ауруханасы, балалар ауруханасы, №2 Атырау облыстық ауруханасы (Облыстық жұқпалы аурулар ауруханасы), Атырау қалалық медициналық жедел жәрдем станциясы, қалалық перзентхана, ЖИТС алдын алу және онымен күресу орталғы, балалар стоматологиясы, өкпе аурулар санаториясы, кардиология орталығы, көз аурулар ауруханасы, қан орталы, наркологиялық диспансері, онкологиялық диспансері, патологоанатомия бюросы, перинаталдық орталық, психиатриялық жүйке аурулар ауруханасы (Психикалық сауықтыру орталығы), тері-венерология диспансері, туберкулезге қарсы күрес диспансері, теміржол ауруханасы, орталық нерв жүйесі зақымдалған балаларға арналған сәбилер үйі т.б. дәрігерлік ұйымдар жұмыс жасайды. == БАҚ == === Газет-журналдары === [[File:Атырау газеті.jpg|оңға|200px]]'''[[Атырау (газет)|«Атырау» газеті]]''' —Қазақстанның батыс өлкесіндегі алғашқы ұлттық басылымдардың бірі. Оның негізін қалап, материалдық базасын жасақтап, алғашқы нөмірлерін шығарған 1923 ж. Гурьев уездік партия комитетінің бірінші хатшысы болған Төлепкерей Өтеулиев. Алғашқы саны «Ерік» деген атаумен 1923 жылы сәуір айында шықты. «Атырау» аймақтың тыныс-тіршілігін қалың оқырманға жеткізіп келе жатқан облыстық газет.<ref>Егемен Қазақстан. 02.11.2018</ref> [[File:Прикаспийская коммуна.jpg|оңға|200px]] '''[[Прикаспийская коммуна|Прикаспийская коммуна газеті]]''' —орыс тілінде шығатын облыстық қоғамдық-саяси газет. Газет 1920 жылдың 26 ақпан айынан бастап «Трудовая Правда» атымен шықты. Газет облыстың өзекті мәселелері туралы, нарықтық қатынастар, халық шаруашылығын дамыту тұрақты көрініс табуда.<ref>Атырау: Энциклопедия. -Алматы: Атамұра, 2000</ref> '''[[Ақ Жайық (газет)|«Ақ жайық» газеті]]''' —Атырау облысындағы кең тараған әрі тұңғыш тәуелсіз апталық басылым. Алғашқыда «Компаньон» (1991), кейін «Местное обозрение» (1992) аталып, шағын көлемде жарық көрген газет 1993 жылы мамыр айынан «Ақ жайық» аталды. Бұл - нарық жағдайына бейімделген, облыс, республика көлемінде өзін-өзі қаржыландыруға толық көшкен алғашқы газеттердің бірі.[[File:Ақ Жайық.jpg|оңға|200px]] Сонымен қатар "Мегаполис Атырау", "Мұнайлы Астана", "Алтын сақа", "Алтын аймақ" апталық газеттері және "Мерейлі мекен" журналы шығады. === Телеарналары === Атырау облыстық телерадиокомпаниясының хабар тарату саясаты [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» РТРК АҚ]] жүргізіп отырған саясатына толық сәйкес келеді. Ол ақпараттық және білім беру функцияларын орындай отырып, мемлекет пен қоғам арасындағы қатынастарды [[Сурет:Атырау телемұнарасы.jpg|thumb|оңға|300px|Атырау телемұнарасы]] үйлестіруге бағытталған. Телеарнаның басты міндеті - аймақтық деңгейде мемлекеттік саясатты жүргізу. Телеарнаның жалпы апталық көрсетілімі 119 сағатты құрайды. Оның ішінде мемлекеттік тілде - 80,30 сағат, немесе жалпы хабардың 68%. Меншікті бағдарламалар 45 сағатты құрайды немесе жалпы эфирдің 38% құрайды. "Atyray" телеарнасының хабар тарату антеннасы 180 метрлік мұнараның 153-і метрінде орналасқан. Жетістіктері: *Телевизияның «АПТА» ақпараттық-талдау бағдарламасы (авторы және жүргізушісі Н. Қосшиев) Халықаралық «Шабыт» фестивалінің арнайы дипломымен марапатталды; *Теледидарда алғаш рет «Өзен өз арнасыммен ағады» атты 7-сериялық телехикая түсірілді; *Ұлы Отан соғысының 60 жылдығына орай "Тағдыр-Судьба" телефильмі түсіріліп, ол [[Волгоград]] қаласында өткен ІV-Халықаралық "Мәңгілік алау" фестивалінде "Үздік авторлық жұмыс" номинациясында ІІ орын алды; *[[Астрахан]] қаласында өткен Халықаралық "Адам және теңіз" байқауында "белсенді азаматтық ұстанымы үшін" номинациясында "Каспий экологиясы: мәселелерді шешу жолдары" фильмі жеңіске жетті; *«Туған өлкем – Атырау» бағдарламасы республикалық "Шаңырақ" шығармашылық байқауында жеңіске жетті /Астана қ./; *«Аманат» циклдік бағдарламасы "Ең үздік тарихи-мәдени бағдарлама" номинациясы бойынша Қазақстан РТРК АҚ ұйымдастырған байқауда ІІ орын алды /Астана қ./ Сонымен қатар [[КТК (телеарна)|КТК]], НТВ, [[Хабар (телеарна)|Хабар]], [[24KZ]], [[EL ARNA (телеарна)|Ел арна]], [[Qazsport]], Мир, [[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan]], 1-канал "Евразия", СТВ, [[Astana TV]], [[НТК (телеарна)|НТК]], 31 канал, Абай ТВ, [[Жетінші арна]], ТВЦ т.б.арналар жұмыс жасайды. === Радио === '''«Atyraý radiosy»'''—ның тарихы 1938 жылы Гурьев облысының құрылуынан бастау алады. 1938 жылдың 2-ші наурызында алғаш рет радио хабары [[Сурет:Атырау радиосы.jpg|оңға|200px]] эфирге шықты. Қазір ол 102.0 FM жиілігінде тәулігіне 17 сағат хабар таратып отыр. 80 жыл бұрын сол кездегі Гурьев халқына алғашқы жаңалық таратқан бұл медиа-мекеме бүгінде заман сұранысына сай жаңа технологиямен жабдықталған. Елдегі саяси-экономикалық, төтенше жағдайлар кезінде дереу үн қосып, халыққа жедел ақпарат таратып, қоғамда оң пікір қалыптасуына ықпал етіп отыр. Қазір кеңейтілген диапазонды 1000 киловаттық жаңа радиотаратқыш іске қосылып радиотолқынның таралу аймағы 60 шақырымға дейін кеңейді.<ref>{{cite web|url=https://kaz.inform.kz/news/atyrauda-zhana-radiostudiya-men-zhana-radiotaratkysh-iske-kosyldy_a3542003/|title=Атырауда жаңа радиостудия мен жаңа радиотаратқыш іске қосылды|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-14|lang=}}</ref> Сонымен қатар 101,0 [[Қазақ радиосы]], 101,6 Радио Дача, 102,8 [[Шалқар (радио)|Шалқар радиосы]], 103,6 [[Тандем радиосы]], 104,4 NS радиосы, 104,8 Lux FM, 105,2 Русское радио Азия, 105,7 Восток FM, 106,2 Дала FM, 106,8 Европа+ Казахстан, 107,2 [[Жұлдыз FM]], 107,7 Авторадио Казахстан т.б. жұмыс жасайды.<ref>{{cite web|url=https://vcfm.ru/vc/Asia/guryev.htm|title=Радиостанциялар|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-14|lang=}}</ref> ==Қаланың назар аударарлық орындары== *[[Иманғали мешіті]] *[[Успен соборы|Успен шіркеуі]] *[[Құрманғазы Сағырбайұлы]] ескерткіші *[[Сұлтан Бейбарыс]] ескерткіші *[[Атырау облыстық өлкетану мұражайы]] *[[Хиуаз Қайырқызы Доспанова|Хиуаз Доспанова]] ескерткіші *[[Исатай]]-[[Махамбет]] ескерткіші == Атырау қаласының суреттері == <gallery> Сурет:Atyrau street.jpg|Атыраудың көшелері Сурет:Atyrau rivers.jpg|[[Жайық өзені]] Сурет:New buildings of Atyrau.jpeg|Атыраудағы БТА банкінің ғимараты Сурет:Hotel Kazakhstan in Atyrau.jpg|«Қазақстан» қонақ үйі Сурет:Атырау қаласы Жаңа құрылыстар.jpg|Жаңа кварталдар </gallery> == Белгілі тұлғалар == * [[Болат Жамитұлы Өтемұратов]] - Қазақстан Республикасы Президентінің Іс басқарушысы * [[Темір Нұрбақытұлы Бекмамбетoв|Тимур Нұрбақытұлы Бекмамбетoв]] - кинорежиссер, клипмейкер , продюсер * [[Ғани Есенкелдіұлы Қасымов]]- Қазақстан патриоттары партиясының төрағасы * [[Аркадий Юрьевич Волож]] - Яндекс компаниясының бас директоры * [[Фариза Оңғарсынова]] - ақын, халық жазушысы, журналист == Бауырлас қалалары == * {{flagicon|Kazakhstan}} [[Ақтау]], [[Қазақстан]] * {{flagicon|Kazakhstan}} [[Орал]], [[Қазақстан]] * {{flagicon|Kazakhstan}} [[Ақтөбе]], [[Қазақстан]] * {{flagicon|Russia}} [[Астрахан]], [[Ресей]] * {{flagicon|Russia}} [[Сыктывкар]], [[Ресей]] * {{flagicon|Israel}} [[Ашдод]], [[Израиль]] * {{flagicon|United Kingdom}} [[Абердин]], [[Құрама Патшалық]] == Тағы қараңыз == * [[Атырау облысы]] * [[Атырау аграрлы техникалық колледжі]] * [[Атырау инженерлік-гуманитарлық институты]] * [[Атырау мұнай және газ университеті]] * [[Атырау университеті]] == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} == Сыртқы сілтемелер == {{Commonscat|Atyrau}} * [http://atyrau.gov.kz/index.php/kz/ Атырау облысы әкімдігінің ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141007025035/http://atyrau.gov.kz/index.php/kz/ |date=2014-10-07 }} * [http://www.atyrau-city.kz/Kaz/index_k.php Atyrau City ақпараттық-танымдық торабы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060824051746/http://www.atyrau-city.kz/Kaz/index_k.php |date=2006-08-24 }} * [http://www.atr.kz Облыстық "Атырау" газеті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150302044452/http://www.atr.kz/ |date=2015-03-02 }} {{Қазақстан қалалары}} {{Атырау облысы}} {{Атырау қалалық әкімдігі елді мекендері}} {{Жайық өзені бойындағы елді мекендер}} [[Санат:Атырау]] [[Санат:Каспий теңізі кемежайлары]] [[Санат:Жайық казак әскерінің тарихи елді мекендері]] o5u3n8k7pq44b3b31linl7bbbk7tyt9 0 3332 3597960 3563617 2026-05-01T16:51:45Z Rasulbek Adil 176232 3597960 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Қожа Ахмет Ясауи |Шынайы есімі = |Сурет = Ahmad Yasawi miniature.png |Сурет ені = 250 |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Туған күні = шамамен [[1093]], кейбір деректерде [[1103]] жылы |Туған жері = [[Түркістан облысы]], [[Сайрам ауданы]] |Мансабы = [[Ақын]], [[Философия|пәлсапашы]] |Азаматтығы = |Ұлты = |Қайтыс болған күні = 1166 |Қайтыс болған жері = [[Түркістан облысы]], [[Түркістан (қала)|Түркістан]] |Әкесі = Ибраһим |Анасы = Қарашаш |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = |Сайты = |Басқалары = |Commons = Ahmad Yasawi }} '''Қожа Ахмет Ясауи'''<ref group="K">Басқа тілдерде атауы — ''Кожо Акмат Ясауи'' ([[Қырғыз тілі|қырғызша]]), ''Әхмәд Ясәуи (Хуҗа Әхмәд, Кол Әхмәд)'' ([[Татар тілі|татарша]]), ''Hoja Ahmet Ýasawiy'' ([[Түрікмен тілі|түрікменше]]), ''خوجا ئەھمەد يەسەۋى'' ([[Ұйғыр тілі|ұйғырша]]).</ref>, халық арасында '''Әзірет (Хазрет) Сұлтан''' атымен танымал ([[1093]] немесе [[1103]], туылған жылы анық емес, [[Сайрам]] — [[1166]], [[Түркістан (қала)|Түркістан]]<ref>{{Cite web |url=http://books.google.com/books?id=iEJg6Ivwt2wC&pg=PA373 |title=Islam in the Soviet Union: From the Second World War to Perestroika |access-date=2021-09-01 |archive-date=2021-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210319005235/https://books.google.com/books?id=iEJg6Ivwt2wC&pg=PA373 |deadlink=no }}</ref>) — [[Орталық Азия|ортаазиялық]] ойшыл, ислам уағызшысы, [[сопылық]] [[ақын]]. == Өмірбаяны == Қожа Ахмет Ясауи – туған жылы анық емес, кейбір зерттеушілер Қ.А. Ясауидің жетпіс үш жыл өмір сүргендігін және 1166 жылы қайтыс болғандығын негізге алып, оны 1093 жылы туылған деген пікірде. Кейбір деректер оның жүз жиырма бес, жүз отыз жыл өмір сүргенін және 1166 жыл өлгендігіне сүйеніп, һиджраның 437/1041 жылы туғандығын қуаттайды. Белгілі иасауитанушы Ф.Көпрүлү Қ.А. Ясауидің туған жылын анық көрсетпесе де, оның өмір сүрген мезгілі ХІ ғасырдың бірінші жартысында дегенді айтады. Қожа Ахмет Ясауи – түркістандық ғұлама, [[әулие]]<ref name="multiple"> "Түркістан".Халықаралық энциклопедия/Бас.ред. Ә.Нысанбаев. —Алматы:"Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы,2000—656бет. ISBN 5-89800-145-X.</ref>. Қожа Ахмет Ясауидің арғы тегі қожалар әулеті. Әкесі – [[Исфиджаб]]та даңққа бөленген әулие, Әзірет Әлінің ұрпағы Шейх Ибраһим. Анасы – Мұса шейхтың қызы Айша ([[Қарашаш ана]]). Мұса шейх те Исфиджабта әулиелігімен танылған. Кейбір деректерде Қожа Ахмет Ясауидың Ибраһим атты ұлы мен Гауhар Хошназ (Жауhар Шахназ) атты қызының болғандығы айтылады. Қожа Ахмет Ясауидың ұрпағы негізінен осы қызынан тарайды. IX ғасырда [[Отырар]], Исфиджаб, [[Баласағұн]], [[Ясы]], [[Сауран]], [[Сығанақ]] [[Шаш]], [[Сүткент]], [[Жент]], [[Кудур]], [[Отлук]], [[Өзкент]], тағы да басқа [[Мауераннахр]] қалаларында [[ислам]] діні уағызшыларының белсенді әрекеттері саяси сипат алған болса, Х ғасырдан бастап ислам ілімі жолындағы тәлім-тәрбиелік ордалар – медресе-теккелер түбегейлі орнығып, исламдық-руханияттық ахлақи (моральдық) ұстанымдар қалыптаса бастады. Қожа Ахмет Ясауи дүниеге келмей тұрып, Исфиджабта исламдық фикһ (құқық) мектебі [[ханафи мазһабы]]ның ондаған өкілдері өмір сүрді. Ясауи ілімі осы саяси-әлеуметтік, тарихи шарттарға байланысты қалыптасты. Қожа Ахмет Ясауи ұстаздарының көшбасшысы – [[Арыстан баб]]. Кашифи “Рашахат-ул айн-ил хайат” атты еңбегінде Қожа Ахметтің Арыстан бабтың шәкірті болғандығы, одан заһир және батин ілімдерінің сыры мен мәнін үйренгендігі, оған 16 жыл қызмет еткендігі туралы мәлімет береді. Ясауидың “[[Диуани хикмет]]інде” де Арыстан баб туралы жиі айтылады . Қожа Ахмет Ясауидың өмірі мен қызметі туралы Жазба деректерде (Хазини, “Жауаһир-ул Абра Мин Амуаж-ил Биһар”) оның Юсуф Хамаданидың шәкірті екендігін көрсететін деректер болғанымен, соңғы зерттеулерде оны теріске шығаратын тұжырымдар айтыла бастады. Қожа Ахмет Ясауидың алғашқы шәкірті – Арыстан бабтың ұлы Мансұр Ата, екінші шәкірті – Сайид Ата Хорезми, үшінші шәкірті – [[Сүлеймен Бақырғани]]. Осылардың ішіндегі ең көрнектісі – Бақырғани (Хакім Ата) (Кашифи, “Рашахат-ул айн-ил хайат”). Тағы бір танымал шәкірттерінің бірі [[Мұхаммед Данышменди]] сопы Қожа Ахмет Ясауидың “Мират-ул Қулуб” атты мұрасын хатқа түсірді. Сондай-ақ Садр Ата, Бадр Ата, Қажы Бекташ Әулие, Сары Салтұқ, Шейх Лұқпан Перенде сияқты тұлғалар да Қожа Ахмет Ясауидың шәкірттері саналады. А. Беннигсон Қожа Ахмет Ясауидың [[Шопан Ата]] және [[Зеңгі Баба]] атты да шәкірттерінің болғандығын айтады. Ясауи шәкірттері жөнінде Фуат Көпрулу: “Мутасаууфтардың (сопылардың) өмірбаяны жайлы еңбектерде [[Ирак]], [[Хорасан]] және [[Мауераннахр]] сопыларынан басқа түркі шейхтары деп жүрген сопылардың барлығы дерлік Қожа Ахмет Ясауи тариқатының шейхтары еді” дейді. Ахметтің әкесі діндар, құдай жолын ұстаған атақты шайхылардың бірі болған секілді. Бұлай дейтін себебіміз, ақынның 149-хикметінде оның шыққан тегі туралы төмендегі сыр шертеді<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>: :...Ысқақ баба жұрыны, шейх Ибраһим Құлыны, :Машайықтар ұлығы - шейхым Ахмет Ясауи. :….Ясы оның арасы, жатыр гауһар парасы, :Машайықтар сарасы - шейхым Ахмед Ясауи. Ахмет Бұқар қаласында Юсуф Хамаданидан діни білім алғаннан кейін, [[Түркістан]]ға келіп, сол кезде [[Орталық Азия]]да кең тараған [[сопылық]], діни-тақуалық идеялардың ірі насихатшысына айналады. Ахмет Ясауидің ержете келе Түркістанға келуі дінге байланысты болса керек. Ақын өз өлеңдерінде Түркістанға келгені жайында былайша баяндайды: :...Он жетімде Түркістанда тұрдым, міне :Он сегізде Шілтеменен шарап іштім, :Рузы қылды, Жәннат кезіп қорлар құштым, :Хақ Мұстафа жүздерін көрдім, міне. == «Диуани Хикмет» == «Ақыл кітабы» - Қожа Ахмет Иасауидің сопылық идеясын жыр еткен, этикалық-дидактикалық мазмұндағы әдеби шығармасы. Ақын өз кітабын Қыпшақ даласы мен Орта Азия түркілеріне кезінде түсінікті болған шағатай тілінде жазған. Мұның өзі араб тілінде жазылған Құран Кәрім мен түрлі хадис, тәфсирлердің күрделі қағидаларын жергілікті түркі халықтарының түсініп оқуына мүмкіндік берді<ref name="multiple" />. Диуани хикметтің түпнұсқасы сақталмаған. Бұл шығарма алғаш рет [[1878]] ж. жеке кітап болып басылып шығады. Содан кейін ол [[Ыстамбұл]], [[Қазан]], [[Ташкент]] қалаларында бірнеше қайтара басылады. Соның бірі [[1901]] ж. [[Қазан қаласы|Қазанда]] Тыныштықұлының қазақтарға арнап шығарған нұсқасы болатын.Төрт тармақты өлеңмен жазылған бұл шығармасында ақын өзінің бала күнінен пайғамбар жасына келгенге дейін өмір жолын баяндайды, тіршілікте тартқан азабын, көрген қайғысын айтады, бұқара халыққа үстемдік жүргізуші хандардың, бектердің, қазылардың жіберген кемшіліктерін, жасаған қиянаттарын сынайды, бұл фәнидің жалғандығын білдіреді.«Диуани Хикметтен» [[түркі халықтары]]на, соның ішінде [[қазақтар|қазақ халқына]], ертедегі мәдениетіне, әдебиетіне, тарихына, этнографиясына, экономикасына қатысты бағалы деректер табуға болады. [[Сурет:Turk22.jpg|thumb|left|Қожа Ахмет Ясауи сағанасы]] [[Түркістан]] қаласында жерленген Қожа Ахмет Ясауи «әзіреті сұлтан» аталып, басына [[XIV ғ.]] аяғында атақты [[Әмір Темір]] күмбезді сағана орнаттырады. Жалпы дәстүрлі түркілік сопылық рух пен Қожа Ахмет Ясауи дүниетанымы, оның ілімінің мәні мен маңызы “[[Диуани Хикмет]]”, “[[Мират-ул Қулуб]]”, “[[Пақырнама]]” сияқты мұраларынан көрінеді. Қожа Ахмет Ясауи сопылық ілімінің, дүниетанымы мен философиясының негізін моральдық-этикалық және сопылық хикметтер деп жіктеуге болады. Ясауи іліміндегі парасат ұғымы адамның адамгершілік ахлақи мәртебесіне және “инсани камил” дәрежесіне жету мәселесін қарастырады. Аллаға жақындай түсу үшін, әрбір адам өзінің өмір жолында төрт басқыштан өтуі керектігін айтады. Біріншісі – шариғат. “Шариғат” – ислам діні қағидалары мен шарттарын тақуалықпен мүлтіксіз орындауы, әрі құдайға құлшылық жасауды талап етеді. Екіншісі, “тариқат” – дін ғұламаларына шәкірт болып, жалған дүниенің түрлі ләззаттарынан бас тарту, Аллаға деген сүйіспеншілікті арттыра түсу болып табылады. Бұл басқыш сопылықтың негізгі идеясын, мұрат-мақсатын аңғартып тұр. Үшіншісі, “мағрифат” – негізінен, дін жолын танып-білу сатысы деуге болады. Бұл басқыштың негізгі талабы – күллі дүниедегі болмыс тіршіліктің негізі “бір Алла” екенін танып-білу, түсіну. Төртіншісі, “хақиқат” (“фано”) – Аллаға жақындап, оны танып-білудің ең жоғарғы басқышы. Сопылық түсінік бойынша, “шариғатсыз” – “тариқат”, “тариқатсыз” – “мағрифат”, “мағрифатсыз” – “хақиқат” болуы мүмкін емес. Бұлардың бірі екіншісіне өту үшін қажетті басқыш болып табылады<ref name="multiple" />. Қожа Ахмет дүниетанымының мәні – “адамның өзін-өзі тануы” арқылы “Хақты тануы”. Бұл жолдың алғашқы мақамы (басқышы) – “[[тәуба]]”, соңғысы “[[құлдық]]” (убудийат, абд). Бұл жолдағы адам “жаратылған – мен” екендігінің ақиқатына, жаратылыс сырына көзі жеткенде, өзінің адамдық парызы – “Алла мен адамның және адам мен қоғамның” арасында “көпір – жол” болу екендігін ұғынады.<ref>Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1</ref> Ясауи хикметтерінің мәні, философиясының өзегі – адам. Адам “кемелдікке” жетуі үшін қажетті білімді игеруі керек. Бұл білімнің қайнары – хикмет. Хикметтерде адам жаратылысы – Жаратқан иенің ұлылығын көрсететін, көркемдігі жағынан ең жоғарғы кейіпте жаратылған болмыс екендігі айқын көрсетілген. Қожа Ахмет Ясауи хикметтерінде адамның табиғаты Құранда айтылғандай – су мен топыраққа телінеді. “Асылын білсең су уа кил (топырақ) және килге (топыраққа) кетер йа” – дейді ол. Сопылық мағынада “топырақ” – адамның жаратылыс табиғаты, парасаттылық пен қарапайымдылық. Ал, [[нәпсіқұмарлық]], [[менмендік]], [[өркөкіректік]] – адамды адамшылықтан кетіретін қасиеттер. Қожа Ахмет Ясауидың кейбір хикметтерінде өзінің бүкіл болмысымен топыраққа айналғандығын білдіретін символдық ұғымдар қолданылады: “Басым топырақ, өзім топырақ, тәнім топырақ; Хаққа қауышар ма екем деп – рухым муштақ”. Бұл сопылық мағынада “уисал” (Хаққа қауышу) мақамын білдіреді. Топырақ болу, нәпсіден арылу – Хаққа қауышудың бірінші шарты. Осыдан кейін адам ақиқатқа жетіп, инсани кәміл дәрежесіне ұласып, өзінің Хаққа бастар “жол” екендігінің мәніне қанығады. “Топырақ болғыр әлем сені басып өтсін” дегендегі мақсат осыған саяды. Өйткені сопылық атауда әулиелер мен пірлердің қабірін де “топырақ” дейді. Қожа Ахмет Ясауи дүниетанымында әулие – даңғыл жол, өйткені ол – халқына жақсы мен жаманның, ақиқат пен жалғанның арасын айыруға жөн сілтейтін, Алла рақметінің қоғамдағы көрінісі болып табылатын дана тұлға. == Қожа Ахмет Ясауи ілімі == Қожа Ахмет Ясауи ілімінде Хаққа қызмет ету халыққа қызмет етуден басталады. Ал, халыққа, ұлтына қызмет етудің шарты – топырақ сипатты болу, нәпсіні тыю. Топырақ сипатты болып, өзін халқына арнау кемелдікті білдіреді. Қожа Ахмет Ясауи кемелдікке жету үшін адамда ашқ (қуатты махаббат) пен дерт болу керек дейді. “Дертсіз адам адам емес, мұны аңла; Ашқсыз инсан хайуан жынысы, бұны тыңда”. Осы хикмет жолындағы “дертсіз адам” адамдық сезімнен жұрдай, өз ұлтының, қоғамының, Отанының алдында жауапсыз, мұңсыз, қара басының қамын күйттейтін жан. “Ашқсыз адам” – илаhи фитраттан, яғни Алла тарапынан адамға берілген құдайлық сыйдан мақрұм қалған, өзінің адамдық қадірін бағалай алмайтын, парасаттылыққа ұмтылмайтын, өзін қоршаған әлемге, адамға, табиғатқа, осының бәрін Жаратушы иеге мән бермейтін жан. Дертті адамның Қожа Ахмет Ясауи іліміндегі алатын орны ерекше. Ол хикметінде “Білімің – шырақ, халің – пілте, көз жасың – жағатын май” болсын дейді. Дертті, шерлі адам пілте болып жанып, ашқ отына түсіп, қоғамның кемшілік тұстары мен ақсаған руханиятын көріп, көз жасы, қайрат-жігерімен одан шығар жол, дауа іздейді. Шынайы ашққа осы дерт арқылы ұласады. Ал ашқ - кемелдікке жетелейтін күш-қуат көзі. Қожа Ахмет Ясауи ілімінде адамның жаратылыс мақсаты – Хаққа құлшылық ету (ибадат), ол “Сізді, бізді Хақ жаратты ибадат үшін” – дейді. Бұл ибадат (убудийат) – Хақты тану жолындағы ең жоғарғы мақам. Құдайлық ашқты, Аллаға деген махаббатпен тұтастықта көретін Қожа Ахмет Ясауи дүниетанымы Алла жаратқан адам баласын кемсітпей, өзімен тең дәрежеде құрметтеуді парыз деп қарайды. “Сүннет екен кәпір де болса берме азар, Көңілі қатты ділазардан Құдай бизар” деген хикмет адамның тегі мен түсіне, діні мен діліне қарамастан оған құрмет көрсету, адам ретінде ардақтауды пайғамбарлық сүннет (жүйе, заң, [[қағида]]) ретінде танытады. Өйткені Қожа Ахмет Ясауи ілімі – дін, мәзһаб аясына сыймайтын шексіз ашқ (махаббат) жолы. Қожа Ахмет Ясауи дүниетанымында “дертті адам”, “топырақ адам”, “[[кемел адам]]”, сондай-ақ, “ғарип адам” тұлғалары да дәріптеледі. Ғарип адамды кемелдік мәртебесіне жеткізіп, пайғамбардың қоғамдағы өкілі, ізбасары ретінде бағалайды (қ. [[Сопылық]]). Қожа Ахмет Ясауи өзін де ғарип ретінде көрсетеді: “Ғариппін ешкімім жоқ, бейшарамын hәм пақыр, Сенен басқа кімім бар, рақым ет Сен (Алла) таң сәріде” – деп рақымды тек Алладан ғана күтеді. Өйткені оны Алладан басқа шын ұғатын, қолдайтын ешкім жоқ. Оны ғарип қылып, жалғыздыққа итермелейтін күш оның дүниеге деген көзқарасы, илаhи ашқ – Хақ жолына деген ұмтылысы мен махаббаты. Ғариптік – адамның өз-өзімен іштей күресіп, санасын сансыратқан мәселелердің шешімін табу жолында рухымен тілдесу, өз әлімен ғана ләззат алу сияқты көңіл-күйді білдіретін психологиялық хал. Сондықтан да Қожа Ахмет Ясауи “Қай жерде ғарип көрсең һем дем болғыл” дейді. Яғни оларға дем бер, қолдау көрсет, қасынан табыл, құрметте дегені еді. Қожа Ахмет Ясауи дүниетанымында өмір мен өлім мәселесінің мәні өзгеше. Ғазали “өлімнің ақиқатын түсіну үшін, өмірдің мәніне жету керек, ал рухты білмей тұрып, өмірді тани алмайсың” дейді. Оның ілімінде нәпсі – жамандықтың, рух – жақсылықтың қайнар көзі болып табылады. Жақсылық пен жамандық секілді нәпсі мен рухтың да қатар өмір сүруі мүмкін емес. Рухтың өмір сүруі үшін нәпсінің өлуі шарт. Өйткені өмірдің мәні рухтың тазалығында, яғни көңіл айнасының сафтығында жатыр. Рух тазалығын мақсат тұту “ашқ” мәртебесіне ұласып, Хақ дидарын көру болып табылады. “Муту қабла ан тамуту-топырақ болмақ; Ашқтар өлмес бұрын өледі екен...” “Құл Қожа Ахмет, нәпсіні тептім, нәпсіні тептім, Өлмес бұрын жан берудің дертін шектім, Дидар тілеп тәрк етсем масиуаны; Өлмес бұрын болмысыңды айла фәни...” Бұлар – “өлмес бұрын өлу” философиясына тән хикметтер. Қожа Ахмет Ясауи мұнда масиуаны (Хақтан басқа барлық дүниені) тәрк ету арқылы шынайы өмір мәнін ұғынуға шақырады. Оның көзқарасы бойынша, “шынайы өмір” деп, рухтың нәпсіден арылып, илаhи нұрлармен шайылуын айтады. Бұл ілім негізінде адамдарды “өлілер” және “тірілер” деп қарауға болады. Бұл жердегі “өлі” және “тірі” ұғымы рухқа байланысты. “Өлілер” – дүниеде нәпсінің құлы болып өткендер, олар тірі болса да өлікпен тең. “Тірілер” – нәпсілерін жою арқылы рухтарына “өмір” сыйлағандар, олар өлсе де мәңгілік өмірмен қауышқандар, бақи мәртебесіне жеткендер. Қожа Ахмет Ясауи дүниетанымында физикалық өлім жоқ. Ол жай ғана рухтың тәннен айырылып, басқа бір халге ауысуы. Аллаға құлшылықтың ең жоғарғы халі – еркіндік. Рухани өмір ішкі рухқа қатысты болғандықтан,Қожа Ахмет Ясауи іліміндегі еркіндік мәселесі де адамның “ішкі еркіндігі” шеңберінде қарастырылады. Ішкі еркіндікті ислам ахлағында “моральдық еркіндік” дейді. Яғни, Хаққа толық құл болған адам ғана толық еркін, азат. Демек, Алладан басқа барлық нәрседен тазару шынайы еркіндікке ұласады. Сопы Хақ алдында құл, халық алдында азат, еркін. Рухани өлімнің нәтижесінде нәпсі үстемдік құрып, адамды өзіне құл етеді. Адам өзінің жаратылысын, табиғатын жатсына бастайды. Нәтижесінде рух еркіндіктен айырылады. Қожа Ахмет Ясауи әдісі бойынша, рухты еркіндікке қауыштырудың жолы – зухд Қожа Ахмет Ясауи ілімінде ішкі еркіндікке жетудің дәрежелері мен басқыштары айтылады. Бұлар сопылық дүниетанымдағы “халдер” мен “мақамат” категорияларының рет-ретімен жалғасуы арқылы жүзеге асады. Ішкі еркіндік жайындағы мәліметтің негізі – дін. Ал дін адамзатқа “ішкі құлдықтан” құтылу және “ішкі еркіндікке” жетудің жолын көрсететін Алла тарапынан берілген илаhи жолдағы Қожа Ахмет Ясауи ілімі бойынша, “өлілер” мен “тірілер” ұғымына сәйкес, еркіндік мәселесінде де адамдарды екі топқа бөліп қарауға болады. Бірінші топ – “еркіндікті аңсаушылар”. Бұлар тек қана Хаққа табынып, құлшылық етеді. Екінші топ – “еркіндіктен қорқатындар”. Бұлар – [[нәпсі]], [[мансап]], [[байлық]], [[атақ]], [[дүние]], адамға, т.б. табынып, құлдық ұрады. Хикметтің басы – Алланы бар және бір деп білу. Қожа Ахмет Ясауи адам баласы осы шындықтан бейхабар қалғанда өзінің негізінен алыстай бастайтындығын айтады. Осы ақиқатты адам баласына ескертіп, тікелей еске салып отыратын таным көзі – [[Құран]] деп біледі. Сонымен қатар, Алланы танудың негізгі сыры адамның өзінде екендігін айтады. Адам – микрокосмос болса, рух, бүкіл әлем, болмыс – макрокосмос, Алланың аяттары, яғни белгілері. Адам – рух әлемінде Алламен болған сұхбат-антты бұзбай “Зікір” арқылы үнемі есте сақтаушы. Қожа Ахмет Ясауи іліміндегі зікір, уажд ([[экстаз]]), сама сияқты әдістер Алламен болған сертті ұмытпау үшін қолданылған. Адамның арабша “инсан”, яғни “ұмытшақ” екендігін ескергенде, Құранның бір аты болып табылатын зікір (еске алу) адамдық болмысты толықтырып, кемелдендіріп отыратын әдіс екендігі белгілі. Осы тұста “қалу бәла” серті (“...мен сендердің Жаратушың емес пе едім” деген Тәңірінің сұрағына рухтардың “Иә, әлбетте” деген жауап-серті) мен рух әлеміндегі онтол. және туыстық бірліктің адамзат арасында осы кезге жалғасып, сақталуына деген ұмтылыстың, тілектің жатқандығын байқау қиын емес. Жалпы сопылық дүниетанымға тән бұл теориялы-тұжырымдамалық ұстанымды Қожа Ахмет Ясауи түркілік дүниетаным негізінде жаңғыртты. Ислам тарихында дінді ұғынудың, қабылдаудың ерекше түрі ретінде пайда болған “сопылық ағым” ресми діндегі (қалам мен фикһ) қасаңдыққа қарсы бағыт ретінде бой көрсетті. Сол секілді Қожа Ахмет Ясауи ілімі де түркілік дүниетанымның негізгі категориясы болып табылатын әмбебаптыққа сай дамыды. Тәңірді жазалаушы, қорқыныш иесі ретінде ғана емес, Тәңірді сүю және оның үкімдерін құрметтеу арқылы Аллаға махаббатпен қауышу-ұласу әдістерін қалыптастырды. Өйткені сопылық дүниетанымда Алла – ғашық (сүюші), мағшуқ (сүйілуші) әрі ғашықтықтың өзі болғандықтан да, ғашықтық болмыс жаратылысының ең негізгі мұраты. Бұл адам бойында [[махаббат]], жауапкершілік сезімді, [[иман]], т.б. асыл құндылықтарды қалыптастырады. Адам хикмет арқылы, оның нәтижелі жемістерінің негізінде ғана мәнді, мағыналы өмір, “адамша тіршілік ету өнерін” меңгере алады (қазіргі “[[Диуани хикмет]]”). Қожа Ахмет Ясауи ілімінің танымдық тірегін құрайтын адамгершілік қағидалардың өзегі – ахлақ (мораль). Ахлақ – хикметтің нәтижесінде қалыптасқан рухани құндылықтар жиыны. Адам ахлақ арқылы адамдық болмысқа, мәнге ие болады. Яғни, адам ахлақтық-рухани құндылықтарды бойына сіңіргенде ғана “шындыққа”, “жан тыныштығына” қауышады. Қожа Ахмет Ясауи ілімінде “жан тыныштығы”, “шындыққа жету” адамгершілік қасиет пен сипатқа ұласу арқылы тариқатта жүзеге асады. Аллаға қауышудың жолы қоғамға, адамға қызмет ету – тікелей ахлақтық кемелдену арқылы өтеді. Нәтижесінде рухани тазалыққа, өзін-өзі меңгеруге қолы жетіп, “Кемел адам” тұрпаты қалыптасады. Көшпелі түркі қауымын имандылыққа шақыру арқылы Қожа Ахмет Ясауи ілімі барша түркі халықтары мәдениетіне үлкен өзгеріс енгізді. Дәстүрлі түркілік дүниетанымның негізі сыршылдық (мистика) дін екендігін ескерсек, сопылық танымның түркі мұсылмандығының ең маңызды ерекшелігін қалыптастырудағы себептерін ұғыну қиын емес. Бұл құбылыстың табиғилығын дін феноменол-сы тұрғысынан қарасақ, діндердің таралуындағы ескі ұстанымдардың толығымен жойылмайтынын, жаңалары сол құндылықтар, түсінік, ұғымдар негізінде өз орнын табатынын көруге болады. Көбінесе діндерде ескі ұстанымдар мистикалық институттармен тұтасып, “халық діндарлығы” түрінде тіршілігін жалғастырады. Бұл құбылыстың көрінісін Қожа Ахмет Ясауидың сопылық-моральдық ілімінен көруге болады. Оның “құрма” символизмі арқылы [[Мұхаммед]] (с.ғ.с.) пайғамбарға байлануы, осы құбылысқа Арыстан бабтың “себеп” болуы, өмірін пайғамбар өміріне ұқсатуға тырысуы, пайғамбарға ұқсаудың ишараты ретінде ұлының атын Ибраһим қоюы, пайғамбар жасына келгенде тірідей “жерасты мешітіне”, яғни қылуетке түсуі, осының бәрі оның іліміндегі көшпелі түркілерге исламды таратудағы маңызды әдістемелік, құбылыстық ерекшелік әрі жаңалық болып табылады.<ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref> Жергілікті халықтың салт-санасы мен сенім-нанымына, әдет-ғұрпына қайшы келмейтін діни-мистикалық мектептің негізін қалаған Қожа Ахмет Ясауи шығармашылығы сопылық ағымның түркілік дәстүріне даңғыл жол салды. “Ислам дінін тек араб тілі арқылы ғана тануға болады” деген түсінікті теріске шығарып, сопылық әдебиет ұстанымдарын көне түркі әдеби тіл – шағатай тілінде сөйлетті. Қасиетті кітаптың арабша мағынасын толықтай түсіндіру, шариғаттың қыр-сырын, дін қағидаларын қалың қауымға өз тілдерінде тереңнен таныту мақсатында хикметтерін жергілікті халыққа жақын айшықты поэзия тілімен жазды. Қожа Ахмет Ясауи түркі тілінде жатық әрі бейнелі жыр жазудың үлгісін жасап, түркі тілдерінің көркем шығармалар тудыру мүмкіндігінің мол екендігін дәлелдеді. Оның жазба әдебиет үлгісіндегі шығармалары түркі топырағында ертеден қалыптасқан суырыпсалмалық дәстүрдегі әдебиетке жаңа серпін, тың мазмұн алып келумен қатар, оны түр жағынан көркейтіп, кемелдендіре түсті. Сөйтіп, бұрыннан дидактикалық сипаты басым түркі әдебиеті насихаттық ой тұжырымдармен толыға түсті. Ол [[фольклор]] мен жазба әдебиеттің өзара жақындасуының, толысып, көркеюінің дәнекері бола отырып, шығармашылық әдебиетінде ертеден қалыптасқан, [[Құран Кәрім]]де баяндалатын тарихи аңыздар мен пайғамбарлар, әулие-әнбиелер жөніндегі әпсаналарды хикметтерінде ұтымды пайдаланды. Қожа Ахмет Ясауи шығармашылығы түркі-мұсылман әлеміне кеңінен танылып, Ясауише [[хикмет]] жазу дәстүрге айналды. Кіші Азияда [[Хаджи Бекташ Уали]], [[Жүніс Әміре]], [[Сүлеймен Бақырғани]] хикметтерінен Қожа Ахмет Ясауи сарыны байқалды. XII ғасырдан бері түркі халқының дүниетанымына елеулі ықпал еткен Қожа Ахмет Ясауи сарыны [[Асан Қайғы]]дан Абайға, сондай-ақ, күні бүгінге дейінгі қазақ ақындары шығармаларында көрініс тапқан.<ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref> == Қожа Ахмет Ясауи есімімен аталған білім беру мекемелері, көшелер және мәдени нысандар == [[Қазақстан|Қазақстанда]] Қожа Ахмет Ясауи есімі көптеген білім беру мекемелеріне, көше атауларына және мәдени нысандарға берілген. Бұл — түркі дүниесінің көрнекті рухани ұстазы, сопылық ілімнің негізін қалаушылардың бірі болған Қожа Ахмет Ясауидің тарихи-рухани мұрасына деген құрметтің белгісі. === Білім беру мекемелері === * Пәкістан Ислам Республикасы, Исламабад қаласында Қожа Ахмет Ясауи атындағы мәдени-білім беру орталығы. * «Қожа Ахмет Ясауи» атындағы республикалық имамдардың білімін жетілдіру ислам институты. * [[Халықаралық қазақ-түрік университеті|Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті]] — Түркістан қаласында орналасқан жоғары оқу орны. * «Түркістан Ахмет Ясауи» кәсіби колледжі — Түркістан қаласында орналасқан техникалық және кәсіптік білім беру мекемесі. * Қ.А.Ясауи атындағы №123 мектеп-гимназиясы — [[Алматы|Алматы қаласының]] Ақсай ауданында орналасқан оқу орны. === Көшелер === * Ясауи көшесі — [[Алматы|Алматы қаласында]] орналасқан. * Қожа Ахмет Ясауи көшесі — [[Қызылорда облысы]], [[Қызылорда|Қызылорда қаласындағы]] көше. Қаланың бірқатар әлеуметтік және тұрғын аймақтарын байланыстырады. * Қожа Ахмет Яссауи көшесі - Шымкент қаласы, ​Самал-3 мөлтек ауданы === Мәдени және тарихи нысандар === * Қожа Ахмет Ясауи кесенесі — [[Түркістан (қала)|Түркістан]] қаласында орналасқан ортағасырлық сәулет өнерінің көрнекті ескерткіші. XIV ғасырдың соңында Әмір Темірдің бұйрығымен тұрғызылған бұл кесене мәдениеттің аса маңызды нышандарының бірі болып саналады. Кесене 2003 жылы ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұралар тізіміне енгізілген. * Ясауи музейі — Түркістан қаласында орналасқан тарихи-мәдени мекеме. Музейде Қожа Ахмет Ясауидің өмірі мен шығармашылығына, сондай-ақ Түркістан өңірінің тарихына қатысты құнды жәдігерлер мен материалдар сақталған. Музей ғылыми-зерттеу, экспозициялық және ағартушылық қызмет атқарады. === Ясауитану ғылыми орталығы === Ясауитану ғылыми орталығы – Қожа Ахмет Ясауи ілімін зерттеу, танымал ету және түркі-ислам өркениетіндегі орнын айқындау мақсатында Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың тапсырмасына сәйкес 2023 жылы құрылған ғылыми орталық. Мемлекет басшысы 2023 жылғы 17 маусымда Түркістан қаласында өткен «Әділетті Қазақстан – Адал азамат» атты Ұлттық құрылтайдың екінші отырысында Қожа Ахмет Ясауи мұрасын жан-жақты зерттеу қажеттілігін атап өтті. Сол жиында Президент: «Түркістанды Ясауисіз елестету мүмкін емес. Әйгілі ғұлама тұтас түркі дүниесінде ислам дінінің орнығуына зор үлес қосты. Биыл Қожа Ахмет Ясауидің туғанына 930 жыл толып отыр. Осы орайда, ғұламаның еңбектерін жан-жақты зерттеп, дәріптеу маңызды. «Ясауитану» ғылыми орталығын немесе институтын құру мәселесін ойластыруға болады», — деді. Осы тапсырма негізінде 2025 жылы «Әзірет Сұлтан» Ұлттық тарихи-мәдени музей-қорығы жанынан арнайы ғылыми орталық ашылды. Орталық Ясауи шығармашылығы, сопылық дәстүр, түркі руханияты, діни-мәдени мұралар бағытында іргелі және қолданбалы зерттеулер жүргізуді көздейді. == Галерея == <gallery> Сурет:Ахмет Ясуаи кесенесі0.jpg|''Ахмет Ясауи кесенесі'' Сурет:Ахмет Ясуаи кесенесі1.jpg|''Есімхан кесенесі'' Сурет:Ахмет Яссуаи кесенесі3.jpg| ''Мешіт'' </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сайрам ауданында туғандар]] [[Санат:Қазақстан сопылары]] [[Санат:Шағатай ақындары]] [[Санат:Түркістанда қайтыс болғандар]] [[Санат:XII ғасыр сопылары]] {{Islam-stub}} {{Bio-stub}} 75xxa2g54v0grzglhiqga329vvbkvan 3597962 3597960 2026-05-01T16:54:28Z Rasulbek Adil 176232 3597962 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Қожа Ахмет Ясауи |Шынайы есімі = |Сурет = Ahmad Yasawi miniature.png |Сурет ені = 250 |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Туған күні = шамамен [[1093]], кейбір деректерде [[1103]] жылы |Туған жері = [[Түркістан облысы]], [[Сайрам ауданы]] |Мансабы = [[Ақын]], [[Философия|пәлсапашы]] |Азаматтығы = |Ұлты = |Қайтыс болған күні = 1166 |Қайтыс болған жері = [[Түркістан облысы]], [[Түркістан (қала)|Түркістан]] |Әкесі = Ибраһим |Анасы = Қарашаш |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = |Сайты = |Басқалары = |Commons = Ahmad Yasawi }} '''Қожа Ахмет Ясауи'''<ref group="K">Басқа тілдерде атауы — ''Кожо Акмат Ясауи'' ([[Қырғыз тілі|қырғызша]]), ''Әхмәд Ясәуи (Хуҗа Әхмәд, Кол Әхмәд)'' ([[Татар тілі|татарша]]), ''Hoja Ahmet Ýasawiy'' ([[Түрікмен тілі|түрікменше]]), ''خوجا ئەھمەد يەسەۋى'' ([[Ұйғыр тілі|ұйғырша]]).</ref>, халық арасында '''Әзірет (Хазрет) Сұлтан''' атымен танымал ([[1093]] немесе [[1103]], туылған жылы анық емес, [[Сайрам]] — [[1166]], [[Түркістан (қала)|Түркістан]]<ref>{{Cite web |url=http://books.google.com/books?id=iEJg6Ivwt2wC&pg=PA373 |title=Islam in the Soviet Union: From the Second World War to Perestroika |access-date=2021-09-01 |archive-date=2021-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210319005235/https://books.google.com/books?id=iEJg6Ivwt2wC&pg=PA373 |deadlink=no }}</ref>) — [[Орталық Азия|ортаазиялық]] ойшыл, ислам уағызшысы, [[сопылық]] [[ақын]]. == Өмірбаяны == Қожа Ахмет Ясауи – туған жылы анық емес, кейбір зерттеушілер Қ.А. Ясауидің жетпіс үш жыл өмір сүргендігін және 1166 жылы қайтыс болғандығын негізге алып, оны 1093 жылы туылған деген пікірде. Кейбір деректер оның жүз жиырма бес, жүз отыз жыл өмір сүргенін және 1166 жыл өлгендігіне сүйеніп, һиджраның 437/1041 жылы туғандығын қуаттайды. Белгілі иасауитанушы Ф.Көпрүлү Қ.А. Ясауидің туған жылын анық көрсетпесе де, оның өмір сүрген мезгілі ХІ ғасырдың бірінші жартысында дегенді айтады. Қожа Ахмет Ясауи – түркістандық ғұлама, [[әулие]]<ref name="multiple"> "Түркістан".Халықаралық энциклопедия/Бас.ред. Ә.Нысанбаев. —Алматы:"Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы,2000—656бет. ISBN 5-89800-145-X.</ref>. Қожа Ахмет Ясауидің арғы тегі қожалар әулеті. Әкесі – [[Исфиджаб]]та даңққа бөленген әулие, Әзірет Әлінің ұрпағы Шейх Ибраһим. Анасы – Мұса шейхтың қызы Айша ([[Қарашаш ана]]). Мұса шейх те Исфиджабта әулиелігімен танылған. Кейбір деректерде Қожа Ахмет Ясауидың Ибраһим атты ұлы мен Гауhар Хошназ (Жауhар Шахназ) атты қызының болғандығы айтылады. Қожа Ахмет Ясауидың ұрпағы негізінен осы қызынан тарайды. IX ғасырда [[Отырар]], Исфиджаб, [[Баласағұн]], [[Ясы]], [[Сауран]], [[Сығанақ]] [[Шаш]], [[Сүткент]], [[Жент]], [[Кудур]], [[Отлук]], [[Өзкент]], тағы да басқа [[Мауераннахр]] қалаларында [[ислам]] діні уағызшыларының белсенді әрекеттері саяси сипат алған болса, Х ғасырдан бастап ислам ілімі жолындағы тәлім-тәрбиелік ордалар – медресе-теккелер түбегейлі орнығып, исламдық-руханияттық ахлақи (моральдық) ұстанымдар қалыптаса бастады. Қожа Ахмет Ясауи дүниеге келмей тұрып, Исфиджабта исламдық фикһ (құқық) мектебі [[ханафи мазһабы]]ның ондаған өкілдері өмір сүрді. Ясауи ілімі осы саяси-әлеуметтік, тарихи шарттарға байланысты қалыптасты. Қожа Ахмет Ясауи ұстаздарының көшбасшысы – [[Арыстан баб]]. Кашифи “Рашахат-ул айн-ил хайат” атты еңбегінде Қожа Ахметтің Арыстан бабтың шәкірті болғандығы, одан заһир және батин ілімдерінің сыры мен мәнін үйренгендігі, оған 16 жыл қызмет еткендігі туралы мәлімет береді. Ясауидың “[[Диуани хикмет]]інде” де Арыстан баб туралы жиі айтылады . Қожа Ахмет Ясауидың өмірі мен қызметі туралы Жазба деректерде (Хазини, “Жауаһир-ул Абра Мин Амуаж-ил Биһар”) оның Юсуф Хамаданидың шәкірті екендігін көрсететін деректер болғанымен, соңғы зерттеулерде оны теріске шығаратын тұжырымдар айтыла бастады. Қожа Ахмет Ясауидың алғашқы шәкірті – Арыстан бабтың ұлы Мансұр Ата, екінші шәкірті – Сайид Ата Хорезми, үшінші шәкірті – [[Сүлеймен Бақырғани]]. Осылардың ішіндегі ең көрнектісі – Бақырғани (Хакім Ата) (Кашифи, “Рашахат-ул айн-ил хайат”). Тағы бір танымал шәкірттерінің бірі [[Мұхаммед Данышменди]] сопы Қожа Ахмет Ясауидың “Мират-ул Қулуб” атты мұрасын хатқа түсірді. Сондай-ақ Садр Ата, Бадр Ата, Қажы Бекташ Әулие, Сары Салтұқ, Шейх Лұқпан Перенде сияқты тұлғалар да Қожа Ахмет Ясауидың шәкірттері саналады. А. Беннигсон Қожа Ахмет Ясауидың [[Шопан Ата]] және [[Зеңгі Баба]] атты да шәкірттерінің болғандығын айтады. Ясауи шәкірттері жөнінде Фуат Көпрулу: “Мутасаууфтардың (сопылардың) өмірбаяны жайлы еңбектерде [[Ирак]], [[Хорасан]] және [[Мауераннахр]] сопыларынан басқа түркі шейхтары деп жүрген сопылардың барлығы дерлік Қожа Ахмет Ясауи тариқатының шейхтары еді” дейді. Ахметтің әкесі діндар, құдай жолын ұстаған атақты шайхылардың бірі болған секілді. Бұлай дейтін себебіміз, ақынның 149-хикметінде оның шыққан тегі туралы төмендегі сыр шертеді<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>: :...Ысқақ баба жұрыны, шейх Ибраһим Құлыны, :Машайықтар ұлығы - шейхым Ахмет Ясауи. :….Ясы оның арасы, жатыр гауһар парасы, :Машайықтар сарасы - шейхым Ахмед Ясауи. Ахмет Бұқар қаласында Юсуф Хамаданидан діни білім алғаннан кейін, [[Түркістан]]ға келіп, сол кезде [[Орталық Азия]]да кең тараған [[сопылық]], діни-тақуалық идеялардың ірі насихатшысына айналады. Ахмет Ясауидің ержете келе Түркістанға келуі дінге байланысты болса керек. Ақын өз өлеңдерінде Түркістанға келгені жайында былайша баяндайды: :...Он жетімде Түркістанда тұрдым, міне :Он сегізде Шілтеменен шарап іштім, :Рузы қылды, Жәннат кезіп қорлар құштым, :Хақ Мұстафа жүздерін көрдім, міне. == «Диуани Хикмет» == «Ақыл кітабы» - Қожа Ахмет Иасауидің сопылық идеясын жыр еткен, этикалық-дидактикалық мазмұндағы әдеби шығармасы. Ақын өз кітабын Қыпшақ даласы мен Орта Азия түркілеріне кезінде түсінікті болған шағатай тілінде жазған. Мұның өзі араб тілінде жазылған Құран Кәрім мен түрлі хадис, тәфсирлердің күрделі қағидаларын жергілікті түркі халықтарының түсініп оқуына мүмкіндік берді<ref name="multiple" />. Диуани хикметтің түпнұсқасы сақталмаған. Бұл шығарма алғаш рет [[1878]] ж. жеке кітап болып басылып шығады. Содан кейін ол [[Ыстамбұл]], [[Қазан]], [[Ташкент]] қалаларында бірнеше қайтара басылады. Соның бірі [[1901]] ж. [[Қазан қаласы|Қазанда]] Тыныштықұлының қазақтарға арнап шығарған нұсқасы болатын.Төрт тармақты өлеңмен жазылған бұл шығармасында ақын өзінің бала күнінен пайғамбар жасына келгенге дейін өмір жолын баяндайды, тіршілікте тартқан азабын, көрген қайғысын айтады, бұқара халыққа үстемдік жүргізуші хандардың, бектердің, қазылардың жіберген кемшіліктерін, жасаған қиянаттарын сынайды, бұл фәнидің жалғандығын білдіреді.«Диуани Хикметтен» [[түркі халықтары]]на, соның ішінде [[қазақтар|қазақ халқына]], ертедегі мәдениетіне, әдебиетіне, тарихына, этнографиясына, экономикасына қатысты бағалы деректер табуға болады. [[Сурет:Turk22.jpg|thumb|left|Қожа Ахмет Ясауи сағанасы]] [[Түркістан]] қаласында жерленген Қожа Ахмет Ясауи «әзіреті сұлтан» аталып, басына [[XIV ғ.]] аяғында атақты [[Әмір Темір]] күмбезді сағана орнаттырады. Жалпы дәстүрлі түркілік сопылық рух пен Қожа Ахмет Ясауи дүниетанымы, оның ілімінің мәні мен маңызы “[[Диуани Хикмет]]”, “[[Мират-ул Қулуб]]”, “[[Пақырнама]]” сияқты мұраларынан көрінеді. Қожа Ахмет Ясауи сопылық ілімінің, дүниетанымы мен философиясының негізін моральдық-этикалық және сопылық хикметтер деп жіктеуге болады. Ясауи іліміндегі парасат ұғымы адамның адамгершілік ахлақи мәртебесіне және “инсани камил” дәрежесіне жету мәселесін қарастырады. Аллаға жақындай түсу үшін, әрбір адам өзінің өмір жолында төрт басқыштан өтуі керектігін айтады. Біріншісі – шариғат. “Шариғат” – ислам діні қағидалары мен шарттарын тақуалықпен мүлтіксіз орындауы, әрі құдайға құлшылық жасауды талап етеді. Екіншісі, “тариқат” – дін ғұламаларына шәкірт болып, жалған дүниенің түрлі ләззаттарынан бас тарту, Аллаға деген сүйіспеншілікті арттыра түсу болып табылады. Бұл басқыш сопылықтың негізгі идеясын, мұрат-мақсатын аңғартып тұр. Үшіншісі, “мағрифат” – негізінен, дін жолын танып-білу сатысы деуге болады. Бұл басқыштың негізгі талабы – күллі дүниедегі болмыс тіршіліктің негізі “бір Алла” екенін танып-білу, түсіну. Төртіншісі, “хақиқат” (“фано”) – Аллаға жақындап, оны танып-білудің ең жоғарғы басқышы. Сопылық түсінік бойынша, “шариғатсыз” – “тариқат”, “тариқатсыз” – “мағрифат”, “мағрифатсыз” – “хақиқат” болуы мүмкін емес. Бұлардың бірі екіншісіне өту үшін қажетті басқыш болып табылады<ref name="multiple" />. Қожа Ахмет дүниетанымының мәні – “адамның өзін-өзі тануы” арқылы “Хақты тануы”. Бұл жолдың алғашқы мақамы (басқышы) – “[[тәуба]]”, соңғысы “[[құлдық]]” (убудийат, абд). Бұл жолдағы адам “жаратылған – мен” екендігінің ақиқатына, жаратылыс сырына көзі жеткенде, өзінің адамдық парызы – “Алла мен адамның және адам мен қоғамның” арасында “көпір – жол” болу екендігін ұғынады.<ref>Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1</ref> Ясауи хикметтерінің мәні, философиясының өзегі – адам. Адам “кемелдікке” жетуі үшін қажетті білімді игеруі керек. Бұл білімнің қайнары – хикмет. Хикметтерде адам жаратылысы – Жаратқан иенің ұлылығын көрсететін, көркемдігі жағынан ең жоғарғы кейіпте жаратылған болмыс екендігі айқын көрсетілген. Қожа Ахмет Ясауи хикметтерінде адамның табиғаты Құранда айтылғандай – су мен топыраққа телінеді. “Асылын білсең су уа кил (топырақ) және килге (топыраққа) кетер йа” – дейді ол. Сопылық мағынада “топырақ” – адамның жаратылыс табиғаты, парасаттылық пен қарапайымдылық. Ал, [[нәпсіқұмарлық]], [[менмендік]], [[өркөкіректік]] – адамды адамшылықтан кетіретін қасиеттер. Қожа Ахмет Ясауидың кейбір хикметтерінде өзінің бүкіл болмысымен топыраққа айналғандығын білдіретін символдық ұғымдар қолданылады: “Басым топырақ, өзім топырақ, тәнім топырақ; Хаққа қауышар ма екем деп – рухым муштақ”. Бұл сопылық мағынада “уисал” (Хаққа қауышу) мақамын білдіреді. Топырақ болу, нәпсіден арылу – Хаққа қауышудың бірінші шарты. Осыдан кейін адам ақиқатқа жетіп, инсани кәміл дәрежесіне ұласып, өзінің Хаққа бастар “жол” екендігінің мәніне қанығады. “Топырақ болғыр әлем сені басып өтсін” дегендегі мақсат осыған саяды. Өйткені сопылық атауда әулиелер мен пірлердің қабірін де “топырақ” дейді. Қожа Ахмет Ясауи дүниетанымында әулие – даңғыл жол, өйткені ол – халқына жақсы мен жаманның, ақиқат пен жалғанның арасын айыруға жөн сілтейтін, Алла рақметінің қоғамдағы көрінісі болып табылатын дана тұлға. == Қожа Ахмет Ясауи ілімі == Қожа Ахмет Ясауи ілімінде Хаққа қызмет ету халыққа қызмет етуден басталады. Ал, халыққа, ұлтына қызмет етудің шарты – топырақ сипатты болу, нәпсіні тыю. Топырақ сипатты болып, өзін халқына арнау кемелдікті білдіреді. Қожа Ахмет Ясауи кемелдікке жету үшін адамда ашқ (қуатты махаббат) пен дерт болу керек дейді. “Дертсіз адам адам емес, мұны аңла; Ашқсыз инсан хайуан жынысы, бұны тыңда”. Осы хикмет жолындағы “дертсіз адам” адамдық сезімнен жұрдай, өз ұлтының, қоғамының, Отанының алдында жауапсыз, мұңсыз, қара басының қамын күйттейтін жан. “Ашқсыз адам” – илаhи фитраттан, яғни Алла тарапынан адамға берілген құдайлық сыйдан мақрұм қалған, өзінің адамдық қадірін бағалай алмайтын, парасаттылыққа ұмтылмайтын, өзін қоршаған әлемге, адамға, табиғатқа, осының бәрін Жаратушы иеге мән бермейтін жан. Дертті адамның Қожа Ахмет Ясауи іліміндегі алатын орны ерекше. Ол хикметінде “Білімің – шырақ, халің – пілте, көз жасың – жағатын май” болсын дейді. Дертті, шерлі адам пілте болып жанып, ашқ отына түсіп, қоғамның кемшілік тұстары мен ақсаған руханиятын көріп, көз жасы, қайрат-жігерімен одан шығар жол, дауа іздейді. Шынайы ашққа осы дерт арқылы ұласады. Ал ашқ - кемелдікке жетелейтін күш-қуат көзі. Қожа Ахмет Ясауи ілімінде адамның жаратылыс мақсаты – Хаққа құлшылық ету (ибадат), ол “Сізді, бізді Хақ жаратты ибадат үшін” – дейді. Бұл ибадат (убудийат) – Хақты тану жолындағы ең жоғарғы мақам. Құдайлық ашқты, Аллаға деген махаббатпен тұтастықта көретін Қожа Ахмет Ясауи дүниетанымы Алла жаратқан адам баласын кемсітпей, өзімен тең дәрежеде құрметтеуді парыз деп қарайды. “Сүннет екен кәпір де болса берме азар, Көңілі қатты ділазардан Құдай бизар” деген хикмет адамның тегі мен түсіне, діні мен діліне қарамастан оған құрмет көрсету, адам ретінде ардақтауды пайғамбарлық сүннет (жүйе, заң, [[қағида]]) ретінде танытады. Өйткені Қожа Ахмет Ясауи ілімі – дін, мәзһаб аясына сыймайтын шексіз ашқ (махаббат) жолы. Қожа Ахмет Ясауи дүниетанымында “дертті адам”, “топырақ адам”, “[[кемел адам]]”, сондай-ақ, “ғарип адам” тұлғалары да дәріптеледі. Ғарип адамды кемелдік мәртебесіне жеткізіп, пайғамбардың қоғамдағы өкілі, ізбасары ретінде бағалайды (қ. [[Сопылық]]). Қожа Ахмет Ясауи өзін де ғарип ретінде көрсетеді: “Ғариппін ешкімім жоқ, бейшарамын hәм пақыр, Сенен басқа кімім бар, рақым ет Сен (Алла) таң сәріде” – деп рақымды тек Алладан ғана күтеді. Өйткені оны Алладан басқа шын ұғатын, қолдайтын ешкім жоқ. Оны ғарип қылып, жалғыздыққа итермелейтін күш оның дүниеге деген көзқарасы, илаhи ашқ – Хақ жолына деген ұмтылысы мен махаббаты. Ғариптік – адамның өз-өзімен іштей күресіп, санасын сансыратқан мәселелердің шешімін табу жолында рухымен тілдесу, өз әлімен ғана ләззат алу сияқты көңіл-күйді білдіретін психологиялық хал. Сондықтан да Қожа Ахмет Ясауи “Қай жерде ғарип көрсең һем дем болғыл” дейді. Яғни оларға дем бер, қолдау көрсет, қасынан табыл, құрметте дегені еді. Қожа Ахмет Ясауи дүниетанымында өмір мен өлім мәселесінің мәні өзгеше. Ғазали “өлімнің ақиқатын түсіну үшін, өмірдің мәніне жету керек, ал рухты білмей тұрып, өмірді тани алмайсың” дейді. Оның ілімінде нәпсі – жамандықтың, рух – жақсылықтың қайнар көзі болып табылады. Жақсылық пен жамандық секілді нәпсі мен рухтың да қатар өмір сүруі мүмкін емес. Рухтың өмір сүруі үшін нәпсінің өлуі шарт. Өйткені өмірдің мәні рухтың тазалығында, яғни көңіл айнасының сафтығында жатыр. Рух тазалығын мақсат тұту “ашқ” мәртебесіне ұласып, Хақ дидарын көру болып табылады. “Муту қабла ан тамуту-топырақ болмақ; Ашқтар өлмес бұрын өледі екен...” “Құл Қожа Ахмет, нәпсіні тептім, нәпсіні тептім, Өлмес бұрын жан берудің дертін шектім, Дидар тілеп тәрк етсем масиуаны; Өлмес бұрын болмысыңды айла фәни...” Бұлар – “өлмес бұрын өлу” философиясына тән хикметтер. Қожа Ахмет Ясауи мұнда масиуаны (Хақтан басқа барлық дүниені) тәрк ету арқылы шынайы өмір мәнін ұғынуға шақырады. Оның көзқарасы бойынша, “шынайы өмір” деп, рухтың нәпсіден арылып, илаhи нұрлармен шайылуын айтады. Бұл ілім негізінде адамдарды “өлілер” және “тірілер” деп қарауға болады. Бұл жердегі “өлі” және “тірі” ұғымы рухқа байланысты. “Өлілер” – дүниеде нәпсінің құлы болып өткендер, олар тірі болса да өлікпен тең. “Тірілер” – нәпсілерін жою арқылы рухтарына “өмір” сыйлағандар, олар өлсе де мәңгілік өмірмен қауышқандар, бақи мәртебесіне жеткендер. Қожа Ахмет Ясауи дүниетанымында физикалық өлім жоқ. Ол жай ғана рухтың тәннен айырылып, басқа бір халге ауысуы. Аллаға құлшылықтың ең жоғарғы халі – еркіндік. Рухани өмір ішкі рухқа қатысты болғандықтан,Қожа Ахмет Ясауи іліміндегі еркіндік мәселесі де адамның “ішкі еркіндігі” шеңберінде қарастырылады. Ішкі еркіндікті ислам ахлағында “моральдық еркіндік” дейді. Яғни, Хаққа толық құл болған адам ғана толық еркін, азат. Демек, Алладан басқа барлық нәрседен тазару шынайы еркіндікке ұласады. Сопы Хақ алдында құл, халық алдында азат, еркін. Рухани өлімнің нәтижесінде нәпсі үстемдік құрып, адамды өзіне құл етеді. Адам өзінің жаратылысын, табиғатын жатсына бастайды. Нәтижесінде рух еркіндіктен айырылады. Қожа Ахмет Ясауи әдісі бойынша, рухты еркіндікке қауыштырудың жолы – зухд Қожа Ахмет Ясауи ілімінде ішкі еркіндікке жетудің дәрежелері мен басқыштары айтылады. Бұлар сопылық дүниетанымдағы “халдер” мен “мақамат” категорияларының рет-ретімен жалғасуы арқылы жүзеге асады. Ішкі еркіндік жайындағы мәліметтің негізі – дін. Ал дін адамзатқа “ішкі құлдықтан” құтылу және “ішкі еркіндікке” жетудің жолын көрсететін Алла тарапынан берілген илаhи жолдағы Қожа Ахмет Ясауи ілімі бойынша, “өлілер” мен “тірілер” ұғымына сәйкес, еркіндік мәселесінде де адамдарды екі топқа бөліп қарауға болады. Бірінші топ – “еркіндікті аңсаушылар”. Бұлар тек қана Хаққа табынып, құлшылық етеді. Екінші топ – “еркіндіктен қорқатындар”. Бұлар – [[нәпсі]], [[мансап]], [[байлық]], [[атақ]], [[дүние]], адамға, т.б. табынып, құлдық ұрады. Хикметтің басы – Алланы бар және бір деп білу. Қожа Ахмет Ясауи адам баласы осы шындықтан бейхабар қалғанда өзінің негізінен алыстай бастайтындығын айтады. Осы ақиқатты адам баласына ескертіп, тікелей еске салып отыратын таным көзі – [[Құран]] деп біледі. Сонымен қатар, Алланы танудың негізгі сыры адамның өзінде екендігін айтады. Адам – микрокосмос болса, рух, бүкіл әлем, болмыс – макрокосмос, Алланың аяттары, яғни белгілері. Адам – рух әлемінде Алламен болған сұхбат-антты бұзбай “Зікір” арқылы үнемі есте сақтаушы. Қожа Ахмет Ясауи іліміндегі зікір, уажд ([[экстаз]]), сама сияқты әдістер Алламен болған сертті ұмытпау үшін қолданылған. Адамның арабша “инсан”, яғни “ұмытшақ” екендігін ескергенде, Құранның бір аты болып табылатын зікір (еске алу) адамдық болмысты толықтырып, кемелдендіріп отыратын әдіс екендігі белгілі. Осы тұста “қалу бәла” серті (“...мен сендердің Жаратушың емес пе едім” деген Тәңірінің сұрағына рухтардың “Иә, әлбетте” деген жауап-серті) мен рух әлеміндегі онтол. және туыстық бірліктің адамзат арасында осы кезге жалғасып, сақталуына деген ұмтылыстың, тілектің жатқандығын байқау қиын емес. Жалпы сопылық дүниетанымға тән бұл теориялы-тұжырымдамалық ұстанымды Қожа Ахмет Ясауи түркілік дүниетаным негізінде жаңғыртты. Ислам тарихында дінді ұғынудың, қабылдаудың ерекше түрі ретінде пайда болған “сопылық ағым” ресми діндегі (қалам мен фикһ) қасаңдыққа қарсы бағыт ретінде бой көрсетті. Сол секілді Қожа Ахмет Ясауи ілімі де түркілік дүниетанымның негізгі категориясы болып табылатын әмбебаптыққа сай дамыды. Тәңірді жазалаушы, қорқыныш иесі ретінде ғана емес, Тәңірді сүю және оның үкімдерін құрметтеу арқылы Аллаға махаббатпен қауышу-ұласу әдістерін қалыптастырды. Өйткені сопылық дүниетанымда Алла – ғашық (сүюші), мағшуқ (сүйілуші) әрі ғашықтықтың өзі болғандықтан да, ғашықтық болмыс жаратылысының ең негізгі мұраты. Бұл адам бойында [[махаббат]], жауапкершілік сезімді, [[иман]], т.б. асыл құндылықтарды қалыптастырады. Адам хикмет арқылы, оның нәтижелі жемістерінің негізінде ғана мәнді, мағыналы өмір, “адамша тіршілік ету өнерін” меңгере алады (қазіргі “[[Диуани хикмет]]”). Қожа Ахмет Ясауи ілімінің танымдық тірегін құрайтын адамгершілік қағидалардың өзегі – ахлақ (мораль). Ахлақ – хикметтің нәтижесінде қалыптасқан рухани құндылықтар жиыны. Адам ахлақ арқылы адамдық болмысқа, мәнге ие болады. Яғни, адам ахлақтық-рухани құндылықтарды бойына сіңіргенде ғана “шындыққа”, “жан тыныштығына” қауышады. Қожа Ахмет Ясауи ілімінде “жан тыныштығы”, “шындыққа жету” адамгершілік қасиет пен сипатқа ұласу арқылы тариқатта жүзеге асады. Аллаға қауышудың жолы қоғамға, адамға қызмет ету – тікелей ахлақтық кемелдену арқылы өтеді. Нәтижесінде рухани тазалыққа, өзін-өзі меңгеруге қолы жетіп, “Кемел адам” тұрпаты қалыптасады. Көшпелі түркі қауымын имандылыққа шақыру арқылы Қожа Ахмет Ясауи ілімі барша түркі халықтары мәдениетіне үлкен өзгеріс енгізді. Дәстүрлі түркілік дүниетанымның негізі сыршылдық (мистика) дін екендігін ескерсек, сопылық танымның түркі мұсылмандығының ең маңызды ерекшелігін қалыптастырудағы себептерін ұғыну қиын емес. Бұл құбылыстың табиғилығын дін феноменол-сы тұрғысынан қарасақ, діндердің таралуындағы ескі ұстанымдардың толығымен жойылмайтынын, жаңалары сол құндылықтар, түсінік, ұғымдар негізінде өз орнын табатынын көруге болады. Көбінесе діндерде ескі ұстанымдар мистикалық институттармен тұтасып, “халық діндарлығы” түрінде тіршілігін жалғастырады. Бұл құбылыстың көрінісін Қожа Ахмет Ясауидың сопылық-моральдық ілімінен көруге болады. Оның “құрма” символизмі арқылы [[Мұхаммед]] (с.ғ.с.) пайғамбарға байлануы, осы құбылысқа Арыстан бабтың “себеп” болуы, өмірін пайғамбар өміріне ұқсатуға тырысуы, пайғамбарға ұқсаудың ишараты ретінде ұлының атын Ибраһим қоюы, пайғамбар жасына келгенде тірідей “жерасты мешітіне”, яғни қылуетке түсуі, осының бәрі оның іліміндегі көшпелі түркілерге исламды таратудағы маңызды әдістемелік, құбылыстық ерекшелік әрі жаңалық болып табылады.<ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref> Жергілікті халықтың салт-санасы мен сенім-нанымына, әдет-ғұрпына қайшы келмейтін діни-мистикалық мектептің негізін қалаған Қожа Ахмет Ясауи шығармашылығы сопылық ағымның түркілік дәстүріне даңғыл жол салды. “Ислам дінін тек араб тілі арқылы ғана тануға болады” деген түсінікті теріске шығарып, сопылық әдебиет ұстанымдарын көне түркі әдеби тіл – шағатай тілінде сөйлетті. Қасиетті кітаптың арабша мағынасын толықтай түсіндіру, шариғаттың қыр-сырын, дін қағидаларын қалың қауымға өз тілдерінде тереңнен таныту мақсатында хикметтерін жергілікті халыққа жақын айшықты поэзия тілімен жазды. Қожа Ахмет Ясауи түркі тілінде жатық әрі бейнелі жыр жазудың үлгісін жасап, түркі тілдерінің көркем шығармалар тудыру мүмкіндігінің мол екендігін дәлелдеді. Оның жазба әдебиет үлгісіндегі шығармалары түркі топырағында ертеден қалыптасқан суырыпсалмалық дәстүрдегі әдебиетке жаңа серпін, тың мазмұн алып келумен қатар, оны түр жағынан көркейтіп, кемелдендіре түсті. Сөйтіп, бұрыннан дидактикалық сипаты басым түркі әдебиеті насихаттық ой тұжырымдармен толыға түсті. Ол [[фольклор]] мен жазба әдебиеттің өзара жақындасуының, толысып, көркеюінің дәнекері бола отырып, шығармашылық әдебиетінде ертеден қалыптасқан, [[Құран Кәрім]]де баяндалатын тарихи аңыздар мен пайғамбарлар, әулие-әнбиелер жөніндегі әпсаналарды хикметтерінде ұтымды пайдаланды. Қожа Ахмет Ясауи шығармашылығы түркі-мұсылман әлеміне кеңінен танылып, Ясауише [[хикмет]] жазу дәстүрге айналды. Кіші Азияда [[Хаджи Бекташ Уали]], [[Жүніс Әміре]], [[Сүлеймен Бақырғани]] хикметтерінен Қожа Ахмет Ясауи сарыны байқалды. XII ғасырдан бері түркі халқының дүниетанымына елеулі ықпал еткен Қожа Ахмет Ясауи сарыны [[Асан Қайғы]]дан Абайға, сондай-ақ, күні бүгінге дейінгі қазақ ақындары шығармаларында көрініс тапқан.<ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref> == Қожа Ахмет Ясауи есімімен аталған білім беру мекемелері, көшелер және мәдени нысандар == [[Қазақстан|Қазақстанда]] Қожа Ахмет Ясауи есімі көптеген білім беру мекемелеріне, көше атауларына және мәдени нысандарға берілген. Бұл — түркі дүниесінің көрнекті рухани ұстазы, сопылық ілімнің негізін қалаушылардың бірі болған Қожа Ахмет Ясауидің тарихи-рухани мұрасына деген құрметтің белгісі. === Білім беру мекемелері === * Пәкістан Ислам Республикасы, Исламабад қаласында Қожа Ахмет Ясауи атындағы мәдени-білім беру орталығы. * «Қожа Ахмет Ясауи» атындағы республикалық имамдардың білімін жетілдіру ислам институты. * [[Халықаралық қазақ-түрік университеті|Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті]] — Түркістан қаласында орналасқан жоғары оқу орны. * «Түркістан Ахмет Ясауи» кәсіби колледжі — Түркістан қаласында орналасқан техникалық және кәсіптік білім беру мекемесі. * Қ.А. Ясауи атындағы №123 мектеп-гимназиясы — [[Алматы|Алматы қаласының]] Ақсай ауданында орналасқан оқу орны. === Көшелер === * Ясауи көшесі — [[Алматы|Алматы қаласында]] орналасқан. * Қожа Ахмет Ясауи көшесі — [[Қызылорда облысы]], [[Қызылорда|Қызылорда қаласындағы]] көше. Қаланың бірқатар әлеуметтік және тұрғын аймақтарын байланыстырады. * Қожа Ахмет Яссауи көшесі - Шымкент қаласы, ​Самал-3 мөлтек ауданы === Мәдени және тарихи нысандар === * Қожа Ахмет Ясауи кесенесі — [[Түркістан (қала)|Түркістан]] қаласында орналасқан ортағасырлық сәулет өнерінің көрнекті ескерткіші. XIV ғасырдың соңында Әмір Темірдің бұйрығымен тұрғызылған бұл кесене мәдениеттің аса маңызды нышандарының бірі болып саналады. Кесене 2003 жылы ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұралар тізіміне енгізілген. * Ясауи музейі — Түркістан қаласында орналасқан тарихи-мәдени мекеме. Музейде Қожа Ахмет Ясауидің өмірі мен шығармашылығына, сондай-ақ Түркістан өңірінің тарихына қатысты құнды жәдігерлер мен материалдар сақталған. Музей ғылыми-зерттеу, экспозициялық және ағартушылық қызмет атқарады. === Ясауитану ғылыми орталығы === Ясауитану ғылыми орталығы – Қожа Ахмет Ясауи ілімін зерттеу, танымал ету және түркі-ислам өркениетіндегі орнын айқындау мақсатында Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың тапсырмасына сәйкес 2023 жылы құрылған ғылыми орталық. Мемлекет басшысы 2023 жылғы 17 маусымда Түркістан қаласында өткен «Әділетті Қазақстан – Адал азамат» атты Ұлттық құрылтайдың екінші отырысында Қожа Ахмет Ясауи мұрасын жан-жақты зерттеу қажеттілігін атап өтті. Сол жиында Президент: «Түркістанды Ясауисіз елестету мүмкін емес. Әйгілі ғұлама тұтас түркі дүниесінде ислам дінінің орнығуына зор үлес қосты. Биыл Қожа Ахмет Ясауидің туғанына 930 жыл толып отыр. Осы орайда, ғұламаның еңбектерін жан-жақты зерттеп, дәріптеу маңызды. «Ясауитану» ғылыми орталығын немесе институтын құру мәселесін ойластыруға болады», — деді. Осы тапсырма негізінде 2025 жылы «Әзірет Сұлтан» Ұлттық тарихи-мәдени музей-қорығы жанынан арнайы ғылыми орталық ашылды. Орталық Ясауи шығармашылығы, сопылық дәстүр, түркі руханияты, діни-мәдени мұралар бағытында іргелі және қолданбалы зерттеулер жүргізуді көздейді. == Галерея == <gallery> Сурет:Ахмет Ясуаи кесенесі0.jpg|''Ахмет Ясауи кесенесі'' Сурет:Ахмет Ясуаи кесенесі1.jpg|''Есімхан кесенесі'' Сурет:Ахмет Яссуаи кесенесі3.jpg| ''Мешіт'' </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сайрам ауданында туғандар]] [[Санат:Қазақстан сопылары]] [[Санат:Шағатай ақындары]] [[Санат:Түркістанда қайтыс болғандар]] [[Санат:XII ғасыр сопылары]] {{Islam-stub}} {{Bio-stub}} heh6h1tb46m3nvo207vf81rp7dnxn6t 3597963 3597962 2026-05-01T16:54:44Z Rasulbek Adil 176232 3597963 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Қожа Ахмет Ясауи |Шынайы есімі = |Сурет = Ahmad Yasawi miniature.png |Сурет ені = 250 |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Туған күні = шамамен [[1093]], кейбір деректерде [[1103]] жылы |Туған жері = [[Түркістан облысы]], [[Сайрам ауданы]] |Мансабы = [[Ақын]], [[Философия|пәлсапашы]] |Азаматтығы = |Ұлты = |Қайтыс болған күні = 1166 |Қайтыс болған жері = [[Түркістан облысы]], [[Түркістан (қала)|Түркістан]] |Әкесі = Ибраһим |Анасы = Қарашаш |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = |Сайты = |Басқалары = |Commons = Ahmad Yasawi }} '''Қожа Ахмет Ясауи'''<ref group="K">Басқа тілдерде атауы — ''Кожо Акмат Ясауи'' ([[Қырғыз тілі|қырғызша]]), ''Әхмәд Ясәуи (Хуҗа Әхмәд, Кол Әхмәд)'' ([[Татар тілі|татарша]]), ''Hoja Ahmet Ýasawiy'' ([[Түрікмен тілі|түрікменше]]), ''خوجا ئەھمەد يەسەۋى'' ([[Ұйғыр тілі|ұйғырша]]).</ref>, халық арасында '''Әзірет (Хазрет) Сұлтан''' атымен танымал ([[1093]] немесе [[1103]], туылған жылы анық емес, [[Сайрам]] — [[1166]], [[Түркістан (қала)|Түркістан]]<ref>{{Cite web |url=http://books.google.com/books?id=iEJg6Ivwt2wC&pg=PA373 |title=Islam in the Soviet Union: From the Second World War to Perestroika |access-date=2021-09-01 |archive-date=2021-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210319005235/https://books.google.com/books?id=iEJg6Ivwt2wC&pg=PA373 |deadlink=no }}</ref>) — [[Орталық Азия|ортаазиялық]] ойшыл, ислам уағызшысы, [[сопылық]] [[ақын]]. == Өмірбаяны == Қожа Ахмет Ясауи – туған жылы анық емес, кейбір зерттеушілер Қ.А. Ясауидің жетпіс үш жыл өмір сүргендігін және 1166 жылы қайтыс болғандығын негізге алып, оны 1093 жылы туылған деген пікірде. Кейбір деректер оның жүз жиырма бес, жүз отыз жыл өмір сүргенін және 1166 жыл өлгендігіне сүйеніп, һиджраның 437/1041 жылы туғандығын қуаттайды. Белгілі иасауитанушы Ф.Көпрүлү Қ.А. Ясауидің туған жылын анық көрсетпесе де, оның өмір сүрген мезгілі ХІ ғасырдың бірінші жартысында дегенді айтады. Қожа Ахмет Ясауи – түркістандық ғұлама, [[әулие]]<ref name="multiple"> "Түркістан".Халықаралық энциклопедия/Бас.ред. Ә. Нысанбаев. —Алматы:"Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы,2000—656бет. ISBN 5-89800-145-X.</ref>. Қожа Ахмет Ясауидің арғы тегі қожалар әулеті. Әкесі – [[Исфиджаб]]та даңққа бөленген әулие, Әзірет Әлінің ұрпағы Шейх Ибраһим. Анасы – Мұса шейхтың қызы Айша ([[Қарашаш ана]]). Мұса шейх те Исфиджабта әулиелігімен танылған. Кейбір деректерде Қожа Ахмет Ясауидың Ибраһим атты ұлы мен Гауhар Хошназ (Жауhар Шахназ) атты қызының болғандығы айтылады. Қожа Ахмет Ясауидың ұрпағы негізінен осы қызынан тарайды. IX ғасырда [[Отырар]], Исфиджаб, [[Баласағұн]], [[Ясы]], [[Сауран]], [[Сығанақ]] [[Шаш]], [[Сүткент]], [[Жент]], [[Кудур]], [[Отлук]], [[Өзкент]], тағы да басқа [[Мауераннахр]] қалаларында [[ислам]] діні уағызшыларының белсенді әрекеттері саяси сипат алған болса, Х ғасырдан бастап ислам ілімі жолындағы тәлім-тәрбиелік ордалар – медресе-теккелер түбегейлі орнығып, исламдық-руханияттық ахлақи (моральдық) ұстанымдар қалыптаса бастады. Қожа Ахмет Ясауи дүниеге келмей тұрып, Исфиджабта исламдық фикһ (құқық) мектебі [[ханафи мазһабы]]ның ондаған өкілдері өмір сүрді. Ясауи ілімі осы саяси-әлеуметтік, тарихи шарттарға байланысты қалыптасты. Қожа Ахмет Ясауи ұстаздарының көшбасшысы – [[Арыстан баб]]. Кашифи “Рашахат-ул айн-ил хайат” атты еңбегінде Қожа Ахметтің Арыстан бабтың шәкірті болғандығы, одан заһир және батин ілімдерінің сыры мен мәнін үйренгендігі, оған 16 жыл қызмет еткендігі туралы мәлімет береді. Ясауидың “[[Диуани хикмет]]інде” де Арыстан баб туралы жиі айтылады . Қожа Ахмет Ясауидың өмірі мен қызметі туралы Жазба деректерде (Хазини, “Жауаһир-ул Абра Мин Амуаж-ил Биһар”) оның Юсуф Хамаданидың шәкірті екендігін көрсететін деректер болғанымен, соңғы зерттеулерде оны теріске шығаратын тұжырымдар айтыла бастады. Қожа Ахмет Ясауидың алғашқы шәкірті – Арыстан бабтың ұлы Мансұр Ата, екінші шәкірті – Сайид Ата Хорезми, үшінші шәкірті – [[Сүлеймен Бақырғани]]. Осылардың ішіндегі ең көрнектісі – Бақырғани (Хакім Ата) (Кашифи, “Рашахат-ул айн-ил хайат”). Тағы бір танымал шәкірттерінің бірі [[Мұхаммед Данышменди]] сопы Қожа Ахмет Ясауидың “Мират-ул Қулуб” атты мұрасын хатқа түсірді. Сондай-ақ Садр Ата, Бадр Ата, Қажы Бекташ Әулие, Сары Салтұқ, Шейх Лұқпан Перенде сияқты тұлғалар да Қожа Ахмет Ясауидың шәкірттері саналады. А. Беннигсон Қожа Ахмет Ясауидың [[Шопан Ата]] және [[Зеңгі Баба]] атты да шәкірттерінің болғандығын айтады. Ясауи шәкірттері жөнінде Фуат Көпрулу: “Мутасаууфтардың (сопылардың) өмірбаяны жайлы еңбектерде [[Ирак]], [[Хорасан]] және [[Мауераннахр]] сопыларынан басқа түркі шейхтары деп жүрген сопылардың барлығы дерлік Қожа Ахмет Ясауи тариқатының шейхтары еді” дейді. Ахметтің әкесі діндар, құдай жолын ұстаған атақты шайхылардың бірі болған секілді. Бұлай дейтін себебіміз, ақынның 149-хикметінде оның шыққан тегі туралы төмендегі сыр шертеді<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>: :...Ысқақ баба жұрыны, шейх Ибраһим Құлыны, :Машайықтар ұлығы - шейхым Ахмет Ясауи. :….Ясы оның арасы, жатыр гауһар парасы, :Машайықтар сарасы - шейхым Ахмед Ясауи. Ахмет Бұқар қаласында Юсуф Хамаданидан діни білім алғаннан кейін, [[Түркістан]]ға келіп, сол кезде [[Орталық Азия]]да кең тараған [[сопылық]], діни-тақуалық идеялардың ірі насихатшысына айналады. Ахмет Ясауидің ержете келе Түркістанға келуі дінге байланысты болса керек. Ақын өз өлеңдерінде Түркістанға келгені жайында былайша баяндайды: :...Он жетімде Түркістанда тұрдым, міне :Он сегізде Шілтеменен шарап іштім, :Рузы қылды, Жәннат кезіп қорлар құштым, :Хақ Мұстафа жүздерін көрдім, міне. == «Диуани Хикмет» == «Ақыл кітабы» - Қожа Ахмет Иасауидің сопылық идеясын жыр еткен, этикалық-дидактикалық мазмұндағы әдеби шығармасы. Ақын өз кітабын Қыпшақ даласы мен Орта Азия түркілеріне кезінде түсінікті болған шағатай тілінде жазған. Мұның өзі араб тілінде жазылған Құран Кәрім мен түрлі хадис, тәфсирлердің күрделі қағидаларын жергілікті түркі халықтарының түсініп оқуына мүмкіндік берді<ref name="multiple" />. Диуани хикметтің түпнұсқасы сақталмаған. Бұл шығарма алғаш рет [[1878]] ж. жеке кітап болып басылып шығады. Содан кейін ол [[Ыстамбұл]], [[Қазан]], [[Ташкент]] қалаларында бірнеше қайтара басылады. Соның бірі [[1901]] ж. [[Қазан қаласы|Қазанда]] Тыныштықұлының қазақтарға арнап шығарған нұсқасы болатын.Төрт тармақты өлеңмен жазылған бұл шығармасында ақын өзінің бала күнінен пайғамбар жасына келгенге дейін өмір жолын баяндайды, тіршілікте тартқан азабын, көрген қайғысын айтады, бұқара халыққа үстемдік жүргізуші хандардың, бектердің, қазылардың жіберген кемшіліктерін, жасаған қиянаттарын сынайды, бұл фәнидің жалғандығын білдіреді.«Диуани Хикметтен» [[түркі халықтары]]на, соның ішінде [[қазақтар|қазақ халқына]], ертедегі мәдениетіне, әдебиетіне, тарихына, этнографиясына, экономикасына қатысты бағалы деректер табуға болады. [[Сурет:Turk22.jpg|thumb|left|Қожа Ахмет Ясауи сағанасы]] [[Түркістан]] қаласында жерленген Қожа Ахмет Ясауи «әзіреті сұлтан» аталып, басына [[XIV ғ.]] аяғында атақты [[Әмір Темір]] күмбезді сағана орнаттырады. Жалпы дәстүрлі түркілік сопылық рух пен Қожа Ахмет Ясауи дүниетанымы, оның ілімінің мәні мен маңызы “[[Диуани Хикмет]]”, “[[Мират-ул Қулуб]]”, “[[Пақырнама]]” сияқты мұраларынан көрінеді. Қожа Ахмет Ясауи сопылық ілімінің, дүниетанымы мен философиясының негізін моральдық-этикалық және сопылық хикметтер деп жіктеуге болады. Ясауи іліміндегі парасат ұғымы адамның адамгершілік ахлақи мәртебесіне және “инсани камил” дәрежесіне жету мәселесін қарастырады. Аллаға жақындай түсу үшін, әрбір адам өзінің өмір жолында төрт басқыштан өтуі керектігін айтады. Біріншісі – шариғат. “Шариғат” – ислам діні қағидалары мен шарттарын тақуалықпен мүлтіксіз орындауы, әрі құдайға құлшылық жасауды талап етеді. Екіншісі, “тариқат” – дін ғұламаларына шәкірт болып, жалған дүниенің түрлі ләззаттарынан бас тарту, Аллаға деген сүйіспеншілікті арттыра түсу болып табылады. Бұл басқыш сопылықтың негізгі идеясын, мұрат-мақсатын аңғартып тұр. Үшіншісі, “мағрифат” – негізінен, дін жолын танып-білу сатысы деуге болады. Бұл басқыштың негізгі талабы – күллі дүниедегі болмыс тіршіліктің негізі “бір Алла” екенін танып-білу, түсіну. Төртіншісі, “хақиқат” (“фано”) – Аллаға жақындап, оны танып-білудің ең жоғарғы басқышы. Сопылық түсінік бойынша, “шариғатсыз” – “тариқат”, “тариқатсыз” – “мағрифат”, “мағрифатсыз” – “хақиқат” болуы мүмкін емес. Бұлардың бірі екіншісіне өту үшін қажетті басқыш болып табылады<ref name="multiple" />. Қожа Ахмет дүниетанымының мәні – “адамның өзін-өзі тануы” арқылы “Хақты тануы”. Бұл жолдың алғашқы мақамы (басқышы) – “[[тәуба]]”, соңғысы “[[құлдық]]” (убудийат, абд). Бұл жолдағы адам “жаратылған – мен” екендігінің ақиқатына, жаратылыс сырына көзі жеткенде, өзінің адамдық парызы – “Алла мен адамның және адам мен қоғамның” арасында “көпір – жол” болу екендігін ұғынады.<ref>Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1</ref> Ясауи хикметтерінің мәні, философиясының өзегі – адам. Адам “кемелдікке” жетуі үшін қажетті білімді игеруі керек. Бұл білімнің қайнары – хикмет. Хикметтерде адам жаратылысы – Жаратқан иенің ұлылығын көрсететін, көркемдігі жағынан ең жоғарғы кейіпте жаратылған болмыс екендігі айқын көрсетілген. Қожа Ахмет Ясауи хикметтерінде адамның табиғаты Құранда айтылғандай – су мен топыраққа телінеді. “Асылын білсең су уа кил (топырақ) және килге (топыраққа) кетер йа” – дейді ол. Сопылық мағынада “топырақ” – адамның жаратылыс табиғаты, парасаттылық пен қарапайымдылық. Ал, [[нәпсіқұмарлық]], [[менмендік]], [[өркөкіректік]] – адамды адамшылықтан кетіретін қасиеттер. Қожа Ахмет Ясауидың кейбір хикметтерінде өзінің бүкіл болмысымен топыраққа айналғандығын білдіретін символдық ұғымдар қолданылады: “Басым топырақ, өзім топырақ, тәнім топырақ; Хаққа қауышар ма екем деп – рухым муштақ”. Бұл сопылық мағынада “уисал” (Хаққа қауышу) мақамын білдіреді. Топырақ болу, нәпсіден арылу – Хаққа қауышудың бірінші шарты. Осыдан кейін адам ақиқатқа жетіп, инсани кәміл дәрежесіне ұласып, өзінің Хаққа бастар “жол” екендігінің мәніне қанығады. “Топырақ болғыр әлем сені басып өтсін” дегендегі мақсат осыған саяды. Өйткені сопылық атауда әулиелер мен пірлердің қабірін де “топырақ” дейді. Қожа Ахмет Ясауи дүниетанымында әулие – даңғыл жол, өйткені ол – халқына жақсы мен жаманның, ақиқат пен жалғанның арасын айыруға жөн сілтейтін, Алла рақметінің қоғамдағы көрінісі болып табылатын дана тұлға. == Қожа Ахмет Ясауи ілімі == Қожа Ахмет Ясауи ілімінде Хаққа қызмет ету халыққа қызмет етуден басталады. Ал, халыққа, ұлтына қызмет етудің шарты – топырақ сипатты болу, нәпсіні тыю. Топырақ сипатты болып, өзін халқына арнау кемелдікті білдіреді. Қожа Ахмет Ясауи кемелдікке жету үшін адамда ашқ (қуатты махаббат) пен дерт болу керек дейді. “Дертсіз адам адам емес, мұны аңла; Ашқсыз инсан хайуан жынысы, бұны тыңда”. Осы хикмет жолындағы “дертсіз адам” адамдық сезімнен жұрдай, өз ұлтының, қоғамының, Отанының алдында жауапсыз, мұңсыз, қара басының қамын күйттейтін жан. “Ашқсыз адам” – илаhи фитраттан, яғни Алла тарапынан адамға берілген құдайлық сыйдан мақрұм қалған, өзінің адамдық қадірін бағалай алмайтын, парасаттылыққа ұмтылмайтын, өзін қоршаған әлемге, адамға, табиғатқа, осының бәрін Жаратушы иеге мән бермейтін жан. Дертті адамның Қожа Ахмет Ясауи іліміндегі алатын орны ерекше. Ол хикметінде “Білімің – шырақ, халің – пілте, көз жасың – жағатын май” болсын дейді. Дертті, шерлі адам пілте болып жанып, ашқ отына түсіп, қоғамның кемшілік тұстары мен ақсаған руханиятын көріп, көз жасы, қайрат-жігерімен одан шығар жол, дауа іздейді. Шынайы ашққа осы дерт арқылы ұласады. Ал ашқ - кемелдікке жетелейтін күш-қуат көзі. Қожа Ахмет Ясауи ілімінде адамның жаратылыс мақсаты – Хаққа құлшылық ету (ибадат), ол “Сізді, бізді Хақ жаратты ибадат үшін” – дейді. Бұл ибадат (убудийат) – Хақты тану жолындағы ең жоғарғы мақам. Құдайлық ашқты, Аллаға деген махаббатпен тұтастықта көретін Қожа Ахмет Ясауи дүниетанымы Алла жаратқан адам баласын кемсітпей, өзімен тең дәрежеде құрметтеуді парыз деп қарайды. “Сүннет екен кәпір де болса берме азар, Көңілі қатты ділазардан Құдай бизар” деген хикмет адамның тегі мен түсіне, діні мен діліне қарамастан оған құрмет көрсету, адам ретінде ардақтауды пайғамбарлық сүннет (жүйе, заң, [[қағида]]) ретінде танытады. Өйткені Қожа Ахмет Ясауи ілімі – дін, мәзһаб аясына сыймайтын шексіз ашқ (махаббат) жолы. Қожа Ахмет Ясауи дүниетанымында “дертті адам”, “топырақ адам”, “[[кемел адам]]”, сондай-ақ, “ғарип адам” тұлғалары да дәріптеледі. Ғарип адамды кемелдік мәртебесіне жеткізіп, пайғамбардың қоғамдағы өкілі, ізбасары ретінде бағалайды (қ. [[Сопылық]]). Қожа Ахмет Ясауи өзін де ғарип ретінде көрсетеді: “Ғариппін ешкімім жоқ, бейшарамын hәм пақыр, Сенен басқа кімім бар, рақым ет Сен (Алла) таң сәріде” – деп рақымды тек Алладан ғана күтеді. Өйткені оны Алладан басқа шын ұғатын, қолдайтын ешкім жоқ. Оны ғарип қылып, жалғыздыққа итермелейтін күш оның дүниеге деген көзқарасы, илаhи ашқ – Хақ жолына деген ұмтылысы мен махаббаты. Ғариптік – адамның өз-өзімен іштей күресіп, санасын сансыратқан мәселелердің шешімін табу жолында рухымен тілдесу, өз әлімен ғана ләззат алу сияқты көңіл-күйді білдіретін психологиялық хал. Сондықтан да Қожа Ахмет Ясауи “Қай жерде ғарип көрсең һем дем болғыл” дейді. Яғни оларға дем бер, қолдау көрсет, қасынан табыл, құрметте дегені еді. Қожа Ахмет Ясауи дүниетанымында өмір мен өлім мәселесінің мәні өзгеше. Ғазали “өлімнің ақиқатын түсіну үшін, өмірдің мәніне жету керек, ал рухты білмей тұрып, өмірді тани алмайсың” дейді. Оның ілімінде нәпсі – жамандықтың, рух – жақсылықтың қайнар көзі болып табылады. Жақсылық пен жамандық секілді нәпсі мен рухтың да қатар өмір сүруі мүмкін емес. Рухтың өмір сүруі үшін нәпсінің өлуі шарт. Өйткені өмірдің мәні рухтың тазалығында, яғни көңіл айнасының сафтығында жатыр. Рух тазалығын мақсат тұту “ашқ” мәртебесіне ұласып, Хақ дидарын көру болып табылады. “Муту қабла ан тамуту-топырақ болмақ; Ашқтар өлмес бұрын өледі екен...” “Құл Қожа Ахмет, нәпсіні тептім, нәпсіні тептім, Өлмес бұрын жан берудің дертін шектім, Дидар тілеп тәрк етсем масиуаны; Өлмес бұрын болмысыңды айла фәни...” Бұлар – “өлмес бұрын өлу” философиясына тән хикметтер. Қожа Ахмет Ясауи мұнда масиуаны (Хақтан басқа барлық дүниені) тәрк ету арқылы шынайы өмір мәнін ұғынуға шақырады. Оның көзқарасы бойынша, “шынайы өмір” деп, рухтың нәпсіден арылып, илаhи нұрлармен шайылуын айтады. Бұл ілім негізінде адамдарды “өлілер” және “тірілер” деп қарауға болады. Бұл жердегі “өлі” және “тірі” ұғымы рухқа байланысты. “Өлілер” – дүниеде нәпсінің құлы болып өткендер, олар тірі болса да өлікпен тең. “Тірілер” – нәпсілерін жою арқылы рухтарына “өмір” сыйлағандар, олар өлсе де мәңгілік өмірмен қауышқандар, бақи мәртебесіне жеткендер. Қожа Ахмет Ясауи дүниетанымында физикалық өлім жоқ. Ол жай ғана рухтың тәннен айырылып, басқа бір халге ауысуы. Аллаға құлшылықтың ең жоғарғы халі – еркіндік. Рухани өмір ішкі рухқа қатысты болғандықтан,Қожа Ахмет Ясауи іліміндегі еркіндік мәселесі де адамның “ішкі еркіндігі” шеңберінде қарастырылады. Ішкі еркіндікті ислам ахлағында “моральдық еркіндік” дейді. Яғни, Хаққа толық құл болған адам ғана толық еркін, азат. Демек, Алладан басқа барлық нәрседен тазару шынайы еркіндікке ұласады. Сопы Хақ алдында құл, халық алдында азат, еркін. Рухани өлімнің нәтижесінде нәпсі үстемдік құрып, адамды өзіне құл етеді. Адам өзінің жаратылысын, табиғатын жатсына бастайды. Нәтижесінде рух еркіндіктен айырылады. Қожа Ахмет Ясауи әдісі бойынша, рухты еркіндікке қауыштырудың жолы – зухд Қожа Ахмет Ясауи ілімінде ішкі еркіндікке жетудің дәрежелері мен басқыштары айтылады. Бұлар сопылық дүниетанымдағы “халдер” мен “мақамат” категорияларының рет-ретімен жалғасуы арқылы жүзеге асады. Ішкі еркіндік жайындағы мәліметтің негізі – дін. Ал дін адамзатқа “ішкі құлдықтан” құтылу және “ішкі еркіндікке” жетудің жолын көрсететін Алла тарапынан берілген илаhи жолдағы Қожа Ахмет Ясауи ілімі бойынша, “өлілер” мен “тірілер” ұғымына сәйкес, еркіндік мәселесінде де адамдарды екі топқа бөліп қарауға болады. Бірінші топ – “еркіндікті аңсаушылар”. Бұлар тек қана Хаққа табынып, құлшылық етеді. Екінші топ – “еркіндіктен қорқатындар”. Бұлар – [[нәпсі]], [[мансап]], [[байлық]], [[атақ]], [[дүние]], адамға, т.б. табынып, құлдық ұрады. Хикметтің басы – Алланы бар және бір деп білу. Қожа Ахмет Ясауи адам баласы осы шындықтан бейхабар қалғанда өзінің негізінен алыстай бастайтындығын айтады. Осы ақиқатты адам баласына ескертіп, тікелей еске салып отыратын таным көзі – [[Құран]] деп біледі. Сонымен қатар, Алланы танудың негізгі сыры адамның өзінде екендігін айтады. Адам – микрокосмос болса, рух, бүкіл әлем, болмыс – макрокосмос, Алланың аяттары, яғни белгілері. Адам – рух әлемінде Алламен болған сұхбат-антты бұзбай “Зікір” арқылы үнемі есте сақтаушы. Қожа Ахмет Ясауи іліміндегі зікір, уажд ([[экстаз]]), сама сияқты әдістер Алламен болған сертті ұмытпау үшін қолданылған. Адамның арабша “инсан”, яғни “ұмытшақ” екендігін ескергенде, Құранның бір аты болып табылатын зікір (еске алу) адамдық болмысты толықтырып, кемелдендіріп отыратын әдіс екендігі белгілі. Осы тұста “қалу бәла” серті (“...мен сендердің Жаратушың емес пе едім” деген Тәңірінің сұрағына рухтардың “Иә, әлбетте” деген жауап-серті) мен рух әлеміндегі онтол. және туыстық бірліктің адамзат арасында осы кезге жалғасып, сақталуына деген ұмтылыстың, тілектің жатқандығын байқау қиын емес. Жалпы сопылық дүниетанымға тән бұл теориялы-тұжырымдамалық ұстанымды Қожа Ахмет Ясауи түркілік дүниетаным негізінде жаңғыртты. Ислам тарихында дінді ұғынудың, қабылдаудың ерекше түрі ретінде пайда болған “сопылық ағым” ресми діндегі (қалам мен фикһ) қасаңдыққа қарсы бағыт ретінде бой көрсетті. Сол секілді Қожа Ахмет Ясауи ілімі де түркілік дүниетанымның негізгі категориясы болып табылатын әмбебаптыққа сай дамыды. Тәңірді жазалаушы, қорқыныш иесі ретінде ғана емес, Тәңірді сүю және оның үкімдерін құрметтеу арқылы Аллаға махаббатпен қауышу-ұласу әдістерін қалыптастырды. Өйткені сопылық дүниетанымда Алла – ғашық (сүюші), мағшуқ (сүйілуші) әрі ғашықтықтың өзі болғандықтан да, ғашықтық болмыс жаратылысының ең негізгі мұраты. Бұл адам бойында [[махаббат]], жауапкершілік сезімді, [[иман]], т.б. асыл құндылықтарды қалыптастырады. Адам хикмет арқылы, оның нәтижелі жемістерінің негізінде ғана мәнді, мағыналы өмір, “адамша тіршілік ету өнерін” меңгере алады (қазіргі “[[Диуани хикмет]]”). Қожа Ахмет Ясауи ілімінің танымдық тірегін құрайтын адамгершілік қағидалардың өзегі – ахлақ (мораль). Ахлақ – хикметтің нәтижесінде қалыптасқан рухани құндылықтар жиыны. Адам ахлақ арқылы адамдық болмысқа, мәнге ие болады. Яғни, адам ахлақтық-рухани құндылықтарды бойына сіңіргенде ғана “шындыққа”, “жан тыныштығына” қауышады. Қожа Ахмет Ясауи ілімінде “жан тыныштығы”, “шындыққа жету” адамгершілік қасиет пен сипатқа ұласу арқылы тариқатта жүзеге асады. Аллаға қауышудың жолы қоғамға, адамға қызмет ету – тікелей ахлақтық кемелдену арқылы өтеді. Нәтижесінде рухани тазалыққа, өзін-өзі меңгеруге қолы жетіп, “Кемел адам” тұрпаты қалыптасады. Көшпелі түркі қауымын имандылыққа шақыру арқылы Қожа Ахмет Ясауи ілімі барша түркі халықтары мәдениетіне үлкен өзгеріс енгізді. Дәстүрлі түркілік дүниетанымның негізі сыршылдық (мистика) дін екендігін ескерсек, сопылық танымның түркі мұсылмандығының ең маңызды ерекшелігін қалыптастырудағы себептерін ұғыну қиын емес. Бұл құбылыстың табиғилығын дін феноменол-сы тұрғысынан қарасақ, діндердің таралуындағы ескі ұстанымдардың толығымен жойылмайтынын, жаңалары сол құндылықтар, түсінік, ұғымдар негізінде өз орнын табатынын көруге болады. Көбінесе діндерде ескі ұстанымдар мистикалық институттармен тұтасып, “халық діндарлығы” түрінде тіршілігін жалғастырады. Бұл құбылыстың көрінісін Қожа Ахмет Ясауидың сопылық-моральдық ілімінен көруге болады. Оның “құрма” символизмі арқылы [[Мұхаммед]] (с.ғ.с.) пайғамбарға байлануы, осы құбылысқа Арыстан бабтың “себеп” болуы, өмірін пайғамбар өміріне ұқсатуға тырысуы, пайғамбарға ұқсаудың ишараты ретінде ұлының атын Ибраһим қоюы, пайғамбар жасына келгенде тірідей “жерасты мешітіне”, яғни қылуетке түсуі, осының бәрі оның іліміндегі көшпелі түркілерге исламды таратудағы маңызды әдістемелік, құбылыстық ерекшелік әрі жаңалық болып табылады.<ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref> Жергілікті халықтың салт-санасы мен сенім-нанымына, әдет-ғұрпына қайшы келмейтін діни-мистикалық мектептің негізін қалаған Қожа Ахмет Ясауи шығармашылығы сопылық ағымның түркілік дәстүріне даңғыл жол салды. “Ислам дінін тек араб тілі арқылы ғана тануға болады” деген түсінікті теріске шығарып, сопылық әдебиет ұстанымдарын көне түркі әдеби тіл – шағатай тілінде сөйлетті. Қасиетті кітаптың арабша мағынасын толықтай түсіндіру, шариғаттың қыр-сырын, дін қағидаларын қалың қауымға өз тілдерінде тереңнен таныту мақсатында хикметтерін жергілікті халыққа жақын айшықты поэзия тілімен жазды. Қожа Ахмет Ясауи түркі тілінде жатық әрі бейнелі жыр жазудың үлгісін жасап, түркі тілдерінің көркем шығармалар тудыру мүмкіндігінің мол екендігін дәлелдеді. Оның жазба әдебиет үлгісіндегі шығармалары түркі топырағында ертеден қалыптасқан суырыпсалмалық дәстүрдегі әдебиетке жаңа серпін, тың мазмұн алып келумен қатар, оны түр жағынан көркейтіп, кемелдендіре түсті. Сөйтіп, бұрыннан дидактикалық сипаты басым түркі әдебиеті насихаттық ой тұжырымдармен толыға түсті. Ол [[фольклор]] мен жазба әдебиеттің өзара жақындасуының, толысып, көркеюінің дәнекері бола отырып, шығармашылық әдебиетінде ертеден қалыптасқан, [[Құран Кәрім]]де баяндалатын тарихи аңыздар мен пайғамбарлар, әулие-әнбиелер жөніндегі әпсаналарды хикметтерінде ұтымды пайдаланды. Қожа Ахмет Ясауи шығармашылығы түркі-мұсылман әлеміне кеңінен танылып, Ясауише [[хикмет]] жазу дәстүрге айналды. Кіші Азияда [[Хаджи Бекташ Уали]], [[Жүніс Әміре]], [[Сүлеймен Бақырғани]] хикметтерінен Қожа Ахмет Ясауи сарыны байқалды. XII ғасырдан бері түркі халқының дүниетанымына елеулі ықпал еткен Қожа Ахмет Ясауи сарыны [[Асан Қайғы]]дан Абайға, сондай-ақ, күні бүгінге дейінгі қазақ ақындары шығармаларында көрініс тапқан.<ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref> == Қожа Ахмет Ясауи есімімен аталған білім беру мекемелері, көшелер және мәдени нысандар == [[Қазақстан|Қазақстанда]] Қожа Ахмет Ясауи есімі көптеген білім беру мекемелеріне, көше атауларына және мәдени нысандарға берілген. Бұл — түркі дүниесінің көрнекті рухани ұстазы, сопылық ілімнің негізін қалаушылардың бірі болған Қожа Ахмет Ясауидің тарихи-рухани мұрасына деген құрметтің белгісі. === Білім беру мекемелері === * Пәкістан Ислам Республикасы, Исламабад қаласында Қожа Ахмет Ясауи атындағы мәдени-білім беру орталығы. * «Қожа Ахмет Ясауи» атындағы республикалық имамдардың білімін жетілдіру ислам институты. * [[Халықаралық қазақ-түрік университеті|Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті]] — Түркістан қаласында орналасқан жоғары оқу орны. * «Түркістан Ахмет Ясауи» кәсіби колледжі — Түркістан қаласында орналасқан техникалық және кәсіптік білім беру мекемесі. * Қ.А. Ясауи атындағы №123 мектеп-гимназиясы — [[Алматы|Алматы қаласының]] Ақсай ауданында орналасқан оқу орны. === Көшелер === * Ясауи көшесі — [[Алматы|Алматы қаласында]] орналасқан. * Қожа Ахмет Ясауи көшесі — [[Қызылорда облысы]], [[Қызылорда|Қызылорда қаласындағы]] көше. Қаланың бірқатар әлеуметтік және тұрғын аймақтарын байланыстырады. * Қожа Ахмет Яссауи көшесі - Шымкент қаласы, ​Самал-3 мөлтек ауданы === Мәдени және тарихи нысандар === * Қожа Ахмет Ясауи кесенесі — [[Түркістан (қала)|Түркістан]] қаласында орналасқан ортағасырлық сәулет өнерінің көрнекті ескерткіші. XIV ғасырдың соңында Әмір Темірдің бұйрығымен тұрғызылған бұл кесене мәдениеттің аса маңызды нышандарының бірі болып саналады. Кесене 2003 жылы ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұралар тізіміне енгізілген. * Ясауи музейі — Түркістан қаласында орналасқан тарихи-мәдени мекеме. Музейде Қожа Ахмет Ясауидің өмірі мен шығармашылығына, сондай-ақ Түркістан өңірінің тарихына қатысты құнды жәдігерлер мен материалдар сақталған. Музей ғылыми-зерттеу, экспозициялық және ағартушылық қызмет атқарады. === Ясауитану ғылыми орталығы === Ясауитану ғылыми орталығы – Қожа Ахмет Ясауи ілімін зерттеу, танымал ету және түркі-ислам өркениетіндегі орнын айқындау мақсатында Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың тапсырмасына сәйкес 2023 жылы құрылған ғылыми орталық. Мемлекет басшысы 2023 жылғы 17 маусымда Түркістан қаласында өткен «Әділетті Қазақстан – Адал азамат» атты Ұлттық құрылтайдың екінші отырысында Қожа Ахмет Ясауи мұрасын жан-жақты зерттеу қажеттілігін атап өтті. Сол жиында Президент: «Түркістанды Ясауисіз елестету мүмкін емес. Әйгілі ғұлама тұтас түркі дүниесінде ислам дінінің орнығуына зор үлес қосты. Биыл Қожа Ахмет Ясауидің туғанына 930 жыл толып отыр. Осы орайда, ғұламаның еңбектерін жан-жақты зерттеп, дәріптеу маңызды. «Ясауитану» ғылыми орталығын немесе институтын құру мәселесін ойластыруға болады», — деді. Осы тапсырма негізінде 2025 жылы «Әзірет Сұлтан» Ұлттық тарихи-мәдени музей-қорығы жанынан арнайы ғылыми орталық ашылды. Орталық Ясауи шығармашылығы, сопылық дәстүр, түркі руханияты, діни-мәдени мұралар бағытында іргелі және қолданбалы зерттеулер жүргізуді көздейді. == Галерея == <gallery> Сурет:Ахмет Ясуаи кесенесі0.jpg|''Ахмет Ясауи кесенесі'' Сурет:Ахмет Ясуаи кесенесі1.jpg|''Есімхан кесенесі'' Сурет:Ахмет Яссуаи кесенесі3.jpg| ''Мешіт'' </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сайрам ауданында туғандар]] [[Санат:Қазақстан сопылары]] [[Санат:Шағатай ақындары]] [[Санат:Түркістанда қайтыс болғандар]] [[Санат:XII ғасыр сопылары]] {{Islam-stub}} {{Bio-stub}} goeiembm4zq1tmbguhzyj016be77779 0 3759 3597748 3594960 2026-05-01T12:58:19Z Төлеген Мереке 179229 3597748 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''''Зат есім''''' — заттың, құбылыстың және жалқы есімдердің атын білдіріп, '''кім? не? кімдер? нелер?''' деген сұраққа жауап беретін [[сөз табы]]. Күнделікті өмірде кездесетін, әдеттегі жай нәрселерді ғана емес, табиғат пен қоғамдық өмірдегі ұшырасатын әр алуан құбылыстар мен оқиғаларды, ұғымдар мен түсініктерді де қамтиды. :Мысалы: ''құс, тас, су, шыны, адам, қол'' деген сөздермен қатар, ''жаңбыр, найзағай, сайлау, жүріс, [[капитализм]], [[эволюция]], ұғым, ақыл, сана '' деген сөздер де зат есімге жатады.<ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref> == Адамзат және ғаламзат есімдері == '''Кім?''' деген грамматикалық сұрауға жауап беретін зат есімдерге жалпы адам атаулары жатады. Адам атаулары деп жалпы адамға тән атауларды (''кісі, бала, қыз, бөпе, шал, кемпір, келіншек, еркек, әйел'' т.б.) туыс атауларын (''әке, шеше, әже, ата, аға, іні, апа, сіңлі, немере '' т.б.), іс-әрекет пен кәсіп-мамандық иелерінің атауларын (''әнші, атшы, арбашы, ғалым, мұғалім, сатушы'' т.б.), әр алуан қызмет баптары мен лауазым атауларын (''директор, лейтенант, бастық, мырза, ханым'' т.б.), кісі аттарын (''Асан, Әсет, Иса, Алма, Рабиға, Жәмила, Гүлсім, Жанна'' т.б.) және басқа да осылар сияқты адамға тән атауларды айтамыз. '''Не?''' деген грамматикалық сұрау, әдетте, адамнан өзге барлық жан-жануарлардың және күллі заттар мен нәрселердің атауларына қойылады. == Жалпы және жалқы есімдер == === Жалпы есімдер === {{Негізгі мақала|Жалпы есім}} [[Жалпы есім]]дер деп тілдегі әр алуан деректі және дерексіз заттар мен ұғымдарды білдіретін зат есімдер аталады. :Мысалы: ''ағаш, ат, ас, арал, арба, бас, бала, ақыл, сана, түсінік, ер, ес, ет, дала, су, отін, көмір, кеңсе'' сияқты зат есімдердің бәрі де жалпы есім болады. === Жалқы есімдер === {{Негізгі мақала|Жалқы есім}} [[Жалқы есім]]дер деп белгілі бір ғана затты арнай, даралай атайтын зат есімдерді атаймыз. :Мысалы: :* кісі аттары (''Асқар, Арлан, Ағыбай'' т.б.) :* үй хайуандарына берілген арнаулы аттар (''Тайбуырыл, Теңбілкөк, Ақтабан, Таймас'' т.б.) :* өндіріс, мекеме, ұйым аттары ("Еңбек", "Қайрат", "Түрксіб" т.б.) :* газет, журнал, фильм, кітап аттары мен жеке шығармалардың аттары ''("Егемен Қазақстан", "Өркен", "Менің атым Қожа", "Қан мен тер"'' т.б.) :* географиялық атаулар (''Алатау, Қаратау, Іле, Ертіс'' т.б.) :* қала, көше, алаң аттары (''Теміртау, Абай даңғылы, Республика алаңы'' т.б.) :тағы басқа жалқы атаулар жатады. Жалқы есімдер мағына жағынан белгілі бір ұғымды білдірмейді, тек бір жеке-дара затты басқа заттардан ажырату үшін қойылған белгі - ат ретінде ғана жұмсалады. Ішіндегі әр қилы ұсақ топтарды сөз етпегенде, жалқы есімдер ең әуелі үлкен-үлкен екі салаға бөлінеді: оның біріншісі - '''кісі аттары''' ([[ономастика]]), екіншісі - '''географиялық атаулар''' ([[топонимика]]). == Көптік мәнді есімдер == Көптік мәнді есімдер деп затты жеке-даралап атамай, оның жиынын тобымен атайтын зат есімдерді атайды. :Мысалы: ''сүт, ұн, жүн, алма, ақыл, өмір, шындық, алтын, жел, құйын'' деген сияқты зат есімдерді алсақ, бұлардың әрқайсысы белгілі бір жекедара затты ғана атамайды, оны тобымен атайды. Көптік мәнді есімдердің ерекшеліктері тек семантикаларында ғана, демек, затты жекелеп атамай, топтап атауларында ғана емес, грамматикалық сипаттарында да бар. Мысалы, сол аталған ''ұн, алтын, жел, ақыл'' тәрізді көптік мәнді есімдерді алсақ, осылардың бәрі де практикалық тілде көптік жалғауы жалғанбай жұмсалады. {{Ескерту|Көптік мәнді есімдер кейде көптік жалғаулы формаларда да қолданылады. Бірақ бұл сөздер көптік формада көбінесе я басқа мағынада жұмсалады, я өздеріне қосымша мағыналық реңдер жамап алады.}} Көптік мәнді есімдерге мынадай зат есімдер жатады: # Сұйық заттардың атаулары: ''айран, арақ, боза, шай, тұздық'' т.б. # Газ тектес заттардың аттары: ''азон, бу, түтін, тұман'' т.б. # Уақ, ұнтақ заттардың, ұйысқан майда заттар мен бытыранды, таранды, үгітінді заттардың атаулары: ''ұн, шаң, тозаң, бетеге, жусан, жүн, түбіт, шаш, кірпік, жиде, алша'' т.б. # Дерексіз ұғымдарды білдіретін заттардың атаулары: ''айла, алғыс, ақыл, дау, қайғы, қасірет, сүйеніш, шындық'' т.б. # Өздігінен табиғи бөлшектенбейтін кесек заттардың атаулары: ''алтын, қола, құрыш, шойын'' т.б. # Жаратылыс құбылыстарының атаулары: ''боран, жаңбыр, қар, жел, құйын'' т.б. Бұлардан басқа да өздері түпкі табиғаты жағынан көптік мәнді білдіретін зат есімдер бар. Мысалы, табиғи жұп болып келетін зат есімдер де (''аяқ, көз, құлақ, етік, байпақ, кебіс, бәтеңке, шаңғы'' т.б.), сондай-ақ, нәрсенің я заттың бөлінбейтін табиғи бөлімі я бөлшегі ретінде түсінілетін субстантивтік ұғымдардың атаулары да (көбінесе, көмекші есімдер, мысалы: ''асты, үсті, жаны'' т.б.) негізінде осы топқа жатады. == Көмекші есімдер == Көмекші есімдер деп лексикалық мағыналары бірде бүтіндей сақталып, бірде солғындап, өзге сөздермен тіркесу ерекшеліктеріне қарай, синтаксистік жағынан кейде жеке-дара мүше есебінде, кейде күрделі мүшенің құрамындағы дәнекер элемент есебінде қолданылып, морфологиялық жағынан зат есімдерше түрленіп отыратын жәрдемші сөздерді айтамыз. Көмекші есімдер сан жағынан соншалықты көп емес, оларға ''алды, арты, асты, үсті, жаны, қасы, арасы, ортасы, іші, сырты, басы, беті, шеті, түбі, төбесі, тұсы, маңы'' сияқты сөздер жатады. == Зат есімнің морфологиялық сипаттары == === Зат есімнің құрылымы === Құрылымы жағынан зат есім жалаң да, [[Күрделі зат есім|күрделі]] де болады. Жалаң зат есімдер екі салаға бөлінеді: біріншісі - түбір зат есімдер, екіншісі - туынды зат есімдер. '''Түбір зат есімдер''' деп қазіргі кезде тиісті морфемаларға (түбірге және жұрнаққа) бөлшектенбейтін, тек бір ғана түбір морфема (сөз) ретінде қабылданатын заттық атауларды айтамыз. '''Туынды зат есімдер''' деп қазіргі кезде түбір морфемаға және қосымша (жұрнақ) морфемаға бөлшектенетін, демек, түбір сөзден жұрнақ арқылы жасалған заттық атауларды айтамыз. '''Күрделі зат есімдерге''' кемінде екі я одан да астам түбір морфемадан құралған формалар жатады. Ондай зат есімдер қазіргі қазақ тілінде төрт түрлі: {{Main|Күрделі зат есім}} # Біріккен зат есімдер, # Қосарлаған зат есімдер, # Тіркес (құрама) зат есімдер, # Қысқарған зат есімдер. === Зат есімдердің жасалу тәсілдері === Зат есімдер '''лексикалық, морфологиялық, синтаксистік''' тәсілдер арқылы жасалады. # '''Лексикалық тәсіл арқылы жасалған зат есімдерге''' байырғы зат есімдер, сондай-ақ, басқа тілдерден енген зат есімдер, бастапқы семантикалық мағынасы не кеңею, не тартылу, не ауысу арқылы туған жаңа зат есімдер мен өзге сөз таптарынан субстантивтену арқылы пайда болған зат есімдер жатады. # '''Синтаксистік тәсіл арқылы жасалған зат есімдерге''' кемі екі я онан астам түбірлердің бірігуі, қосарлануы, тіркесіп құралуы, қысқарып құралуы арқылы және лексикалану негізінде пайда болған күрделі зат есімдер жатады. # '''Морфологиялық тәсіл арқылы жасалған зат есімдерге''' зат есімнің өзінен, өзге сөз таптарынан тиісті жұрнақтар арқылы туған туынды зат есімдер жатады. #: Мысалы: ''атшы, басшы'' деген туынды зат есімдер ''ат, бас'' деген зат есім түбірлерінен жасалса, ''атшылық, басшылық'' деген туынды зат есімдер ''атшы, басшы'' деген зат есім негіздерінен (туынды зат есімдерден) жасалған. Ал, ''жақсылық, үлкендік'' деген зат есімдер '''-лық (-дік)''' жұрнағы арқылы жақсы, үлкен деген сын есімдерден туған. Сондай-ақ, ''егін, сауын'' туынды зат есімдері ''ек, сау'' деген етістік түбірлерінен жасалса, олардан '''-шы (-ші)''' жұрнағы арқылы егінші, сауыншы деген туынды жаңа зат есімдер жасауға болады т.б.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref> === Зат есімнің сөйлемде атқаратын қызметі=== Зат есім-сөз таптарының ішіндегі ең молы және басқа сөздердің негізгі ұйытқысы. Зат есім басқа сөздермен қарым-қатынасқа түсіп, сөйлемде сөйлем мүшесінің барлығының қызметін атқарады. Дегенмен зат есім заттық ұғымды білдіргендіктен, оның сөйлемдегі ең басты, негізгі қызметі [[бастауыш]] пен [[толықтауыш]] болады. Зат есімдер қандай сөзбен тіркесуіне және сөйлемде қай орында тұруына байланысты [[анықтауыш]] та, [[пысықтауыш]] та, [[баяндауыш]] та бола береді. == Әдебиет == * А. Ысқақов, Қазіргі қазақ тілі, 1974 ж. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Грамматика]] [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Сөз таптары]] [[Санат:Морфология]] dg6u1wuq1vsq01uuvthu69b3i1uuw9p 3597750 3597748 2026-05-01T12:59:39Z Төлеген Мереке 179229 3597750 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''''Зат есім''''' — заттың, құбылыстың және жалқы есімдердің атын білдіріп, '''кім? не? кімдер? нелер?''' деген сұраққа жауап беретін [[сөз табы]]. Күнделікті өмірде кездесетін, әдеттегі жай нәрселерді ғана емес, табиғат пен қоғамдық өмірдегі ұшырасатын әр алуан құбылыстар мен оқиғаларды, ұғымдар мен түсініктерді де қамтиды. :Мысалы: ''құс, тас, су, шыны, адам, қол'' деген сөздермен қатар, ''жаңбыр, найзағай, сайлау, жүріс, [[капитализм]], [[эволюция]], ұғым, ақыл, сана '' деген сөздер де зат есімге жатады.<ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref> == Адамзат және ғаламзат есімдері == '''Кім?''' деген грамматикалық сұрауға жауап беретін зат есімдерге жалпы адам атаулары жатады. Адам атаулары деп жалпы адамға тән атауларды (''кісі, бала, қыз, бөпе, шал, кемпір, келіншек, еркек, әйел'' т.б.) туыс атауларын (''әке, шеше, әже, ата, аға, іні, апа, сіңлі, немере '' т.б.), іс-әрекет пен кәсіп-мамандық иелерінің атауларын (''әнші, атшы, арбашы, ғалым, мұғалім, сатушы'' т.б.), әр алуан қызмет баптары мен лауазым атауларын (''директор, лейтенант, бастық, мырза, ханым'' т.б.), кісі аттарын (''Асан, Әсет, Иса, Алма, Рабиға, Жәмила, Гүлсім, Жанна'' т.б.) және басқа да осылар сияқты адамға тән атауларды айтамыз. '''Не?''' деген грамматикалық сұрау, әдетте, адамнан өзге барлық жан-жануарлардың және күллі заттар мен нәрселердің атауларына қойылады. == Жалпы және жалқы есімдер == === Жалпы есімдер === {{Негізгі мақала|Жалпы есім}} [[Жалпы есім]]дер деп тілдегі әр алуан деректі және дерексіз заттар мен ұғымдарды білдіретін зат есімдер аталады. :Мысалы: ''ағаш, ат, ас, арал, арба, бас, бала, ақыл, сана, түсінік, ер, ес, ет, дала, су, отін, көмір, кеңсе'' сияқты зат есімдердің бәрі де жалпы есім болады. === Жалқы есімдер === {{Негізгі мақала|Жалқы есім}} [[Жалқы есім]]дер деп белгілі бір ғана затты арнай, даралай атайтын зат есімдерді атаймыз. :Мысалы: :* кісі аттары (''Асқар, Арлан, Ағыбай'' т.б.) :* үй хайуандарына берілген арнаулы аттар (''Тайбуырыл, Теңбілкөк, Ақтабан, Таймас'' т.б.) :* өндіріс, мекеме, ұйым аттары ("Еңбек", "Қайрат", "Түрксіб" т.б.) :* газет, журнал, фильм, кітап аттары мен жеке шығармалардың аттары ''("Егемен Қазақстан", "Өркен", "Менің атым Қожа", "Қан мен тер"'' т.б.) :* географиялық атаулар (''Алатау, Қаратау, Іле, Ертіс'' т.б.) :* қала, көше, алаң аттары (''Теміртау, Абай даңғылы, Республика алаңы'' т.б.) :тағы басқа жалқы атаулар жатады. Жалқы есімдер мағына жағынан белгілі бір ұғымды білдірмейді, тек бір жеке-дара затты басқа заттардан ажырату үшін қойылған белгі - ат ретінде ғана жұмсалады. Ішіндегі әр қилы ұсақ топтарды сөз етпегенде, жалқы есімдер ең әуелі үлкен-үлкен екі салаға бөлінеді: оның біріншісі - '''кісі аттары''' ([[ономастика]]), екіншісі - '''географиялық атаулар''' ([[топонимика]]). == Көптік мәнді есімдер == Көптік мәнді есімдер деп затты жеке-даралап атамай, оның жиынын тобымен атайтын зат есімдерді атайды. :Мысалы: ''сүт, ұн, жүн, алма, ақыл, өмір, шындық, алтын, жел, құйын'' деген сияқты зат есімдерді алсақ, бұлардың әрқайсысы белгілі бір жекедара затты ғана атамайды, оны тобымен атайды. Көптік мәнді есімдердің ерекшеліктері тек семантикаларында ғана, демек, затты жекелеп атамай, топтап атауларында ғана емес, грамматикалық сипаттарында да бар. Мысалы, сол аталған ''ұн, алтын, жел, ақыл'' тәрізді көптік мәнді есімдерді алсақ, осылардың бәрі де практикалық тілде көптік жалғауы жалғанбай жұмсалады. {{Ескерту|Көптік мәнді есімдер кейде көптік жалғаулы формаларда да қолданылады. Бірақ бұл сөздер көптік формада көбінесе я басқа мағынада жұмсалады, я өздеріне қосымша мағыналық реңдер жамап алады.}} Көптік мәнді есімдерге мынадай зат есімдер жатады: # Сұйық заттардың атаулары: ''айран, арақ, боза, шай, тұздық'' т.б. # Газ тектес заттардың аттары: ''азон, бу, түтін, тұман'' т.б. # Уақ, ұнтақ заттардың, ұйысқан майда заттар мен бытыранды, таранды, үгітінді заттардың атаулары: ''ұн, шаң, тозаң, бетеге, жусан, жүн, түбіт, шаш, кірпік, жиде, алша'' т.б. # Дерексіз ұғымдарды білдіретін заттардың атаулары: ''айла, алғыс, ақыл, дау, қайғы, қасірет, сүйеніш, шындық'' т.б. # Өздігінен табиғи бөлшектенбейтін кесек заттардың атаулары: ''алтын, қола, құрыш, шойын'' т.б. # Жаратылыс құбылыстарының атаулары: ''боран, жаңбыр, қар, жел, құйын'' т.б. Бұлардан басқа да өздері түпкі табиғаты жағынан көптік мәнді білдіретін зат есімдер бар. Мысалы, табиғи жұп болып келетін зат есімдер де (''аяқ, көз, құлақ, етік, байпақ, кебіс, бәтеңке, шаңғы'' т.б.), сондай-ақ, нәрсенің я заттың бөлінбейтін табиғи бөлімі я бөлшегі ретінде түсінілетін субстантивтік ұғымдардың атаулары да (көбінесе, көмекші есімдер, мысалы: ''асты, үсті, жаны'' т.б.) негізінде осы топқа жатады. == Көмекші есімдер == Көмекші есімдер деп лексикалық мағыналары бірде бүтіндей сақталып, бірде солғындап, өзге сөздермен тіркесу ерекшеліктеріне қарай, синтаксистік жағынан кейде жеке-дара мүше есебінде, кейде күрделі мүшенің құрамындағы дәнекер элемент есебінде қолданылып, морфологиялық жағынан зат есімдерше түрленіп отыратын жәрдемші сөздерді айтамыз. Көмекші есімдер сан жағынан соншалықты көп емес, оларға ''алды, арты, асты, үсті, жаны, қасы, арасы, ортасы, іші, сырты, басы, беті, шеті, түбі, төбесі, тұсы, маңы'' сияқты сөздер жатады. == Зат есімнің морфологиялық сипаттары == === Зат есімнің құрылымы === Құрылымы жағынан зат есім жалаң да, [[Күрделі зат есім|күрделі]] де болады. Жалаң зат есімдер екі салаға бөлінеді: біріншісі - түбір зат есімдер, екіншісі - туынды зат есімдер. '''Түбір зат есімдер''' деп қазіргі кезде тиісті морфемаларға (түбірге және жұрнаққа) бөлшектенбейтін, тек бір ғана түбір морфема (сөз) ретінде қабылданатын заттық атауларды айтамыз. '''Туынды зат есімдер''' деп қазіргі кезде түбір морфемаға және қосымша (жұрнақ) морфемаға бөлшектенетін, демек, түбір сөзден жұрнақ арқылы жасалған заттық атауларды айтамыз. '''Күрделі зат есімдерге''' кемінде екі я одан да астам түбір морфемадан құралған формалар жатады. Ондай зат есімдер қазіргі қазақ тілінде төрт түрлі: {{Main|Күрделі зат есім}} # Біріккен зат есімдер, # Қосарлаған зат есімдер, # Тіркес (құрама) зат есімдер, # Қысқарған зат есімдер. === Зат есімдердің жасалу тәсілдері === Зат есімдер '''лексикалық, морфологиялық, синтаксистік''' тәсілдер арқылы жасалады. # '''Лексикалық тәсіл арқылы жасалған зат есімдерге''' байырғы зат есімдер, сондай-ақ, басқа тілдерден енген зат есімдер, бастапқы семантикалық мағынасы не кеңею, не тартылу, не ауысу арқылы туған жаңа зат есімдер мен өзге сөз таптарынан субстантивтену арқылы пайда болған зат есімдер жатады. # '''Синтаксистік тәсіл арқылы жасалған зат есімдерге''' кемі екі я онан астам түбірлердің бірігуі, қосарлануы, тіркесіп құралуы, қысқарып құралуы арқылы және лексикалану негізінде пайда болған күрделі зат есімдер жатады. # '''Морфологиялық тәсіл арқылы жасалған зат есімдерге''' зат есімнің өзінен, өзге сөз таптарынан тиісті жұрнақтар арқылы туған туынды зат есімдер жатады. #: Мысалы: ''атшы, басшы'' деген туынды зат есімдер ''ат, бас'' деген зат есім түбірлерінен жасалса, ''атшылық, басшылық'' деген туынды зат есімдер ''атшы, басшы'' деген зат есім негіздерінен (туынды зат есімдерден) жасалған. Ал, ''жақсылық, үлкендік'' деген зат есімдер '''-лық (-дік)''' жұрнағы арқылы жақсы, үлкен деген сын есімдерден туған. Сондай-ақ, ''егін, сауын'' туынды зат есімдері ''ек, сау'' деген етістік түбірлерінен жасалса, олардан '''-шы (-ші)''' жұрнағы арқылы егінші, сауыншы деген туынды жаңа зат есімдер жасауға болады т.б.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref> === Зат есімнің сөйлемде атқаратын қызметі=== Зат есім – сөз таптарының ішіндегі ең молы және басқа сөздердің негізгі ұйытқысы. Зат есім басқа сөздермен қарым-қатынасқа түсіп, сөйлемде сөйлем мүшесінің барлығының қызметін атқарады. Дегенмен зат есім заттық ұғымды білдіргендіктен, оның сөйлемдегі ең басты, негізгі қызметі [[бастауыш]] пен [[толықтауыш]] болады. Зат есімдер қандай сөзбен тіркесуіне және сөйлемде қай орында тұруына байланысты [[анықтауыш]] та, [[пысықтауыш]] та, [[баяндауыш]] та бола береді. == Әдебиет == * А. Ысқақов, Қазіргі қазақ тілі, 1974 ж. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Грамматика]] [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Сөз таптары]] [[Санат:Морфология]] iyzcig3wnhdvrgexcieuh6t32w2biki 0 4842 3597898 3420001 2026-05-01T15:15:31Z Ерден Карсыбеков 3744 3597898 wikitext text/x-wiki {{Жыл айлары}} {| style="float:right;" |- |{{Сәуір күнтізбесі}} |} '''Сәуір''' немесе '''көкек''' (лат. Aprilis)&nbsp;— қазіргі [[Григориан күнтізбесі]]ндегі 4-ші келетін апрел<ref>Апрель мәні белгісіз. Мүмкін, «ағаштың бүр жаруы» дегеннен шыққан болар.</ref> айына сай қазақша атауы. Бұл арабшадан кірген атау, халқымыз бұл айды көбінесе [[көкек]] деп атаған. Ежелгі [[қазақ күнтізбесі]]нің 2-ші айы. Қазіргі санмен [[сәуірдің 21]]&nbsp;— [[мамырдың 20]]. == Түсініктемелер == <references/> == Сәуірдегі мейрамдар == <gallery> Stamp of Kazakhstan 205.jpg|[[Күлкі күні]] Qanyş Sätpaev 2024 stamp (1444).jpg|[[Геолог күні]] Stamp of Kazakhstan 545.jpg|[[Ғарышкерлер күні]] Stamp of Kazakhstan 482.jpg|[[Халықаралық жер күні|Жер күні]] </gallery> == Тағы қараңыз == * [[Қазақ күнтізбесі]] * [[Григориан күнтізбесі]] {{Months}} {{-}} {{Қазақтын айлары}} [[Санат:Сәуір]] axamixowa8hd9z3xfxt5gybwi34xola 0 4843 3597899 3420002 2026-05-01T15:30:14Z Ерден Карсыбеков 3744 3597899 wikitext text/x-wiki {{Жыл айлары}} {{otheruses}} {| style="float:right;" |- |{{Мамыр күнтізбесі}} |} '''Мамыр''' ({{lang-la|mensis Maius}}) — қазіргі [[григориан күнтізбесі]]ндегі 5-ші келетін май<ref>Май — римдіктерде Май (Maius) — дала құдайы — молшылық, жеміс-жидектің гүл ашу, түйін тастау уақыты дегенді білдіреді.</ref> айына сай қазақша атауы. Ежелгі [[қазақ күнтізбесі]]нің 3-ші айы. Қазіргі санмен [[мамырдың 21]] — [[маусымның 19]]. == Мамырдағы мейрамдар == <gallery mode="packed" heights=150> Stamp of Kazakhstan 430-432.jpg|[[1 мамыр]] 2015 Kazakhstan victory stamps.jpg|[[9 мамыр]] </gallery> {{Months}} {{-}} {{Қазақтын айлары}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{stub}} [[Санат:Мамыр]] 4ih2iujurtbxch4p6flsrvub6jw3wcx 0 5090 3598074 2579438 2026-05-01T19:58:37Z ~2026-26224-57 180707 Мен Ұлбике ақынның өмірін, қазақтың қыздарына сол ақыннан өнеге алу қажет. Яғни ол сияқты мықты болу керек, ол өте маңызды! 3598074 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biography | subject_name = Ұлбике Жанкелдіқызы | image_name = | image_size = | image_caption = | date_of_birth = 1825 | place_of_birth = [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданы ]], [[Қызылорда облысы]] | date_of_death = 1849 | place_of_death = [[Жамбыл облысы]], [[Талас ауданы]], [[Үшарал (Талас ауданы)|Үшарал]] | occupation = [[ақын]] | spouse = }} '''Ұлбике Жанкелдіқызы''' (''[[1825 жыл]], [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданы ]], [[Қызылорда облысы]] - [[1849 жыл]], [[Жамбыл облысы]], [[Талас ауданы]], [[Үшарал (Талас ауданы)|Үшарал]]'')&nbsp;- қазақтың әйгілі ақын қызы, майталман айтыскер, жезтаңдай әнші, дәулескер домбырашы. Тал бойына алуан түрлі өнер дарыған ару. Шыққан тегі&nbsp;— [[Ұлы жүз]] ішіндегі [[Ошақты]] руы, [[Тасжүрек]]. '''Ұлбике''' - қазақ қыздарына өнеге , ол небәрі '''13''' жасынан бастап домбыра тартатын, '''15 жастан''' басқада айтыскерлерден жеңетін. Ол тек Қазақ даласында ғана емес, европа халықтарында да танымал болды. Бірақ өнері енді -енді гүлденген кезде , ол '''24-ке келген кезде өзінің күйеуінен қаза тауып , көз жұмады.''' == Шығармашылығы == Ұлбикенің бойындағы туа біткен ақындық дарынының ертерек ұшталуына әкесі Жанкелді мен анасы Жаңылдықтың ықпалы айрықша болған. Бұл жөнінде Ұлбикенің өзі былай дейді: <poem> ''Әке сөзін жасымнан жаттап алғам, ''Тал бойыма жинақтап хаттап алғам. ''Жеке шығып бәйгеден тұлпардай боп, ''Өлеңімді әнімен баптап алғам. ''Моншағымның әр тасы бір өлең-ді, ''Бесігінде үйренгем мен өлеңді. ''Балапандай кезінде қайран шешем, ''Тал бойыма дарытқан күллі өлеңді. </poem> Ұлбике 12—13 жасының өзінде-ақ айтар ойын ұрымтал өлеңмен жеткізіп, ұтқыр сөздері төңірегін тәнті етіп, атақ-даңқы ауыл арасынан әріге жайыла бастайды. Әке шаңырағында бұла болып өскен қыз өз ортасындағы оқу-білімді игерген, көзі қазақты жан болғанға ұқсайды. Өзінің өлеңінде былай деуіне қарағанда, бойындағы ақындық дарынды жазба мұралар арқылы да ұштаған болу керек: <poem> ''Әп тиектің ішінде «Пе» болады, ''Қос ноқат қойса үстіне «Те» болады. </poem> == Айтылған сөз == Ұлбике оң солын танып, бой жете бастаған кезде Ошақтының Есмырза деген дуалы ауыз биі әулетін бастап, Әулиеата маңына көшіп келеді. Сол кезден бастап Ұлбикенің ақындығы айрықша қарқын алып, жұрт мойындаған көшелі ақындармен айтыстың додасына түсе бастайды. ''[[Күдеріқожа Көшекұлы|Күдеріқожа]], [[Майлықожа Сұлтанқожаұлы|Майлықожа]], [[Мәделіқожа Жүсіпқожа|Мәделіқожа]], [[Таспақожа]], [[Серәліқожа]], Жанкент ақын'' сияқты, сол кездің сөз ұстағандардың талайы Ұлбикемен айтыста тауы шағылып шығады. Ұлбикенің ақындық тегеурініне, тапқырлық-шалымына жан баласы шыдамайды. Бұл жөнінде сөз асылын терген әйгілі [[Мәшһүр Жүсіп Көпеев]] былай дейді: <blockquote style="border: 1px solid blue; padding: 0.5em 0.8em;"> ''Бұрынғылар домбыра ұстап, айтатұғын «Қайым білесің бе?» деуші еді. «Қайым» деп екі ақынның айтысқанын айтады екен. Сонда «Қайым» өлеңінің басын Күдері қожа мен Ұлбике айтысқан. Бұл екеуінен бұрын қайым өлең де жоқ, айтыс та жоқ. Бұрынғылардікі&nbsp;— мақал, тақпақ… Күдері қожа албырт бозбала күнінде Ұлбикемен айтысамын дегенде Күдерінің әкесі (Еркөшек қожада ақын екен, жырлап сөйлейді екен): «Бала, Ұлбикемен айысамын десең Бұхарға барып үш жыл оқып кел. Әйтпесе онымен сен айтысуға жарамайсың»&nbsp;— деген екен.'' </blockquote> Көпеевтің бұл дерегіне Ұлбикенің алдына қара түсірмес дүлдүл ақын екені аңғарылып қана қоймай, сонымен бірге қазақтың сөз өнерінде ақындық айтыстың негізін салушы, орнықтырушы ақын ретінде дараланады. == Майлы қожа == Ұлбике&nbsp;— ойы ұшқыр, өлеңі сұлу, кісілік&nbsp;— парасаты өрелі ақын. Бірде [[Майлы қожа]] ақын Ұлбикеге әзілдеп: ''«Түсімде алтын зеренге қымыз құйып отыр екенсің»&nbsp;''— депті. Сонда Ұлбике іркілместен былай деген екен: <poem> ''Басыма салып жүрмін желегімді, ''Үш-төрт жыл біле алмадым дерегіңді. ''Мүттәні теріс оқыған зәлім қожа, ''Тауып бер көнегім мен зереңімді. </poem> == Зерттеулер == Ұлбике бұл сияқты ұтқыр уәждердің небір тамаша үлгілерін жүрген жерлерінде маржандай шашып отырған. Солмол мұрадан бүгінгі ұрпаққа жеткені мың шумақтай өлең. Бұл жиырмаға тарта айтыстары мен санаулы ғана көңіл күй толғаулары. Ұлбикенің асыл мұрасын жинауға [[Мәшһүр Жүсіп Көпеев|М-Ж. Көпеев]], [[Диваев Әбубәкір Ахметжанұлы|Ә. Диваев]], [[Радлов Василий Васильевич|В.В. Радлов]] сияқты әйгілі фольклор жинаушылар айрықша ыждаһатпен ден қойған. ''«Бұдан 120 жылдай бұрын жанды бетіне қаратпаған ақын болып, қазақтан Ұлбике деген қыз шығыпты»,&nbsp;—'' деп жазады Ә. Диваев. Ұлбикенің шығармаларын В.В. Радлов [[Санкт-Петербург]] қаласында бастырып, кейін орыс және неміс тілдеріне аударып жариялады. [[Әуезов Мұхтар Омарханұлы|М. Әуезов]], [[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов|С. Мұқанов]], М. Жолдасбеков қатарлы білікті ғалымдар Ұлбикенің ақындығына жоғары баға берген. Ұлбикенің ғұмыры қызғалдақтай келте болған. Тәңірі шебер оны ақындық өнерпаздығына қоса, хор қызындай көрікті етіп жаратқан. Оны ақындар ''«аққудың жүнді үрі», «тілі шешен, жүзі көркем»'' деп өлеңге қосқан. Алайда'' «бір кім дүние»'' деген емес пе, Ұлбикенің күйеуі Байтан өнердің парқын білмейтін ұр да жық, қызғаншақ адам болып кездескен. Ұлбике нағыз кемеліне келіп, ақын ретінде төңірегін тәнті ете бастаған шағында тентек күйеуінің қолынан мерт болған.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Bio-stub}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:1825 жылы туғандар]] [[Санат:Сырдария ауданында (Қызылорда облысы) туғандар]] [[Санат:1849 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Талас ауданында қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақ ақындары]] [[Санат:Айтыс ақындары]] [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:Домбырашылар]] ns4aamy81wzs65ie3dbyjs7mnp6sras 3598078 3598074 2026-05-01T20:05:03Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/~2026-26224-57|~2026-26224-57]] ([[User talk:~2026-26224-57|т]]) өңдемелерінен [[User:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] соңғы нұсқасына қайтарды 2579438 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biography | subject_name = Ұлбике Жанкелдіқызы | image_name = | image_size = | image_caption = | date_of_birth = 1825 | place_of_birth = [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданы ]], [[Қызылорда облысы]] | date_of_death = 1849 | place_of_death = [[Жамбыл облысы]], [[Талас ауданы]], [[Үшарал (Талас ауданы)|Үшарал]] | occupation = [[ақын]] | spouse = }} '''Ұлбике Жанкелдіқызы''' (''[[1825 жыл]], [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданы ]], [[Қызылорда облысы]] - [[1849 жыл]], [[Жамбыл облысы]], [[Талас ауданы]], [[Үшарал (Талас ауданы)|Үшарал]]'')&nbsp;- қазақтың әйгілі ақын қызы, майталман айтыскер, жезтаңдай әнші, дәулескер домбырашы. Тал бойына алуан түрлі өнер дарыған ару. Шыққан тегі&nbsp;— [[Ұлы жүз]] ішіндегі [[Ошақты]] руы, [[Тасжүрек]]. == Шығармашылығы == Ұлбикенің бойындағы туа біткен ақындық дарынының ертерек ұшталуына әкесі Жанкелді мен анасы Жаңылдықтың ықпалы айрықша болған. Бұл жөнінде Ұлбикенің өзі былай дейді: <poem> ''Әке сөзін жасымнан жаттап алғам, ''Тал бойыма жинақтап хаттап алғам. ''Жеке шығып бәйгеден тұлпардай боп, ''Өлеңімді әнімен баптап алғам. ''Моншағымның әр тасы бір өлең-ді, ''Бесігінде үйренгем мен өлеңді. ''Балапандай кезінде қайран шешем, ''Тал бойыма дарытқан күллі өлеңді. </poem> Ұлбике 12—13 жасының өзінде-ақ айтар ойын ұрымтал өлеңмен жеткізіп, ұтқыр сөздері төңірегін тәнті етіп, атақ-даңқы ауыл арасынан әріге жайыла бастайды. Әке шаңырағында бұла болып өскен қыз өз ортасындағы оқу-білімді игерген, көзі қазақты жан болғанға ұқсайды. Өзінің өлеңінде былай деуіне қарағанда, бойындағы ақындық дарынды жазба мұралар арқылы да ұштаған болу керек: <poem> ''Әп тиектің ішінде «Пе» болады, ''Қос ноқат қойса үстіне «Те» болады. </poem> == Айтылған сөз == Ұлбике оң солын танып, бой жете бастаған кезде Ошақтының Есмырза деген дуалы ауыз биі әулетін бастап, Әулиеата маңына көшіп келеді. Сол кезден бастап Ұлбикенің ақындығы айрықша қарқын алып, жұрт мойындаған көшелі ақындармен айтыстың додасына түсе бастайды. ''[[Күдеріқожа Көшекұлы|Күдеріқожа]], [[Майлықожа Сұлтанқожаұлы|Майлықожа]], [[Мәделіқожа Жүсіпқожа|Мәделіқожа]], [[Таспақожа]], [[Серәліқожа]], Жанкент ақын'' сияқты, сол кездің сөз ұстағандардың талайы Ұлбикемен айтыста тауы шағылып шығады. Ұлбикенің ақындық тегеурініне, тапқырлық-шалымына жан баласы шыдамайды. Бұл жөнінде сөз асылын терген әйгілі [[Мәшһүр Жүсіп Көпеев]] былай дейді: <blockquote style="border: 1px solid blue; padding: 0.5em 0.8em;"> ''Бұрынғылар домбыра ұстап, айтатұғын «Қайым білесің бе?» деуші еді. «Қайым» деп екі ақынның айтысқанын айтады екен. Сонда «Қайым» өлеңінің басын Күдері қожа мен Ұлбике айтысқан. Бұл екеуінен бұрын қайым өлең де жоқ, айтыс та жоқ. Бұрынғылардікі&nbsp;— мақал, тақпақ… Күдері қожа албырт бозбала күнінде Ұлбикемен айтысамын дегенде Күдерінің әкесі (Еркөшек қожада ақын екен, жырлап сөйлейді екен): «Бала, Ұлбикемен айысамын десең Бұхарға барып үш жыл оқып кел. Әйтпесе онымен сен айтысуға жарамайсың»&nbsp;— деген екен.'' </blockquote> Көпеевтің бұл дерегіне Ұлбикенің алдына қара түсірмес дүлдүл ақын екені аңғарылып қана қоймай, сонымен бірге қазақтың сөз өнерінде ақындық айтыстың негізін салушы, орнықтырушы ақын ретінде дараланады. == Майлы қожа == Ұлбике&nbsp;— ойы ұшқыр, өлеңі сұлу, кісілік&nbsp;— парасаты өрелі ақын. Бірде [[Майлы қожа]] ақын Ұлбикеге әзілдеп: ''«Түсімде алтын зеренге қымыз құйып отыр екенсің»&nbsp;''— депті. Сонда Ұлбике іркілместен былай деген екен: <poem> ''Басыма салып жүрмін желегімді, ''Үш-төрт жыл біле алмадым дерегіңді. ''Мүттәні теріс оқыған зәлім қожа, ''Тауып бер көнегім мен зереңімді. </poem> == Зерттеулер == Ұлбике бұл сияқты ұтқыр уәждердің небір тамаша үлгілерін жүрген жерлерінде маржандай шашып отырған. Солмол мұрадан бүгінгі ұрпаққа жеткені мың шумақтай өлең. Бұл жиырмаға тарта айтыстары мен санаулы ғана көңіл күй толғаулары. Ұлбикенің асыл мұрасын жинауға [[Мәшһүр Жүсіп Көпеев|М-Ж. Көпеев]], [[Диваев Әбубәкір Ахметжанұлы|Ә. Диваев]], [[Радлов Василий Васильевич|В.В. Радлов]] сияқты әйгілі фольклор жинаушылар айрықша ыждаһатпен ден қойған. ''«Бұдан 120 жылдай бұрын жанды бетіне қаратпаған ақын болып, қазақтан Ұлбике деген қыз шығыпты»,&nbsp;—'' деп жазады Ә. Диваев. Ұлбикенің шығармаларын В.В. Радлов [[Санкт-Петербург]] қаласында бастырып, кейін орыс және неміс тілдеріне аударып жариялады. [[Әуезов Мұхтар Омарханұлы|М. Әуезов]], [[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов|С. Мұқанов]], М. Жолдасбеков қатарлы білікті ғалымдар Ұлбикенің ақындығына жоғары баға берген. Ұлбикенің ғұмыры қызғалдақтай келте болған. Тәңірі шебер оны ақындық өнерпаздығына қоса, хор қызындай көрікті етіп жаратқан. Оны ақындар ''«аққудың жүнді үрі», «тілі шешен, жүзі көркем»'' деп өлеңге қосқан. Алайда'' «бір кім дүние»'' деген емес пе, Ұлбикенің күйеуі Байтан өнердің парқын білмейтін ұр да жық, қызғаншақ адам болып кездескен. Ұлбике нағыз кемеліне келіп, ақын ретінде төңірегін тәнті ете бастаған шағында тентек күйеуінің қолынан мерт болған.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Bio-stub}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:1825 жылы туғандар]] [[Санат:Сырдария ауданында (Қызылорда облысы) туғандар]] [[Санат:1849 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Талас ауданында қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақ ақындары]] [[Санат:Айтыс ақындары]] [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:Домбырашылар]] ochmoo38iv1fb5fv64xbudfx2nveb0o 0 5398 3598205 3576132 2026-05-02T04:23:53Z Heynama 180717 3598205 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = Моңғолия |Шынайы атауы = {{lang-mn|Монгол Улс}} |Атау септігі = |Елтаңба = State_emblem_of_Mongolia.svg |Байрақ = Flag of Mongolia.svg |Ұраны = |Әнұранның аты = Моңғолия ұлттық әнұраны |Аудио = |lat_dir =N |lat_deg =46 |lat_min =49 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =104 |lon_min =0 |lon_sec = 0 |region = MN |CoordScale = 10000000 |Картада = Mongolia (orthographic projection).svg |карта тақырыбы = |Картада2 = |Үкімет түрі = [[Парламенттік республика]] |Құрылды = 1206 жыл ([[Моңғол империясы]]) |Тәуелсіздік күні = [[11 шілде]] [[1921 жыл]]ы ([[Моңғолия (1911—1921)|Моңғолия мемлекеті]]) |Тәуелсіздігін алды = [[Бэйян мемлекеті|Қытай Республикасы]] |Тілі = [[моңғол тілі]] |Мемлекеттік діні = зайырлы мемлекет |Астанасы = {{байрақ|Ұланбатыр}} |Ірі қалалары = Ұланбатыр, [[Эрдэнэт]], [[Дархан (қала)|Дархан]] |Басшы қызметі = [[Моңғолия президенті|Президенті]]<br />[[Моңғолия премьер-министрі|Премьер-министрі]]<br />[[Мемлекеттік Ұлы Хурал төрағасы|Ұлы Хурал төрағасы]] |Басшылары = [[Ухнаагийн Хүрэлсүх]]<br />[[Гомбожавын Занданшатар]]<br />[[Дашзэгвийн Амарбаясгалан]] |Жер аумағы = 1 566 000 |Жер аумағы бойынша орны = 18 |Судың үлесі = 0,67 |Этнохороним = |Жұрты = 3 256 176<ref>http://www.nso.mn/</ref> |Халық саны бойынша орны = 134 |Сарап жылы = 2019 |Санақ бойынша халық саны = |Санақ жылы = |Халық тығыздығы = 1,97 |Тығыздық бойынша орны = 238 |ЖІӨ = |ЖІӨ сараптаған жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ (АҚТ) = 47 млрд.<ref name="IMFWEOMN">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?sy=2017&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=77&pr1.y=5&c=948&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database, January 2019 |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=24 February 2019}}</ref> |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = 2019 |ЖІӨ (АҚТ) орны = 115 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = 14,270<ref name="IMFWEOMN"/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = 93 |ЖІӨ (номинал) = 13,7 млрд.<ref name="IMFWEOMN"/> |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2019 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны = 133 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = 4,151<ref name="IMFWEOMN"/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = 116 |АДИ = {{құлдырау}} 0,741<ref name="UNDP2018">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf |title= Human Development Report 2018 – "Human Development Indices and Indicators"|publisher=Human Development Report United Nations Development Programme|pages=22–25 |accessdate=14 September 2018}}</ref> |АДИ жылдық есебі = 2017 |АДИ бойынша орны = 92 |АДИ деңгейі = <span style="color:#090;">'''жоғары'''</span> |Әуе компаниясы = |Валютасы = [[Тұғрық|Моңғол тұғрығы]] ([[ISO 4217|MNT, код 96]]) |Интернет үйшігі = [[.mn]] |ISO = |Телефон коды = |Уақыт белдеуі = [[UTC-7:00]], [[UTC-8:00]] |Түсініктемелер = }} '''Моңғолия''' ({{lang-mn|Монгол Улс}}, [[Моңғол әліпбиі|ескі моңғолша]] [[Сурет:Monggol ulus.svg|25px]]) — [[Орталық Азия]]ның шығыс бөлігінде орналасқан, жиі Шығыс Азияға жатқызылатын тәуелсіз мемлекет. Солтүстігінде [[Ресей|Ресеймен]], оңтүстік, шығысы мен батысында [[Қытай|Қытаймен]] шектеседі. Моңғолия — [[Мұхитқа шыға алмайтын елдер|мұхитқа шыға алмайтын мемлекеттердің]] бірі. Жер көлемі 1 564 116 км²-ге жетеді. Жер көлемінің үлкендігі бойынша әлемде 18-орында. Астанасы — [[Ұланбатыр]] қаласы. Халық саны 3,330,000 адамға жеткен. Мемлекеттік тілі – [[моңғол тілі]], жазуы [[кириллица]]. Моңғол тілінде халықтың 95%-ы сөйлейді. [[Қазақтар]] елдің 4 пайыздан астамын құрайды. Орта мектепте кирил жазуынан басқа ескі моңғол жазуы оқытылады. Қазақтар көп тұратын [[Баян-Өлгей аймағы]]нда [[қазақ тілі]] оқытылады. == Тарихы == Моңғолия аймағында әртүрлі түркі тілдес тайпалар көшіп-қонып өмір сүрді. Ең бірінші – [[Ғұндар|хуннулар]] (ғұндар), өз мемлекетін құрып, Қытаймен (Син династиясы) соғыс бастады. Қытайдың қолбасшы маршалы Менг Тиан өз елін қорғау үшін [[Ұлы Қытай қорғаны]]н тұрғызды. Хуннулардан кейін бұл жерде [[Түрік қағанаты|түркілер]] өз империясын құрды. 12-ғасырда Моңғол жерінде шағын хандықтар мен тайпа-ұлыстар болды. Қолбасшы Темучин бүкіл ұлыстарды бір елге біріктіріп [[Моңғол империясы|Моңғол Империясын]] жариялады. [[1206]] ж. ол [[Шыңғыс хан]] (Ұлы хан) атын алып, көршілес елдерді жаулап ала бастайды. 1368 жылы Юань әулеті Қытайдан ығыстырылғаннан кейін, моңғолдар мемлекеті бірден жойылып кеткен жоқ. Шыңғыс хан әулеті билігін сақтап, Моңғол үстіртінде жалғасқан мемлекет тарихта Солтүстік Юань деп аталады. Бұл кезеңде моңғол билеушілері Мин әулетіне қарсы үздіксіз соғыстар жүргізіп, Қытаймен саяси және әскери күресті жалғастырды. XV ғасырда ойрат көсемі Есен тайшы күшейіп, бүкіл Моңғолияға ықпал жүргізді. Ол Мин әулетімен соғысып, 1449 жылы Туму шайқасында Қытай императорын тұтқынға алды. Кейін Шыңғыс әулетінің билігі әлсірегенімен, толық жойылған жоқ. XVI ғасырдың басында Даян хан Моңғолияны қайта біріктіріп, Шыңғыс хан әулетінің билігін қалпына келтірді. Ол өз ұлдарына ұлыстарды бөліп беріп, децентрализденген, бірақ ортақ әулеттік жүйеге негізделген басқару құрды. Осы кезеңде моңғолдар Мин әулетімен шекаралық соғыстар мен жорықтарды жалғастырды. Даян ханның ұрпақтары арасында Алтан хан ерекше орын алды. Ол XVI ғасырда Мин әулетіне қарсы жорықтар жасап, кейін Қытаймен сауда және дипломатиялық қатынастар орнатты. Сонымен қатар, ол тибет буддизмін қолдап, моңғол қоғамында діни өзгерістерге ықпал етті. Даян ханның тағы бір ұлы Гэрсэнзэ арқылы Халха моңғолдарының хандықтары қалыптасты. Оның ұрпақтары Түшээт хан, Засагт хан және Сэцэн хан әулеттерін құрып, Солтүстік Моңғолияда билік жүргізді. XVII ғасырдың басында соңғы ұлы хан Лигдэн хан болды. Ол 1619–1634 жылдары маньчжурлармен (жүржендермен) соғысып, Моңғолиядағы билікті сақтап қалуға тырысты. Алайда ішкі алауыздық пен сыртқы қысым салдарынан Ішкі Моңғолиядағы көптеген тайпалар маньчжур билігін мойындады. Лигдэн хан қайтыс болғаннан кейін Шыңғыс әулетінің орталық билігі әлсіреп, моңғолдар біртіндеп маньчжурлардың ықпалына түсті. Кейінірек Халха моңғолдары да ойраттармен болған 1687–1688 жылдардағы соғыста жеңіліп, 1691 жылы Долоннуурда Цин әулетіне бағынуға мәжбүр болды. Осылайша, Юань әулеті құлағаннан кейін де моңғолдар бірнеше ғасыр бойы тәуелсіздігін сақтап, Мин және кейінгі маньчжур мемлекеттерімен үздіксіз күрес жүргізді, тек XVII ғасырдың соңында ғана толықтай сыртқы билікке бағынды.[[Сурет:TariatLandscape.jpg|нобай|Далалық сахара]] [[1911]] ж. Цин Империясы құлады, сондықтан [[Боғд ханның Моңғолия|Моңғолия тәуелсіз мемлекет ретінде жарияланды]]. Жаңа мемлекеттің басшысы [[Боғд хан]] болды. Бірақ Қытай қолбасшылары Моңғолияға өз әскерлерін кіргізіп, осы жердің екі аймаққа бөлінуі (Сыртқы Моңғолия және [[Ішкі Моңғолия]]). [[1917]] ж. [[Ресей империясының азамат соғысы]] басталды, көп «ақ әскерлер» Сібір және Қытай жеріне қашты. Бір сондай әскери қолбасшы, [[Барон Унгерн]] өз сарбаздарымен Сыртқы Моңғолияға кіріп, Урга (Өргөө) немесе Да-Хүрее қаласын (қазіргі [[Ұлан-Батыр]]) басып алды. Ресей қызыл армиясы Моңғолияның коммунистік қолбасшысы [[Сухэ-Батыр]]-ды қолдады, ол Унгернның әскерін жеңіп, 1921 жылы Сыртқы Моңғолияда [[Моңғолия Халық республикасы|Моңғолия Халық Республикасын]] жариялады. Ішкі Моңғолия аумағы қазіргі күннің өзінде де Қытайдың құрамында. Бүгінгі Моңғолия – [[парламенттік республика]]. Елдің парламенті – Мемлекеттік Ұлы Хурал деп аталады. == Географиясы == [[Сурет:Mongolia Landscape.jpg|thumbnail|left|Моңғолия табиғаты]] Моңғолияның оңтүстігі [[Гоби]] шөлі, солтүстігі және батысы суықтау боп келетін таулы өлкеде орналасқан. Моңғолияның орталық бөлігі жазық болып келеді. Ең биік шыңы Моңғол Алтай тау жүйесінің Таванбогд тауының [[Хүйтэн]] шыңы теңіз денгейінен 4,374 метр биік болып келеді. Моңғолия климаты – қатаң континенталды. Жазда ыстық болғанымен қыста суық болады. Қыста орташа температура -30&nbsp;°C болады. [[Ұлан-Батыр]] қаласы әлемдегі ең суық астана болып саналады. Таулы өлке көп болғандықтан жел көп соғады. Жылында орта есеппен 257 күндік тәулік болады. Жауын шашын мөлшері шығыс бөлігінде орташа есеппен 200-350 мм, оңтүстікте 100–200 мм. Оңтүстіктің ең шеткей өлкесі [[Гоби]] шөлінде кей жылдары жауын-шашын мүлде болмайды. == Табиғаты == === Табиғат белдеулері === Моңғолияның солтүстігінен оңтүстігіне қарай келесі меридиандық табиғат белдеулері кездеседі: орманды дала, дала, шөлейт, шөл. Орманды белдеуде таулы орманды және тайга белдеуі кездеседі. Табиғи белдеулері орналасуына байланысты Ханғай, Хэнтий, Алтай таулы, Дорнод далалық, Говь шөлдік деп төрт белдеуге бөлінеді. === Топырағы === Моңғолияда күрең, қара күрең, ашық күрең, қара топырақ, шөлдік қоңыр, батпақты, тұзды сияқты көптеген топырақ түрлері кездеседі. Бұлардың ішінен құнарлы топырақ олардың 5 %-ын құрайды. Жер көлемінің 0,76%-ы егін шаруашылығына ыңғайлы. Суармалы жер көлемі 840 км². === Суы === Моңғолияда ұзындығы 67000 км болатын 3811 өзен,бұлақ, ауданы -500 км³ болатын 3500-ге жуық көл, 7000-ға жуық көлшік, 540 км² ауданы бар 190-ға жуық мұздық, 250-ге жуық арасан бар. Жерасты суларының 139-ға жуық көзі бар. Моңғолияның ең ұзын өзені - [[Орхон өзені]]. Ұзындығы - 1124 км, ауданы - 133000 км². Ең үлкен көлі - Увс көлі (3350 км²), ең терең көлі - Хөвсгөл көлі (262.4 м). == Экономикасы == Моңғолияның экономикасы негізінен ауылшаруашылығы және тау-кен өнеркәсібіне тәуелді. Табиғи байлық түрлері көп кездеседі. Мыс, молибден, қалайы, көмір, вольфрам, мырыш рудасы, темір рудасы және алтын өндеу ел экономикасында маңызды орын алады. Ауылдағы адамдардың негізгі кәсібі мал шаруашылығы болып келеді.Орта есеппен әрбір адамға 12 бас мал келеді. Егін шаруашылығында бидай, арпа, көкөніс және мал азығын егумен айналысады. 2008-жылғы есеп бойынша ІЖӨ-нің көлемі 9,48 млрд долларды құраған. Жан басына шаққандағы көрсеткіш 3200 доллар. Жұмыссыздар саны орта есеппен халық санының 2,8 % (2008). Негізгі экспорт өнімдері (2,5 млрд долл. 2008 ж) : [[Мыс]], [[молибден]], көмір, [[мырыш]] рудасы, [[темір]] рудасы, шикі мұнай, мал өнімдері, былғары, текстиль. Негізгі экспорттаушылары: ҚХР (76 %), Канада (9 %), Ресей (3 %). Импорт өнімдері: (3,6 млрд долл. 2008 ж): жанар-жағар май, машина техника, автомобиль, азық-түлік, құрылыс заттары, қант, өндірістік және күнделікті қолданыстағы тауарлар, шай т.б. Негізгі импортерлары: [[Ресей]] (35 %), [[ҚХР]] (29 %), [[Жапония]] (8 %). == Әскер == Қарулы күштегі адам саны 8,6 мың. Әскерге 18-25 жас аралығындағы жігіттер шақырылады. Әскер міндетін атқару уақыты 12 ай. Қарулы күштің резерві - 137 мың адам. Қарулы күштің бас штабының бастығы, генерал-лейтенант [[Цэрэндэжидийн Бямбажав]] (2009 ж бастап). 2002 жылдан бастап Моңғолия әскери күштері [[БҰҰ]] және басқадай халықаралық ұйымдармен бірге [[Сьерра-Леоне]], [[Ирак]], [[Эфиопия]], [[Эритрея]], [[Батыс Сахара]], [[Либери]], [[Чад]] ,[[Ауғанстан]] бейбітшілік миссияларына қатысуда. Бұл уақыт аралығында бұл миссияларға 3200-дей әскер қатысқан олардың 1800 [[БҰҰ]] мандаты бойынша 1400 халықаралық мандат бойынша өз міндеттерін атқаруда. [[Ауғанстан]]да Моңғол әскерлері [[Ауғанстан]] Ұлттық Қарулы Күшін құруда [[Солтүстік Атлантикалық Келісім Ұйымы|НАТО]] әскерлеріне бірге көмек көрсетуде. [[Ирак]]тағы бейбітшілік миссиясы кезінде моңғол әскерлері Польша әскерлерімен бірге [[Ирак]]тың оңтүстігінде [[Кэмп-Эхо]] базасының қауіпсіздігін қамтамасыз етті. 2005- 2006 жылдарда Моңғолия әскерлері [[Косово]]дағы [[Бельгия]] әскери тобында қызмет атқарды. Танкілері: * 350 [[T-55]] {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] * 250 [[T-62]] {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] APC's * 400 [[BMP-1]] {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] * 300 [[BTR-60]] {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] Моңғолия-ның әскери-әуе күштерін армия басқарады {{Standard table|0}} ! style="text-align: left; background: #aacccc;"|Ұшақ ! style="text-align: left; background: #aacccc;"|Жасаушы ! style="text-align: left; background: #aacccc;"|Бейне ! style="text-align: left; background: #aacccc;"|Версия ! style="text-align: left; background: #aacccc;"|Мөлшер ! style="text-align: left; background: #aacccc;"| |----- | [[Antonov An-24]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || жүк тасымалдаушы ұшақ || An-24 || 4 || |----- | [[Antonov An-26]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || жүк тасымалдаушы ұшақ || An-26 || 3 || |----- | [[Antonov An-2]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || жүк тасымалдаушы ұшақ || An-2 || 10 || |----- | [[Harbin Y-12]] || {{flagicon|PRC}} [[Қытай]] || жүк тасымалдаушы ұшақ || Y-12 || 4 || |----- | [[Mikoyan-Gurevich MiG-21|MiG-21PFM/UM]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || жойғыш ұшақ || MiG-21PFM/UM || 8/2 || grounded |----- | [[Mil Mi-24|Mil Mi-24V]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || шабуылдаушы тікұшақ || Mi-24V || 4 || |----- | [[Mil Mi-8]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || соғыс тікұшағы || Mi-8 || 20 || Anti-tank |----- | [[Mil Mi-8]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || жүк тасымалдаушы || Mi-8 || 12 || Transport only |} == Әкімшілік құрылысы == Моңғолия 21 аймаққа бөлінеді. [[Сурет:Mongolian Aimags, Mongolia.png|thumbnail|right|400px]] <table><tr><td> * [[Арханғай аймағы]] * [[Баян-Өлгей аймағы]] * [[Баян-Хонгор аймағы]] * [[Бұлғын аймағы]] * [[Говь Алтай аймағы]] * [[Говьсүмбэр аймағы]] * [[Дархан-Уул аймағы]] * [[Доронғовь аймағы]] * [[Дорнод аймағы]] * [[Дундғовь аймағы]] * [[Завхан аймағы]] </td><td> * [[Орхон облысы|Орхон аймағы]] * [[Өвөрханғай аймағы]] * [[Өмөнговь аймағы]] * [[Сүхбаатар аймағы]] * [[Сэлэңгэ аймағы]] * [[Төв аймағы]] * [[Увс аймағы]] * [[Ховда аймағы]] * [[Хөвсгөл аймағы]] * [[Хэнтий аймағы]] == Сыртқы сілтемелер == </td></tr></table> * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=68&Itemid=119 Экспедиционная поездка в Северо-Западную Монголию, Томский государственный университет и Университет Ховд, сотрудничество. Видео.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110808021704/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=68&Itemid=119 |date=2011-08-08 }} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=145:2011-03-26-04-41-41&catid=43:2011-03-30-10-56-16&Itemid=88 Динамика природной среды Монгольского Алтая в голоцене. - Климат, лёд, вода, ландшафты.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718170813/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=145:2011-03-26-04-41-41&catid=43:2011-03-30-10-56-16&Itemid=88 |date=2011-07-18 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Навигациялық блок |тақырып = Моңғолия |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}}; |state = collapsed |Азия елдері |Орталық Азия |Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы }} [[Санат:Моңғолия|*]] {{stub}} hus05lnxgg762x97gfcsbv4g6sefcqs 0 5697 3598209 2250126 2026-05-02T05:03:28Z Meru3em 180667 Created by translating the section "Etymology" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1351348304|Phanerozoic]]" 3598209 wikitext text/x-wiki {{Геохронологиялық шәкілі}} {{Geological eon}} '''Фанерозой''' – [[палеозой]], [[мезозой]] және [[кайнозой]] замандарын қамтитын геологиялық эон. Шамамен 542 млн. жыл бұрын [[кембрий кезеңі]]нің басында басталған.Жер тарихы дамуының криптозойдан кейінгі екінші даму зоны. Бұл жиынтыққа кіретін таужыныстардың көнелігі өздері кіріктіретін органикалық қалдықтар арқылы біршама дәл анықталады. Қаңқасы минералданған жануарлардың қалдықтары бар шөгінді жинақтауларымен ерекшеленеді. Грек тіліндегі фанерос «көруге болатын» және зойон «жануар» деген сөздерден шықанына қарамастан, бұл термин қазіргі кезде «көруге болатын өмір» деген мағынада қолданылмай, әншейін кембрийдің аяғы дегенді білдіреді.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Қ 17 Геология/Жалпы редакциясын басқарған — түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайышов — Алматы: "Мектеп" баспасы" ЖАҚ , 2003. — 248 бет. ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2 </ref> {{Commonscat|Phanerozoic}} {{Eon Footer}} {{Phanerozoic Footer}} == Этимология == «Фанерозой» терминін 1930 жылы америкалық геолог George Halcott Chadwick енгізген. Атауы көне грек сөздерінен шыққан: «phanerós» — «көрінетін», ал «zōḗ» — «өмір» дегенді білдіреді. Бұрын өмір дәл осы эонның алғашқы кезеңі — Cambrian кезінде пайда болды деп есептелген, себебі одан бұрынғы кезеңдерден қазба қалдықтар табылмаған. Алайда кейінгі зерттеулер Ediacaran кезеңінде (Proterozoic құрамында) күрделі тіршіліктің іздері болғанын көрсетті. Қазіргі ғылыми көзқарас бойынша, күрделі тіршілік (мысалы, плакозоалар мен қарапайым губкалар, соның ішінде Otavia) кем дегенде Tonian кезеңінен бері бар. Ал ең алғашқы тіршілік формалары (қарапайым прокариотты микроорганизмдер) одан да ертерек, Archean эонында мұхит түбінде пайда болған. ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Палеозой]] [[Санат:Палеонтология]] {{Geology-stub}} jcrmd2j1u16s4h957a30ldxx0968t0i 3598217 3598209 2026-05-02T05:38:23Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Meru3em|Meru3em]] ([[User talk:Meru3em|т]]) өңдемелерінен [[User:Dexbot|Dexbot]] соңғы нұсқасына қайтарды 2250126 wikitext text/x-wiki {{Геохронологиялық шәкілі}} {{Geological eon}} '''Фанерозой''' – [[палеозой]], [[мезозой]] және [[кайнозой]] замандарын қамтитын геологиялық эон. Шамамен 542 млн. жыл бұрын [[кембрий кезеңі]]нің басында басталған.Жер тарихы дамуының криптозойдан кейінгі екінші даму зоны. Бұл жиынтыққа кіретін таужыныстардың көнелігі өздері кіріктіретін органикалық қалдықтар арқылы біршама дәл анықталады. Қаңқасы минералданған жануарлардың қалдықтары бар шөгінді жинақтауларымен ерекшеленеді. Грек тіліндегі фанерос «көруге болатын» және зойон «жануар» деген сөздерден шықанына қарамастан, бұл термин қазіргі кезде «көруге болатын өмір» деген мағынада қолданылмай, әншейін кембрийдің аяғы дегенді білдіреді.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Қ 17 Геология/Жалпы редакциясын басқарған — түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайышов — Алматы: "Мектеп" баспасы" ЖАҚ , 2003. — 248 бет. ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2 </ref> {{Commonscat|Phanerozoic}} {{Eon Footer}} {{Phanerozoic Footer}} ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Палеозой]] [[Санат:Палеонтология]] {{Geology-stub}} es9wpwg3udclrk29ywb22nhghhgl3f7 0 7300 3598072 3563003 2026-05-01T19:52:27Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 3598072 wikitext text/x-wiki {{мағына|Марс (айрық)}}{{Otheruses|Қызылжұлдыз}}{{Infobox Planet | bgcolour = #E8AB79 | name = Марс | symbol = [[Сурет:Mars symbol (black).svg|20px|♂]] | image = [[Сурет:Mars Hubble.jpg|240px|The planet Mars]] | caption = [[Хаббл телескопы]]нан қарағандағы Марс | epoch = [[J2000]]<ref>[http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html Mars Factsheet]</ref> | aphelion = 249,228,730 [[километр|км]] 1.665 991 16 [[Астрономиялық бірлік|АБ]] 154.863,553 [[миль]] | perihelion = 206,644,545 [[километр|км]] 1.381 333 46 [[Астрономиялық бірлік|АБ]] 128,402,967 [[миль]] | semimajor = 227,936,637 [[километр|км]] 1.523 662 31 [[Астрономиялық бірлік|АБ]] 141,632,976 [[миль]] | semiminor = 226,939,986 [[километр|км]] 1.517 000 11 [[Астрономиялық бірлік|АБ]] 141,013,687 [[миль]] | orbital_circ = 1,429,033,627 [[километр|км]] 9.552 5 [[Астрономиялық бірлік|АБ]] 887,958,548 [[миль]] | orbital_area = 1.625 1 × 10¹⁷ [[километр|км]]² 7.261 5 [[Астрономиялық бірлік|АБ]]² 6.274 5 [[миль]]² | eccentricity = 0.093 412 33 | sidereal_period = [[1 E7 s|686.9600]] [[тәулік]] (1.8808 [[юлиан жылы (астрономия)|жыл]]) | synodic_period = 779.96 [[тәулік]] (2.135 [[юлиан жылы (астрономия)|жыл]]) | avg_speed = 24.077 [[километр|км]]/[[секунд|с]] (53,859 [[Miles Per Hour|mph]]) | max_speed = 26.499 [[километр|км]]/[[секунд|с]] (59,277 [[Miles Per Hour|mph]]) | min_speed = 21.972 [[километр|км]]/[[секунд|с]] (49,150 [[Miles Per Hour|mph]]) | inclination = 1.850 61[[градус|°]] (5.65° [[Күн (жұлдыз)|Күннің]] [[экватор]]ынан) | asc_node = 49.578 54° | arg_perihelion = 286.462 30° | satellites = 2 | physical_characteristics = иә | oblateness = 0.007 36 | equatorial_radius = 3402.5 [[километр|км]] (2114.2 миль) (0.533 [[Жер]]) | polar_radius = 3377.4 [[километр|км]] (2098.6 [[миль]]) (0.533 [[Жер]]) | surface_area = [[1 E14 m²|1.448]]{{e|8}} [[Шаршы километр|км²]]) (144,798,465&nbsp;км²)(55,907,000&nbsp;[[Шаршы миль|миль²]]) (0.284 [[Жер]]) | volume = 1.6318{{e|11}} [[Текше километр|км³]] (0.151 [[Жер]]) | mass = 6.4185{{e|23}} [[килограмм|кг]] (0.107 [[Жер]]) | density = 3.934 г/см³ | surface_grav = 3.69 [[үдеу|м/с²]] (0.376[[ауырлық күші|''g'']]) | escape_velocity = 5.027 [[километр|км]]/[[секунд|с]] (11,245 [[миль сағатына|миль/сағ]]) | sidereal_day = 1.025 957 [[тәулік]] ([[1 E4 s|24.622 962]] [[сағат|сағ]]) | rot_velocity = 868.22 [[километр|км]]/[[сағат|сағ]] (539.49 [[миль сағатына|миль/сағ]]) | axial_tilt = 25.19° | right_asc_north_pole = 21 [[сағат|сағ]]) 10 [[минут|мин]] 44 [[секунд|с]] (317.681 43°) | declination = 52.886 50° | albedo = 0.15 | temperatures = иә | temp_name1 = [[Кельвин]] | min_temp_1 = 186&nbsp;K | mean_temp_1 = 227&nbsp;K | max_temp_1 = 268&nbsp;K<ref>{{cite web | last = | first = | title = Mars: Facts & Figures, NASA | url = http://solarsystem.jpl.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mars&Display=Facts&System=Metric | accessdate = 2007-03-06 }}</ref> | temp_name2 = [[Цельсий]]/[[Фаренгейт]] | min_temp_2 = −87&nbsp;°C/−125&nbsp;°F | mean_temp_2 = −46&nbsp;°C/−51&nbsp;°F | max_temp_2 = −5&nbsp;°C/23&nbsp;°F | adjectives = [[марстық]] | atmosphere = иә | surface_pressure = 0.7–0.9 [[Паскаль (өлшем бірлік)|кПа]] | atmosphere_density = | atmosphere_composition = 95.72% [[Көміртек диоксиді]] 2.7% [[Азот]]<br /> 1.6% [[Аргон]]<br /> 0.2% [[Оттегі]]<br /> 0.07% [[Көміртек тотығы]]<br /> 0.03% [[Су]] буы<br /> 0.01% [[азот оксиді]]<br /> 2.5 [[миллиондағы бөлшек саны|ppm]] [[Неон]]<br /> 300 [[миллиардтағы бөлшек саны|ppb]] [[Криптон]]<br /> 130 [[миллиардтағы бөлшек саны|ppb]] [[Формальдегид]]<br /> 80 [[миллиардтағы бөлшек саны|ppb]] [[Ксенон]]<br /> 30 [[миллиардтағы бөлшек саны|ppb]] [[Озон]]<br /> 10 [[миллиардтағы бөлшек саны|ppb]] [[Метан]] }} '''Марс (Қызылжұлдыз)''' — [[Күн жүйесі]]нің Күннен бастап санағандағы 4-ғаламшары; [[Жер]] тобындағы [[Ғаламшар|планеталар]] қатарына жатады. Орташа диаметрі 6800 км, массасы 6,423.1023 кг, орташа тығыздығы 3,93 г/см³, бетіндегі ауырлық күшінің үдеуі 3,76 м/с², орташа температурасы -60 °С. Марс Күнді эллипстік орбита бойымен 24,2 км/с жылдамдықпен айналады, Күннен орташа қашықтығы 228 млн км (перигелийінде 206 млн км, афелийінде 249 млн км). Марс, Күн және Жердің өзара бірдей қашықтықта орналасуы орташа есеппен 780 тәулікте қайталанады. Бұл Марстың “қарсы тұрыс” периодының қайталануы. Марстың қарсы тұрысы Марс орбитасының перигелийі маңында болған кезде ол Жерге ең жақын болатын 56 млн км қашықтыққа келеді. Осы кезде Марс 24 – 25° бұрышпен көрінеді, ал ондағы 60 – 100 км-лік заттар телескоппен қарағанда байқалады. Осындай кезді “ұлы қарсы тұрыс” деп атайды. Бұл 15 – 17 жылда тамыз айында (кейде шілде не қыркүйекте) қайталанады. Марс бетіндегі тұрақты жарық және қоңыр дақтар Марстың өз осінен айналуын бақылауға мүмкіндік береді. Марстың осьтік айналу периоды (жұлдыздық күн тәулігі) 24 сағ 37 мин 22,7 с. Марстағы жыл мезгілдерінің ауысуы және климаттық белдеуге ([[Арктика климаты|полюстік]], [[Қоңыржай климат|қоңыржай]], [[тропиктік белдеу|тропиктік]]) бөлінуі Жерге ұқсас. Бірақ Марстағы әрбір жыл мезгілі Жердегіден гөрі 1,9 есе ұзақ болады.<ref name="source1">«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, I том</ref> == Зерттелу тарихы == [[Сурет:Mars Earth Comparison.png|нобай|солға|Жер (6371 км) және Марс (3386,2 км) радиустарының салыстырмалылығы]] Марстың планета екендігі адамзатқа ертеден белгілі болған. “Ұлы қарсы тұрыс” кезінде Марс қызыл сары түсті ең жарық жұлдыз (–2,7 жұлдыздық шамада) болып көрінеді. [[Тихо Браге]] мен [[Иоганн Кеплер]]дің Марсты бақылауы бойынша 17-ғасырдың басында Күн жүйесіндегі планеталардың қозғалу заңы анықталды. Марстың физикалық қасиеттері [[телескоп]] жасалғаннан кейін 17-ғасырдың ортасында зерттеле бастады. Марсты зерттеудің жаңа кезеңі Марсқа планетааралық автомат стансаларды жіберуден басталады. Осы стансалардың көмегімен планета бетіндегі мөлшері 1 км-лік заттар өте жақыннан зерттелді. “[[Марс-3]]” (1972) стансасы тұңғыш рет планетаға қонды. 2004 ж. [[АҚШ]] [[НАСА|Аэронавтика және ғарыш кеңістігін зерттеу жөніндегі ұлттық басқармасы]] жіберген “[[Opportunity]]” және “[[Spirit]]” марсоходтары Марсқа қонып, онда су қоймаларының болғандығына зерттеулер жүргізді. .<ref name="source1"/> Қазіргі таңда кейбір ғалымдар [[Марсты терраформалау|Марсты терраформалауды]] ұсынып жүр. <ref>https://www.earth.com/news/scientists-draft-a-plan-to-make-mars-habitable/</ref> == Марс беті == Марс бетінде шартты түрде құрлық деп аталатын қызыл сары түсті дақтар көрінеді. Құрлыққа қарағанда, теңіздер жарықты аз шағылыстырады, сондықтан ол қоңырлау болып көрінеді. Марс дискісінің солтүстік және оңтүстік полюстік бөліктері өте жақсы бақыланады. Бұл ақ дақтардың мөлшерлері марстық жыл ішінде өзгеріп отырады. Осы кезде Марстың қоңыр теңіздері негізгі кескінін сақтап, болар-болмас өзгереді. Осылардың негізінде Марс бетінің 1°-тық дәлдікпен түсірілген картасы жасалды. Америкалық “Маринер” сериялы стансалары түсірген фотосуреттен Марста Ай бетінің рельефіне ұқсас көптеген сақина таулар немесе кратерлер бар екендігі ашылды. Кратерлер құрлықта да, теңізде де кездеседі. Марста сөнбеген жанартау, планета қыртысының қозғалу белгілері байқалады..<ref name="source1"/> == Атмосферасы == Марста атмосфера бар екендігін оның дискісінің шетіне қарай күңгірттенуімен, планетаның тасасындағы жұлдыздардың бәсеңдеп сөнуімен, Марс бетіндегі заттардың айқындылығы жойылуымен дәлелдеуге болады. Марс дискісінің шетінде жеңіл түтін, өте жоғарыда жұқа дискреттік бұлттар, планетаның біраз бөлігін тасалайтын тозаң дауыл байқалады. Спектрлік бақылаудың нәтижесі бойынша Марс атмосферасының құрамында 50-ден 100%-ға дейін [[көмірқышқыл газ]]ы (СО2), су буының іздері және [[көміртек тотығы]] (СО) бар екендігі анықталды. 1000 км-ден жоғарғы биіктікте Марс атмосферасының басым көпшілігі сиреген (1 см3-де 104 атомдай) сутек атомдарынан тұрады. Марстың бірнеше қабаттан құралған ионосферасы бар. .<ref name="source1"/> == Температурасы == Күннен орташа қашықтықтағы Марс бетінен шыққан жылу ағынының (толқын ұзындығының 1 мм – 21 см) радиодиапазонындағы орташа температурасы 220±10 К. Ол перигелийінде 10% жоғары, ал афелийінде сонша төмен болады. Марс бетінің әрбір нүктесіндегі инфрақызыл радиометрия әдісімен өлшенген температуралар: экватордағы талтүстен іле-шала кейін өлшеген температура 300 К, ол Күн батарда 220 К-ге дейін төмендейді. Түні бойы ол тағы да 50 К-ге төмендеп, таң атарда 174 К (–100°С) болады. .<ref name="source1"/> == Марстағы тіршілік == Қазақстандық астрофизик [[Гавриил Адрианович Тихов|Гавриил Тихов]] Марс планетасына жан-жақты зерттеулер жүргізді. Ол Марс бетінде қарапайым тіршілік көздері болуы мүмкін деген болжам айтты. Марста жанды заттар тұрады деген болжамдар температуралық және спектроскопиялық нәтижелермен дәлелденген жоқ. Марс атмосферасында оттектің белгісі болмағандықтан, тіршіліктің жоғарғы формасының болуы туралы болжам шындыққа сай келмейді. Алайда тіршіліктің төменгі формасының, әсіресе [[анаэробтық форма]]ның тіршілік етуі мүмкін..<ref name="source1"/> == Марс серіктері == Марстың [[Фобос]] және [[Деймос]] деген екі серігі экваторлық жазықтықта планетаға жақын – 9,37 және 23,25 мың км қашықтықта қозғалады, периодтары 7 сағ 40 мин және 30 сағ 21 мин. Бұлар планетаны оның өз осінен айналуынан гөрі тезірек айналады. Фобостың ұзындығы 26 км, ені 21 км. Деймостың көлденеңі 13 км<ref name="source1"/>. == Ғарыштағы орны == Марс планетасын және планетааралық кеңістікті зерттеуге арналған кеңестік планетааралық автомат стансалар. Массасы 893,5 кг, ұзындығы 3,3 м, диаметрі 1,1 м, ең алғашқы “Марс-1” автомат стансасы 1962 ж. 1-қарашада ұшырылды. “Марс-1” автомат стансасы ғарыш кеңістігін зерттеу, планетааралық қашықтықтағы радио байланысты тексеру, планетаны суретке түсіру жұмыстарын жүргізді. 1971 ж. “Марс-2” (19-мамырда) және “Марс-3” (28-мамырда) автомат стансалары ұшырылды. Оларда орбиталық бөлік және планета бетіне қондырылатын аппаратуралар болды. “Марс-2”, “Марс-3” стансалары 8 айдан астам уақыт Марс серігінің орбитасынан зерттеу жұмыстарын жүргізді. 1973 ж. Марс планетасына бағыттап 4 автомат стансасы ұшырылды. “Марс-4” пен “Марс-5” Марстан 2200 км қашықтықтан ұшып өтті. “Марс-6” мен “Марс-7” 1974 ж. наурыз айының алғашқы жартысында Марс планетасының аймағына жетті. Олардың көмегімен Жер және Марс орбиталарының аралығындағы ғарыштық кеңістіктің физикалық қасиеттері туралы жаңа мәліметтер алынды; Марс атмосферасының құрылымы, топырағының химиялық құрамы мен физика-механикалық қасиеттері зерттелді. Автоматты стансалардан алынған суреттер арқылы планетаның оптикалық сығылуын анықтауға, рельефтің профилін салуға, Марстың түрлі-түсті кескінін алуға мүмкіндік туды. 2003 ж. 30-желтоқсанда Европалық ғарыш агенттігінің Марс Экспресс стансасы “Beegle-2” робот-биологты Марс планетасына жеткізді. Марста тіршілік бар ма деген сұраққа жауап іздеген робот-биолог технологиялық есептеулердегі жіберілген қателіктерге байланысты істен шықты. 2004 жылдың басында АҚШ Аэронавтика және ғарыш кеңістігін зерттеу жөніндегі ұлттық басқармасы (NASA) жіберген “Оппортунит” және “Спирит” марсоходтары Марс планетасына қонып, Жерге Марс туралы қажетті деректерді жібере бастады..<ref name="source1"/> == Дереккөздер == <references/> {{wikify}} {{Mars Footer}} {{Footer_SolarSystem}} [[Санат:Марс]] [[Санат:Жер тәрізді ғаламшарлар]] [[Санат:Күн жүйесі ғаламшарлары]] [[Санат:Астрономия]] d7k3ax2x763jc3wj00vjp6quyx4wvdn 0 8835 3598284 2804460 2026-05-02T07:34:27Z Wikuiser 172895 /* Оқиғалар */ 3598284 wikitext text/x-wiki {| style="float:right;" |- |{{Сәуір күнтізбесі}} |} '''Сәуірдің 19''' — [[Григориан күнтізбесі]]нде жылдың 109-шы күні (кібісе жылдарда 110-шы). Жылдың аяғына 256 күн қалады. == Мерекелер == * {{ENG}}, Бәйшешек күні. * {{VEN}}, Тәуелсіздік күні (1810). * {{SLE}}, Республика күні (1971). * {{URY}}, 33 жылдар экспедиция күні. == Оқиғалар == * [[1529]]&nbsp;— [[Рейхстаг (Рим империясы)|Рейхстаг]]та [[Шпейер]]де неміс [[католик]]тері мен [[протестант]]тарының толықтай бөлінуі орын алды. * [[1627]]&nbsp;— [[Франция]] [[кардинал]]ы [[Ришелье Арман Жан дю Плесси|Ришелье]] Ста ассоциаций компаниясына [[Канада]]ны зерттеуге патент берді. * [[1810]]&nbsp;— [[Каракас]]та халық көтерілісі. [[Венесуэла]]ның [[Испания]]дан тәуелсіздігі үшін соғыс басталды. * [[1839]]&nbsp;— [[Лондон]] келісім-шарты бойынша [[Бельгия]] [[Нидерланд]]тан тәуелсіздігі танылды. * [[1850]]&nbsp;— [[Англия]] мен [[АҚШ]] [[Панама каналы]]н бірлесіп салу келісімге келді (артынша [[АҚШ]] өз күшімен салуды жөн көреді). * [[1941]]&nbsp;— [[АҚШ сенаты]] [[Израиль]]де еврей мемлекетін құру идеясын қолдау резолюциясын қабылдайды. * [[1947]]&nbsp;— «Үнді ұлттық конгрессі» партиясы елді екіге - [[Үндістан]] және [[Пәкістан]]ға бөлуге келіседі. == Туғандар == * [[1875 жыл]] - [[Тихов Гавриил Адрианович]], Қазақстан астрономы * [[1907 жыл]] - [[Афрасияб Бадалбек оглы Бадалбейли]], әзірбайжан сазгері, дирижер, музыкатанушы және публицист, Әзірбайжан КСР-інің халық әртісі (1976 жылы қ.б.) * [[1949 жыл]] - [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев]], Қазақстан мемлекет және қоғам қайраткері == Қайтыс болғандар == * [[1875 жыл]] - [[Джордж Байрон]], ағылшын ақыны, романтизм бағытының көрнекті өкілі, 6-шы барон Байрон, лорд. ХІХ ғасырдағы еуропа әдебиетінің көрнекті өкілі (1788 жылы т.) * [[1882 жыл]] - [[Чарлз Дарвин]], ағылшын натуралисті, қарама-қайшы биологиялық эволюциялық теорияны қалаушы * [[1906 жыл]] - [[Пьер Кюри]], француз физигi, радиоактивтiлiк туралы ғылымның негiзiн құраушылардың бiрi, Нобель сыйлығының иегері (1859 жылы т.) * [[1998 жыл]] - [[Октавио Пас]] (1914 жылы т.), мексикалық ақын, Нобель сыйлығының 1990 жылғы лауреаты. == Сыртқы сілтемелер == {{months}} [[Санат:19 сәуір]] f1wwzgdnrw0t9mdxlbxifctrfr62p0a 3598289 3598284 2026-05-02T07:38:09Z Wikuiser 172895 /* Қайтыс болғандар */ 3598289 wikitext text/x-wiki {| style="float:right;" |- |{{Сәуір күнтізбесі}} |} '''Сәуірдің 19''' — [[Григориан күнтізбесі]]нде жылдың 109-шы күні (кібісе жылдарда 110-шы). Жылдың аяғына 256 күн қалады. == Мерекелер == * {{ENG}}, Бәйшешек күні. * {{VEN}}, Тәуелсіздік күні (1810). * {{SLE}}, Республика күні (1971). * {{URY}}, 33 жылдар экспедиция күні. == Оқиғалар == * [[1529]]&nbsp;— [[Рейхстаг (Рим империясы)|Рейхстаг]]та [[Шпейер]]де неміс [[католик]]тері мен [[протестант]]тарының толықтай бөлінуі орын алды. * [[1627]]&nbsp;— [[Франция]] [[кардинал]]ы [[Ришелье Арман Жан дю Плесси|Ришелье]] Ста ассоциаций компаниясына [[Канада]]ны зерттеуге патент берді. * [[1810]]&nbsp;— [[Каракас]]та халық көтерілісі. [[Венесуэла]]ның [[Испания]]дан тәуелсіздігі үшін соғыс басталды. * [[1839]]&nbsp;— [[Лондон]] келісім-шарты бойынша [[Бельгия]] [[Нидерланд]]тан тәуелсіздігі танылды. * [[1850]]&nbsp;— [[Англия]] мен [[АҚШ]] [[Панама каналы]]н бірлесіп салу келісімге келді (артынша [[АҚШ]] өз күшімен салуды жөн көреді). * [[1941]]&nbsp;— [[АҚШ сенаты]] [[Израиль]]де еврей мемлекетін құру идеясын қолдау резолюциясын қабылдайды. * [[1947]]&nbsp;— «Үнді ұлттық конгрессі» партиясы елді екіге - [[Үндістан]] және [[Пәкістан]]ға бөлуге келіседі. == Туғандар == * [[1875 жыл]] - [[Тихов Гавриил Адрианович]], Қазақстан астрономы * [[1907 жыл]] - [[Афрасияб Бадалбек оглы Бадалбейли]], әзірбайжан сазгері, дирижер, музыкатанушы және публицист, Әзірбайжан КСР-інің халық әртісі (1976 жылы қ.б.) * [[1949 жыл]] - [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев]], Қазақстан мемлекет және қоғам қайраткері == Қайтыс болғандар == * [[1875 жыл]] - [[Джордж Байрон]], ағылшын ақыны, романтизм бағытының көрнекті өкілі, 6-шы барон Байрон, лорд. ХІХ ғасырдағы еуропа әдебиетінің көрнекті өкілі (1788 жылы т.) * [[1882 жыл]] - [[Чарлз Дарвин]], ағылшын натуралисті, қарама-қайшы биологиялық эволюциялық теорияны қалаушы * [[1906 жыл]] - [[Пьер Кюри]], француз физигi, радиоактивтiлiк туралы ғылымның негiзiн құраушылардың бiрi, Нобель сыйлығының иегері (1859 жылы т.) * [[1998 жыл]] - [[Октавио Пас]] (1914 жылы т.), мексикалық ақын, Нобель сыйлығының 1990 жылғы лауреаты. * [[2026 жыл]] - [[Мұхтар Шаханов]], қазақ ақыны, драматургі, қоғам қайраткері. == Сыртқы сілтемелер == {{months}} [[Санат:19 сәуір]] 5gcytpfx9q4jjcbarzz0y5wj2yh6spq 0 10009 3598359 3491995 2026-05-02T11:51:47Z Wikuiser 172895 /* */ 3598359 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | bgcolour = #EDD58B | name = Шолпан | symbol = [[Сурет:Venus symbol (black).svg|20px|alt=♀|Шолпанның астрономиялық нышаны]] | image = [[Сурет:PIA23791-Venus-RealAndEnhancedContrastViews-20200608 (cropped).jpg|240px|Venus]]<!--Licensing conditions: Image processing by R. Nunes http://www.astrosurf.com/nunes--> | caption = Шолпанның шын түсі | epoch = [[J2000]] | aphelion = 108,942,109&nbsp;km<br />0.72823128 [[Астрономиялық бірлік|AU]] | perihelion = 107,476,259&nbsp;km<br />0.71843270 AU | semimajor = [[1 E11 m|108,208,930]] km<br />0.723332 AU | eccentricity = 0.0068 | period = [[1 E7 s|224.70069]] [[күн]]<br />0.6151970 [[юлиус жылы (астрономия)|yr]] | synodic_period = 583.92 days | avg_speed = 35.02&nbsp;км/с | inclination = 3.39471°<br />Күн экуаторына 3.86° | asc_node = 76.67069° | arg_peri = 54.85229° | satellites = Жоқ | physical_characteristics = yes | mean_radius = 6051.8 ± 1.0&nbsp;km<ref name=Seidelmann2007>{{cite journal | last= Seidelmann| first= P. Kenneth | coauthors= Archinal, B. A.; A’hearn, M. F.; et.al. | title= Report of the IAU/IAGWorking Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006 | journal= Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy | volume=90 | pages=155–180 | year=2007 | doi=10.1007/s10569-007-9072-y | url=http://adsabs.harvard.edu/doi/10.1007/s10569-007-9072-y | accessdate=2007-08-28 | issn=0923-2958}}</ref><br />0.9499 Earths | flattening = < 0.0002<ref name=Seidelmann2007/> <!-- calculated from data in ref name=Seidelmann2007 --> | surface_area = [[1 E14 m²|4.60×10⁸]] km²<br />Жердің 0,902 | volume = 9.38{{e|11}}&nbsp;km³<br />Жердің 0,857 | mass = [[1 E24 kg|4.8685×10²⁴]] kg<br />Жердің 0,815 | density = 5.204&nbsp;g/cm³ | surface_grav = 8.87&nbsp;[[Acceleration|m/s²]]<br />0,904 ''[[g-force|g]]'' | escape_velocity = 10.46&nbsp;км/с | sidereal_day = [[retrograde motion|−]]243.0185&nbsp;day | rot_velocity = 6.52&nbsp;км/сағ | axial_tilt = 177.36° | right_asc_north_pole = 18 h 11 min 2 s<br />272.76°<ref> {{cite web | title = Report on the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements of the planets and satellites | publisher = International Astronomical Union | date= 2000 | url = http://www.hnsky.org/iau-iag.htm | accessdate = 2007-04-12}}</ref> | declination = 67.16° | albedo = 0.65 | magnitude = up to -4.6<ref name=nasafact/> | angular_size = 9.7" — 66.0"<ref name=nasafact>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html|title = Venus Fact Sheet|publisher = NASA|last = Williams|first = Dr. David R.|accessdate = 2007-10-12|date= сәуір 15, 2005}}</ref> | temperatures = yes | temp_name1 = [[Келвин]] | mean_temp_1 = 735&nbsp;K<ref> {{cite web | last = | first = | authorlink = | coauthors = | title = Venus: Facts & Figures | work = | publisher = NASA | date = | url = http://sse.jpl.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Venus&Display=Facts&System=Metric | format = html | accessdate = 2007-04-12}}</ref><ref>{{cite web | last = | first = | authorlink = | coauthors = | title =Space Topics: Compare the Planets: Mercury, Venus, Earth, The Moon, and Mars | work = | publisher = Planetary Society | date = | url = http://www.planetary.org/explore/topics/compare_the_planets/terrestrial.html | accessdate = 2007-04-12|archiveurl=http://web.archive.org/web/20060902180515/http://www.planetary.org/explore/topics/compare_the_planets/terrestrial.html|archivedate=2006-09-02}}</ref> | temp_name2 = [[Целсиус]] | mean_temp_2 = 461.85&nbsp;°C | adjectives = [[шолпандық]] | atmosphere = yes | surface_pressure = 9.3 [[Паскал (бірлік)|MPa]] | atmosphere_composition = ~96.5% [[Carbon dioxide]]<br />~3.5% [[Nitrogen]]<br />.015% [[Sulphur dioxide]]<br />.007% [[Argon]]<br />.002% [[Water vapor]]<br />.0017% [[Carbon monoxide]]<br />.0012% [[Helium]]<br />.0007% [[Neon]]<br />trace [[Carbonyl sulfide]]<br />trace [[Hydrogen chloride]]<br />trace [[Hydrogen fluoride]] }} [[Сурет:4 Terrestrial Planets Size Comp True Color.png|нобай|солға|Салыстырмалы үлкендіктер: Меркурий, Шолпан, Жер, Марс]] '''Шолпан''' — күн жүйесіндегі оған жақын екінші [[ғаламшар]]. [[Көлемі]] мен [[масса]]сы жағынан [[Жер]]ге жуық болғандықтан, ерте кезден-ақ ғалымдардың назарын өзіне аударған. Алайда, оны тұтасқан ақ бұлт қабаты қоршап жатқандықтан, бұл ғаламшардың табиғаты мен қозғалысын [[оптика]]лық бақылаулар арқылы анықтау қиындық келтірген. Дегенмен, радиобақылаулар нәтижесі күтпеген мәліметке қол жеткізді. Шолпан ([[Уран (ғаламшар)|Уранды]] есептемегенде) барлық ғаламшарлар айналатын жаққа кері бағытта, яғни өзінің [[Күн]]ді айнала қозғалатын бағытына өз осі төңірегіндегі қарсы айналатын болып шықты. Ондағы күндік [[тәулік]] шамамен Жердегі 117 тәулікке тең. Оның Күннен орташа арақашықтығы 108 млн. км (0,723 [[астрономиялық бірлігі]]). Сидерлік айналу периоды 224 тәулік 16 сағат 49 мин 8 с. Жерден қараған бақылаушыға Шолпанның Күннен бұрыштық қашықтығы 48″-тан аспайды. Сондықтан ол Күн батқаннан кейін (кешкі жұлдыз) не Күн шығардың алдында (таңертеңгі жұлдыз) ғана аз уақыт көрініп тұрады. '''Шолпан''' – аспандағы ең жарық шырақ (Күн мен Aйдан кейінгі). [[Жалтырау]]ының максимумы 4,4-[[жұлдыздық шама]]ға дейін жетеді. Шолпанның фазаларын (1610 жылы [[Галилео Галилей|Г.Галилей]] ашқан) көру қабілеті ерекше жақсы адамдар жай көзбен де байқай алады. Төменгі тоғысуы кезінде Шолпанның бұрыштық диаметрі 64″-қа жетеді. Жер бетінде жүргізілген радиолокациялық бақылаулардың нәтижесі бойынша Шолпанның орташа радиусі 6050±0,5 км, массасы 0,9528 Жер массасындай. Шолпанды қоршаған қою [[атмосфера]]ның бар екендігін, Шолпанның Күн дискісін басып өту кезін бақылай отырып, алғаш рет [[Михаил Васильевич Ломоносов|М.В. Ломоносов]] ашқан (1761). '''Шолпан''' атмосферасында көмір қышқыл газының (СО2) болатындығы [[спектроскопия]]лық жолмен анықталған. Шолпанның температурасы оның бетіне жақындаған сайын арта түсетіндігін Шолпанның төменгі атмосферасында алғаш рет кеңестік “Венера-4” (1967) автоматтық планетааралық стансасында тікелей жүргізілген өлшеулер көрсетті. “Венера” (КСРО) және “Маринер” (АҚШ) автоматтық планета аралық стансаларында жүргізілген зерттеулердің нәтижесінде '''Шолпан''' планетасы атмосферасының құрамы 97,3% көмірқышқыл газынан, 2%-дан кем азоттан, 0,1%-дан кем оттектен және 1%-дан кем су буынан тұратындығы анықталды. Зерттеулер нәтижесіне қарағанда '''Шолпан''' бетінің жарықтылығы шамамен 10 мың [[люкс]]ке тең. Ел аузында Ай Күнмен үзеңгілес жүретін болса, '''Шолпан''' Аймен тетелес келеді.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том</ref> == Салмағы мен тығыздығы == Шолпан – [[Күн жүйесі]]ндегі үшінші кіші [[планета]]. Мұның диаметрі 12 100 км-ге тең. Салмағы [[Жер]] салмағының бестен төрт бөлігіндей және [[тығыздығы]] жағынан Жерге қарағанда кішкене төмен. == Шолпанның беті == Шолпанның беті [[ыстық]] және [[құрғақ]] болады. Планетаның шамамен 65 %-ын мыңдаған жанартау таңбалаған жазықтар алып жатыр. Ал қалған бөлігін [[тау]]лар, [[кратер]]лер және [[төбешік]]тер алады. [[Максвелл Монт]] тауы планетадағы ең биік нүкте болып табылады. == Ең ыстық планета == Шолпан – Күн жүйесіндегі ең ыстық планета. Планетадағы орташа температура шамамен ~800°Ғ тең. Бұл тіпті [[Меркурий]]дің [[температурасы]]нан да жоғары (ал Меркурий – Күнге ең жақын орналасқан планета). Шолпанның [[атмосфера]]сы – барлық планеталардың ішіндегі ең тығызы. Атмосфера [[көмірқышқыл газы]]нан, [[азот]]тан, [[су буы]]нан, [[күкірт]] қос тотығынан және күкірт қышқылы бөлшектерінен тұрады. Аталған [[химиялық элементтер]] планетадағы барлық жылуды жинап, оның өте ыстық болуына себеп болады. == Шолпанның меридианнан өтуі == Шолпанның [[меридиан]]нан өтуі планета [[Күн]] мен [[Жер]]дің ортасынан тікелей өтіп, Күннің кішкене бөлігін жауып қалған кезде орын алады. Меридианнан өту [[Күннің тұтылуы]]на, яғни Ай Жер мен Күннің ортасынан өтіп бара жатып, Күннің бір бөлігін жауып қалған кезге ұқсайды. Бұл құбылысты ең алғаш [[1639]] жылдың 4 [[желтоқсан]]ында британдық шіркеу қызметкері Джереми Хоррокс пен оның жолдасы Уильям Крабтри байқады. Ең соңғы рет Шолпанның меридианнан өтуі 2004 жылы болды. Бұл оқиғаны әлемдегі көптеген ғалымдар байқап, зерттеді. Шолпанның меридианнан келесі өтуі 2012 жылға болжанған. = =Шолпанның кезеңдері == Жердің серігі секілді Шолпан да Жерден қарағанда бірде ұлғайып, бірде кішірейіп отырады. Мұндай өзгерулер планетаның Күнді айналуы барысында күн сәулесіне малынуына не қараңғыда қалуына байланысты болады. Шолпанның мұндай кезеңдерін ең алғаш рет 1610 жылы атақты астроном [[Галилео Галилей]] байқады. == Шолпан және мифология == Шолпан (Венера) махаббат және шұрайлылық құдайы болған. Сонымен қатар ол римдіктердің арғы тегі ретінде саналды. Ол көптеген римдік фестивальдар мен аңыздардың басты кейіпкері болған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} == Сыртқы сілтемелер == {{commons}} * [http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Venus Venus Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110831094309/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Venus |date=2011-08-31 }} by [http://solarsystem.nasa.gov NASA's Solar System Exploration] * [http://www.mentallandscape.com/V_Venus.htm The Soviet Exploration of Venus], [http://www.mentallandscape.com/C_CatalogVenus.htm Image catalog] * [http://www.nineplanets.org/venus.html The Nine Planets: Venus] * [http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/heasarc/missions/venera1112.html NASA page about the Venera missions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150308085025/http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/heasarc/missions/venera1112.html |date=2015-03-08 }} * [http://www2.jpl.nasa.gov/magellan/ Magellan mission home page] * [http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/heasarc/missions/pvo.html Pioneer Venus information from NASA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150304095221/http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/heasarc/missions/pvo.html |date=2015-03-04 }} * [https://archive.is/20120523224458/sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/transit/venus0412.html Detailed information about transits of Venus] * [http://www.geody.com/?world=venus Geody Venus], a search engine for surface features * [http://www.worldwindcentral.com/wiki/Venus Maps of Venus in NASA World Wind] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206160948/http://www.worldwindcentral.com/wiki/Venus |date=2015-02-06 }} * [http://www.sil.si.edu/exhibitions/chasing-venus/intro.htm Chasing Venus, Observing the Transits of Venus] Smithsonian Institution Libraries * [http://www.lpi.usra.edu/resources/vc/vchome.shtml Venus Crater Database] Lunar and Planetary Institute * [http://aa.usno.navy.mil/data/docs/diskmap.php Calculate/show the current phase of Venus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070922224411/http://aa.usno.navy.mil/data/docs/diskmap.php |date=2007-09-22 }} (U.S. Naval Observatory) {{Footer_SolarSystem}} [[Санат:Шолпан]] [[Санат:Жер тәрізді ғаламшарлар]] [[Санат:Күн жүйесі ғаламшарлары]] [[Санат:Астрономия]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} qe0vjz57s70w1420d72fw6ntirzs8l0 0 11633 3597978 3261770 2026-05-01T17:23:13Z Шерзод Раманкулов 180591 зерртеу - зерттеу 3597978 wikitext text/x-wiki {{мағына|Плутон}} {{Infobox Planet | bgcolour=#A0FFA0 | name = Плутон Pluton | symbol = [[Сурет:Pluto symbol (black).svg|20px|⯓]] | image = [[Сурет:Pluto in True Color - High-Res.jpg|frameless|upright=1.5]] | caption = Map of Pluto based on [[Charon (moon)|Charon]] eclipses, approximately true colour and giving the highest resolution currently possible | discovery = yes | discoverer = [[Clyde Tombaugh|Clyde W. Tombaugh]] | discovered = [[Ақпанның 18]] [[1930]] | mp_name = '''134340 Pluto''' | mp_category = [[dwarf planet]] | epoch = [[J2000]] | aphelion = 7,375,927,931 км<br />49.30503287 [[Astronomical unit|AU]] | perihelion = 4,436,824,613&nbsp;км<br />29.65834067 AU | semimajor = 5,906,376,272&nbsp;км<br />39.48168677 AU | eccentricity = 0.24880766 | inclination = 17.14175°<br />11.88° to Sun's equator | asc_node = 110.30347° | arg_peri = 113.76329° | period = 90,613.3055 day<br />248.09 [[julian year (astronomy)|yr]] | synodic_period = 366.73 day | avg_speed = 4.666&nbsp;км/с | satellites = [[Pluto's natural satellites|5]] | physical_characteristics = yes | mean_radius = 1,195 км<br />0.19 Earths | surface_area = 1.795{{e|7}} км²<br />0.033 Earths | volume = 7.15{{e|9}} км³<br />0.0066 Earths | mass = (1.305 ± 0.007){{e|22}} kg<ref name="Buie06"/><br />0.0021 Earths | density = 2.03 ± 0.06 g/cm³<ref name="Buie06"/> | surface_grav = 0.58 [[Acceleration|m/s²]]<br />0.059 [[g-force|g]] | escape_velocity = 1.2&nbsp;км/с | sidereal_day = [[prograde and retrograde motion|−6.387230 day]]<br />6 d 9 h 17 m 36 s | rot_velocity = 47.18&nbsp;км/сағ | axial_tilt = 119.591 ± 0.014° (to orbit)<ref name="Buie06">{{cite journal | author = M. W. Buie, W. M. Grundy, E. F. Young, L. A. Young, S. A. Stern | title = Orbits and photometry of Pluto's satellites: Charon, S/2005 P1, and S/2005 P2 | journal = Astronomical Journal | year=2006 | volume=132 | pages=290 | url=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=2006AJ....132..290B&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=&amp;high=444b66a47d27727 |id = {{arxiv|archive=astro-ph|id=0512491}} }}</ref><ref name=inclination>Based on the orientation of Charon's orbit, which is assumed the same as Pluto's spin axis due to the mutual [[tidal locking]].</ref> | right_asc_north_pole = 133.046 ± 0.014°<ref name="Buie06"/> | declination = -6.145 ± 0.014°<ref name="Buie06"/> | albedo = 0.49–0.66 (varies by 35%)<ref>[http://www.solarviews.com/eng/pluto.htm Dwarf Planet Pluto<!-- Bot generated title -->]</ref> | magnitude = up to 13.65 (mean is 15.1) | angular_size = 0.065" to 0.115"<ref>Based on geometry of minimum and maximum distance from Earth and Pluto radius in the factsheet</ref> | adjectives = Plutonian | atmosphere = yes | temperatures = yes | temp_name1 = [[Kelvin]] | min_temp_1 = 33 K | mean_temp_1 = 44 K | max_temp_1 = 55 K | surface_pressure = 0.30 [[pascal (unit)|Pa]] (summer maximum) | atmosphere_composition = [[nitrogen]], [[methane]] }} '''Плутон''' ([[Астрономиялық таңбалар|таңбалары]]: [[File:Pluto symbol (large orb, fixed width).svg|16px|⯓]]<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> және [[File:Pluto monogram (fixed width).svg|16px|♇]]<ref>{{cite book |editor=John Lewis |date=2004 |title=Physics and chemistry of the solar system |edition= 2 |page=64 |publisher=Elsevier}}</ref>) &mdash; [[Күн жүйесі]]нің сыртқы жағында айналатын [[ергежейлі ғаламшар]]. Күн мен Плутонның арасындағы қашықтық 7 миллиард 307 миллион шақырымға сәйкес. Күннен алыс болғаннан Плутонның бетіндегі температура -270 дәрежеге Цельсий бойынща сәйкес. Плутон [[Күн (жұлдыз)|Күнді]] 248 жылда бір рет айналады, яки Плутонның жылы ұзақ. Плутон [[жоғарғы ғаламшарлар]]ының тобына кіреді, ал оның физиологиялық ерекшелері бойынша оны Жер тобы ғаламшарларының бірі деуге болады. Плутонның диаметрі небәрі 3000 шақырым. Күшті телескопқа қарап фотосурет түсіргенде, Плутон сол суреттерінде кішкентай жұлдыз сияқты көрінеді. [[Уран (ғаламшар)|Уранның]] қозғалысын байқап, ғалымдар жаңа дененің орбитасы мен көрінетін орбитасының айырмашылығын көріп, Нептунның ар жағында тағы бір ғаламшар бар екенің түсінді. 1930 жылының ақпан айының 18 жұлдызында жас астроном [[Клайд Томбо]] [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың Лоуэлл обсерваториясында зерттеу жасап, Плутонды ашқан. Ғаламшардың атауы көне гректердің "өлім әміршісі" [[Аид]]тың атына сәкес, латын тілінде Аидты "Плутон" деп атаған. [[Сурет:Pluto Orbit.gif|нобай|солға|Плутон басқа планеталарға қатысты]] [[Сурет:Pluto’s four small moons-ru.tiff|нобай|солға|Плутонның шағын жерсеріктері]] 1 мамыр 1930 жыл Обсерватория Pluto планетасының атауын тапсырды. 2006 жылғы 24 тамыз. Эрис табылғаннан кейінгі уақыттарда Плуто Күн Жүйесінің кәдімгі планетасы деп саналып, күллі планеталар санатына ауыстырылды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Күн жүйесі}} {{stub}} [[Санат:Күн жүйесі ғаламшарлары]] [[Санат:Ергежейлі ғаламшарлар]] [[Санат:Күн жүйесі ғаламшарлары]] mxl2ivo3jzevssxuu0s0kpqoquoxanl 3597979 3597978 2026-05-01T17:23:29Z Шерзод Раманкулов 180591 екенің - екенін 3597979 wikitext text/x-wiki {{мағына|Плутон}} {{Infobox Planet | bgcolour=#A0FFA0 | name = Плутон Pluton | symbol = [[Сурет:Pluto symbol (black).svg|20px|⯓]] | image = [[Сурет:Pluto in True Color - High-Res.jpg|frameless|upright=1.5]] | caption = Map of Pluto based on [[Charon (moon)|Charon]] eclipses, approximately true colour and giving the highest resolution currently possible | discovery = yes | discoverer = [[Clyde Tombaugh|Clyde W. Tombaugh]] | discovered = [[Ақпанның 18]] [[1930]] | mp_name = '''134340 Pluto''' | mp_category = [[dwarf planet]] | epoch = [[J2000]] | aphelion = 7,375,927,931 км<br />49.30503287 [[Astronomical unit|AU]] | perihelion = 4,436,824,613&nbsp;км<br />29.65834067 AU | semimajor = 5,906,376,272&nbsp;км<br />39.48168677 AU | eccentricity = 0.24880766 | inclination = 17.14175°<br />11.88° to Sun's equator | asc_node = 110.30347° | arg_peri = 113.76329° | period = 90,613.3055 day<br />248.09 [[julian year (astronomy)|yr]] | synodic_period = 366.73 day | avg_speed = 4.666&nbsp;км/с | satellites = [[Pluto's natural satellites|5]] | physical_characteristics = yes | mean_radius = 1,195 км<br />0.19 Earths | surface_area = 1.795{{e|7}} км²<br />0.033 Earths | volume = 7.15{{e|9}} км³<br />0.0066 Earths | mass = (1.305 ± 0.007){{e|22}} kg<ref name="Buie06"/><br />0.0021 Earths | density = 2.03 ± 0.06 g/cm³<ref name="Buie06"/> | surface_grav = 0.58 [[Acceleration|m/s²]]<br />0.059 [[g-force|g]] | escape_velocity = 1.2&nbsp;км/с | sidereal_day = [[prograde and retrograde motion|−6.387230 day]]<br />6 d 9 h 17 m 36 s | rot_velocity = 47.18&nbsp;км/сағ | axial_tilt = 119.591 ± 0.014° (to orbit)<ref name="Buie06">{{cite journal | author = M. W. Buie, W. M. Grundy, E. F. Young, L. A. Young, S. A. Stern | title = Orbits and photometry of Pluto's satellites: Charon, S/2005 P1, and S/2005 P2 | journal = Astronomical Journal | year=2006 | volume=132 | pages=290 | url=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=2006AJ....132..290B&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=&amp;high=444b66a47d27727 |id = {{arxiv|archive=astro-ph|id=0512491}} }}</ref><ref name=inclination>Based on the orientation of Charon's orbit, which is assumed the same as Pluto's spin axis due to the mutual [[tidal locking]].</ref> | right_asc_north_pole = 133.046 ± 0.014°<ref name="Buie06"/> | declination = -6.145 ± 0.014°<ref name="Buie06"/> | albedo = 0.49–0.66 (varies by 35%)<ref>[http://www.solarviews.com/eng/pluto.htm Dwarf Planet Pluto<!-- Bot generated title -->]</ref> | magnitude = up to 13.65 (mean is 15.1) | angular_size = 0.065" to 0.115"<ref>Based on geometry of minimum and maximum distance from Earth and Pluto radius in the factsheet</ref> | adjectives = Plutonian | atmosphere = yes | temperatures = yes | temp_name1 = [[Kelvin]] | min_temp_1 = 33 K | mean_temp_1 = 44 K | max_temp_1 = 55 K | surface_pressure = 0.30 [[pascal (unit)|Pa]] (summer maximum) | atmosphere_composition = [[nitrogen]], [[methane]] }} '''Плутон''' ([[Астрономиялық таңбалар|таңбалары]]: [[File:Pluto symbol (large orb, fixed width).svg|16px|⯓]]<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> және [[File:Pluto monogram (fixed width).svg|16px|♇]]<ref>{{cite book |editor=John Lewis |date=2004 |title=Physics and chemistry of the solar system |edition= 2 |page=64 |publisher=Elsevier}}</ref>) &mdash; [[Күн жүйесі]]нің сыртқы жағында айналатын [[ергежейлі ғаламшар]]. Күн мен Плутонның арасындағы қашықтық 7 миллиард 307 миллион шақырымға сәйкес. Күннен алыс болғаннан Плутонның бетіндегі температура -270 дәрежеге Цельсий бойынща сәйкес. Плутон [[Күн (жұлдыз)|Күнді]] 248 жылда бір рет айналады, яки Плутонның жылы ұзақ. Плутон [[жоғарғы ғаламшарлар]]ының тобына кіреді, ал оның физиологиялық ерекшелері бойынша оны Жер тобы ғаламшарларының бірі деуге болады. Плутонның диаметрі небәрі 3000 шақырым. Күшті телескопқа қарап фотосурет түсіргенде, Плутон сол суреттерінде кішкентай жұлдыз сияқты көрінеді. [[Уран (ғаламшар)|Уранның]] қозғалысын байқап, ғалымдар жаңа дененің орбитасы мен көрінетін орбитасының айырмашылығын көріп, Нептунның ар жағында тағы бір ғаламшар бар екенін түсінді. 1930 жылының ақпан айының 18 жұлдызында жас астроном [[Клайд Томбо]] [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың Лоуэлл обсерваториясында зерттеу жасап, Плутонды ашқан. Ғаламшардың атауы көне гректердің "өлім әміршісі" [[Аид]]тың атына сәкес, латын тілінде Аидты "Плутон" деп атаған. [[Сурет:Pluto Orbit.gif|нобай|солға|Плутон басқа планеталарға қатысты]] [[Сурет:Pluto’s four small moons-ru.tiff|нобай|солға|Плутонның шағын жерсеріктері]] 1 мамыр 1930 жыл Обсерватория Pluto планетасының атауын тапсырды. 2006 жылғы 24 тамыз. Эрис табылғаннан кейінгі уақыттарда Плуто Күн Жүйесінің кәдімгі планетасы деп саналып, күллі планеталар санатына ауыстырылды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Күн жүйесі}} {{stub}} [[Санат:Күн жүйесі ғаламшарлары]] [[Санат:Ергежейлі ғаламшарлар]] [[Санат:Күн жүйесі ғаламшарлары]] cq2idx3ohi9z1n2lxi1o5dpoesfsw7y 3597980 3597979 2026-05-01T17:23:48Z Шерзод Раманкулов 180591 сәкес - cәйкес 3597980 wikitext text/x-wiki {{мағына|Плутон}} {{Infobox Planet | bgcolour=#A0FFA0 | name = Плутон Pluton | symbol = [[Сурет:Pluto symbol (black).svg|20px|⯓]] | image = [[Сурет:Pluto in True Color - High-Res.jpg|frameless|upright=1.5]] | caption = Map of Pluto based on [[Charon (moon)|Charon]] eclipses, approximately true colour and giving the highest resolution currently possible | discovery = yes | discoverer = [[Clyde Tombaugh|Clyde W. Tombaugh]] | discovered = [[Ақпанның 18]] [[1930]] | mp_name = '''134340 Pluto''' | mp_category = [[dwarf planet]] | epoch = [[J2000]] | aphelion = 7,375,927,931 км<br />49.30503287 [[Astronomical unit|AU]] | perihelion = 4,436,824,613&nbsp;км<br />29.65834067 AU | semimajor = 5,906,376,272&nbsp;км<br />39.48168677 AU | eccentricity = 0.24880766 | inclination = 17.14175°<br />11.88° to Sun's equator | asc_node = 110.30347° | arg_peri = 113.76329° | period = 90,613.3055 day<br />248.09 [[julian year (astronomy)|yr]] | synodic_period = 366.73 day | avg_speed = 4.666&nbsp;км/с | satellites = [[Pluto's natural satellites|5]] | physical_characteristics = yes | mean_radius = 1,195 км<br />0.19 Earths | surface_area = 1.795{{e|7}} км²<br />0.033 Earths | volume = 7.15{{e|9}} км³<br />0.0066 Earths | mass = (1.305 ± 0.007){{e|22}} kg<ref name="Buie06"/><br />0.0021 Earths | density = 2.03 ± 0.06 g/cm³<ref name="Buie06"/> | surface_grav = 0.58 [[Acceleration|m/s²]]<br />0.059 [[g-force|g]] | escape_velocity = 1.2&nbsp;км/с | sidereal_day = [[prograde and retrograde motion|−6.387230 day]]<br />6 d 9 h 17 m 36 s | rot_velocity = 47.18&nbsp;км/сағ | axial_tilt = 119.591 ± 0.014° (to orbit)<ref name="Buie06">{{cite journal | author = M. W. Buie, W. M. Grundy, E. F. Young, L. A. Young, S. A. Stern | title = Orbits and photometry of Pluto's satellites: Charon, S/2005 P1, and S/2005 P2 | journal = Astronomical Journal | year=2006 | volume=132 | pages=290 | url=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=2006AJ....132..290B&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=&amp;high=444b66a47d27727 |id = {{arxiv|archive=astro-ph|id=0512491}} }}</ref><ref name=inclination>Based on the orientation of Charon's orbit, which is assumed the same as Pluto's spin axis due to the mutual [[tidal locking]].</ref> | right_asc_north_pole = 133.046 ± 0.014°<ref name="Buie06"/> | declination = -6.145 ± 0.014°<ref name="Buie06"/> | albedo = 0.49–0.66 (varies by 35%)<ref>[http://www.solarviews.com/eng/pluto.htm Dwarf Planet Pluto<!-- Bot generated title -->]</ref> | magnitude = up to 13.65 (mean is 15.1) | angular_size = 0.065" to 0.115"<ref>Based on geometry of minimum and maximum distance from Earth and Pluto radius in the factsheet</ref> | adjectives = Plutonian | atmosphere = yes | temperatures = yes | temp_name1 = [[Kelvin]] | min_temp_1 = 33 K | mean_temp_1 = 44 K | max_temp_1 = 55 K | surface_pressure = 0.30 [[pascal (unit)|Pa]] (summer maximum) | atmosphere_composition = [[nitrogen]], [[methane]] }} '''Плутон''' ([[Астрономиялық таңбалар|таңбалары]]: [[File:Pluto symbol (large orb, fixed width).svg|16px|⯓]]<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> және [[File:Pluto monogram (fixed width).svg|16px|♇]]<ref>{{cite book |editor=John Lewis |date=2004 |title=Physics and chemistry of the solar system |edition= 2 |page=64 |publisher=Elsevier}}</ref>) &mdash; [[Күн жүйесі]]нің сыртқы жағында айналатын [[ергежейлі ғаламшар]]. Күн мен Плутонның арасындағы қашықтық 7 миллиард 307 миллион шақырымға сәйкес. Күннен алыс болғаннан Плутонның бетіндегі температура -270 дәрежеге Цельсий бойынща сәйкес. Плутон [[Күн (жұлдыз)|Күнді]] 248 жылда бір рет айналады, яки Плутонның жылы ұзақ. Плутон [[жоғарғы ғаламшарлар]]ының тобына кіреді, ал оның физиологиялық ерекшелері бойынша оны Жер тобы ғаламшарларының бірі деуге болады. Плутонның диаметрі небәрі 3000 шақырым. Күшті телескопқа қарап фотосурет түсіргенде, Плутон сол суреттерінде кішкентай жұлдыз сияқты көрінеді. [[Уран (ғаламшар)|Уранның]] қозғалысын байқап, ғалымдар жаңа дененің орбитасы мен көрінетін орбитасының айырмашылығын көріп, Нептунның ар жағында тағы бір ғаламшар бар екенін түсінді. 1930 жылының ақпан айының 18 жұлдызында жас астроном [[Клайд Томбо]] [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың Лоуэлл обсерваториясында зерттеу жасап, Плутонды ашқан. Ғаламшардың атауы көне гректердің "өлім әміршісі" [[Аид]]тың атына сәйкес, латын тілінде Аидты "Плутон" деп атаған. [[Сурет:Pluto Orbit.gif|нобай|солға|Плутон басқа планеталарға қатысты]] [[Сурет:Pluto’s four small moons-ru.tiff|нобай|солға|Плутонның шағын жерсеріктері]] 1 мамыр 1930 жыл Обсерватория Pluto планетасының атауын тапсырды. 2006 жылғы 24 тамыз. Эрис табылғаннан кейінгі уақыттарда Плуто Күн Жүйесінің кәдімгі планетасы деп саналып, күллі планеталар санатына ауыстырылды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Күн жүйесі}} {{stub}} [[Санат:Күн жүйесі ғаламшарлары]] [[Санат:Ергежейлі ғаламшарлар]] [[Санат:Күн жүйесі ғаламшарлары]] dkw4ldw3le9awx9zjq84yx9p9qu6jk5 3597981 3597980 2026-05-01T17:24:07Z Шерзод Раманкулов 180591 ерекшелері - ерекшеліктері 3597981 wikitext text/x-wiki {{мағына|Плутон}} {{Infobox Planet | bgcolour=#A0FFA0 | name = Плутон Pluton | symbol = [[Сурет:Pluto symbol (black).svg|20px|⯓]] | image = [[Сурет:Pluto in True Color - High-Res.jpg|frameless|upright=1.5]] | caption = Map of Pluto based on [[Charon (moon)|Charon]] eclipses, approximately true colour and giving the highest resolution currently possible | discovery = yes | discoverer = [[Clyde Tombaugh|Clyde W. Tombaugh]] | discovered = [[Ақпанның 18]] [[1930]] | mp_name = '''134340 Pluto''' | mp_category = [[dwarf planet]] | epoch = [[J2000]] | aphelion = 7,375,927,931 км<br />49.30503287 [[Astronomical unit|AU]] | perihelion = 4,436,824,613&nbsp;км<br />29.65834067 AU | semimajor = 5,906,376,272&nbsp;км<br />39.48168677 AU | eccentricity = 0.24880766 | inclination = 17.14175°<br />11.88° to Sun's equator | asc_node = 110.30347° | arg_peri = 113.76329° | period = 90,613.3055 day<br />248.09 [[julian year (astronomy)|yr]] | synodic_period = 366.73 day | avg_speed = 4.666&nbsp;км/с | satellites = [[Pluto's natural satellites|5]] | physical_characteristics = yes | mean_radius = 1,195 км<br />0.19 Earths | surface_area = 1.795{{e|7}} км²<br />0.033 Earths | volume = 7.15{{e|9}} км³<br />0.0066 Earths | mass = (1.305 ± 0.007){{e|22}} kg<ref name="Buie06"/><br />0.0021 Earths | density = 2.03 ± 0.06 g/cm³<ref name="Buie06"/> | surface_grav = 0.58 [[Acceleration|m/s²]]<br />0.059 [[g-force|g]] | escape_velocity = 1.2&nbsp;км/с | sidereal_day = [[prograde and retrograde motion|−6.387230 day]]<br />6 d 9 h 17 m 36 s | rot_velocity = 47.18&nbsp;км/сағ | axial_tilt = 119.591 ± 0.014° (to orbit)<ref name="Buie06">{{cite journal | author = M. W. Buie, W. M. Grundy, E. F. Young, L. A. Young, S. A. Stern | title = Orbits and photometry of Pluto's satellites: Charon, S/2005 P1, and S/2005 P2 | journal = Astronomical Journal | year=2006 | volume=132 | pages=290 | url=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=2006AJ....132..290B&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=&amp;high=444b66a47d27727 |id = {{arxiv|archive=astro-ph|id=0512491}} }}</ref><ref name=inclination>Based on the orientation of Charon's orbit, which is assumed the same as Pluto's spin axis due to the mutual [[tidal locking]].</ref> | right_asc_north_pole = 133.046 ± 0.014°<ref name="Buie06"/> | declination = -6.145 ± 0.014°<ref name="Buie06"/> | albedo = 0.49–0.66 (varies by 35%)<ref>[http://www.solarviews.com/eng/pluto.htm Dwarf Planet Pluto<!-- Bot generated title -->]</ref> | magnitude = up to 13.65 (mean is 15.1) | angular_size = 0.065" to 0.115"<ref>Based on geometry of minimum and maximum distance from Earth and Pluto radius in the factsheet</ref> | adjectives = Plutonian | atmosphere = yes | temperatures = yes | temp_name1 = [[Kelvin]] | min_temp_1 = 33 K | mean_temp_1 = 44 K | max_temp_1 = 55 K | surface_pressure = 0.30 [[pascal (unit)|Pa]] (summer maximum) | atmosphere_composition = [[nitrogen]], [[methane]] }} '''Плутон''' ([[Астрономиялық таңбалар|таңбалары]]: [[File:Pluto symbol (large orb, fixed width).svg|16px|⯓]]<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> және [[File:Pluto monogram (fixed width).svg|16px|♇]]<ref>{{cite book |editor=John Lewis |date=2004 |title=Physics and chemistry of the solar system |edition= 2 |page=64 |publisher=Elsevier}}</ref>) &mdash; [[Күн жүйесі]]нің сыртқы жағында айналатын [[ергежейлі ғаламшар]]. Күн мен Плутонның арасындағы қашықтық 7 миллиард 307 миллион шақырымға сәйкес. Күннен алыс болғаннан Плутонның бетіндегі температура -270 дәрежеге Цельсий бойынща сәйкес. Плутон [[Күн (жұлдыз)|Күнді]] 248 жылда бір рет айналады, яки Плутонның жылы ұзақ. Плутон [[жоғарғы ғаламшарлар]]ының тобына кіреді, ал оның физиологиялық ерекшеліктері бойынша оны Жер тобы ғаламшарларының бірі деуге болады. Плутонның диаметрі небәрі 3000 шақырым. Күшті телескопқа қарап фотосурет түсіргенде, Плутон сол суреттерінде кішкентай жұлдыз сияқты көрінеді. [[Уран (ғаламшар)|Уранның]] қозғалысын байқап, ғалымдар жаңа дененің орбитасы мен көрінетін орбитасының айырмашылығын көріп, Нептунның ар жағында тағы бір ғаламшар бар екенін түсінді. 1930 жылының ақпан айының 18 жұлдызында жас астроном [[Клайд Томбо]] [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың Лоуэлл обсерваториясында зерттеу жасап, Плутонды ашқан. Ғаламшардың атауы көне гректердің "өлім әміршісі" [[Аид]]тың атына сәйкес, латын тілінде Аидты "Плутон" деп атаған. [[Сурет:Pluto Orbit.gif|нобай|солға|Плутон басқа планеталарға қатысты]] [[Сурет:Pluto’s four small moons-ru.tiff|нобай|солға|Плутонның шағын жерсеріктері]] 1 мамыр 1930 жыл Обсерватория Pluto планетасының атауын тапсырды. 2006 жылғы 24 тамыз. Эрис табылғаннан кейінгі уақыттарда Плуто Күн Жүйесінің кәдімгі планетасы деп саналып, күллі планеталар санатына ауыстырылды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Күн жүйесі}} {{stub}} [[Санат:Күн жүйесі ғаламшарлары]] [[Санат:Ергежейлі ғаламшарлар]] [[Санат:Күн жүйесі ғаламшарлары]] ia87nlkvuto4btduka1i4tztt6r962a 3597982 3597981 2026-05-01T17:25:00Z Шерзод Раманкулов 180591 -270 Цельсий болуы мүмкін емес. 3597982 wikitext text/x-wiki {{мағына|Плутон}} {{Infobox Planet | bgcolour=#A0FFA0 | name = Плутон Pluton | symbol = [[Сурет:Pluto symbol (black).svg|20px|⯓]] | image = [[Сурет:Pluto in True Color - High-Res.jpg|frameless|upright=1.5]] | caption = Map of Pluto based on [[Charon (moon)|Charon]] eclipses, approximately true colour and giving the highest resolution currently possible | discovery = yes | discoverer = [[Clyde Tombaugh|Clyde W. Tombaugh]] | discovered = [[Ақпанның 18]] [[1930]] | mp_name = '''134340 Pluto''' | mp_category = [[dwarf planet]] | epoch = [[J2000]] | aphelion = 7,375,927,931 км<br />49.30503287 [[Astronomical unit|AU]] | perihelion = 4,436,824,613&nbsp;км<br />29.65834067 AU | semimajor = 5,906,376,272&nbsp;км<br />39.48168677 AU | eccentricity = 0.24880766 | inclination = 17.14175°<br />11.88° to Sun's equator | asc_node = 110.30347° | arg_peri = 113.76329° | period = 90,613.3055 day<br />248.09 [[julian year (astronomy)|yr]] | synodic_period = 366.73 day | avg_speed = 4.666&nbsp;км/с | satellites = [[Pluto's natural satellites|5]] | physical_characteristics = yes | mean_radius = 1,195 км<br />0.19 Earths | surface_area = 1.795{{e|7}} км²<br />0.033 Earths | volume = 7.15{{e|9}} км³<br />0.0066 Earths | mass = (1.305 ± 0.007){{e|22}} kg<ref name="Buie06"/><br />0.0021 Earths | density = 2.03 ± 0.06 g/cm³<ref name="Buie06"/> | surface_grav = 0.58 [[Acceleration|m/s²]]<br />0.059 [[g-force|g]] | escape_velocity = 1.2&nbsp;км/с | sidereal_day = [[prograde and retrograde motion|−6.387230 day]]<br />6 d 9 h 17 m 36 s | rot_velocity = 47.18&nbsp;км/сағ | axial_tilt = 119.591 ± 0.014° (to orbit)<ref name="Buie06">{{cite journal | author = M. W. Buie, W. M. Grundy, E. F. Young, L. A. Young, S. A. Stern | title = Orbits and photometry of Pluto's satellites: Charon, S/2005 P1, and S/2005 P2 | journal = Astronomical Journal | year=2006 | volume=132 | pages=290 | url=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=2006AJ....132..290B&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=&amp;high=444b66a47d27727 |id = {{arxiv|archive=astro-ph|id=0512491}} }}</ref><ref name=inclination>Based on the orientation of Charon's orbit, which is assumed the same as Pluto's spin axis due to the mutual [[tidal locking]].</ref> | right_asc_north_pole = 133.046 ± 0.014°<ref name="Buie06"/> | declination = -6.145 ± 0.014°<ref name="Buie06"/> | albedo = 0.49–0.66 (varies by 35%)<ref>[http://www.solarviews.com/eng/pluto.htm Dwarf Planet Pluto<!-- Bot generated title -->]</ref> | magnitude = up to 13.65 (mean is 15.1) | angular_size = 0.065" to 0.115"<ref>Based on geometry of minimum and maximum distance from Earth and Pluto radius in the factsheet</ref> | adjectives = Plutonian | atmosphere = yes | temperatures = yes | temp_name1 = [[Kelvin]] | min_temp_1 = 33 K | mean_temp_1 = 44 K | max_temp_1 = 55 K | surface_pressure = 0.30 [[pascal (unit)|Pa]] (summer maximum) | atmosphere_composition = [[nitrogen]], [[methane]] }} '''Плутон''' ([[Астрономиялық таңбалар|таңбалары]]: [[File:Pluto symbol (large orb, fixed width).svg|16px|⯓]]<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> және [[File:Pluto monogram (fixed width).svg|16px|♇]]<ref>{{cite book |editor=John Lewis |date=2004 |title=Physics and chemistry of the solar system |edition= 2 |page=64 |publisher=Elsevier}}</ref>) &mdash; [[Күн жүйесі]]нің сыртқы жағында айналатын [[ергежейлі ғаламшар]]. Күн мен Плутонның арасындағы қашықтық 7 миллиард 307 миллион шақырымға сәйкес. Күннен алыс болғаннан Плутонның бетіндегі температура -229 °C-қа жетеді. Плутон [[Күн (жұлдыз)|Күнді]] 248 жылда бір рет айналады, яки Плутонның жылы ұзақ. Плутон [[жоғарғы ғаламшарлар]]ының тобына кіреді, ал оның физиологиялық ерекшеліктері бойынша оны Жер тобы ғаламшарларының бірі деуге болады. Плутонның диаметрі небәрі 3000 шақырым. Күшті телескопқа қарап фотосурет түсіргенде, Плутон сол суреттерінде кішкентай жұлдыз сияқты көрінеді. [[Уран (ғаламшар)|Уранның]] қозғалысын байқап, ғалымдар жаңа дененің орбитасы мен көрінетін орбитасының айырмашылығын көріп, Нептунның ар жағында тағы бір ғаламшар бар екенін түсінді. 1930 жылының ақпан айының 18 жұлдызында жас астроном [[Клайд Томбо]] [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың Лоуэлл обсерваториясында зерттеу жасап, Плутонды ашқан. Ғаламшардың атауы көне гректердің "өлім әміршісі" [[Аид]]тың атына сәйкес, латын тілінде Аидты "Плутон" деп атаған. [[Сурет:Pluto Orbit.gif|нобай|солға|Плутон басқа планеталарға қатысты]] [[Сурет:Pluto’s four small moons-ru.tiff|нобай|солға|Плутонның шағын жерсеріктері]] 1 мамыр 1930 жыл Обсерватория Pluto планетасының атауын тапсырды. 2006 жылғы 24 тамыз. Эрис табылғаннан кейінгі уақыттарда Плуто Күн Жүйесінің кәдімгі планетасы деп саналып, күллі планеталар санатына ауыстырылды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Күн жүйесі}} {{stub}} [[Санат:Күн жүйесі ғаламшарлары]] [[Санат:Ергежейлі ғаламшарлар]] [[Санат:Күн жүйесі ғаламшарлары]] 04o8vamej8hsl9ycw5ws2qb2n32ujzj 3597983 3597982 2026-05-01T17:25:40Z Шерзод Раманкулов 180591 физиологиялық - физикалық 3597983 wikitext text/x-wiki {{мағына|Плутон}} {{Infobox Planet | bgcolour=#A0FFA0 | name = Плутон Pluton | symbol = [[Сурет:Pluto symbol (black).svg|20px|⯓]] | image = [[Сурет:Pluto in True Color - High-Res.jpg|frameless|upright=1.5]] | caption = Map of Pluto based on [[Charon (moon)|Charon]] eclipses, approximately true colour and giving the highest resolution currently possible | discovery = yes | discoverer = [[Clyde Tombaugh|Clyde W. Tombaugh]] | discovered = [[Ақпанның 18]] [[1930]] | mp_name = '''134340 Pluto''' | mp_category = [[dwarf planet]] | epoch = [[J2000]] | aphelion = 7,375,927,931 км<br />49.30503287 [[Astronomical unit|AU]] | perihelion = 4,436,824,613&nbsp;км<br />29.65834067 AU | semimajor = 5,906,376,272&nbsp;км<br />39.48168677 AU | eccentricity = 0.24880766 | inclination = 17.14175°<br />11.88° to Sun's equator | asc_node = 110.30347° | arg_peri = 113.76329° | period = 90,613.3055 day<br />248.09 [[julian year (astronomy)|yr]] | synodic_period = 366.73 day | avg_speed = 4.666&nbsp;км/с | satellites = [[Pluto's natural satellites|5]] | physical_characteristics = yes | mean_radius = 1,195 км<br />0.19 Earths | surface_area = 1.795{{e|7}} км²<br />0.033 Earths | volume = 7.15{{e|9}} км³<br />0.0066 Earths | mass = (1.305 ± 0.007){{e|22}} kg<ref name="Buie06"/><br />0.0021 Earths | density = 2.03 ± 0.06 g/cm³<ref name="Buie06"/> | surface_grav = 0.58 [[Acceleration|m/s²]]<br />0.059 [[g-force|g]] | escape_velocity = 1.2&nbsp;км/с | sidereal_day = [[prograde and retrograde motion|−6.387230 day]]<br />6 d 9 h 17 m 36 s | rot_velocity = 47.18&nbsp;км/сағ | axial_tilt = 119.591 ± 0.014° (to orbit)<ref name="Buie06">{{cite journal | author = M. W. Buie, W. M. Grundy, E. F. Young, L. A. Young, S. A. Stern | title = Orbits and photometry of Pluto's satellites: Charon, S/2005 P1, and S/2005 P2 | journal = Astronomical Journal | year=2006 | volume=132 | pages=290 | url=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=2006AJ....132..290B&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=&amp;high=444b66a47d27727 |id = {{arxiv|archive=astro-ph|id=0512491}} }}</ref><ref name=inclination>Based on the orientation of Charon's orbit, which is assumed the same as Pluto's spin axis due to the mutual [[tidal locking]].</ref> | right_asc_north_pole = 133.046 ± 0.014°<ref name="Buie06"/> | declination = -6.145 ± 0.014°<ref name="Buie06"/> | albedo = 0.49–0.66 (varies by 35%)<ref>[http://www.solarviews.com/eng/pluto.htm Dwarf Planet Pluto<!-- Bot generated title -->]</ref> | magnitude = up to 13.65 (mean is 15.1) | angular_size = 0.065" to 0.115"<ref>Based on geometry of minimum and maximum distance from Earth and Pluto radius in the factsheet</ref> | adjectives = Plutonian | atmosphere = yes | temperatures = yes | temp_name1 = [[Kelvin]] | min_temp_1 = 33 K | mean_temp_1 = 44 K | max_temp_1 = 55 K | surface_pressure = 0.30 [[pascal (unit)|Pa]] (summer maximum) | atmosphere_composition = [[nitrogen]], [[methane]] }} '''Плутон''' ([[Астрономиялық таңбалар|таңбалары]]: [[File:Pluto symbol (large orb, fixed width).svg|16px|⯓]]<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> және [[File:Pluto monogram (fixed width).svg|16px|♇]]<ref>{{cite book |editor=John Lewis |date=2004 |title=Physics and chemistry of the solar system |edition= 2 |page=64 |publisher=Elsevier}}</ref>) &mdash; [[Күн жүйесі]]нің сыртқы жағында айналатын [[ергежейлі ғаламшар]]. Күн мен Плутонның арасындағы қашықтық 7 миллиард 307 миллион шақырымға сәйкес. Күннен алыс болғаннан Плутонның бетіндегі температура -229 °C-қа жетеді. Плутон [[Күн (жұлдыз)|Күнді]] 248 жылда бір рет айналады, яки Плутонның жылы ұзақ. Плутон [[жоғарғы ғаламшарлар]]ының тобына кіреді, ал оның физикалық ерекшеліктері бойынша оны Жер тобы ғаламшарларының бірі деуге болады. Плутонның диаметрі небәрі 3000 шақырым. Күшті телескопқа қарап фотосурет түсіргенде, Плутон сол суреттерінде кішкентай жұлдыз сияқты көрінеді. [[Уран (ғаламшар)|Уранның]] қозғалысын байқап, ғалымдар жаңа дененің орбитасы мен көрінетін орбитасының айырмашылығын көріп, Нептунның ар жағында тағы бір ғаламшар бар екенін түсінді. 1930 жылының ақпан айының 18 жұлдызында жас астроном [[Клайд Томбо]] [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың Лоуэлл обсерваториясында зерттеу жасап, Плутонды ашқан. Ғаламшардың атауы көне гректердің "өлім әміршісі" [[Аид]]тың атына сәйкес, латын тілінде Аидты "Плутон" деп атаған. [[Сурет:Pluto Orbit.gif|нобай|солға|Плутон басқа планеталарға қатысты]] [[Сурет:Pluto’s four small moons-ru.tiff|нобай|солға|Плутонның шағын жерсеріктері]] 1 мамыр 1930 жыл Обсерватория Pluto планетасының атауын тапсырды. 2006 жылғы 24 тамыз. Эрис табылғаннан кейінгі уақыттарда Плуто Күн Жүйесінің кәдімгі планетасы деп саналып, күллі планеталар санатына ауыстырылды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Күн жүйесі}} {{stub}} [[Санат:Күн жүйесі ғаламшарлары]] [[Санат:Ергежейлі ғаламшарлар]] [[Санат:Күн жүйесі ғаламшарлары]] jtezdnmnyr77djuy9ei2fveus0jxsjg 0 12932 3598296 3597659 2026-05-02T08:28:25Z Aisha707 180218 3598296 wikitext text/x-wiki {{copyedit}} '''Джеймс Уильям Редхаус''' ({{lang-en|James William Redhouse}}, [[30 желтоқсан]] [[1811 жыл]] – [[4 қаңтар]] [[1892 жыл]]) — тұңғыш осман-ағылшын сөздігінің авторы, тілтанушы, [[аудармашы]], сөздік құрастырушы. Оның еңбектеріне шетелдік миссиялар жөніндегі Американдық коммисарлар кеңесі сияқты өз дәуіріндегі көптеген ұйымдар жүгінді. Кейінірек, оның жұмыстары көптеген түрік-ағылшын сөздіктеріне негіз болды. == Өмірбаяны == Редхаус [[Лондон]] маңында дүниеге келген. Ол Джеймс Редхаус пен оның әйелі Элизабет Сондерстің үлкен ұлы. Балалық шағында ата-анасынан айырылған Редхаус, 1819 жылы “Christ's Hospital” атты жәрдем және тәрбие ұйымына орналастырылады. Онда теңізшілік, карта жасау, сурет салу техникасы, тригонометрия сияқты пәндерді оқиды. 1826 жылы тәртіпсіздік себебінен оқудан шығарылған соң, Ақтеңізде ашылатын бір кемемен Стамбұлға келеді. Стамбұлда “Mühendishane-i Berri-i Hümayun” атты ұйымда техника [[Сызбасалғыш|сызбашысы]] болып жұмыс істейді. [[Ыстанбұл|Стамбұлда]] 8 жыл болып, түрікше, арабша, парсыша және французша үйренеді. Ол — түрік тілін ең жақсы білген шетелдіктердің бірі. [[1826]] жылы [[Ыстанбұл|Стамбұл]]да [[Bahriye]]'de [[ағылшын тілі]] оқытушысы болды. [[1838]] жылы [[садразам]]ның (бірінші [[уәзір]]) аудармашысы болады. [[1840|1840 жылдан]] кейін сыртқы істер бақылауында аудармашы болып бүкіл сыртқы байланыстардың аударма істерін орындады. [[1853]] жылы [[Англия]]ға қайта оралып, сыртқы істер министрлігінде шығыс тілдері аудармашылығы бойынша жұмыс жасайды. ''Royal Asiatic Society'' қоғамының мүшелігіне сайланып, ''«сэр»'' атағын алады. Оның көптеген сөздіктері басылып шығады. Редхаус [[1892]] жылы қайтыс болды. == Редхаус сөздігі == Джеймс Редһаус [[османлы түрік тілі]]нен ағылшын тіліне аударылған алғашқы және ауқымды сөздігін құрастырды. Ол сөздік [[1890 жыл]]ы жарыққа шықты. Редһаустың қолжазбасы 12 томнан тұрады және [[Ұлыбритания мұражайы]]нда сақтаулы. [[Араб әліпбиі|Араб әліпбиінің]] тәртібімен жасалған сөздікте сөздердің [[Араб тілі|арабша]], [[Парсы тілі|парсы]], [[Түрік тілі|түрік]] тілдеріндегі төркіні көрсетіліп, латын қарпімен оқылулары беріліп, сөз түрлері анықталып, мағыналары сандармен нөмірленіп берілген және сөз тіркестері ағылшынша түсіндірілген. Бүгінгі таңда сөздік «Sev Yayıncılık» баспасы тарапынан түрлі басылымдардан және қысқартылған түрлерде басылып шығарылуда. [[1950]] және [[1972]] Редхаус баспасы негізге алып әзірлеген сөздіктерге жаңа сөздер және сөз тіркестері қосылды. == Еңбектері == * Grammaire raisonnée '''de''' la langue Ottomane ([[1846]]) * Vade mecum of the '''Ottoman''' colloquial language ([[1855]]) * Turkish vade mecum ([[1877]]) * А simplified grammar of the Ottoman-Turkish ([[1884]]) * Müntehabatı lügatı Osmaniye ([[1838]]) * А dictionary of Arabic and Persian words used in Turkish ([[1853]]) * А Turkish and English lexicon shewing the English significations of the Turkish terms ([[1890]]) * The Mesnevi ([[1881]]) * А Vindication of the Ottoman Sultans title of caliph ([[1877]]) * On the history, system and varieties of Turkish poetry ([[1879]]) {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Англия жазушылары]] [[Санат:Османлы империясы]] [[Санат:1817 жылы туғандар]] [[Санат:1892 жылы қайтыс болғандар]] s3qlvt8iy54isbiz16okx6o2by0eyj5 3598297 3598296 2026-05-02T08:33:52Z Aisha707 180218 3598297 wikitext text/x-wiki {{copyedit}} '''Джеймс Уильям Редхаус''' ({{lang-en|James William Redhouse}}, [[30 желтоқсан]] [[1811 жыл]] – [[4 қаңтар]] [[1892 жыл]]) — тұңғыш осман-ағылшын сөздігінің авторы, тілтанушы, [[аудармашы]], сөздік құрастырушы. Оның еңбектеріне шетелдік миссиялар жөніндегі Американдық коммисарлар кеңесі сияқты өз дәуіріндегі көптеген ұйымдар жүгінді. Кейінірек, оның жұмыстары көптеген түрік-ағылшын сөздіктеріне негіз болды. == Өмірбаяны == Редхаус [[Лондон]] маңында дүниеге келген. Ол Джеймс Редхаус пен оның әйелі Элизабет Сондерстің үлкен ұлы. Балалық шағында ата-анасынан айырылған Редхаус, 1819 жылы “Christ's Hospital” атты жәрдем және тәрбие ұйымына орналастырылады. Онда теңізшілік, карта жасау, сурет салу техникасы, тригонометрия сияқты пәндерді оқиды. 1826 жылы тәртіпсіздік себебінен оқудан шығарылған соң, Ақтеңізде ашылатын бір кемемен Стамбұлға аттанады. Стамбұлда “Mühendishane-i Berri-i Hümayun” атты ұйымда техника [[Сызбасалғыш|сызбашысы]] болып жұмыс істейді. [[Ыстанбұл|Стамбұлда]] 8 жыл болып, түрікше, арабша, парсыша және французша үйренеді. Ол — түрік тілін ең жақсы білген шетелдіктердің бірі. [[1826]] жылы [[Ыстанбұл|Стамбұл]]да [[Bahriye]]'de [[ағылшын тілі]] оқытушысы болды. [[1838]] жылы [[садразам]]ның (бірінші [[уәзір]]) аудармашысы болады. [[1840|1840 жылдан]] кейін сыртқы істер бақылауында аудармашы болып бүкіл сыртқы байланыстардың аударма істерін орындады. [[1853]] жылы [[Англия]]ға қайта оралып, сыртқы істер министрлігінде шығыс тілдері аудармашылығы бойынша жұмыс жасайды. ''Royal Asiatic Society'' қоғамының мүшелігіне сайланып, ''«сэр»'' атағын алады. Оның көптеген сөздіктері басылып шығады. Редхаус [[1892]] жылы қайтыс болды. == Редхаус сөздігі == Джеймс Редһаус [[османлы түрік тілі]]нен ағылшын тіліне аударылған алғашқы және ауқымды сөздігін құрастырды. Ол сөздік [[1890 жыл]]ы жарыққа шықты. Редһаустың қолжазбасы 12 томнан тұрады және [[Ұлыбритания мұражайы]]нда сақтаулы. [[Араб әліпбиі|Араб әліпбиінің]] тәртібімен жасалған сөздікте сөздердің [[Араб тілі|арабша]], [[Парсы тілі|парсы]], [[Түрік тілі|түрік]] тілдеріндегі төркіні көрсетіліп, латын қарпімен оқылулары беріліп, сөз түрлері анықталып, мағыналары сандармен нөмірленіп берілген және сөз тіркестері ағылшынша түсіндірілген. Бүгінгі таңда сөздік «Sev Yayıncılık» баспасы тарапынан түрлі басылымдардан және қысқартылған түрлерде басылып шығарылуда. [[1950]] және [[1972]] Редхаус баспасы негізге алып әзірлеген сөздіктерге жаңа сөздер және сөз тіркестері қосылды. == Еңбектері == * Grammaire raisonnée '''de''' la langue Ottomane ([[1846]]) * Vade mecum of the '''Ottoman''' colloquial language ([[1855]]) * Turkish vade mecum ([[1877]]) * А simplified grammar of the Ottoman-Turkish ([[1884]]) * Müntehabatı lügatı Osmaniye ([[1838]]) * А dictionary of Arabic and Persian words used in Turkish ([[1853]]) * А Turkish and English lexicon shewing the English significations of the Turkish terms ([[1890]]) * The Mesnevi ([[1881]]) * А Vindication of the Ottoman Sultans title of caliph ([[1877]]) * On the history, system and varieties of Turkish poetry ([[1879]]) {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Англия жазушылары]] [[Санат:Османлы империясы]] [[Санат:1817 жылы туғандар]] [[Санат:1892 жылы қайтыс болғандар]] f5qw4h5cwvlpc2k98e2asf6fzzcypsu 3598301 3598297 2026-05-02T08:36:47Z Aisha707 180218 3598301 wikitext text/x-wiki {{copyedit}} '''Джеймс Уильям Редхаус''' ({{lang-en|James William Redhouse}}, [[30 желтоқсан]] [[1811 жыл]] – [[4 қаңтар]] [[1892 жыл]]) — тұңғыш осман-ағылшын сөздігінің авторы, тілтанушы, [[аудармашы]], сөздік құрастырушы. Оның еңбектеріне шетелдік миссиялар жөніндегі Американдық коммисарлар кеңесі сияқты өз дәуіріндегі көптеген ұйымдар жүгінді. Кейінірек, оның жұмыстары көптеген түрік-ағылшын сөздіктеріне негіз болды. == Өмірбаяны == Редхаус [[Лондон]] маңында дүниеге келген. Ол Джеймс Редхаус пен оның әйелі Элизабет Сондерстің үлкен ұлы. Балалық шағында ата-анасынан айырылған Редхаус, 1819 жылы “Christ's Hospital” атты жәрдем және тәрбие ұйымына орналастырылады. Онда теңізшілік, карта жасау, сурет салу техникасы, тригонометрия сияқты пәндерді оқиды. 1826 жылы тәртіпсіздік себебінен оқудан шығарылған соң, Ақтеңізде ашылатын бір кемемен Стамбұлға аттанады. Стамбұлда “Mühendishane-i Berri-i Hümayun” атты ұйымда техника [[Сызбасалғыш|сызбашысы]] болып жұмыс істейді. [[Ыстанбұл|Стамбұлда]] 8 жыл болып, түрікше, арабша, парсыша және французша үйренеді. Ол — түрік тілін ең жақсы білген шетелдіктердің бірі. [[1826]] жылы [[Ыстанбұл|Стамбұл]]да [[Bahriye]]'de [[ағылшын тілі]] оқытушысы болды. [[1838]] жылы [[садразам]]ның (бірінші [[уәзір]]) аудармашысы болады. [[1840|1840 жылдан]] кейін сыртқы істер бақылауында аудармашы болып бүкіл сыртқы байланыстардың аударма істерін орындады. [[1853]] жылы [[Англия]]ға қайта оралып, сыртқы істер министрлігінде шығыс тілдері аудармашылығы бойынша жұмыс жасайды. ''Royal Asiatic Society'' қоғамының мүшелігіне сайланып, ''«сэр»'' атағын алады. Оның көптеген сөздіктері басылып шығады. Редхаус [[1892]] жылы қайтыс болды. == Редхаус сөздігі == Джеймс Редһаус осман-түрік тілінен ағылшын тіліне аударылған алғашқы және ауқымды сөздігін құрастырды. Ол сөздік [[1890 жыл]]ы жарыққа шықты. Редһаустың қолжазбасы 12 томнан тұрады және [[Ұлыбритания мұражайы]]нда сақтаулы. [[Араб әліпбиі|Араб әліпбиінің]] тәртібімен жасалған сөздікте сөздердің арабша, [[Парсы тілі|парсы]], [[Түрік тілі|түрік]] тілдеріндегі төркіні көрсетіліп, латын қарпімен оқылулары беріліп, сөз түрлері анықталып, мағыналары сандармен нөмірленіп берілген және сөз тіркестері ағылшынша түсіндірілген. Бүгінгі таңда сөздік «Sev Yayıncılık» баспасы тарапынан түрлі басылымдардан және қысқартылған түрлерде басылып шығарылуда. [[1950]] және [[1972]] Редхаус баспасы негізге алып әзірлеген сөздіктерге жаңа сөздер және сөз тіркестері қосылды. == Еңбектері == * Grammaire raisonnée '''de''' la langue Ottomane ([[1846]]) * Vade mecum of the '''Ottoman''' colloquial language ([[1855]]) * Turkish vade mecum ([[1877]]) * А simplified grammar of the Ottoman-Turkish ([[1884]]) * Müntehabatı lügatı Osmaniye ([[1838]]) * А dictionary of Arabic and Persian words used in Turkish ([[1853]]) * А Turkish and English lexicon shewing the English significations of the Turkish terms ([[1890]]) * The Mesnevi ([[1881]]) * А Vindication of the Ottoman Sultans title of caliph ([[1877]]) * On the history, system and varieties of Turkish poetry ([[1879]]) {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Англия жазушылары]] [[Санат:Османлы империясы]] [[Санат:1817 жылы туғандар]] [[Санат:1892 жылы қайтыс болғандар]] gtgks0i3ikihvpifsz2e6yfc88ynpze 3598302 3598301 2026-05-02T08:37:32Z Aisha707 180218 3598302 wikitext text/x-wiki {{copyedit}} '''Джеймс Уильям Редхаус''' ({{lang-en|James William Redhouse}}, [[30 желтоқсан]] [[1811 жыл]] – [[4 қаңтар]] [[1892 жыл]]) — тұңғыш осман-ағылшын сөздігінің авторы, тілтанушы, [[аудармашы]], сөздік құрастырушы. Оның еңбектеріне шетелдік миссиялар жөніндегі Американдық коммисарлар кеңесі сияқты өз дәуіріндегі көптеген ұйымдар жүгінді. Кейінірек, оның жұмыстары көптеген түрік-ағылшын сөздіктеріне негіз болды. == Өмірбаяны == Редхаус [[Лондон]] маңында дүниеге келген. Ол Джеймс Редхаус пен оның әйелі Элизабет Сондерстің үлкен ұлы. Балалық шағында ата-анасынан айырылған Редхаус, 1819 жылы “Christ's Hospital” атты жәрдем және тәрбие ұйымына орналастырылады. Онда теңізшілік, карта жасау, сурет салу техникасы, тригонометрия сияқты пәндерді оқиды. 1826 жылы тәртіпсіздік себебінен оқудан шығарылған соң, Ақтеңізде ашылатын бір кемемен Стамбұлға аттанады. Стамбұлда “Mühendishane-i Berri-i Hümayun” атты ұйымда техника [[Сызбасалғыш|сызбашысы]] болып жұмыс істейді. [[Ыстанбұл|Стамбұлда]] 8 жыл болып, түрікше, арабша, парсыша және французша үйренеді. Ол — түрік тілін ең жақсы білген шетелдіктердің бірі. [[1826]] жылы [[Ыстанбұл|Стамбұл]]да [[Bahriye]]'de [[ағылшын тілі]] оқытушысы болды. [[1838]] жылы [[садразам]]ның (бірінші [[уәзір]]) аудармашысы болады. [[1840|1840 жылдан]] кейін сыртқы істер бақылауында аудармашы болып бүкіл сыртқы байланыстардың аударма істерін орындады. [[1853]] жылы [[Англия]]ға қайта оралып, сыртқы істер министрлігінде шығыс тілдері аудармашылығы бойынша жұмыс жасайды. ''Royal Asiatic Society'' қоғамының мүшелігіне сайланып, ''«сэр»'' атағын алады. Оның көптеген сөздіктері басылып шығады. Редхаус [[1892]] жылы қайтыс болды. == Редхаус сөздігі == Джеймс Редһаус осман-түрік тілінен ағылшын тіліне аударылған алғашқы және ауқымды сөздігін құрастырды. Ол сөздік [[1890 жыл]]ы жарыққа шықты. Редһаустың қолжазбасы 12 томнан тұрады және [[Ұлыбритания мұражайы]]нда сақтаулы. [[Араб әліпбиі|Араб әліпбиінің]] тәртібімен жасалған сөздікте сөздердің араб, [[Парсы тілі|парсы]], [[Түрік тілі|түрік]] тілдеріндегі төркіні көрсетіліп, латын қарпімен оқылулары беріліп, сөз түрлері анықталып, мағыналары сандармен нөмірленіп берілген және сөз тіркестері ағылшынша түсіндірілген. Бүгінгі таңда сөздік «Sev Yayıncılık» баспасы тарапынан түрлі басылымдардан және қысқартылған түрлерде басылып шығарылуда. [[1950]] және [[1972]] Редхаус баспасы негізге алып әзірлеген сөздіктерге жаңа сөздер және сөз тіркестері қосылды. == Еңбектері == * Grammaire raisonnée '''de''' la langue Ottomane ([[1846]]) * Vade mecum of the '''Ottoman''' colloquial language ([[1855]]) * Turkish vade mecum ([[1877]]) * А simplified grammar of the Ottoman-Turkish ([[1884]]) * Müntehabatı lügatı Osmaniye ([[1838]]) * А dictionary of Arabic and Persian words used in Turkish ([[1853]]) * А Turkish and English lexicon shewing the English significations of the Turkish terms ([[1890]]) * The Mesnevi ([[1881]]) * А Vindication of the Ottoman Sultans title of caliph ([[1877]]) * On the history, system and varieties of Turkish poetry ([[1879]]) {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Англия жазушылары]] [[Санат:Османлы империясы]] [[Санат:1817 жылы туғандар]] [[Санат:1892 жылы қайтыс болғандар]] 4x6oxvwoouse0rk5z06b86es0feibrp 3598303 3598302 2026-05-02T08:41:41Z Aisha707 180218 3598303 wikitext text/x-wiki {{copyedit}} '''Джеймс Уильям Редхаус''' ({{lang-en|James William Redhouse}}, [[30 желтоқсан]] [[1811 жыл]] – [[4 қаңтар]] [[1892 жыл]]) — тұңғыш осман-ағылшын сөздігінің авторы, тілтанушы, [[аудармашы]], сөздік құрастырушы. Оның еңбектеріне шетелдік миссиялар жөніндегі Американдық коммисарлар кеңесі сияқты өз дәуіріндегі көптеген ұйымдар жүгінді. Кейінірек, оның жұмыстары көптеген түрік-ағылшын сөздіктеріне негіз болды. == Өмірбаяны == Редхаус [[Лондон]] маңында дүниеге келген. Ол Джеймс Редхаус пен оның әйелі Элизабет Сондерстің үлкен ұлы. Балалық шағында ата-анасынан айырылған Редхаус, 1819 жылы “Christ's Hospital” атты жәрдем және тәрбие ұйымына орналастырылады. Онда теңізшілік, карта жасау, сурет салу техникасы, тригонометрия сияқты пәндерді оқиды. 1826 жылы тәртіпсіздік себебінен оқудан шығарылған соң, Ақтеңізде ашылатын бір кемемен Стамбұлға аттанады. Стамбұлда “Mühendishane-i Berri-i Hümayun” атты инженерлік училищеде техника [[Сызбасалғыш|сызбашысы]] болып жұмыс істейді. [[Ыстанбұл|Стамбұлда]] 8 жыл болып, түрікше, арабша, парсыша және французша үйренеді. Ол — түрік тілін ең жақсы білген шетелдіктердің бірі. [[1826]] жылы [[Ыстанбұл|Стамбұл]]да [[Bahriye]]'de [[ағылшын тілі]] оқытушысы болды. [[1838]] жылы [[садразам]]ның (бірінші [[уәзір]]) аудармашысы болады. [[1840|1840 жылдан]] кейін сыртқы істер бақылауында аудармашы болып бүкіл сыртқы байланыстардың аударма істерін орындады. [[1853]] жылы [[Англия]]ға қайта оралып, сыртқы істер министрлігінде шығыс тілдері аудармашылығы бойынша жұмыс жасайды. ''Royal Asiatic Society'' қоғамының мүшелігіне сайланып, ''«сэр»'' атағын алады. Оның көптеген сөздіктері басылып шығады. Редхаус [[1892]] жылы қайтыс болды. == Редхаус сөздігі == Джеймс Редһаус осман-түрік тілінен ағылшын тіліне аударылған алғашқы және ауқымды сөздігін құрастырды. Ол сөздік [[1890 жыл]]ы жарыққа шықты. Редһаустың қолжазбасы 12 томнан тұрады және [[Ұлыбритания мұражайы]]нда сақтаулы. [[Араб әліпбиі|Араб әліпбиінің]] тәртібімен жасалған сөздікте сөздердің [[Араб тілі|араб]], [[Парсы тілі|парсы]], [[Түрік тілі|түрік]] тілдеріндегі төркіні көрсетіліп, латын қарпімен оқылулары беріліп, сөз түрлері анықталып, мағыналары сандармен нөмірленіп берілген және сөз тіркестері ағылшынша түсіндірілген. Бүгінгі таңда сөздік «Sev Yayıncılık» баспасы тарапынан түрлі басылымдардан және қысқартылған түрлерде басылып шығарылуда. [[1950]] және [[1972]] Редхаус баспасы негізге алып әзірлеген сөздіктерге жаңа сөздер және сөз тіркестері қосылды. == Еңбектері == * Grammaire raisonnée '''de''' la langue Ottomane ([[1846]]) * Vade mecum of the '''Ottoman''' colloquial language ([[1855]]) * Turkish vade mecum ([[1877]]) * А simplified grammar of the Ottoman-Turkish ([[1884]]) * Müntehabatı lügatı Osmaniye ([[1838]]) * А dictionary of Arabic and Persian words used in Turkish ([[1853]]) * А Turkish and English lexicon shewing the English significations of the Turkish terms ([[1890]]) * The Mesnevi ([[1881]]) * А Vindication of the Ottoman Sultans title of caliph ([[1877]]) * On the history, system and varieties of Turkish poetry ([[1879]]) {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Англия жазушылары]] [[Санат:Османлы империясы]] [[Санат:1817 жылы туғандар]] [[Санат:1892 жылы қайтыс болғандар]] gbg4efte9ns323t1pa3783xg19bonyx 0 16134 3597743 2989345 2026-05-01T12:52:03Z Төлеген Мереке 179229 3597743 wikitext text/x-wiki '''Омонимдер''' ({{lang-el|homos }}– біркелкі, onyma – есім) — шығуы жағынан да, мағына жағынан да басқа-басқа, айтылуы және жазылуы бірдей сөздер. Омоним сөздерді көп мағыналы сөздерден ажырату қажет. Өйткені бұлардың үйлестігінен гөрі айырмашылыктары көбірек. [[Қазақ тілі]]нде ''ат'' деген түрде біріне-бірі байланысы жоқ, екі-үш түрлі сөз бар. #Ат – жұмыс көлігі; #Ат – есім, атау; #Ат – етістік (бұйрық рай). Бұлар — жеке-жеке үш сөз. Бұл сөздердің арасында өзара мағыналық ешбір байланыс жоқ, тек айтылулары ғана бірдей. Осы сөздердің әрқайсысы өз алдына көп мағыналы сөз. Мысалы, ат: біріншіден, жалпы ''[[көлік]];'' екіншіден, жылқының ''үйірге түспейтін еркегі;'' т.б. мағыналары бар. Мұнда тек [[дыбыстық үндестік]] қана емес, мағыналық байланыс бар. Ал, алғашқы келтірілген ат деген үш сөзде дыбыстық бірлестік қана бар мағыналық байланыс жоқ. ''Қас'' деген төрт сөз бар: #''қас'' – адамның қабағындағы қас; #''қас'' – дұшпан, жау; #''қас'' – бірдеменің жаны, маңы (үйдің қасы); #''қас'' – ердің қасы Бұлар да – бір-бірімен байланыссыз жеке-жеке [[cөз]]дер. Кейде сөздердің ауызша айтылуында бірнеше сөздердің айтылу, естілу ұқсастығы болады. Мысалы: ''осы [[жер]]'' деген сөздерді айтқанымызда, ''ош шер'' болып айтылады, сол сияқты, ''тұзшы'' мен ''тұщы'' және ''асшы'' мен ''ащы'' сияқты сөздер де кездейсоқ деп саналады. Омонимдердің семантикалық айырмашылықтары контексттен көрінеді. ==Жасалу жолдары== Омонимдердің бірнеше жасалу [[жол]]ы бар:<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref> *1) көп мағыналы сөздердің семантикалық жақтан дамуы негізінде; Мысалы, жал а) жануарлардың желкесіндегі қыл; ә) ұзыннан созылып жатқан белес, қырқа; *2) сөздердің дыбыстық өзгерістерге ұшырауы арқылы; Мысалы, ер сөзінің бастапқы дыбысталуы егер болса, тілдің дамуы барысында ерге айналған. *3) сөзге омонимдес қосымшалар (-ма, -ме, -ба, -бе, -па, -пе) мен -ыс, -іс, -с; -ық, -ік, -к жұрнақтары) жалғануы арқылы туынды Омоним пайда болған. Мысалы, баспа а) газет, журнал, кітап басып шығаратын мекеме; ә) тамақ ауруы; қорық а) мал жайылатын жер; ә) үрейлену, зәресі ұшу; *4) басқа тілден енген сөздердің төл сөздермен бірдей дыбысталуы негізінде жасалады. Мысалы, Қыдыр (хызыр) – араб сөзі, қазақ тіліндегі ел қыдыру мағынасындағы етістікпен сәйкес. Омонимдер мағынасы мен жасалу жолдарына қарай лексикалық, лексика-грамматикалық және аралас болып үшке бөлінеді.<ref>Қазіргі қазақ тілі, Қазақ ССР Ғылым Академиясы, Алматы, 1954</ref><ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Ғылымтану. Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын- Павлодар: ҒӨФ «ЭКО», 2006. ISBN 9965-808-78-3</ref> ==Сілтемелер== * [[Антоним]] * [[Синоним]] * [[Көп мағыналы сөз]] == Дереккөздер == <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Лингвистика]] 1caj0pbu857efq4fffybrgcg3n8o1md 0 16382 3598317 3597315 2026-05-02T09:09:49Z Aisha707 180218 3598317 wikitext text/x-wiki {{copyedit}} '''Арқалық станциясы''' — [[Қазақстан темір жолы|«Қазақстан Темір жолы]]» АҚ-ның қарауындағы Арқалық қаласында орналасқан Қостанай темір жолының Есіл бағытында орналасқан станция. Станцияда 10-ға жуық жол, үлкен вокзал ғимараты бар. Оның жанында өндірістік аймақ басталады. Боксит кенін карьерлерден шығаруға арналған ведомстволық теміржол желілерінің кең желісі бар. Локомотивтер арасында әртүрлі типтегі ТЭМ тепловоздары басым. Теміржол желісі 1950-жылдары салынып, 1961 жылы арқалық станциясы және басқа да станцияларға пайдалануға берілді. Жолаушылар қозғалысы жергілікті бағыттағы екі жұп жолаушылар пойызымен ұсынылған: Қостанай — Арқалық және Астана — Арқалық. Бұған қоса, 2017 жылға дейін Алматы — Арқалық бағытына тіркеме вагондар қатынаған. Бұрын, Арқалық облыс орталығы болған кезде, Арқалық — Мәскеу (Қазан вокзалы) бағытында да тіркеме вагондар жүретін. 2014 жылы оңтүстікке қарай ұзындығы 214 шақырым болатын Арқалық — Шұбаркөл жаңа теміржол желісі ашылды (Осы уақытқа дейін станция тұйық болған). Шұбаркөл станциясынан Арқалық арқылы Ресей мен Балтық жағалауына ай сайын 5,5 мыңнан астам көмір вагоны (күніне үш құрам) жөнелтіледі. Бұл жылына шамамен төрт миллион тонна жүк тасымалдауға мүмкіндік береді (2016 жылғы дерек). Жергілікті жүк тасымалының көлемі шағын (тәулігіне 3 жұп пойыздан аспайды). Арқалықтан негізгі жүк ол - боксит кені. Көптеген станцияларда элеваторлар бар, астық тиеледі. Жолаушылар және жүк тасымалында негізінен Есіл депосының 2ТЭ10 тепловоздары пайдаланылады. Ведомстволық теміржол желісінің ең ұзын бөлігі Арқалық станциясынан оңтүстікке қарай шамамен 20 шақырымға дейін созылады. {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Арқалық]] [[Санат:Қазақстан темір жолдары]] j6bbc4ib17tskmxxmnrhlgnca9zhl00 0 19118 3597704 3597660 2026-05-01T12:16:10Z Rasulbek Adil 176232 3597704 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = Аустралия Одағы |Шынайы атауы = {{lang-en|Commonwealth of Australia}} |Атау септігі = Аустралия |Елтаңба = Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg |Байрақ = Flag of Australia.svg |Ұраны = Advance Australia Fair |Ұранның аудармасы = Алға, әділ Аустралия |Әнұранның аты = Advance Australia Fair |Аудио = U.S. Navy Band, Advance Australia Fair (abridged).oga |lat_dir = N |lat_deg = 14 |lat_min = 27 |lat_sec = 0 |lon_dir = E |lon_deg = 100 |lon_min = 56 |lon_sec = 0 |region = AU |CoordScale =8000000 |Картада = Australia (orthographic projection).svg |карта тақырыбы = |Картада2 = |Үкімет түрі = [[Федерация|Федералды]] [[Парламентаризм|парламенттік]] [[конституциялық монархия]] |Құрылды = |Тәуелсіздік күні = <small>[[Доминион]]: [[1 қаңтар]] [[1901 жыл|1901]]<br />Вестминстер статуты: [[11 желтоқсан]] [[1931 жыл|1931]] ([[9 қыркүйек]] [[1939 жыл|1939]] қабылданды) <br />Аустралия Жарғысы: [[3 наурыз]] [[1986 жыл|1986]]</small> |Тәуелсіздігін алды = [[Британ империясы]]нан |Тілі = ''жоқ'' (де-юре)<br>[[Аустралиялық ағылшын тілі]] (де-факто) |Мемлекеттік діні = |Астанасы = [[Сурет:Coat of Arms of the Australian Capital Territory.svg|22px]] [[Канберра]] |Ірі қалалары = [[Сидней]], [[Мельбурн]], [[Брисбен]], [[Перт (Аустралия)|Перт]], [[Аделаида]], [[Голд-Кост]], [[Ньюкасл (Аустралия)|Ньюкасл]], Канберра, [[Вуллонгонг]] |Басшы қызметі = [[Британ монархиясы|Патшасы]]<br />[[Аустралия генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]]<br />[[Аустралия премьер-министрі|Премьер-министрі]] |Басшылары = [[III Чарльз]]<br />[[Дэвид Харли]]<br>[[Энтони Албаниз]] |Жер аумағы = 7 692 024 |Жер аумағы бойынша орны = 6 |Судың үлесі = 0,76 |Этнохороним = аустралиялық, аустралиялықтар |Жұрты = 25 383 200<ref name="popclock">{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/1647509ef7e25faaca2568a900154b63?OpenDocument|title=Population clock|work=[[Australian Bureau of Statistics]] website|publisher=Commonwealth of Australia|accessdate=24 December 2018}}</ref> |Халық саны бойынша орны = 51 |Сарап жылы = 2019 |Санақ бойынша халық саны = 23 401 892 |Санақ жылы = 2016 |Халық тығыздығы = 3,3 |Тығыздық бойынша орны = 236 |ЖІӨ = |ЖІӨ сараптаған жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ (АҚТ) = 1,313 трлн.<ref name=IMF>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=70&pr.y=7&sy=2018&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=193%2C946%2C122%2C137%2C124%2C546%2C156%2C181%2C423%2C138%2C935%2C196%2C128%2C142%2C939%2C182%2C172%2C359%2C132%2C135%2C134%2C576%2C174%2C936%2C532%2C961%2C176%2C184%2C178%2C144%2C436%2C146%2C136%2C528%2C158%2C112%2C542%2C111%2C941&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=Australia |publisher=International Monetary Fund |date=April 2018 |accessdate=22 April 2018}}</ref> |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = 2018 |ЖІӨ (АҚТ) орны = 19 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = 52,191<ref name=IMF/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = 17 |ЖІӨ (номинал) = 1,500 трлн.<ref name=IMF/> |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2018 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны = 13 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = 59,655<ref name=IMF/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = 10 |АДИ = {{өсім}} 0,939<ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf |title=UN Human Development Indices and Indicators Statistical Update |year=2018 |publisher=United Nations Development Programme}}</ref> |АДИ жылдық есебі = 2017 |АДИ бойынша орны = 3 |АДИ деңгейі = <span style="color:#090;">өте жоғары</span> |Әуе компаниясы = |Валютасы = [[Аустралия доллары]] (AUD, код 036) |Интернет үйшігі = [[.au]] |ISO = AUS |Телефон коды = 61 |Уақыт белдеуі = [[UTC−8:00]] [[UTC−10:00]] |Түсініктемелер = }} '''Аустралия''' ({{lang-en|Australia}}, <small>ХФӘ:</small> {{IPA|[əˈstreɪljə]}}, {{lang-la|austrālis}} — «оңтүстік» деген сөзден), ресми аталуы — '''Аустралия Одағы''' ({{lang-en|Commonwealth of Australia}}<ref>{{cite web|url=http://www.comlaw.gov.au/Details/C2005Q00193/0332ed71-e2d9-4451-b6d1-33ec4b570e9f|title=Constitution of Australia|publisher=[[ComLaw]]|date=1 June 2003|accessdate=2011-08-05|quote=3. It shall be lawful for the Queen, with the advice of the Privy Council, to declare by proclamation that, on and after a day therein appointed, not being later than one year after the passing of this Act, the people of New South Wales, Victoria, South Australia, Queensland, and Tasmania, and also, if Her Majesty is satisfied that the people of Western Australia have agreed thereto, of Western Australia, shall be united in a Federal Commonwealth under the name of the Commonwealth of Australia|archiveurl=https://www.webcitation.org/659dPxnhp?url=http://www.comlaw.gov.au/Details/C2005Q00193/0332ed71-e2d9-4451-b6d1-33ec4b570e9f|archivedate=2012-02-02}}</ref>, <small>ХФӘ:</small> {{IPA|[ˈkɒm.ənˌwɛlθ əv əˈstreɪljə]}}) — [[Аустралия (құрлық)|Аустралия]] материгі мен [[Тасмания]] аралында және көптеген кішігірім аралдарында орналасқан мемлекет. Аустралия Одағы [[Шығыс Тимор]], [[Индонезия]], [[Папуа — Жаңа Гвинея]], [[Вануату]], [[Жаңа Каледония]], [[Соломон аралдары]], және [[Жаңа Зеландия]] елдерімен теңіз арқылы шектеседі. Аустралияның астанасы — [[Канберра]] қаласы. Ірі қалалары — [[Сидней]] және [[Мельбурн]]. Аустралия [[Үлкен жиырмалық|Үлкен жиырмалық (G20)]], [[Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы|ЕЭЫДҰ]], [[Дүниежүзілік сауда ұйымы|ДСҰ]], [[Азия-Тынық мұхит аймағы елдерінің әлеуметтік-экономикалық даму одағы|АТЭЫ]], [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]], [[Ұлттар достастығы|Британ достығы]], [[АНЗЮС]], [[Тынық мұхит аралдарының форумы]] ұйымдарының мүшесіне кіреді. == Атау этимологиясы == [[Сурет:Flinders View of Port Jackson taken from South Head.jpg|250px|нобай|солға|[[Порт-Джэксон]]ның көрінісі, ''Terra Australis-ке саяхат''. Бұл жерде [[Сидней]] құрылды]] "Аустралия" термині ({{lang-en|Australia}}, {{IPA|[əˈstɹæɪljə, -liə]}} аустралиялық ағылшын тілінде<ref>Australian pronunciations: ''[[Macquarie Dictionary]], Fourth Edition'' (2005). Melbourne, The Macquarie Library Pty Ltd. ISBN 1-876429-14-3.</ref>) {{lang-la|austrālis}} ("оңтүстік") сөзінен шыққан. Аустралиялықтардың ауызекі сөйлеуінде Аустралияға қатысты ''Oz'' сөзі қолданылады. "Аустралиялық" сын есіміне сілтеме жасау үшін австралиялықтар Aussie ({{IPA|[ˈɒzi]}}) сөзін қолданады. Белгісіз Оңтүстік жер туралы аңыздар ({{lang-la|Terra Australis Incognita}}) - «оңтүстіктегі белгісіз жер» - [[Рим империясы]]ның кезінен бастау алады және құрлықтың өзі туралы ешқандай білімге негізделмегеніне қарамастан, ортағасырлық географияда кең таралған. Ағылшын тілінде «Australia» сөзін қолдану туралы ең алғашқы құжатталған мәліметтер 1625 жылы "Аустралия-дель-Эспириту-Санто, шебер Халклайт жазған" ({{lang-en|A note of Australia del Espíritu Santo, written by Master Hakluyt}}) және Сэмюэл Бурчак Hakluytus Posthumus-та жариялаған, мұнда испан атауы Аустралия дель Эспириту Санто ({{lang-es|Australia del Espíritu Santo}}), [[Жаңа Гебридтер|Жаңа Гебрид]] архипелагындағы аралға, ''«Australia»''ға бұрмаланған<ref>Purchas, vol. iv, pp. 1422—32, 1625. This appears to be variation of the original Spanish «Austrialia» [''sic'']. {{cite web |title=A copy at the Library of Congress can be read online [http://memory.loc.gov/service/rbc/rbdk/d0404/02951422.jpg |url=http://www.hispanicfiesta.com.au/pics/pdf_mag_2004/42.PDF |deadlink=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060822033701/http://www.hispanicfiesta.com.au/pics/pdf_mag_2004/42.PDF |archivedate=2006-08-22}}</ref>. ''«Australische»'' сын есімін Батавиядағы (қазіргі [[Джакарта]]) голландиялық шенеуніктер 1638 жылдан бері жаңадан ашылған барлық оңтүстік жерлерге қатысты қолданған<ref>{{кітап |сілтеме=https://books.google.com/?id=DDNEle_1NzkC&pg=PA299&dq=Australische+1638+batavia#v=onepage&q=Australische%201638%20batavia&f=false |страницы=299 |заглавие=The Life of Captain Matthew Flinders |isbn=978-1-4191-6948-9 |год=2004 |издательство={{Нп3|Kessinger Publishing}} |язык=und |автор=Scott, Ernest}}</ref>. ''«Australia»'' сөзі француз утопист жазушысы Габриэль де Фуиньдің ағылшын тіліне аударған «Жак Садердің шытырман оқиғалары, оның саяхаты және астральды жердің ашылуы» ({{lang-fr|Les Aventures de Jacques Sadeur dans la Découverte et le Voyage de la Terre Australe}}; 1676) фильмінде қолданылды<ref>Sidney J. Baker, ''The Australian Language'', second edition, 1966.</ref>. Бүкіл Оңтүстік Тынық мұхитына қатысты терминді шотланд географы Александр Дальримпл өзінің «Тынық мұхиттың оңтүстігінде саяхат пен ашылулардың тарихи жинағында» ({{lang-en|An Historical Collection of Voyages and Discoveries in the South Pacific Ocean}}; 1771) пайдаланады. XVIII ғасырдың аяғында бұл терминді ботаниктер Джордж Шоу мен Джеймс Эдвард Смит «Жаңа Голландияның зоологиясы мен ботаникасы» ({{lang-en|Zoology and Botany of New Holland}}; 1793) кітабында<ref name="Ferguson">{{кітап |атау=Bibliography of Australia: 1784—1830 |баспасы=National Library of Australia |жыл=1975 |басылым=reprint |том=1 |беттер=77 |isbn=0-642-99044-1 |сілтеме=https://books.google.com/?id=KQzgC-xeQkIC |тіл=und |автор=Ferguson, John Alexander}}</ref>, сондай-ақ Джеймс Уилсонның 1799 жылғы картасында Австралия құрлығына сілтеме жасау үшін қолданған. «Australia» атауы 1814 жылы Аустралия континентін айналған бірінші адам капитан Мэттью Флиндерстің «Terra Australis саяхаттары» жарияланғаннан кейін танымал болды. Оны дайындау кезінде Флиндерс өзінің патроны [[Джозеф Бэнкс]]ке ''Terra Australis'' терминін көпшілікке жақсы белгілі болғандықтан қолдануға сендірді. Флиндерс мынаны айтты: {{cquote |Егер мен өзіме қандай да бір жаңашылдыққа жол берсем, бұл құрлықтың атауын «Аустралияға» айналдыру болар еді, өйткені ол құлаққа жағымды және әлемнің басқа да ұлы бөліктерінің аттарымен үйлеседі. {{oq|en|Had I permitted myself any innovation on the original term, it would have been to convert it to Australia; as being more agreeable to the ear, and an assimilation to the names of the other great portions of the earth.}} }} Бұл мәтіндегі "Australia" сөзінің жалғыз қолданылуы; бірақ [[Роберт Броун]]ның "Жалпы мәліметтер, Географиялық және жүйелік, Терра Аустралис ботаникасы туралы" кітабының III қосымшасында (ағылш. ''General remarks, geographical and systematical, on the botany of Terra Australis; 1814'') "Australian" сын есімі кеңінен қолданылады және бұл кітап сөздің алғашқы құжатталған қолданылуы болып табылады. Жалпы қате түсінікке қарамастан, кітап континенттің атауы үшін "Аустралия" сөзін қабылдауда ерекше рөл атқармады — бұл атау кітап шыққаннан кейінгі он жыл ішінде қабылданды. [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]]тің губернаторы [[Лаклан Маккуори]] бұл атауды Англияға ресми хаттарда қолданды және 1817 жылы 12 желтоқсанда Британ империясының отарлар министрлігіне оны ресми түрде қабылдауға кеңес берді. 1824 жылы Британдық адмиралтейство құрлықтың бұл атауын ақыры бекітті. == Тарихы == [[Сурет:Endeavour replica in Cooktown harbour.jpg|270px|нобай|оңға|[[Джеймс Кук]] Аустралия материгінің жағалауын Endeavour кемесімен зерттеген]] * Бірінші адамдар Аустралияға 42−48 мың жыл бұрын келген. Олар Оңтүстік Шығыс Азия жерлерінен келген қазіргі Аустралия аборигендердің бабалары. Соңғы зерттеулерге сәйкес Аустралия жергілікті тайпалары африка тайпаларымен туыстық байланыстары болуы әбден мүмкін; * 1606 жылы – Голландиялық '''Duyfken''' атты кемесінің капитаны Биллем Янсзон Аустралияны ашады. XVII ғасырда голландиялықтар дүниежүзінің картасына Аустралияның батыс және солтүстік жағалауларын Жаңа Голландия деп енгізеді. * 1770 жылы [[Джеймс Кук]] (ингл. James Cook) Аустралияның шығыс жағалауын ашады. Ол оны Жаңа Оңтүстік Уэльс (ағылш. New South Wales) деп атайды және оны Ұлыбритания жері деп жария етті. Ұлыбритания американдық колонияларынан айырылып қалған соң, олар Аустралияны айдалып келген қылмаскерлердің колониясы ретінде пайдалана бастайды. Аустралияның қазіргі кездегі көптеген ірі қалалары (Сидней, Порт Филипп, Брисбен) осы айдалып келген қылмыскерлердің колониялары ретінде қаланған. 1828 жылғы халық санауы бойынша Жаңа Оңтүстік Уэльс штаты халқының тең жартысы қылмыскерлер болған. 1901 жылғы 1 қаңтарда доминион құқығы бар Аустралия федерациясы құрылады. 1931 жылы қабылданған (1942 жылы бекітілген) [[Вестминстерлік статусқа сәйкес Аустралия мен Ұлыбритания арасындағы жалғыс конституциялық байланысы ретінде британдық монарх болып қалады. Аустралия [[де-факто]] тәуелсіз мемлекетке айналады. == Географиясы == Аустралия - құрлықтың ішіндегі ең кішісі. Аустралия 10°41′ оңтүстік ендіктегі Йорк мүйісінен 39°11′ оңтүстік ендіктегі Оңтүстік-Шығыс мүйіске дейін және 113°05′ шығыс бойлықтағы Стип-Пойнт мүйісі мен 153°34′ шығыс бойлықтағы Байрон мүйісі аралығында орналасқан. Батысы мен оңтүстігін Үнді мұхиты, шығысы мен солтүстігін Тынық мұхиттың Тасман, Маржан, Тимор және Арафур теңіздері қоршайды. Жағасының су жырған жерлері аз кездеседі; ірі шығанақтары : солтүстігінде - Карпентария, оңтүстігінде Аустралияның Үлкен шығанағы; үлкен түбегі - Кейн-Йорк. Оңтүстігінде Басс бұғазы (ені 224 км) бөліп жатқан Тасмания аралы бар. Шығыс жағалауын бойлай 2300 км-ге созылып, [[Үлкен Тосқауыл Рифі]] жатыр. === Климаты === [[Сурет:Australia-climate-map ru.svg|солға|нобай|300px|alt=Аустралияның климат аймақтары|Аустралияның климат картасы Кеппен жіктелуі бойынша. '''белдеулері:''' {| | {{legend|#98391b|Экваториалды}} {{legend|#668715|Тропикалы}} {{legend|#c6e075|Субтропикалы}} | {{legend|#e57b4c|Шөлді}} {{legend|#f9f2b2|Шөлейт}} {{legend|#51b7ce|Қоңыржай}} |}]] Аустралия жерлері көбіне тропиктік (18-30° оңтүстік ендік), солтүстігі субтропиктік ендікте жатыр. Шығыс жағалауының климаты (солтүстіктен 30° оңтүстік ендікке дейін) тропиктік, теңіздік. Күн радиациясы үнемі жоғары болады: 590-750 кдж/сm³; сондықтан Аустралияның барлық аудандарында температура тұрақты болады. Аустралия түгелімен дерлік 20-28° С жазғы және 12-20° қысқы изотермалар аралығында жатыр. Солтүстік Аустралияның климаты ыстық болады: жаздың ең жылы айы - қаңтар мен қыстың ең суық айы - шілде температурасының айырмашылығы шамалы. Тропиктік ішкі аудандар мен субтропиктік белдеулерде температураның маусымдық ауытқуы анық байқалады. Қаңтардың температурасы 40° С-тан жорғары болатын ең ыстық аудан солтүстік-батыста. Температураның абсолютті максимумы Клонкарриде (Квинсленд) 53,1°С, абсолютті минимумы -4°, -6° С-қа дейін. Тұрақты аяз (-22°С-қа дейін) тек оңтүстік-шығысындағы Аустралия Альпісінде болады. Аустралияның жағалауының аз тілімденуі, құрлықтың батыстан шығысқа қарай созылып жатуы, Үлкен Суайырық жотаның Тынық мұхиттан соғатын ылғалды желге бөгет жасауы орталық аймақта климаттың құрғақ болуына әсерін тигізеді<ref>{{Cite news|url=http://www.theage.com.au/news/climate-watch/no-more-drought-its-a-permanent-dry/2007/09/06/1188783415754.html|title=No more drought: it's a 'permanent dry'|last=Kleinman|first=Rachel|date=6 September 2007|accessdate=2010-03-30|work=[[The Age]] | location=Melbourne}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.independent.co.uk/world/australasia/article2465960.ece|title=Australia's epic drought: The situation is grim|last=Marks|first=Kathy|work=[[The Independent]]|date=20 сәуір 2007|accessdate=2010-03-30|location=London}}</ref>. Аустралияның жерінің 38 %-нда жауын-шашынның жылдық мөлшері 250 мм-ден аспайды. Солтүстік пен оңтүстіктен соғатын ылғалды желге қарсы тұратын кедергінің жоқтығынан, Аустралияда ұзаққа созылатын қуаңшылық болмайды. Құрлықтан солтүстігі мен шығысындағы тауларда жауын-шашынның мөлшері 500 мм-ден 2000 мм-ге дейін жетеді. Солтүстігіне жауын-шашынды солтүстік-батыстан соғатын экваторлық ылғалды муссон, ал шығысына Шығыс Аустралия жылы ағысы үстінде пайда болатын ылғалды ауаны Тынық мұхиттан соғатын пассаттар әкеледі. Жауын-шашынның ең көп жері - Кэрнс қаласының маңы (2243 мм-дей). Үлкен Суайырық жотадан батысқа қарай жауын-шашын мөлшері құрт азайып, батыс жағалауда 250 мм шамасында ғана болады. === Гидрология, табиғаты === Аустралияда өзен, көлдер аз. Материктің 60%-ын қамтитын ішкі тұйық алапқа уақытша кебетін өзен арналары - криктер тән. Олар қалдық көлге құяды. Өте таяз, суы тұзды болып келетін, жағалаулары қалың тұз қабыршақтарымен жабылған көлдер – қалдық көлдер. Көлдер құрғақ кезеңде тартылып қалады. Қалдық көлдер материктің батысы мен орталығында көп. Ең ірісі – Эйр көліне бағытталған Куперс-Крик. Аустралия өзендері жаңбыр және жер асты суларымен қоректенеді. Үнді мұхиты алабына Аустралияның ең үлкен өзені – [[Муррей]] жатады. Муррей мен оның ірі саласы Дарлинг Үлкен Суайрық жотасынан басталып, Үнді мұхитына құяды. Муррей өзені жыл бойы Аустралия Альпісінен келетін сулар есебінен толығады. Құрғақ кезеңде Муррейдің деңгейі күрт төмендейді, ал [[Дарлинг]] төменгі ағысында мүлде тартылып қалады. Аустралияда 33 артезиан алабы (жер асты сулар) бар. Мұнда дүние жүзіндегі ең ірі Үлкен Артезиан алабы орналасқан. Жер асты суларының көпшілігі тұзды болып келеді. Қабат аралық жер асты сулары 2000 м-ге дейінгі тереңдікте жатқандықтан, оларды бұрғылап, жер бетіне шығару көп қиындық туғызады. <gallery> Au tas freycinet lighthouse 1.jpg Au tas sthelens conserv area.jpg Echidna.png Kalbarri Park (2005).jpg Saltwater Crocodile (Crocodylus porosus) (8851846180).jpg Frill-necked Lizard (Chlamydosaurus kingii) (8692622586).jpg CSIRO ScienceImage 1878 Female Red Kangaroo Cleaning Her Pouch.jpg </gallery> == Халқы == 2021 жылға Аустралия халқының саны 26 152 604 адам болған. Аустралияның негізгі халқы [[Еуропа]]дан, [[Америка]]дан қоныс аударған ағылшын тілділер, оларды аустралиялықтар деп толық айтуға болады, өздеріне тән құндылықтары, өмір салты, мінез-құлқы, мәдениеті қалыптасқан. XX ғасырдың 70-жылдары демографиялық дағдарыс және экономиканың дамуы шетелдің жұмыс күшін пайдалануды талап етті. Аустралияға ағылып арабтар, вьетнамдықтар, қытайлықтар, басқалар қоныс аудара бастады. Оларға қойылатын басты талап – Конституцияны мойындау, ағылшын тілінде сөйлеу. Қоныс аударушылардың мәселелеріне байланысты мемлекет қыруар қаржы бөлді: ұлттық тілдерде кітапхана, мектеп, БАҚ жұмыс істеді. Бүгін Аустралияда радио 68 тілде, теледидар 60 тілде хабар таратады. Бұл аздық етіп, диаспораларға парламентте, үкіметте, оқу орындарында квота бөлінді, диаспора кәсіпкерлеріне салықтардан жеңілдік берілді. == Әкімшілік-аумақтық құрылымы == [[Сурет:AustraliaStatesTerritoriesNumb.png|frame|left|Аустралияның картасы. 1 — [[Аустралияның астаналық территориясы]], 2 — [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]], 3 — [[Виктория (Аустралия)]], 4 — [[Квинсленд]], 5 — [[Оңтүстік Аустралия]], 6 — [[Батыс Аустралия]], 7 — [[Тасмания]], 8 — [[Солтүстік территориясы]]]] Аустралия алты штатқа, екі материктік және көптеген басқа да кішкентай территорияларға бөлінеді. * '''Штаттар''': # [[Виктория (штат)|Виктория]] штаты - жер аумағы: 237 629 км² (Аустралия штаттары мен территориялары бойынша 6-орын), халқы: 5 012 000 (2-орын), астанасы: [[Мельбурн]] қаласы; # [[Батыс Аустралия]] штаты - жер аумағы: 2 645 615 км² (1-орын), халқы: 2 003 000 (7-орын), астанасы: [[Перт]] қаласы; # [[Квинсленд]] штаты - жер аумағы: 1 852 642 км² (2-орын), халқы: 4 020 000 (3-орын), астанасы: [[Брисбен]] қаласы; # [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]] штаты - жер аумағы: 809,444 км² (5-орын), халқы: 7 099 700 (1-орын), астанасы: [[Сидней]] қаласы; # [[Тасмания]] штаты - жер аумағы: 90 758 км² (7-орын), халқы: 502 600 (6-орын), астанасы: [[Хобарт]] қаласы; # [[Оңтүстік Аустралия]] штаты - жер аумағы: 1 043 514 км² (4-орын), халқы: 1 584 500 (5-орын), астанасы: [[Аделаида]] қаласы; * '''Материктік территориялар''': # [[Солтүстік территория]] - жер аумағы: 1 420 968 км² (3-орын), халқы: 202 500 (8-орын), әкімшілік орталығы: [[Дарвин]] қаласы; # [[Аустралияның астаналық территориясы]] - жер аумағы: 2 358 км² (8-орын), халқы: 339 900 (7-орын), әкімшілік орталығы: [[Канберра]] қаласы. Әр штаттың және материктік территорияның өз заңшығарушы органдары ([[Парламент]]) бар. Солтүстік территориясыда, Аустралияның астаналық территориясында және Квинсленд штатында бірпалаталық ал қалған штаттарында екіпалаталық Парламенттері бар. Төменгі палата - '''Заңшығарушы Ассамблеясы''' (Оңтүстік Аустралия және Тасмания штаттарында - '''Заңшығарушы жиын''') деп ал жоғарғы палата - '''Заңшығарушы Кеңес''' деп аталады. Штат басшылары - '''Премьер''' ал территория басшылары - '''Бас министр''' деген атақтарына ие. Штат пен территория статустарының бас айырмашылығы - федералдық Парламент, территория Парламенттерінің кез келген шешімін өзгертуге немесе күшін жоюға құқы бар. Ал штат Парламенттерінің шешімдерін тек қана мемлекет Конституциясының 51 тармағына сәйкес келсе ғана өзгерте алады. Қалған жағдайларда штат Парламенттерінің қабылданған шешімдері өз күштерінде қала береді. == Мемлекеттік құрылымы == Аустралия Одағы [[Ұлттар достастығы|Достастық патшалықтарына]] кіретін мемлекет. 1931 жылы қабылданған Вестминстерлік статутқа сәйкес Аустралияның басшысы ретінде Ұлыбританияның монархы болуда. Алайда іс-жүзінде Аустралия тәуелсіз мемлекет ретінде есептелуде. Аустралияда өкіметтің үш тарауы әрекет етуде: * заңшығарушы тарау: [[Аустралия Парламенті]]; * атқарушы тарау: [[Федералдық Атқарушы Кеңес]]; * соттық тарау: [[Аустралияның Жоғарғы Соты]]. === Парламенті === Аустралия Парламенті екі палатадан тұрады: жоғарғысы - [[Сенат]], төменгісі - [[Өкілдер Палатасы]]. Сенатта - 76 сенатор ал Өкілдер палатасында - 150 депутат бар. Өкілдер палатасына депутаттар бірмандаттық округтар арқылы 3 жылға сайланады. Парламентте әр штаттың кемінде 5 депутат өкілдері болуы тиіс. Сенаторлар партиялық тизім бойынша 6 жылға сайланады. Әр штаттың 12 сенатор және әр территорияның 2 сенатор өкілдері бар. === Жетекші саяси партиялары === [[Аустралияның Лейбористік Партиясы]] (Australian Labor Party) (1891 жылы құрылған), [[Аустралияның Либералдық Партиясы]] (Liberal Party of Australia) (1944) және [[Аустралияның Ұлттық Партиясы]] (National Party of Australia) (1916). Либералдық және Ұлттық партияларының коалициясы 1996 мен 2007 жылдар аралығында үкіметті басқарды және 2004 жылдан бастап Сенаттыда бақылауға алған. Дегенмен 2007 жылы өткен парламенттік сайлауда, төменгі палатада көпшілік дауысты Лейбористер партиясы жеңіп алды. Сонымен қатар олар елдің бүкіл штаттардың мен территориялардың Парлменттерінде көпшілік дауысқа ие. == Сыртқы саясат == Соңғы онжылдықтарда Аустралияның халықаралық байланыстары [[АНЗЮС]] (Australia, New Zealand, United States Security Treaty) арқылы [[АҚШ]] пен [[Жаңа Зеландия]]мен, [[АСЕАН]] арқылы [[Оңтүстік-шығыс Азия]]мен және [[Тынық мұхит аралдарының форумы]] арқылы [[Океания]]мен тығыз қарым -қатынасқа негізделген. Мемлекеттің негізгі күш-жігері сыртқы сауданы ырықтандыруға бағытталған. Аустралия көптеген дамушы елдерге көмек көрсетеді. [[1996 жыл|1996]]—[[2007 жыл|2007]] жылдары билікте болған Джон Ховард үкіметі [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] шеңберіндегі халықаралық көпжақты күш-жігерді қолдау есебінен Аустралияның дәстүрлі одақтастары — [[АҚШ]] пен [[Ұлыбритания]]мен қарым-қатынасты дамытуға бағытталған сыртқы саясат жүргізді. Үкімет [[Қытай]], [[Жапония]] және [[Индонезия]] сияқты аймақтық державалармен тату көршілік қарым-қатынасты сақтауды жақтады, дегенмен кейде мұнда проблемалар туындайды, мысалы, [[Шығыс Тимор]]дағы жағдай. Аустралия көршілері — [[Папуа — Жаңа Гвинея]], [[Соломон аралдары]], [[Фиджи]] мен [[Науру]]дың ішкі мәселелерін шешуге қатысуын арттыруда. === [[Шығыс Тимор]] === 2006 жылдың қаңтар айының ортасында Аустралия мен Шығыс Тимор арасындағы [[Тимор теңізі]]ндегі газ және мұнай кен орындары туралы бір жарым жылдан астам уақытқа созылған келіссөздер аяқталды. Тараптар келісімге қол қойды, нәтижесінде газ өндіруден түсетін пайда 50/50 схемасы бойынша бөлінетін болады. Кен орнын игеруде негізгі үлес аустралиялық «Woodside Petroleum» компаниясына тиесілі, сонымен қатар «ConocoPhilips» және «Royal Dutch/Shell» қатысады. Мемлекеттер арасындағы шекараны [[демаркация]]лау жүргізілмеді, сонымен қатар тараптар даулы аймақта орналасқан бірлескен кен орнын пайдалануды бастау үшін шекаралық келісімді елу жылға кейінге шегеруге келісті. ==Экономикасы== [[Сурет:Brisbane skyline and Brisbane River, February 2014.jpeg|нобай|250x250px|[[Брисбен]] — ең жылдам дамып келе жатқан штат астанасы. 1998 жылдан 2003 жылға дейін Брисбен халқының саны жыл сайын 2 % -ға өсті.<ref name="Year Book 2005">{{cite web|publisher=Australian Bureau of Statistics|url=https://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/1a79e7ae231704f8ca256f720082feb9!OpenDocument|title=1301.0 — Year Book Australia, 2005|lang=en|date=2005-01-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Jf5odv5G?url=https://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/1a79e7ae231704f8ca256f720082feb9!OpenDocument|archivedate=2013-09-15}}</ref>.]] Аустралия индустриялы-аграрлы ел. [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Ұлыбритания]], [[Жапония]], ГФР сияқты елдермен экономикалық қатынасы жақсы дамыған. Пайдалы қазбаларға бай. Көмір, қорғасын, темір, мырыш, мыс, боксит, алтын, күміс өндіріледі. Қара және түсті металлургия өндірістері, мұнай айыру өнеркәсібі дамыған. Өңдеуші өнеркәсіп салаларынан металлургия мен машина жасау, тамақ және жеңіл өнеркәсіп, химия өнеркәсібі, қағаз және полигр., ағаш кесу және жиһаз өнеркәсібі, кеме жасау, электротехникалық приборлар құрастыру кәсіпорындары елдің әр түрлі аймақтарында орналасқан. Аустралия шаруашылығының маңызды саласы — қой шаруашылығы. Ол Аустралия шаруашылығының 60-70%-ін құрайды. А.ш. дақылдарынан бидай, арпа және сұлы өсіріледі. Жер көлемінің 61%-ын жайылымдар, жемшөп алқаптары алып жатыр. А-ның ұлттық табыс көлемі 228,1 млрд. [[Жалпы ішкі өнім|ЖІӨ]] жан басына шаққанда 16 мың [[АҚШ доллары]]нан келеді (1995). Экспортқа жылына 65 млн долларлық өнім шығарылып, 12 млн долларлық импорттық өнім әкелінеді. Аустралия — жоғары дамыған [[Постиндустриалды қоғам|постиндустриалды]] мемлекет. [[Экономикалық еркіндік индексі]] бойынша экономиканы басқаруда laissez-faire принципін барынша толық енгізген санаулы капиталистік елдердің бірі. Аустралияның жан басына шаққандағы [[жалпы ішкі өнім]]і Ұлыбританиядан, Германиядан және Франциядан [[Аларман қабілет тепетендігі|сатып алу қабілетінің тепе-теңдігі]] бойынша сәл жоғары. [[The Economist|«Экономист»]] журналының әдістемесі бойынша [[Адам даму индексі|адами даму индексі]] бойынша ел 170-тен екінші (2009 жыл) және өмір сапасы бойынша алтыншы орынға ие болды (2005). 2011 жылы Аустралия қалаларының рекордты саны сол журнал бойынша [[Өмір сапасы бойынша әлем қалаларының рейтингі|әлемдегі ең жайлы қалалар]]дың ондығына кірді, онда [[Мельбурн]] бірінші, [[Сидней]] — алтыншы, [[Перт]] — сегізінші, [[Аделаида]] — тоғызыншы болды<ref>[https://www.eiu.com/public/topical_report.aspx?campaignid=liveabilityAug2011 Liveability ranking: Melbourne storm]</ref>. Экономиканың өндіруші секторының өнеркәсіптік өндірістен едәуір басым болуы ресурстардың жоғары бағасының арқасында ғасырдың басында Аустралия экономикасының айтарлықтай өсуіне әкелді. Аустралияның [[төлем балансы]]ның теріс сальдосы ЖІӨ -нің 7 пайызынан асады, ал соңғы 50 жылда ағымдағы шоттың айтарлықтай тапшылығы байқалды<ref name="downwonder">[https://www.economist.com/finance/displaystory.cfm?story_id=8931798 Downwonder] [[The Economist]], March 29, 2007.</ref>. Соңғы 15 жылда Аустралия экономикасы орташа жылдық өсіммен 3,7% -ды құрады, ал әлемдік орташа экономикалық өсім сол кезеңде 2,5% құрады<ref name="downwonder" />. [[Аустралия доллары]] - Аустралия Достастығының, сонымен қатар [[Кристмас аралы]]ның, [[Кокос аралдары]]ның және [[Норфолк аралы]]ның валютасы. Сонымен қатар, бұл валюта [[Океания]]ның тәуелсіз мемлекеттері [[Кирибати]], [[Науру]] және [[Тувалу]]да айналыста. [[Аустралия қор биржасы]] - бұл елдегі ең ірі акциялар мен [[Туынды қаржы құралдары|туынды құралдардың]] сауда алаңы. 1983 жылы ел үкіметі аустралиялық долларды еркін айырбасталатын валютаға айналдырды және экономикалық жүйені реттеуді ішінара жеңілдетті<ref>Macfarlane, I. J. (1998). {{cite web |title = Australian Monetary Policy in the Last Quarter of the Twentieth Century |url = http://www.rba.gov.au/PublicationsAndResearch/Bulletin/bu_oct98/bu_1098_2.pdf |archiveurl = https://web.archive.org/web/20040727212238/http://www.rba.gov.au/PublicationsAndResearch/Bulletin/bu_oct98/bu_1098_2.pdf |archivedate = 2004-07-27 |deadlink = yes }}. ''Reserve Bank of Australia Bulletin'', October.</ref>. Осыдан кейін еңбек нарығының ішінара реттелуіне және мемлекеттік кәсіпорындарды, ең алдымен телекоммуникация саласындағы жекешелендіруге әкелетін бірқатар реформалар жүргізілді<ref>Parham, D. (2002). {{cite web |title = Microeconomic reforms and the revival in Australia’s growth in productivity and living standards |url = http://www.pc.gov.au/research/confproc/mrrag/mrrag.pdf |archiveurl = https://web.archive.org/web/20030803221549/http://www.pc.gov.au/research/confproc/mrrag/mrrag.pdf |archivedate = 2003-08-03 |deadlink = yes }}. ''Conference of Economists'', Adelaide, 1 October.</ref>. [[Жанама салықтар|Жанама салық]] жүйесі 2000 жылдың шілдесінде Аустралияның арнайы қосылған құн салығын енгізумен айтарлықтай өзгерістерге ұшырады, бұл Аустралияның салық жүйесін осы өзгерістерге дейін сипаттайтын компаниялар мен жеке тұлғалардың табыс салықтарына тәуелділігін біршама азайтты. 2007 жылдың қаңтарында Аустралия экономикасының барлық секторларында жұмыспен қамтылғандардың жалпы саны {{s|10 033 480}} болды, жұмыссыздық деңгейі 4,6 % жетті<ref>Australian Bureau of Statistics. Labour Force Australia. Cat#6202.0.</ref>. Соңғы онжылдықта инфляция 2—3 %-дан аспады, ал базалық пайыздық мөлшерлеме 5—6 % аралығында өзгерді. 2008 жылдың басында жұмыссыздық деңгейі 3,9 % -ға дейін төмендеді, бірақ сол жылдың желтоқсанында қайтадан 4,4 % -ға жетті. [[Туризм]], [[білім]] және [[банк]] саласын қамтитын қызмет көрсету саласы жалпы ішкі өнімнің 69 % -ын құрайды<ref>{{Недоступная ссылка}} Department of Foreign Affairs and Trade (2003). ''Advancing the National Interest'', {{cite web |title = Appendix 1 |url = https://www.dfat.gov.au/ani/appendix_one.pdf |archiveurl = https://web.archive.org/web/20030409094139/http://www.dfat.gov.au/ani/appendix_one.pdf |archivedate = 2003-04-09 |deadlink = yes }}</ref>. [[Ауыл шаруашылығы]] мен табиғи ресурстарды өндіру жалпы ішкі өнімнің тиісінше 3 % және 5 % -ын құраса да, олар [[экспорт]]тың едәуір үлесін құрайды. Дүниежүзілік банктің деректері бойынша, 2012 жылы Аустралия бидай экспорты бойынша АҚШ пен Франциядан кейін әлемде үшінші орынға ие болды (17,6 миллион тонна, құны 5,7 миллиард доллар). XX ғасырдың екінші жартысында елдің экономикасы Аустралияның негізгі сыртқы сауда серіктестеріне айналатын Жапония мен басқа Шығыс Азия елдеріне бағдарланды. Аустралия өнімдерінің негізгі сатып алушылары — [[Жапония]], [[Қытай]], [[АҚШ]], [[Оңтүстік Корея]] және [[Жаңа Зеландия]]. Қазіргі уақытта Аустралия елдің Жапониядан кейінгі екінші сыртқы сауда серіктесі Қытаймен еркін сауда режимін орнату бойынша белсенді жұмыс жүргізуде. [[Newsweek]] журналының мәліметі бойынша, бұл ел «Әлемдегі ең жақсы елдер» тізімінде 4-орында<ref>{{cite web |url = https://www.newsweek.com/2010/08/15/interactive-infographic-of-the-worlds-best-countries.html |deadlink = yes |title = Interactive Infographic of the World’s Best Countries — Newsweek |accessdate = 2019-11-28 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20160527063541/http://www.newsweek.com/2010/08/15/interactive-infographic-of-the-worlds-best-countries.html |archivedate = 2016-05-27 }}</ref>. Бұл жиынтық көрсеткіш келесі рейтингтерден тұрады: білім — 13 орын, денсаулық — 3 орын, өмір сапасы — 6 орын, экономикалық динамизм — 6 орын, саяси орта — 9 орын. [[Бүкіләлемдік экономикалық форум]]ның (World Economic Forum) мәліметі бойынша, Аустралия 2010-2011 жылдарға арналған Дүниежүзілік бәсекеге қабілеттілік индексінде (Әлемдегі бәсекеге қабілетті елдердің тізімі) 16-орында<ref>[http://www3.weforum.org/docs/WEF_GlobalCompetitivenessReport_2010-11.pdf The Global Competitiveness Report 2010—2011]</ref>. Жан басына шаққандағы [[электр энергиясы]]н өндіру бойынша әлемде бірінші орындардың бірін алады. === Еңбек ресурстары === Аустралияда шамамен 25 миллион адам тұрады. Елдегі [[Гастарбайтер|шетелдік жұмысшылардың]] үлесі 25 % құрайды. Аустралияның кейбір аймақтарында жұмыс күшінің жетіспеушілігі байқалады. Бұл, ең алдымен, осы аудандардың үлкен аумағындағы халықтың аздығына (тығыздығы H = 3 адам/км²) және халықтың көп бөлігі Аустралияның шығыс жағалауында тұратындығына байланысты. Елдің батысында [[Қытай]], [[Вьетнам]] және [[Корея]]дан көптеген адамдар жұмыс істейді. Олардың саны тез өсуде. === Ауыл шаруашылығы === [[Сурет:Australian agricultural map.jpg|нобай|250px|Аустралияның ауыл шаруашылығы картасы {{legend|#4169E1|Балықшылық}} {{legend|#1E90FF|Мүйізді ірі қара мал}} {{legend|#228B22|Орман шаруашылығы}} {{legend|#FA8072|Бақ шаруашылығы}} {{legend|#DEB887|Жайылым}} {{legend|#A0522D|Көкөніс өсірушілік}} {{legend|#FFFF00|Өңделмеген жер}} {{legend|#DDA0DD|Мал шаруашылығы}} {{legend|#32CD32|Аквамәдениет}} ]] Ауыл шаруашылығы — Аустралия экономикасының негізгі секторларының бірі. Аустралияның ЖІӨ -дегі ауыл шаруашылығының үлесі 3%, егіншілік пен мал шаруашылығындағы жалпы қосылған құн 155 млрд аустралиялық доллардан асады. Ел аумағының 61% -ын [[Суармалы егіншілік|суармалы жерлерді]] жаңбырлы алқаптармен біріктіретін 135996 шаруа қожалықтары мен мал шаруашылығы кәсіпорындары алып жатыр<ref>{{cite web |url = http://www.nynganobserver.com.au/news/local/news/rural/new-reference-reveals-facts-about-australian-farming/2051990.aspx|deadlink=yes|title = New reference reveals facts about Australian farming |archiveurl = https://web.archive.org/web/20110311165602/http://www.nynganobserver.com.au/news/local/news/rural/new-reference-reveals-facts-about-australian-farming/2051990.aspx |archivedate = 2011-03-11 }} Retrieved 2011-1-30.</ref>. Аустралияда үш негізгі аграрлық аймақ бар: * [[Тасмания]] аралын және шығыс жағалауының тар жағалау аймағын қамтитын жауын-шашын көп түсетін аймақ (негізінен сүт және ет өндіру үшін қолданылады); * егістік алқабы күздік бидайды егу және жүн мен ет алуға пайдаланылатын қойларды жаю үшін қолданылады; * жайылымдық аймақтар аз жауын-шашынмен және аз құнарлы топырақпен сипатталады, мал жаю үшін пайдаланылады<ref name="Shaw">Shaw, John H., «Collins Australian Encyclopedia», William Collins Pty Ltd., Sydney, 1984, ISBN 0-00-217315-8.</ref>. Аустралияда экспортқа да, ішкі тұтынуға да бастапқы өндірістің жоғары пайызы бар. Дәнді дақылдар, майлы дақылдар мен бұршақ дақылдары адам тұтыну үшін де, мал азығы үшін де кең көлемде өсіріледі. Бидай өсіруге арналған алаңның үлесінің жер көлемі бойынша дүние жүзінде бірі болып табылады. Қант қамысы Аустралия экономикасы үшін де маңызды дақыл болып табылады. Аустралия көп мөлшерде жемістер, жаңғақтар мен көкөністер шығарады. Негізгі өнімдер - [[апельсин]]<ref>{{cite web|url=http://www.horticulture.com.au/industries/Citrus/default.asp#a_85|title=Citrus Industry Annual Reports|publisher=|date=|accessdate=2012-01-24|archiveurl=https://www.webcitation.org/659dl4k7O?url=http://www.horticulture.com.au/industries/Citrus/default.asp#a_85|archivedate=2012-02-02}}</ref>, [[алма]], [[банан]], [[каштан]], [[картоп]], [[сәбіз]] және [[қызанақ]]. Квинсленд штаты мен [[Солтүстік аумақ]] [[манго]] мен [[ананас]] жеткізушілері. Аустралия - апиын көкнәрін [[фармацевтика]]лық мақсатта өсіретін санаулы елдердің бірі<ref>{{cite web|url=http://www.regional.org.au/au/asa/2001/plenary/1/fist.htm|title=The Tasmanian Poppy Industry: A Case Study of the Application of Science and Technology|publisher=Australian Society of Agronomy|date=|accessdate=2012-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gsk.com.au/about-us_poppy-production.aspx|title=Leaders in Poppy Production|publisher=GlaxoSmithKline Australia|date=|accessdate=2012-01-24|archiveurl=https://www.webcitation.org/659du11JK?url=http://www.gsk.com.au/about-us_poppy-production.aspx|archivedate=2012-02-02}}</ref>. Тасмания аралындағы өндіріс мемлекеттің қатаң бақылауында. Ет экспортынан түсетін жалпы кіріс шамамен 996,5 миллион аустралиялық доллар құрайды. [[Мүйізді ірі қара мал|Ірі қара мал]] экспортынан түсетін табыс шамамен 662 миллион аустралиялық долларды, қой етінің экспортынан 323 млн. аустралиялық долларды құрайды. Аустралиялық еттің ең үлкен тұтынушысы — Индонезия<ref>''Country Leader'' newspaper, 15 February 2010, ''Record high for foreign demand'', p. 5, Rural Press, Tamworth, NSW.</ref>. Аустралияның ауыл шаруашылығының маңызды өнімдерінің бірі — жүн. Аустралияның жүн өнеркәсібі ең жақсы [[мутон]] өндіру бойынша бүкіл әлемге танылды. 2001 жылдан бері аустралиялық жүн өндірісі әлемдік өндірістің 9 % -ын құрады. Сонымен қатар, Аустралия жұқа жүн секторында үстемдік етіп, әлемдегі мутонның 50 % -ын өндіреді. Аустралияда қой өсірілсе де, малдың 36 %-ы Жаңа Оңтүстік Уэльсте<ref name="Pink">{{cite news|url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/6196691.stm|title = Pink angers Australian government|date = 2006-12-20|accessdate = 2007-01-09|publisher=[[BBC News]]}}</ref><ref name="AWGA2004">{{cite web | url = http://www.australianwoolgrowers.com.au/news2004/news081104.html |deadlink=yes | title = In the News | date = 2004-11-08 | accessdate = 2007-01-09 | author = Peter Wilkinson | publisher = Australian Wool Growers Association | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060924000727/http://www.australianwoolgrowers.com.au/news2004/news081104.html | archivedate = 2006-09-24 }}</ref>. Аустралияның [[шөл]]ді жерлерінің көптігіне, сондай-ақ жауын-шашынның тұрақты болмауына байланысты ауыл шаруашылығына жасанды [[суару]] қажет. Суарудан басқа, Аустралияның ауыл шаруашылығының алдында тұрған негізгі проблемалар — [[құрғақшылық]], топырақ құнарлылығының төмендігі, арамшөптер, климаттың өзгеруінен туындаған жаһандық жылыну, биологиялық қауіпсіздік (импорттық өнімдер мен мал шаруашылығынан келетін биологиялық қауіптер), импорттаушы елдердегі (атап айтқанда, Еуропа мен Жапониядағы) аустралиялық экспортқа тарифтер, валютаның ауытқуы мен бағаның тұрақсыздығы<ref>http://www.abareconomics.com/interactive/ausNZ_ag/htm/au_change.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930184102/http://www.abareconomics.com/interactive/ausNZ_ag/htm/au_change.htm |date=2007-09-30 }} Retrieved 25-01-09.</ref>. === Өнеркәсібі === [[Химия өнеркәсібі|Химия]], [[электротехника]], [[металлургия]], [[автомобиль өнеркәсібі]] жақсы дамыған. ==== [[Мұнай өнеркәсібі|Мұнай]] және [[газ өнеркәсібі|газ]] өнеркәсібі ==== Орталық жазықтарда мұнай мен газ мол қоры бар. Аустралияда мұнай мен газ өндіру 1960 жылдан бері жүргізілуде. Аустралияда 130-дан астам мұнай кен орындары бар, олардың тоғызы ірі, он алтысы орташа. Бірақ, соған қарамастан, ел мұнайға бай емес. Мұнай қорының көп бөлігі 2 құрлықтық шағын бассейнде орналасқан. Батыста — Барроу кен орны орналасқан Карнарвон, Басс бұғазы - Снаппер, Барракута, Кингффиш, Халибет және Марлин, Шығыс Аустралия бассейні — Тирравара, Гиджилла, Мурари және Мумба. [[Сурет:Australian oil and gas facilities map-ru.svg|нобай|500px|center|Аустралияның пайдалы қазбалар картасы]] ==== Аустралиядағы автомобиль өнеркәсібі ==== Аустралия — автокөлік құрастыратын және өндіретін жеке компаниялары бар санаулы елдердің бірі. == Көлік == [[Көлік]] Аустралия экономикасының инфрақұрылымының маңызды бөлігі болып табылады, өйткені бұл елдің аумағы үп-үлкен де, халықтың тығыздығы төмен. Темір жол көлігі мен автомобиль көлігі маңызды рөл атқарады. == Әлеуметтік инфрақұрылым == === Білім === ; Мектепке дейінгі білім ; Мектептегі білім Аустралиядағы мектеп жүйесі ағылшын тіліне негізделген. Аустралияда мемлекеттік мектептер басым, сонда мектеп оқушыларының 70 %-ы оқиды, қалғандары — жекеше (Аустралияда 950-ге жуық жекеменшік мектеп бар). Бұл мектептердің кейбірі шіркеуге тиесілі. Жекеменшік оқу орындарының ішінде 6-сыныптан бастап шетелден балаларды қабылдайтын интернаттар бар. Ең беделді мектептерге түсу үшін бала ағылшын тілін жетік біліп, қабылдау емтихандарын тапсыруы қажет. Сонымен қатар, ерекше қабілеті бар (таңдаулы) балаларға арналған сыныптар мен бөлек мектептер бар. Оларға кіру үшін қабылдау емтиханын тапсыру қажет. Аустралиялықтар 5 жастан бастап мектепке бара бастайды. Аустралиядағы орта білім 13 жылға созылады — дайындық сыныбындағы бірінші жыл (Жаңа Оңтүстік Уэльстегі және елордалық аумақтағы kindergarten немесе басқа штаттардағы preschool) және мектепте 12 жыл. 10-сыныптан кейін оқушылар өз таңдауын жасайды және мектепті тастап кете алады. ;Жоғарғы білім Аустралия университеттерінде қабылдау емтихандары жоқ. Оқуды бітіргеннен кейін университетте орын алу толығымен мектеп бітіру туралы куәлігінде көрсетілгендей бітіру емтихандарының нәтижесіне байланысты болады. [[Сертификат]]тың атауы штат пен аумаққа байланысты өзгереді, алайда атауына қарамастан, олардың барлығы Аустралия университеттері үшін бірдей «салмаққа» ие. ==Ғылымы мен ғылым мекемелері== Аустралия одағында жаратылыс тану және техникалық ғалымдар 19 ғасырдың 2-жартысында дами бастады. 1847 жылы Жаңа Оңтүстік Уельсте Линней қоғамы құрылды. 1880 жылы орыс саяхатшысы Н. Н. Миклухо-Маклай Сиднейде Аустралияның тұңғыш ботаника ст-сын ұйымдастырды. 1888 жылы ғылымды дамыту жөніндегі Аустралия-Жаңазеландия қоғамы жұсым істей бастады. 1926 жылы Ғылыми және техникалық зерттеу кеңесі құрылды. 1936 жылы Ұлттық стандар лабораторияыс, Әуеде жүзу лабораториясы, Өнеркәсіптік химиялық бөлімі ұйымдастырылды. 1949 жылы бұл кеңестің орнына ғылым және жәрдемші зерттеулердің мемлекеттік ұйымы құрылып, ғылыми жұмыстардың шеңбері кеңейді. 1967 жылы ол 32 бөліміні, 4 лабораторияны қамтыды. Аустриалия Одағында ірі-ірі университеттер АҚШ, Англия және тағы да басқа елдермен байланыс жасайтын физика, астрономия, билогия жөнінде зерттеулер жүргізілетін бірнеше орталықтар бар. ==Әдебиеті== 19 ғасырдың басынан ағылшын тілінде дамыды. Жергілікті халықтың көне мифтері мен ертегі-аңыздары 19-20 ғасырда жазылып алынды.Алғашқы кезеңде(19 ғасырдың аяғына дейінгі) 18-19 ғасырлардағы ағылшын әдебиетінің дәстүрі басым болды. Поэзияда ода, пастораль, элегия, саяси сатира, прозада мемуар, жолжазба, тұрмыстық-отбасылық және қызық оқиғалы роман жанрлары өркендеді Ч. Роукрофт, А. Харрис, М. Кларк сияқты жазышулар прозалық шығармаларында жер аударылып келгендердің ауыр азабы мен ерікті қоныстанушылардың тұрмыс-тіршілігін бейнеледі.Поэзиядағы ұлттық өзгешеліктер алғаш демократиялық, еркіндік сүйгіш идеяларға суарылған Ч. Харпур, Аустралия табиғатының жыршысы Г. Кендалл, ұлттық әдеби балладаның негізін салушыларының бірі А.Л. Горден шығармаларында көрініс берді.Р. Болдревуд романдарында елдің тұрмысы мен мінез-салты бейнеленген. 20 ғасырдың басына қарай Аустралия әдебиеті айқын ұлттық сипатқа ие болды.Шағын жанрлар - баллада мен әңгіме дамыды.Демократиялық дәстүрдің негізін қалаушылар - Х. Лоусон, Т. Коллинз, Б.О'Дауд әлеуметтік әділетсіздікті әшкереледі. Сонымен бірге бұл кезең поэзиясында неміс романтизмі мен француз символистерінің, көне грек мифол-сының, діни сезімнің ықпалыда басым болды.1 дүние жүзілік соғыс Аустралияның одан әрі дамуына үлкен әсер етті. Әлеуметтік роман жедел қалыптасты. Психологизмге ден қою байқалды.30-жылдар романдары қоғамның, дәуірдің өткір қайшылықтарын бейнелеген әлеуметтік сыншылдық пафосымен ерекшеленеді.2-дүние жүзілік соғыстан кейінг ұлттық санының өсуі, мәдени байланыстардың кеңеюі, әлеуметтік қайшылықтардың тереңдеуі Аустралия әдебиеті дамуының жаңа кезеңін сипаттайды.Жергілікті халықты нәсілдік кемсітушілік прозадағы басты тақырыпқа айналды(Ф.Б.Викерс, Дональд Стюарт).Реалистік әңгіме өрістеді(К.Причард, В. Палмер, Дж Уотен, А. Маршалл, т.б.). Драматургия жанры дамыды (Р.Бейнон, Р. Лоулер, Мона Бренд). 60-90 жылдардағы прозалық және драмалық шығ-да(П. Уайт, Р. Стоу) модернистік, реалистік бағыттар тығыз араласып, ұштасып жатты.Поэзиядағы негізгі сипат - реалистік образдар мен дәстүрлі өлең өлшемі.Еуропалық үрдіс философиялық лирикада(Джудит Райт, Дуглас Стюарт, Д.Кэмпбелл) айқын байқалды.90-жылдары поэзияда түрлі ізденістер, жаңа авангардтық тәжірибелер байқалды.Жаңа құбылыс - жергілікті халық өкілдерінің әдебиетке келу (Кэт Уокер, Дж. Дейвис, К. Джонсон) көрініс берді.Олардың шығармаларының негізгі пафосы - қанау мен кемсітушілікке қарсылық болды.<ref>Қазіргі дүние географиясы: Хрестоматия. Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 11-сыныбына арналған оқу құралы. / Қ. Ахметов, Т. Увалиев, Г. Түсіпбекова. - Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. ISBN 9965-36-216-5</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Навигациялық блок |тақырып = Аустралия |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}}; |state = collapsed |Океания елдері |Достастық Корольдігі |Ұлттар достастығы |G20 |Шығыс Азия елдері саммиті }} [[Санат:Аустралия|*]] [[Санат:Ұлыбританияның бұрынғы отарлары]] [[Санат:Ағылшын тілді елдер мен аумақтар]] [[Санат:Конституциялық монархиялар]] 8x2yij2b4zabq7upy0jscx7gq5gerx9 0 19781 3598076 3560176 2026-05-01T19:59:57Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 3598076 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | fossil_range = {{fossil range|35-0}}Late [[Paleogene]] - Recent | name = Cacti | image = Ferocactus pilosus1.jpg | image_width = 250px | image_caption = ''[[Ferocactus|Ferocactus pilosus]]'' (Mexican Lime Cactus) growing south of [[Saltillo]], [[Coahuila]], northeast [[Mexico]] | regnum = [[Өсімдіктер]] | divisio = [[Flowering plant|Magnoliophyta]] | classis = [[Dicotyledon|Magnoliopsida]] | ordo = [[Caryophyllales]] | familia = '''Cactaceae''' | familia_authority = [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] | subdivision_ranks = [[Family (biology)|Subfamilies]] | subdivision = * [[Cactoideae]] * [[Maihuenioideae]] * [[Opuntioideae]] * [[Pereskioideae]] See also [[taxonomy of the Cactaceae]] }} '''Кактус''' (Cactaceae) – [[Қос жарнақтылар|қос жарнақты]] [[Көп жылдық өсімдіктер|көп жылдық]], шырын сабақты шөптесін өсімдік; әдетте, жуан, етженді, шырынды сабақтары тікенекті, түкті, қылтанақты болады. Кактустың [[бұта]], [[ағаш]], [[лиана]] тәріздес түрлері де кездеседі. Кактустардың [[Америка]]ның шөлді аймақтарында, Оңтүстік және [[Оңтүстік Америка]]ның ылғалды жерлерінде, тропиктік [[Африка]]да және [[Мадагаскар аралы]] мен [[Шри-Ланка]]да өсетін 220 туысы, 3000-дай түрі бар. Сондай-ақ, [[Аустралия]]да, [[Үндістан]]да, [[Жерорта теңізі]] жағалауындағы елдерде жерсіндірілген. Қазақстанда сәндік өсімдік ретінде үйде, немесе [[оранжерея]]да өсіріледі. Кактустың сабағы шар, жұмыртқа, цилиндр, діңгек, жапырақ сияқты жалпақ пішінді, бунақталған болады, түсі жасыл. Сабағының биіктігі 2 – 5 см-ден 10 – 15 м-ге дейін жетеді. Сабағының қабығы мен өзегінде су жиналады, мысалы, кейбір ірі кактустардың сабағында 2000 л-ге дейін су болады. Олардың бір ерекшелігі – суды үнемді пайдалануында. Техас кактустарын зерттеу нәтижесінде, үш ай қуаңшылық кезінде де көпқылтанды опунция (Opuntіa polyacantha) сабағының құрамында 81% су сақталғаны байқалды. Көпшілігінің жапырақтары болмайды (нағыз жапырақ тек – перескияда сақталған), кейбір түрлерінде біз сияқты (опунцияда), немесе қабыршақ тәрізді (рипсалисте) келеді. Гүлі дара орналасқан, алуан түске боялған. Аналығы 3, кейде көптеген жеміс жапырақтарынан тұрады. Аталығы өте көп (мысалы, карнегиде 3500-ға жетеді). [[Жеміс]]і – етті, жидек тәрізді. Кактус тағам (жемісі мен шырынды сабағы), діңі – отын және құрылыс материалы ретінде пайдаланылады. Кейбір түрлерінен (лофофора, селеницереус) дәрілік препараттар жасалады.<ref name="test">Қазақстан Энциклопедиясы</ref> === Пайдасы === Кактус гүлі компьютер бөлмеде тұрғаны өте пайдалы. Ол көздің бұзылмауына үлкен үлесін тигізеді. Бірақ жатар бөлмеге қоюға тыйым салынады. Одан көптеген дәрі-дәрмектер жасайды == Суреттер == <gallery> File:CactussesfrmBotanicGardenofBAS3.jpg File:Cactus fruit bg2.jpg File:CactussesfrmBotanicGardenofBAS2.jpg </gallery> == Сілтемелер == <references/> == Сыртқы сілтемелер == * [http://bigox.kz/kaktus/ Bigox.kz Кактус реферат] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140305085140/http://bigox.kz/kaktus/ |date=2014-03-05 }} (қазақша) {{wikify}} [[Санат:Кактустер]] {{stub}} tljldej7a1btk45cyur56nh22k5sn9z 0 22077 3597976 3542913 2026-05-01T17:21:26Z Шерзод Раманкулов 180591 Орфографиялық қателені түзету (органимз-организм) 3597976 wikitext text/x-wiki [[Сурет:PBR322 plasmid.gif|thumb| right]] '''Ген''' ({{lang-grc|γένος}} — тұқым, тек) — тұқым қуалаудың қандай да бір элементтер белгісін қалыптастыруға жауапты материалдық бірлік. Генде [[жасуша]]ның құрылымы мен қызметін анықтайтын [[генетикалық ақпарат]] болады. Бір организмнің гендер жиынтығы оның генотипін құрайды. Ген терминін алғаш рет 1909 жылы Дания ғалымы В.Йогансен енгізді. Барлық гендер [[ДНҚ]]-дан тұрады және әрбір жеке жасушадағы мыңдаған осындай гендер жеке ДНҚ молекуларының үзіндісі түрінде емес, хромосома деп аталатын, ірі құрылымдық бірлік құрамында болады. Жасушаның бөлінуі кезінде бұл [[хромосомалар]] екі еселенеді және жаңа түзілген жас жасушалар осындай ата-аналық гендер жиынтығының көшірмесін алады. Соның нәтижесінде жасушаның барлық белгілері (қасиеттері) [[ұрпақ]]тан ұрпаққа беріледі, яғни тұқым қуалайды. Әртүрлі организмдердегі геннің орташа ұзындығы 1000 нуклеотид негіздерінің жұбынан құралады деп есептеуге болады. Мыс., жануарларда кездесетін SV-40 [[вирус]]ындағы ДНҚ-ның ұзындығы 5000 нуклеотид, яғни ол 5 геннен; Т4 бактериофагы — 200, ішек бактериясы — 4600, ал адамның гаплоидты жасушасы 100000 — 500000 гендерден тұрады. 1865 жылы чех ғалымы Г. Мендел [[организм]] белгілерінің жеке тұқым қуалайтынын және шағылысу (будандастыру) кезінде ұрпақтарында жоғалмай сақталатынын анықтады. [[Сурет:DNA_transcription.png|thumb| left]] Будандардың бірінші ұрпағында ата-ананың біреуінің ғана белгісінің басым болуы доминанттық деп аталады. Генетикада гендерді латын әліпбиінің әріптерімен белгілеу қалыптасқан, мысалы, доминантты генді бас әріппен (А), ал рецессивті (басылыңқы) генді кіші (а) әріппен белгілейді. Микроорганизмдерде белгілі бір қосылыстар синтезіне жауапты гендерді сол қосылыстар атауының алғашқы әріптерімен және “+” (қосу) белгісімен белгілейді, мыс., hіs+ — гистидин гені, leu+ — лейцин гені, тағы да басқа Гаметалардың түзілуі мен ұрықтану процестеріндегі әртүрлі гендер бойынша белгілердің тәуелсіз ажырауы мен гомологтық емес хромосомалар әрекетінің арасындағы қатарластық (параллелизм), тұқым қуалаушылықтың хромосомалық теориясының негізін қалады. Бұл [[теория]] бойынша гендер хромосомаларда тізбектеле орналасады да, олар тұқым қуалаушылықтың материалдық негізін қалайды (қ. Мейоз). Жасушадағы ақуыздың синтезделуі және олардың қарым-қатынасы туралы ақпарат тек гендерде болады, яғни көптеген гендер белгілі бір [[ақуыз]] (полипептидті тізбек) синтезіне жауапты. Ақуыз синтезін бақылай отырып, Ген организмдегі барлық химиялық реакцияларды басқарады, яғни оның белгілерін (мысалы, [[шаш]]тың түсін, [[қан]]ның тобын, өсуді және т.с.с.) анықтайды. Гендер өзінде болатын ферменттер құрылымы және басқа жасушалық ақуыздар туралы ақпарат есебінен жасушалық метаболизмге бақылау жасайды. Ал ферменттер тірі организмдерде жүретін барлық химиялық реакцияларды басқаратын биокатализатор рөлін атқарады.Геннің құрылымы мен қызметін, ген мен ферменттер арасындағы өзара байланысты әрі қарай тереңдете зерттеудің нәтижесінде “бір ген — бір полипептид” деген ұғым тұжырымдалды. Геннің қызметі туралы қазіргі көзқарастың қалыптасуына [[Америка]] ғалымдары Д. Бидл, Э. Тейтем (Татум) және С. Бензер жүргізген зерттеулердің әсері көп болды (1940 — 60). ----[[ДНҚ]]-да “жазылған” (кодталған) тұқым қуалау туралы генетикалық ақпарат [[РНҚ]] молекуласына беріледі де, ақуыз биосинтезі (трансляция) нәтижесінде ақуыз молекулалары құрылымынан көрініс табады. Генетикалық ақпараттың [[ДНҚ]]-дан [[РНҚ]] арқылы полипептидтер мен ақуыздарға тасымалдануы экспрессия немесе гендердің көрінуі деп аталады. ДНҚ-ның басқа гендердің белсенділігін реттейтін бөліктерін реттеуші гендер деп атайды. Реттеуші гендер басқа молекулалармен әрекеттесе отырып, сол жасушадағы ақуыз синтезіне әсер етеді. Геннің маңызды қасиеттерінің бірі — олардың жоғары тұрақтылығының (ұрпақтар бойында өзгермеушілігі) тұқым қуалағыш өзгерістерге — мутацияға ұшырау қабілеттілігімен үйлесімділігі. Бұл [[қасиет]] табиғи сұрыпталудың, оның нәтижесінде организмдер өзгергіштігінің негізі болып табылады.<ref>Вирусология, иммунология, генетика, молекулалық биология. Орысша-қазақша сөздік. – Алматы, «Ана тілі» баспасы, 1993 жыл. ISBN 5-630-0283-X</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Генетика}} [[Санат:ДНҚ]] [[Санат:Генетика]] p14oceiw1vv82jzl0ei9oiklvh7kzvs 3597977 3597976 2026-05-01T17:22:29Z Шерзод Раманкулов 180591 3597977 wikitext text/x-wiki [[Сурет:PBR322 plasmid.gif|thumb| right]] '''Ген''' ({{lang-grc|γένος}} — тұқым, тек) — тұқым қуалаудың қандай да бір элементтер белгісін қалыптастыруға жауапты материалдық бірлік. Генде [[жасуша]]ның құрылымы мен қызметін анықтайтын [[генетикалық ақпарат]] болады. Бір организмнің гендер жиынтығы оның генотипін құрайды. Ген терминін алғаш рет 1909 жылы Дания ғалымы В.Йогансен енгізді. Барлық гендер [[ДНҚ]]-дан тұрады және әрбір жеке жасушадағы мыңдаған осындай гендер жеке ДНҚ молекуларының үзіндісі түрінде емес, хромосома деп аталатын, ірі құрылымдық бірлік құрамында болады. Жасушаның бөлінуі кезінде бұл [[хромосомалар]] екі еселенеді және жаңа түзілген жас жасушалар осындай ата-аналық гендер жиынтығының көшірмесін алады. Соның нәтижесінде жасушаның барлық белгілері (қасиеттері) [[ұрпақ]]тан ұрпаққа беріледі, яғни тұқым қуалайды. Әртүрлі организмдердегі геннің орташа ұзындығы 1000 нуклеотид негіздерінің жұбынан құралады деп есептеуге болады. Мыс., жануарларда кездесетін SV-40 [[вирус]]ындағы ДНҚ-ның ұзындығы 5000 нуклеотид, яғни ол 5 геннен; Т4 бактериофагы — 200, ішек бактериясы — 4600, ал адамның гаплоидты жасушасы 100000 — 500000 гендерден тұрады. 1865 жылы чех ғалымы Г. Мендел [[организм]] белгілерінің жеке тұқым қуалайтынын және шағылысу (будандастыру) кезінде ұрпақтарында жоғалмай сақталатынын анықтады. [[Сурет:DNA_transcription.png|thumb| left]] Будандардың бірінші ұрпағында ата-ананың біреуінің ғана белгісінің басым болуы доминанттық деп аталады. Генетикада гендерді латын әліпбиінің әріптерімен белгілеу қалыптасқан, мысалы, доминантты генді бас әріппен (А), ал рецессивті (басылыңқы) генді кіші (а) әріппен белгілейді. Микроорганизмдерде белгілі бір қосылыстар синтезіне жауапты гендерді сол қосылыстар атауының алғашқы әріптерімен және “+” (қосу) белгісімен белгілейді, мыс., hіs+ — гистидин гені, leu+ — лейцин гені, т.б. Гаметалардың түзілуі мен ұрықтану процестеріндегі әртүрлі гендер бойынша белгілердің тәуелсіз ажырауы мен гомологтық емес хромосомалар әрекетінің арасындағы қатарластық (параллелизм), тұқым қуалаушылықтың хромосомалық теориясының негізін қалады. Бұл [[теория]] бойынша гендер хромосомаларда тізбектеле орналасады да, олар тұқым қуалаушылықтың материалдық негізін қалайды (қ. Мейоз). Жасушадағы ақуыздың синтезделуі және олардың қарым-қатынасы туралы ақпарат тек гендерде болады, яғни көптеген гендер белгілі бір [[ақуыз]] (полипептидті тізбек) синтезіне жауапты. Ақуыз синтезін бақылай отырып, Ген организмдегі барлық химиялық реакцияларды басқарады, яғни оның белгілерін (мысалы, [[шаш]]тың түсін, [[қан]]ның тобын, өсуді және т.с.с.) анықтайды. Гендер өзінде болатын ферменттер құрылымы және басқа жасушалық ақуыздар туралы ақпарат есебінен жасушалық метаболизмге бақылау жасайды. Ал ферменттер тірі организмдерде жүретін барлық химиялық реакцияларды басқаратын биокатализатор рөлін атқарады.Геннің құрылымы мен қызметін, ген мен ферменттер арасындағы өзара байланысты әрі қарай тереңдете зерттеудің нәтижесінде “бір ген — бір полипептид” деген ұғым тұжырымдалды. Геннің қызметі туралы қазіргі көзқарастың қалыптасуына [[Америка]] ғалымдары Д. Бидл, Э. Тейтем (Татум) және С. Бензер жүргізген зерттеулердің әсері көп болды (1940 — 60). ----[[ДНҚ]]-да “жазылған” (кодталған) тұқым қуалау туралы генетикалық ақпарат [[РНҚ]] молекуласына беріледі де, ақуыз биосинтезі (трансляция) нәтижесінде ақуыз молекулалары құрылымынан көрініс табады. Генетикалық ақпараттың [[ДНҚ]]-дан [[РНҚ]] арқылы полипептидтер мен ақуыздарға тасымалдануы экспрессия немесе гендердің көрінуі деп аталады. ДНҚ-ның басқа гендердің белсенділігін реттейтін бөліктерін реттеуші гендер деп атайды. Реттеуші гендер басқа молекулалармен әрекеттесе отырып, сол жасушадағы ақуыз синтезіне әсер етеді. Геннің маңызды қасиеттерінің бірі — олардың жоғары тұрақтылығының (ұрпақтар бойында өзгермеушілігі) тұқым қуалағыш өзгерістерге — мутацияға ұшырау қабілеттілігімен үйлесімділігі. Бұл [[қасиет]] табиғи сұрыпталудың, оның нәтижесінде организмдер өзгергіштігінің негізі болып табылады.<ref>Вирусология, иммунология, генетика, молекулалық биология. Орысша-қазақша сөздік. – Алматы, «Ана тілі» баспасы, 1993 жыл. ISBN 5-630-0283-X</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Генетика}} [[Санат:ДНҚ]] [[Санат:Генетика]] slrqxm1z0iged1wcpvljrvq3tin4yvd 0 22124 3597855 3538576 2026-05-01T14:33:02Z TheNomadEditor 120280 3597855 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Ertostik.jpg|нобай|Ер Төстік|271x271 нүкте]] '''«Ер Төстік»''' – қазақ батырлық ертегілерінің ең көне үлгісі. «Ер Төстікте» ерте дәуірдегі халықтың мифтік танымы, ырымдары мен әдет-ғұрыптарының бәрі бар. == Оқиға желісі == Төстік қиял-ғажайып жағдайда дүниеге келіп өседі. Жылан Бапы ханның жұмсауымен Төстіктің Темір хан еліне барып, онда қалыңдықты алу үшін сайысқа түсуі, осы сайыста кейіпкердің өз күшімен емес, керемет достарының арқасында жеңуі – қиял-ғажайып ертегінің заңдылығы. Мысалы, Шалқұйрық – тек жүйрік ат қана емес, алдағыны болжай алатын қабілеті бар, неше түрлі сиқырды білетін, адамша сөйлеп, адамша іс-әрекет қылатын қасиетті жануар. Ал жер астында Төстікке дос болатын Желаяқ, Таусоғар, Көлтауысар сияқты кейіпкерлер – мифтік танымның сипаты. Ертедегі адамдардың мифтік түсінігі бойынша, желдің, таудың, судың "иелері" болған. Кейінгі замандарда олар көркемдік сипат алып, "достар осындай болса екен" деген адам арманын жүзеге асырушы бейнелер ретінде қабылданған.<ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref> == Кейіпкерлер == *Ерназар - Төстіктің әкесі *Төстік *Кенжекей - Төстіктің жары *Таусоғар - тау қопаратын күші бар алып күш-қуат иесі *Желаяқ - айшылық алыс жерлерді бірер сәтте басып өтетін жылдамдық иесі *Көлтауысар - Көл суын бір сәтте жұтып қоя алатын адам *Саққұлақ - адам құлағы жетпейтін жерден дыбысты ести алады *Мыстан *Бапы хан *Шойынқұлақ ==Дереккөздер== <references/> == Тағы қараңыз == *[[Таусоғар]] *[[Ер Төстік және Айдаһар]] [[Санат:Қазақстан әдебиеті]] [[Санат:Қазақ ертегілері]] [[Санат:Қазақ мифологиясы]] 90929o4p0a48l4a0nrpoq2iijbb96x6 0 22727 3597758 3597687 2026-05-01T13:10:13Z 1nter pares 146705 ДЕРЕККӨЗДЕР? [[Арнайы:Үлесі/~2026-26490-44|~2026-26490-44]] ([[Қатысушы талқылауы:~2026-26490-44|талқылауы]]) істеген нөмір 3597687 нұсқасын [[Уикипедия:Жоққа шығару|жоққа шығарды]] 3597758 wikitext text/x-wiki '''Болатбек Серікбайұлы Әбдірәсілов''' ([[15 шілде]] [[1958 жыл]], [[Қызылорда облысы]], [[Қызылорда]]) — биология ғылымдарының докторы (1997), Халықаралық ақпарат академиясы (1998), Қазақстан Республикасының жоғары мектебі және Халықаралық Жоғары мектебі ғылыми академиясының академигі (2002). Қазақстан Білім беру ісінің үздігі. == Өмірбаяны == * [[Қызылорда педагогикалық институты]]н (1979, қазіргі [[Қызылорда]] мемлекеттік университеті) бітірген. * [[КСРО Ғылым академиясы]]ның [[Биофизика институты]]ның аспирантурасын (1986) бітірген. == Еңбек жолы == * 1980–1986 жылдары КСРО ҒА Биофизика институтында стажер-зерттеуші болды. * 1979–1980 жылдары педагогикалық институтта оқытушы, кейін аға оқытушы, доцент, декан, проректор (1986–1994) қызметтерін атқарды. * 1994–1996 жылдары Ресей Ғылым академиясының Жасушалар биофизикасы институтында аға ғылыми қызметкер болды. * 1996–1998 жылдары Қызылорда гуманитарлық университетінің ректоры, 1998–2000 жылдары Қызылорда мемлекеттік университетінің бірінші проректоры қызметін атқарды. * 2000–2001 жылдары Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің ақпараттық және тестілеу орталығының директоры болды. * 2001–2007 жылдары ҚР Білім және ғылым министрлігінің Мониторинг және бақылау департаменті директорының орынбасары, Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім департаментінің директоры, Білім және ғылым саласындағы қадағалау және аттестаттау комитетінің төрағасы қызметтерін атқарды. * 2007–2010 жылдары Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің мемлекеттік инспекторы — Астана қаласының кураторы. * 2010–2012 жылдары ҚР Білім және ғылым министрлігінің жауапты хатшысы болды. * 2012–2016 жылдары Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының ректоры. * 2016–2017 жылдары ҚР Президенті Әкімшілігінің сектор меңгерушісі. * 2017–2018 жылдары ҚР БҒМ Ғылым комитетінің төрағасы қызметтерін атқарды. * 2018–2021 жылдары Халықаралық қазақ-түрік университетінің президенті болды. * 2021 жылдан бастап Қарағанды индустриялық университетінің ректоры.<ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023</ref> == Ғылыми еңбектері == * Оның ғылыми еңбектері [[женьшень]] өсімдігінен алынатын даммаран қатарындағы глюкозиттердің [[биофизика]]лық және [[биохимия]]лық, [[антигемолит]]тік активтілігінің молекулярлық аспектілеріне арналған. * 40-тан астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 1 монографияның авторы. == Марапаттары== * «Құрмет» орденімен (2005) марапатталған.<ref>“Қазақ Энциклопедиясы”</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:15 шілдеде туғандар]] [[Санат:1958 жылы туғандар]] [[Санат:Қызылордада туғандар]] [[Санат:Биология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Халықаралық ақпарат академиясы академиктері]] [[Санат:Қазақстан Республикасының жоғары мектебі ғылыми академиясы академиктері]] [[Санат:Халықаралық Жоғары мектебі ғылыми академиясы академиктері]] [[Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері]] [[Санат:Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті оқытушылары]] [[Санат:Қызылорда гуманитарлық университетінің ректорлары]] [[Санат:Қазақстан биологтары]] [[Санат:Құрмет орденінің иегерлері]] ab4zpyegl1djxy7jkztyneopto5mvkd 0 25379 3597716 3404336 2026-05-01T12:22:48Z Rasulbek Adil 176232 3597716 wikitext text/x-wiki '''Алматы дәрігерлер білімін жетілдіру институты'''– [[медицина]] саласындағы мамандар біліктілігін көтеруге арналған мемлекеттік [[жоғары оқу орны]]. [[Институт]] [[Алматы]]да 1963 ж. ұйымдастырылған. 1996 жылдан С.Д. Асфендияров атындағы [[Қазақ ұлттық медицина университеті]]нің құрамында. Институт ұжымы [[дәрігер]]лер білімін жетілдірумен қатар, ғылыми және алдын ала емдеу жұмыстарымен де шұғылданады. Институтта еліміздің М. Әлиев, Т.[[Төрегелді Шарманұлы Шарманов|Шарманов]], С. Балмұқанов, Ә. Ідірісов, Х. Мырзалиева, Ф.С. Каневская, Г.К. Ткаченко сияқты көрнекті маман-ғалымдары мен денсаулық сақтау ісінің белгілі ұйымдастырушылары қызмет етті. Қазір ин-т ұжымында 35 [[ғылым докторы]], 150 [[ғылым кандидаты]] жұмыс істейді.<ref>Қазақ ұлттық энциклопедиясы</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1963 жылы құрылған оқу орындары]] [[Санат:Қазақ ұлттық медицина университеті]] [[Санат:Қазақстандағы медицина]] [[Санат:Қазақстанның бұрынғы жоғарғы оқу орындары]] sabvcca1a818ykbuu93c5soyqhmftjh 0 26032 3598354 3597556 2026-05-02T11:50:09Z Kasymov 10777 3598354 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Мүсілім Базарбаев|Туған күні=15.05.1927|Қайтыс болған күні=09.11.1995|Туған жері=[[Қызылорда облысы]], {{туғанжері|Сырдария ауданы (Қызылорда облысы){{!}}Сырдария ауданы|Сырдария ауданында (Қызылорда облысы)}}, Кекірелі ауылы|Қайтыс болған жері={{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}|Мамандығы=[[әдебиеттанушы]]|Білімі=[[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]] (1948) |Мансабы=мемлекет қайраткері, Қазақ КСР Мәдениет министрі, Сыртқы істер министрі|Марапаттары={{Еңбек Қызыл Ту ордені}} {{Еңбек Қызыл Ту ордені}}}} '''Мүсілім Базарбаев''' ({{туғанкүні|15|05|1927}} [[Қызылорда облысы]] [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданы]] [[Кекірелі]] ауылы – {{қайтысболғанкүні|9|11|1995}}, [[Алматы]] қаласы) – әдебиеттанушы, [[филология]] ғылымдарының докторы (1971), [[профессор]] (1993).<ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref> ҚазМУ-ды (''1948, қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]'') және СОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясын (1956) бітірген. Қазақстан Ғылым Академиясының Тіл және әдебиет институтының директорының орынбасары (1956–1961), Әдебиет және өнер институтының директоры (1961–1970; 1981–1986), Қазақ КСР-і Мәдениет (1970–1976) және Сыртқы істер министрі (1976–1981), Әдебиет және өнер институтында аға (1986), жетекші ғылыми қызметкер (1986–1988), бөлім меңгерушісі (1988–1995) қызметтерін атқарған.<ref>«Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7</ref> Ғылыми-зерттеу еңбектері қазақ әдебиетінің көркемдік ерекшеліктері, [[әдебиеттану]] мәселелеріне арналған. 3 томдық «Қазақ әдебиетінің тарихы» (1960–1967), ''«20–30-жылдардағы қазақ әдебиеті»'' ұжымдық монографияларын құрастыруға жетекшілік жасады ([[1998]]). ''«Қазақ поэзиясындағы ұлттық дәстүрлер және жаңашылдық»'' деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Әкімшіл-әміршіл жүйенің тыйым салуына қарамастан, докторлық диссертацияның бір тарауын [[Шәкәрім Құдайбердіұлы|Шәкерім Құдайбердіұлына]] арнап, ақынның алғашқы зерттеушілерінің бірі болды. Көркем аудармалары қазақ тілінде жарық көрді. 2 рет [[Еңбек Қызыл Ту ордені|Еңбек Қызыл Ту орденімен]] марапатталған.<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref><ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref><ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref> == Шығармалары == * Живые традиции, А.-А., 1962; * Әдебиет және дәуір, А., 1966; * Қаһарлы жылдар жыры, А., 1968; * Эстетическое богатство нашей литературы, А.-А., 1976; * Көрікті ойдан – көркем сөз, А., 1994; * Казахская поэзия: художественные искания (к традициям Абая), А., 1995; * Замана тудырған әдебиет, А., 1997. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.ektu.kz/cgi-bin/irbis64r/cgiirbis_64.exe?Z21ID=&I21DBN=KAZ&P21DBN=KAZ&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=fullw&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=3&S21P02=0&S21P03=A=&S21COLORTERMS=0&S21STR=%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2,%20%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC ЕКТУ]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Санат:Қазақ әдебиетін зерттеушілер]] [[Санат:Қазақстан филологтары]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:Қазақ КСР министрлері]] m9kl8t2msdmt4183ph2tgdk9etkls6b 3598356 3598354 2026-05-02T11:50:35Z Kasymov 10777 «[[Санат:Қазақстан ғалымдары|Қазақстан ғалымдары]]» деген санатты аластады; «[[Санат:Филология ғылымдарының докторлары|Филология ғылымдарының докторлары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3598356 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Мүсілім Базарбаев|Туған күні=15.05.1927|Қайтыс болған күні=09.11.1995|Туған жері=[[Қызылорда облысы]], {{туғанжері|Сырдария ауданы (Қызылорда облысы){{!}}Сырдария ауданы|Сырдария ауданында (Қызылорда облысы)}}, Кекірелі ауылы|Қайтыс болған жері={{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}|Мамандығы=[[әдебиеттанушы]]|Білімі=[[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]] (1948) |Мансабы=мемлекет қайраткері, Қазақ КСР Мәдениет министрі, Сыртқы істер министрі|Марапаттары={{Еңбек Қызыл Ту ордені}} {{Еңбек Қызыл Ту ордені}}}} '''Мүсілім Базарбаев''' ({{туғанкүні|15|05|1927}} [[Қызылорда облысы]] [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданы]] [[Кекірелі]] ауылы – {{қайтысболғанкүні|9|11|1995}}, [[Алматы]] қаласы) – әдебиеттанушы, [[филология]] ғылымдарының докторы (1971), [[профессор]] (1993).<ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref> ҚазМУ-ды (''1948, қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]'') және СОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясын (1956) бітірген. Қазақстан Ғылым Академиясының Тіл және әдебиет институтының директорының орынбасары (1956–1961), Әдебиет және өнер институтының директоры (1961–1970; 1981–1986), Қазақ КСР-і Мәдениет (1970–1976) және Сыртқы істер министрі (1976–1981), Әдебиет және өнер институтында аға (1986), жетекші ғылыми қызметкер (1986–1988), бөлім меңгерушісі (1988–1995) қызметтерін атқарған.<ref>«Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7</ref> Ғылыми-зерттеу еңбектері қазақ әдебиетінің көркемдік ерекшеліктері, [[әдебиеттану]] мәселелеріне арналған. 3 томдық «Қазақ әдебиетінің тарихы» (1960–1967), ''«20–30-жылдардағы қазақ әдебиеті»'' ұжымдық монографияларын құрастыруға жетекшілік жасады ([[1998]]). ''«Қазақ поэзиясындағы ұлттық дәстүрлер және жаңашылдық»'' деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Әкімшіл-әміршіл жүйенің тыйым салуына қарамастан, докторлық диссертацияның бір тарауын [[Шәкәрім Құдайбердіұлы|Шәкерім Құдайбердіұлына]] арнап, ақынның алғашқы зерттеушілерінің бірі болды. Көркем аудармалары қазақ тілінде жарық көрді. 2 рет [[Еңбек Қызыл Ту ордені|Еңбек Қызыл Ту орденімен]] марапатталған.<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref><ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref><ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref> == Шығармалары == * Живые традиции, А.-А., 1962; * Әдебиет және дәуір, А., 1966; * Қаһарлы жылдар жыры, А., 1968; * Эстетическое богатство нашей литературы, А.-А., 1976; * Көрікті ойдан – көркем сөз, А., 1994; * Казахская поэзия: художественные искания (к традициям Абая), А., 1995; * Замана тудырған әдебиет, А., 1997. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.ektu.kz/cgi-bin/irbis64r/cgiirbis_64.exe?Z21ID=&I21DBN=KAZ&P21DBN=KAZ&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=fullw&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=3&S21P02=0&S21P03=A=&S21COLORTERMS=0&S21STR=%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2,%20%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC ЕКТУ]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Санат:Қазақ әдебиетін зерттеушілер]] [[Санат:Қазақстан филологтары]] [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:Қазақ КСР министрлері]] evbyte1idd8goqbqvfvh6aa4qoyo6vr 3598357 3598356 2026-05-02T11:50:48Z Kasymov 10777 «[[Санат:Әдебиеттанушылар|Әдебиеттанушылар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3598357 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Мүсілім Базарбаев|Туған күні=15.05.1927|Қайтыс болған күні=09.11.1995|Туған жері=[[Қызылорда облысы]], {{туғанжері|Сырдария ауданы (Қызылорда облысы){{!}}Сырдария ауданы|Сырдария ауданында (Қызылорда облысы)}}, Кекірелі ауылы|Қайтыс болған жері={{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}|Мамандығы=[[әдебиеттанушы]]|Білімі=[[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]] (1948) |Мансабы=мемлекет қайраткері, Қазақ КСР Мәдениет министрі, Сыртқы істер министрі|Марапаттары={{Еңбек Қызыл Ту ордені}} {{Еңбек Қызыл Ту ордені}}}} '''Мүсілім Базарбаев''' ({{туғанкүні|15|05|1927}} [[Қызылорда облысы]] [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданы]] [[Кекірелі]] ауылы – {{қайтысболғанкүні|9|11|1995}}, [[Алматы]] қаласы) – әдебиеттанушы, [[филология]] ғылымдарының докторы (1971), [[профессор]] (1993).<ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref> ҚазМУ-ды (''1948, қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]'') және СОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясын (1956) бітірген. Қазақстан Ғылым Академиясының Тіл және әдебиет институтының директорының орынбасары (1956–1961), Әдебиет және өнер институтының директоры (1961–1970; 1981–1986), Қазақ КСР-і Мәдениет (1970–1976) және Сыртқы істер министрі (1976–1981), Әдебиет және өнер институтында аға (1986), жетекші ғылыми қызметкер (1986–1988), бөлім меңгерушісі (1988–1995) қызметтерін атқарған.<ref>«Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7</ref> Ғылыми-зерттеу еңбектері қазақ әдебиетінің көркемдік ерекшеліктері, [[әдебиеттану]] мәселелеріне арналған. 3 томдық «Қазақ әдебиетінің тарихы» (1960–1967), ''«20–30-жылдардағы қазақ әдебиеті»'' ұжымдық монографияларын құрастыруға жетекшілік жасады ([[1998]]). ''«Қазақ поэзиясындағы ұлттық дәстүрлер және жаңашылдық»'' деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Әкімшіл-әміршіл жүйенің тыйым салуына қарамастан, докторлық диссертацияның бір тарауын [[Шәкәрім Құдайбердіұлы|Шәкерім Құдайбердіұлына]] арнап, ақынның алғашқы зерттеушілерінің бірі болды. Көркем аудармалары қазақ тілінде жарық көрді. 2 рет [[Еңбек Қызыл Ту ордені|Еңбек Қызыл Ту орденімен]] марапатталған.<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref><ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref><ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref> == Шығармалары == * Живые традиции, А.-А., 1962; * Әдебиет және дәуір, А., 1966; * Қаһарлы жылдар жыры, А., 1968; * Эстетическое богатство нашей литературы, А.-А., 1976; * Көрікті ойдан – көркем сөз, А., 1994; * Казахская поэзия: художественные искания (к традициям Абая), А., 1995; * Замана тудырған әдебиет, А., 1997. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.ektu.kz/cgi-bin/irbis64r/cgiirbis_64.exe?Z21ID=&I21DBN=KAZ&P21DBN=KAZ&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=fullw&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=3&S21P02=0&S21P03=A=&S21COLORTERMS=0&S21STR=%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2,%20%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC ЕКТУ]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Санат:Қазақ әдебиетін зерттеушілер]] [[Санат:Қазақстан филологтары]] [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:Қазақ КСР министрлері]] [[Санат:Әдебиеттанушылар]] 48xl03lc7895o4j9qw19gi2zdt5qwwf 3598358 3598357 2026-05-02T11:51:06Z Kasymov 10777 «[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3598358 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Мүсілім Базарбаев|Туған күні=15.05.1927|Қайтыс болған күні=09.11.1995|Туған жері=[[Қызылорда облысы]], {{туғанжері|Сырдария ауданы (Қызылорда облысы){{!}}Сырдария ауданы|Сырдария ауданында (Қызылорда облысы)}}, Кекірелі ауылы|Қайтыс болған жері={{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}|Мамандығы=[[әдебиеттанушы]]|Білімі=[[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]] (1948) |Мансабы=мемлекет қайраткері, Қазақ КСР Мәдениет министрі, Сыртқы істер министрі|Марапаттары={{Еңбек Қызыл Ту ордені}} {{Еңбек Қызыл Ту ордені}}}} '''Мүсілім Базарбаев''' ({{туғанкүні|15|05|1927}} [[Қызылорда облысы]] [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданы]] [[Кекірелі]] ауылы – {{қайтысболғанкүні|9|11|1995}}, [[Алматы]] қаласы) – әдебиеттанушы, [[филология]] ғылымдарының докторы (1971), [[профессор]] (1993).<ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref> ҚазМУ-ды (''1948, қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]'') және СОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясын (1956) бітірген. Қазақстан Ғылым Академиясының Тіл және әдебиет институтының директорының орынбасары (1956–1961), Әдебиет және өнер институтының директоры (1961–1970; 1981–1986), Қазақ КСР-і Мәдениет (1970–1976) және Сыртқы істер министрі (1976–1981), Әдебиет және өнер институтында аға (1986), жетекші ғылыми қызметкер (1986–1988), бөлім меңгерушісі (1988–1995) қызметтерін атқарған.<ref>«Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7</ref> Ғылыми-зерттеу еңбектері қазақ әдебиетінің көркемдік ерекшеліктері, [[әдебиеттану]] мәселелеріне арналған. 3 томдық «Қазақ әдебиетінің тарихы» (1960–1967), ''«20–30-жылдардағы қазақ әдебиеті»'' ұжымдық монографияларын құрастыруға жетекшілік жасады ([[1998]]). ''«Қазақ поэзиясындағы ұлттық дәстүрлер және жаңашылдық»'' деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Әкімшіл-әміршіл жүйенің тыйым салуына қарамастан, докторлық диссертацияның бір тарауын [[Шәкәрім Құдайбердіұлы|Шәкерім Құдайбердіұлына]] арнап, ақынның алғашқы зерттеушілерінің бірі болды. Көркем аудармалары қазақ тілінде жарық көрді. 2 рет [[Еңбек Қызыл Ту ордені|Еңбек Қызыл Ту орденімен]] марапатталған.<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref><ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref><ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref> == Шығармалары == * Живые традиции, А.-А., 1962; * Әдебиет және дәуір, А., 1966; * Қаһарлы жылдар жыры, А., 1968; * Эстетическое богатство нашей литературы, А.-А., 1976; * Көрікті ойдан – көркем сөз, А., 1994; * Казахская поэзия: художественные искания (к традициям Абая), А., 1995; * Замана тудырған әдебиет, А., 1997. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.ektu.kz/cgi-bin/irbis64r/cgiirbis_64.exe?Z21ID=&I21DBN=KAZ&P21DBN=KAZ&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=fullw&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=3&S21P02=0&S21P03=A=&S21COLORTERMS=0&S21STR=%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2,%20%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC ЕКТУ]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Санат:Қазақ әдебиетін зерттеушілер]] [[Санат:Қазақстан филологтары]] [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:Қазақ КСР министрлері]] [[Санат:Әдебиеттанушылар]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] g3h96m3izuhy3f2pc098uygjz9zzcj9 0 26181 3598321 3564385 2026-05-02T10:04:01Z Rasulbek Adil 176232 3598321 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Василий Владимирович Бартольд |Шынайы есімі = |Суреті = Vasily Bartold.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 15.11.1869 |Туған жері = {{туғанжері|Санкт-Петербург|Санкт-Петербургте}}, [[Ресей империясы]] |Қайтыс болған күні = 19.8.1930 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Санкт-Петербург{{!}}Ленинград|Санкт-Петербургте}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Азаматтығы = [[Сурет:Flag of Russia.svg|25px]] [[Ресей империясы]]→ <br /> [[Сурет:Flag of the Soviet Union (1936 – 1955).svg|25px]] [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Ғылыми аясы = [[Шығыстану|шығыстану]], [[Тарих|тарих]], [[Филология|филология]] |Жұмыс орны = [[Санкт-Петербург мемлекеттік университеті|СПМУ]] |Ғылыми дәрежесі = тарих ғылымының докторы |Ғылыми атағы = СПҒА академигі, КСРО ҒА академигі |Альма-матер = [[Санкт-Петербург мемлекеттік университеттің Шығыс факультеті|Санкт-Петербург университеті]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = [[Анатолий Несторович Генко|А.Н. Генко]] <br /> [[Игнатий Юлианович Крачковский|И.Ю. Крачковский]] <br /> [[Рихард Рихардович Фасмер|Р.Р. Фасмер]] |Несімен белгілі = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = Vasily Bartold }} '''Василий Владимирович Бартольд''' (3 [[15 қараша|[15] қараша]] [[1869 жыл|1869]], [[Санкт-Петербург]], [[Ресей империясы]] – [[19 тамыз]] [[1930 жыл|1930]], сонда) – ғалым, шығыстанушы, профиссионалдық (1906), [[академия|aкадемиясы]] (1913). 1891 жылы Санкт-Петербург университетінің шығыс тілі факультетін бітіріп, сонда ғылыми және оқытушылық қызмет атқарды. "Туркестан в эпоху монгольского нашествия" [[монография]]сының (1898 ж.) бірінші бөлімі үшін оған [[магистр]] ғылыми атағы, ал екінші бөлімі үшін Шығыс тарихының докторы атағы берілді (1900 ж.). Бартольд - Таяу және Орта Шығыс халықтарының тарихы, географиясы, мәдениеті мен діні жөніндегі 400-ден аса ғылыми еңбектің авторы. Бартольдтың Орталық Азия және қазақ өлкесін мекендеген тайпалардың тарихы жөніндегі еңбектерінің ғылыми мәні зор. Бұл еңбектерін жазуда ол араб, парсы және жергілікті авторлардың материалдарын пайдаланды. Олардың ішіндегі аса құндылары: «[[Моңғол кезеңіне дейінгі Түркістандағы христиандық туралы]]» (1894), «1893 – 1894 жылдары ғылыми мақсатпен Орталық Азияға саяхат туралы есеп» (1897), «[[Жетісу тарихының очерктері]]» (1898), «[[Моңғол шапқыншылығы дәуіріндегі Түркістан]]» (1898–1900), «[[Ежелгі заманнан 17 ғасырға дейінгі Арал теңізі мен Әмударияның төменгі бойы туралы деректер]]» (1902), «[[Түркістанды суландыру тарихына]]» (1914), «[[Ұлықбек және оның заманы]]» (1918), «[[Түркістанның мәдени өмірінің тарихы]]» (1922), «[[Қырғыздардың тарихи очеркі]]» (1927), «[[Түркі-моңғол халықтарының тарихы]]» (1928), «[[Түрікмен тарихының очерктері]]» (1929), «[[Орта Азиядағы түркі халықтарының тарихы жөніндегі он екі дәріс]]» (1935). Бартольд Орта Азия мен Қазақстан халықтарының көне дәуірден бастап-ақ өзінің тарихы, мәдениеті болғанын ғылым түрде негіздеді. Ислам тарихы туралы «[[Халиф және сұлтан]]» (1912), «Ислам» (1918), «Мұсылман қауымы мәдениеті» (1918), «Мұсылман дүниесі» (1922), «Мусейлима» (1925), тағы басқа еңбектерін жазды. Ежелгі славяндар туралы жазған араб авторларының еңбектерін зерттеді. Шығыстану тарихына зор көңіл бөлді. «[[Еуропа мен Ресейде шығысты зерттеу тарихы]]» (1911), «[[Петербург университеті шығыс тілдері факультетінің 1855–1905 жылдардағы қызметіне шолу]]» (1909) атты еңбектер жариялады. Бартольд 1905 – 13 жылы Орыс археология қоғамының Шығыс бөлімшесінің хатшысы, «Мир ислама» (1912 – 13), кейін «Мусульманский мир» (1917) журналдарын шығарушы әрі редакторы болды. 1918 жылы Орыс археология қоғамының шығыс бөлімінің меңгерушісі, Ресейдегі Антропология және этнография мұражайы жанындағы Радлов үйірмесінің төрағасы болды. 1921 жылы Азия музейінің жанынан құрылған Шығыс зерттеушілері алқасын және оның «[[Записки коллегии востоковедов]]» атты баспасөз органын басқарды. КСРО-дағы мұсылман халықтарының әліпбиін араб әрпінен латын әрпіне көшіру жөніндегі комиссияның жұмысына, Орта Азия университетін құруға, шығыстану кітапханаларын ұйымдастыруға, шығыс қолжазбаларын жинауға қатысты. Бартольдтың көптеген еңбектері ағылшын, француз, неміс, түрік, араб, парсы, тағы басқа тілдерге аударылған.<ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы.</ref><ref>"Қазақ телевизиясы". Энциклопедия. - Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. - 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5</ref><ref>«Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref><ref>Қазақ энциклопедиясы</ref> ==Шығармалары== *Сочинения, т. 1–6, М., 1963–68. *Сочинения. Т. 1 өкіметінің -6. М., [[1963]]-[[1968]]. Әдебиет: Умняков И., В.Бартольд, Таш., [[1926]]; *Крачковский Ю., В.Бартольд в истории исламоведения. Избр. соч., Т.5. М. Л., [[1956]]; *Смирнов Н., Очерки истории изучения ислама в СССР. М., [[1954]]. == Әдебиет == * Крачковксий И.Ю., В.В. Бартольд в истории исламоведения, Избр. соч., т. 5, М.-Л., 1958; * Байпаков К.М., Кумеков Б.Е., Бартольд, как историк и археолог средневекового Казахстана, «Изв. АН КазССР. Серия общественных наук», 1974, № 6. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * http://www.farsah.kz/rus/res/8 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100807170805/http://www.farsah.kz/rus/res/8 |date=2010-08-07 }} * http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/67070 {{commons|Category:Vasily Bartold}} [[Санат:Санкт-Петербург мемлекеттік университеті оқытушылары]] [[Санат:Императорлық Санкт-Петербург университетінің шығыс факультеті түлектері]] [[Санат:Петербург ғылым академиясының академиктері]] [[Санат:КСРО ғылым академиясының академиктері]] [[Санат:Санкт-Петербург 8-гимназиясы түлектері]] [[Санат:Ресей империясы арабтанушылары]] [[Санат:Ресей империясы тарихшылары]] [[Санат:Ресей империясы филологтары]] [[Санат:Ресей империясы исламтанушылары]] [[Санат:Ресей ғылым академиясының (1917-1925) академиктері]] [[Санат:Өзбекстан Ұлттық университетінің негізін қалаушылар]] [[Санат:Антропология және этнография мұражай директорлары]] [[Санат:Брокгауз және Ефрон энциклопедиялық сөздігі авторлары]] [[Санат:Императорлық православтық палестиналық қоғамы мүшелері]] [[Санат:Ислам тарихы]] [[Санат:Энциклопедиялар мен сөздіктер авторлары]] [[Санат:Санкт-Петербург мемлекеттік университеті шығыс факультеті оқытушылары]] [[Санат:КСРО түркітанушылары]] [[Санат:Ресей империясы түркітанушылары]] [[Санат:Ленинград шығыс институты оқытушылары]] [[Санат:Смоленск лютерандық зиратында жерленгендер]] sh2txt9age1p6qi5jg74jqjh7bx6jhq 0 26226 3597747 3582116 2026-05-01T12:56:50Z Janugyl 180535 /* Дереккөздер */ 3597747 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер|Есімі=Батыр хан ІІ|Титулы=[[Кіші жүз]]дің ханы|Ту=Flag of the Kazakh Khanate.svg|Басқара бастады=1748|Басқаруын аяқтады=1771|Ізашары=[[Әбілқайыр хан]]|Ізбасары=Байрамұқ хан|Қайтыс болған күні=1771|Қайтыс болған жері=[[Орынбор]]|Династия=[[Төре]]|Діні=[[Ислам]]|Әкесі=[[Қайып хан]]|Балалары=Қайып хан ІІ}} '''Батыр Қайыпұлы''' (туған жылы белгісіз — [[1771]]) — [[сұлтан]], [[Кіші жүз]]дің бір бөлігінің ханы (15.10.1748 — 1771).<ref>Материалы истории КССР, т. 2, ч. 2, М.—Л., 1956</ref> [[Жошы]]дан тараған [[Жәдік]] сұлтанның ұрпағы. [[Бұхара]]да оқып тәрбиеленген. 1728 жылы аз уақыт [[Хиуа]] тағында отырған. 1723 - 29 жылдары қазақ-жоңғар соғыстарында [[Шекті]] руының жасағын бастап, жеке басының батырлығы және қолбасшылық қабілетімен көзге түседі. XVIII ғасырдың 20-шы жылдарының аяқ кезінен бастап [[Әбілқайыр хан]]ның басты бақталастарының біріне айналды. [[Барақ сұлтан]]мен келісімге келіп, Әбілқайырдың өліміне себепші болды.<ref>Материалы по истории казахских ханств. XV — XVІІІ вв., А.-А., 1969</ref> 1731 жылдың желтоқсанда Батыр сұлтан [[Ресей]] бодандығын қабылдағанымен өзінің геосаяси мақсаттарын жүзеге асыруда [[жоңғарлар]]ға да иек сүйеуге тырысты.<ref>Левшин А.И., Описание киргиз-кайсацских орд и степей, 2-ое изд., А., 1996</ref> Әбілқайырдың қазасынан кейін, оның ұлы [[Нұралы хан]] ханның билігін мойындаудан бас тартты. 1748 жылдың қазан айында [[Әлімұлы]]ның [[Шекті]], [[Шөмекей]], [[Бозғыл]], [[Қарасақал]] руларының басшылары Батыр сұлтанды хан сайлайды. Бірақ Ресей өкіметі оны хан деп танымайды. 1750 - 60 жылдары Батыр хан Орта [[Азия]] жеріндегі хандармен бейбіт [[қарым-қатынас]] орнатады. Егде тартқан шағында [[Сырдария]]ның төменгі ағысындағы ордасында қайтыс болады.<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х</ref><ref>Аполлова М.Г., Присоединение Казахстана к России в 30 — 40 жж. ХVІІІ в., А.-А., 1948</ref> Батырның есімімен Қызылорда қаласында бір көше аталған (2021).<ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} {{stub}} [[Санат:Туған жылы белгісіздер]] [[Санат:Жәдік әулеті]] [[Санат:Қазақ сұлтандары]] [[Санат:Кіші жүз хандары]] [[Санат:Хиуа хандары]] [[Санат:Төрелер]] pgoioy2bm04542w61on4occhie01q2q 0 26370 3597790 2537406 2026-05-01T14:06:35Z Janugyl 180535 3597790 wikitext text/x-wiki '''Бердібаев Оңғарбек''' (7.11.1911, [[Қызылорда облысы]] [[Жаңақорған ауданы]] [[Төменарық ауылдық округі|Төменарық ауылы]] – 7.1.1972, [[Алматы]]) – [[дерматолог]]-ғалым, [[медицина]] [[ғылым]] докторы (1955), профессор (1956), Қазақстанның еңбек сіңірген ғылыми қайраткері (1961). Қазақ медицина институтын (қазіргі [[Қазақ ұлттық медицина университеті]]) бітірген (1937). 1937 – 46 жылы сол институтта тері-венерология кафедрасында ординатор, ассистент, [[доцент]], 1946 – 52 жылы [[Қазақстан Өлкелік патология]] институтында директордың ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары, директоры, [[микология]] секторының меңгерушісі. 1952 – 56 жылы Қазақ тері-[[венерология]] ғылым-зерттеу институтының директоры, 1956 жылдан өмірінің соңына дейін [[Алматы]] мемлекеттік медецина институтында кафедра меңгерушісі. Негізгі ғылыми еңбектері таз ауруларын емдеуге арналған. Тері-венерология ([[трихофития]], [[микроспория]]) ауруларын емдеу әдістерін табуға елеулі еңбек сіңірген [[Еңбек Қызыл Ту]] орденімен марапатталған. ==Дереккөздер</span>== «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] {{stub}} 9jpnnyg6ik24m9f2m7k3zpa7ej4515s 3597792 3597790 2026-05-01T14:08:29Z Janugyl 180535 3597792 wikitext text/x-wiki '''Бердібаев Оңғарбек''' (7.11.1911, [[Қызылорда облысы]] [[Жаңақорған ауданы]] [[Төменарық ауылдық округі|Төменарық ауылы]] – 7.1.1972, [[Алматы]]) – [[дерматолог]]-ғалым, [[медицина]] [[ғылым]] докторы (1955), профессор (1956), Қазақстанның еңбек сіңірген ғылыми қайраткері (1961). Қазақ медицина институтын (қазіргі [[Қазақ ұлттық медицина университеті]]) бітірген (1937). 1937 – 46 жылы сол институтта тері-венерология кафедрасында ординатор, ассистент, [[доцент]], 1946 – 52 жылы [[Қазақстан Өлкелік патология]] институтында директордың ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары, директоры, [[микология]] секторының меңгерушісі. 1952 – 56 жылы Қазақ тері-[[венерология]] ғылым-зерттеу институтының директоры, 1956 жылдан өмірінің соңына дейін [[Қазақ ұлттық медицина университеті|Қазақ ұлттық медицина университетінде]] кафедра меңгерушісі. Негізгі ғылыми еңбектері таз ауруларын емдеуге арналған. Тері-венерология ([[трихофития]], [[микроспория]]) ауруларын емдеу әдістерін табуға елеулі еңбек сіңірген [[Еңбек Қызыл Ту]] орденімен марапатталған. ==Дереккөздер</span>== «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] {{stub}} sr96x6ep3813e4lhi9fq0i3bz72awpd 3597797 3597792 2026-05-01T14:09:34Z Janugyl 180535 /* Дереккөздер */ 3597797 wikitext text/x-wiki '''Бердібаев Оңғарбек''' (7.11.1911, [[Қызылорда облысы]] [[Жаңақорған ауданы]] [[Төменарық ауылдық округі|Төменарық ауылы]] – 7.1.1972, [[Алматы]]) – [[дерматолог]]-ғалым, [[медицина]] [[ғылым]] докторы (1955), профессор (1956), Қазақстанның еңбек сіңірген ғылыми қайраткері (1961). Қазақ медицина институтын (қазіргі [[Қазақ ұлттық медицина университеті]]) бітірген (1937). 1937 – 46 жылы сол институтта тері-венерология кафедрасында ординатор, ассистент, [[доцент]], 1946 – 52 жылы [[Қазақстан Өлкелік патология]] институтында директордың ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары, директоры, [[микология]] секторының меңгерушісі. 1952 – 56 жылы Қазақ тері-[[венерология]] ғылым-зерттеу институтының директоры, 1956 жылдан өмірінің соңына дейін [[Қазақ ұлттық медицина университеті|Қазақ ұлттық медицина университетінде]] кафедра меңгерушісі. Негізгі ғылыми еңбектері таз ауруларын емдеуге арналған. Тері-венерология ([[трихофития]], [[микроспория]]) ауруларын емдеу әдістерін табуға елеулі еңбек сіңірген [[Еңбек Қызыл Ту]] орденімен марапатталған.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том</ref><ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> ==Дереккөздер</span>== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] {{stub}} mclqb4n6kigs7wq1lddbj5wwr96f61v 3597803 3597797 2026-05-01T14:11:18Z Janugyl 180535 3597803 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Оңғарбек Бердібаев|Туған күні=07.11.1911|Қайтыс болған күні=07.01.1972|Туған жері=[[Қызылорда облысы]], [[Жаңақорған ауданы]], Төменарық ауылы |қайтыс болған күні = 07.01.1972|Қайтыс болған жері=[[Алматы]]}} '''Бердібаев Оңғарбек''' (7.11.1911, [[Қызылорда облысы]] [[Жаңақорған ауданы]] [[Төменарық ауылдық округі|Төменарық ауылы]] – 7.1.1972, [[Алматы]]) – [[дерматолог]]-ғалым, [[медицина]] [[ғылым]] докторы (1955), профессор (1956), Қазақстанның еңбек сіңірген ғылыми қайраткері (1961). Қазақ медицина институтын (қазіргі [[Қазақ ұлттық медицина университеті]]) бітірген (1937). 1937 – 46 жылы сол институтта тері-венерология кафедрасында ординатор, ассистент, [[доцент]], 1946 – 52 жылы [[Қазақстан Өлкелік патология]] институтында директордың ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары, директоры, [[микология]] секторының меңгерушісі. 1952 – 56 жылы Қазақ тері-[[венерология]] ғылым-зерттеу институтының директоры, 1956 жылдан өмірінің соңына дейін [[Қазақ ұлттық медицина университеті|Қазақ ұлттық медицина университетінде]] кафедра меңгерушісі. Негізгі ғылыми еңбектері таз ауруларын емдеуге арналған. Тері-венерология ([[трихофития]], [[микроспория]]) ауруларын емдеу әдістерін табуға елеулі еңбек сіңірген [[Еңбек Қызыл Ту]] орденімен марапатталған.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том</ref><ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> ==Дереккөздер</span>== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] {{stub}} 3w7p80oz30m7xg7u94btl1zjrvndbzr 3597808 3597803 2026-05-01T14:12:43Z Janugyl 180535 3597808 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Оңғарбек Бердібаев|Туған күні=07.11.1911|Қайтыс болған күні=07.01.1972|Туған жері=[[Қызылорда облысы]], [[Жаңақорған ауданы]], Төменарық ауылы |қайтыс болған күні = 07.01.1972|Қайтыс болған жері=[[Алматы]]|Мамандығы=[[дерматолог]], ғалым|Білімі=[[Қазақ ұлттық медицина университеті|Қазақ медицина институты]] (1937)|Марапаттары={{Еңбек Қызыл Ту ордені}} [[Қазақстанның еңбек сіңірген ғылыми қайраткері]]}} '''Бердібаев Оңғарбек''' (7.11.1911, [[Қызылорда облысы]] [[Жаңақорған ауданы]] [[Төменарық ауылдық округі|Төменарық ауылы]] – 7.1.1972, [[Алматы]]) – [[дерматолог]]-ғалым, [[медицина]] [[ғылым]] докторы (1955), профессор (1956), Қазақстанның еңбек сіңірген ғылыми қайраткері (1961). Қазақ медицина институтын (қазіргі [[Қазақ ұлттық медицина университеті]]) бітірген (1937). 1937 – 46 жылы сол институтта тері-венерология кафедрасында ординатор, ассистент, [[доцент]], 1946 – 52 жылы [[Қазақстан Өлкелік патология]] институтында директордың ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары, директоры, [[микология]] секторының меңгерушісі. 1952 – 56 жылы Қазақ тері-[[венерология]] ғылым-зерттеу институтының директоры, 1956 жылдан өмірінің соңына дейін [[Қазақ ұлттық медицина университеті|Қазақ ұлттық медицина университетінде]] кафедра меңгерушісі. Негізгі ғылыми еңбектері таз ауруларын емдеуге арналған. Тері-венерология ([[трихофития]], [[микроспория]]) ауруларын емдеу әдістерін табуға елеулі еңбек сіңірген [[Еңбек Қызыл Ту]] орденімен марапатталған.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том</ref><ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> ==Дереккөздер</span>== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] {{stub}} iol5ljzw11ercpi4p48rhmpy00ie038 0 27963 3598165 3551583 2026-05-01T23:47:41Z Meyirim 176477 Сөзді қазақшаға аударып жаздым. 3598165 wikitext text/x-wiki [[Сурет:TE-Nervous system diagram.svg|thumb|right|200px|]] '''Жүйке жүйесі''' — [[Саналы адам|адам]] мен [[жануарлар]] ағзаларының қоршаған ортаға бейімделуін реттейтін жүйе. Жүйке жүйесін зерттейтін морфологияның бөлімін нейрология ({{lang-el|neurologia}}; ''neuron'' — жүйке, жүйке жасушасы; ''logos'' — ілім) деп атайды. Жүйке жүйесінің қызметтері [[рефлекс]]тер арқылы іс жүзіне асады. == Жалпы сипаттамасы == Жүйке жүйесі жануарлар мен адам организмдегі органдар мен жүйелер әрекетін біріктіретін және организмнің тіршілік әрекетінің сыртқы ортамен үздіксіз қарым-қатынасын қамтамасыз ететін ''жүйке ұлпасы'' мен ''глеяның'' жиынтығы. Жүйке жүйесі ішкі және сыртқы тітіркендіргіш әсерін қабылдайды, талдайды, өңдейді, организм қызметін реттеп үйлестіреді. Бұның негізгі бөлігі - аса қозғыш және қозуды тез өткізетін өсінділері бар жүйке жасушасы (нейрон). Жүйке жүйесі филогенез процесінде күрделі өзгеріске ұшыраған. === Қарапайымдардың жүйке жүйесі === Қарапайымдарда (бір жасушалылар) жүйке жүйесі болмайды, бірақ инфузориялардың кейбір түрінде қозулы жасушаның басқа бөліктеріне өткізетін торшасы болады. === Ішек қуыстылардың жүйке жүйесі === [[Сурет:Earthworm_nervous_system.png|thumb|left|200px|]] Жүйке жүйесінің ең қарапайым түрі төменгі сатыдағы ішек қуыстыларды (гидра) диффузиялы түрде болады. Бұл жүйеде қозу барлық бағытта тарала алады. Еркін қозғалып тіршілік ететін ішек қуыстыларды жүйке жасушалары топтанып, жүйке түйіні (ганглий) түзелген және олар бір-бірімен ұзын өсінділері (жүйке талшықтары, нервтер) арқылы жалғасады. Мұндай диффузиялы түйінді Жүйке жүйесінде маманданған қабылдағыштар - рецепторлар қатар дамиды және жүйе қозуды бір бағытта ғана өткізетін қасиетке ие болады. === Буылтық құрттар, буын аяқтылар, тікен терілілер, моллюскілердің Жүйке жүйесі === [[Сурет:Spider_internal_anatomy-en.svg|thumb|right|200px|]] Буылтық құрттар, буын аяқтылар, тікен терілілер, моллюскілерде Жүйке жүйесінің түйін құрылысты түрі пайда болған. Түйіндердегі жүйкежасушалары, жүйке талшықтары арқылы бір-бірімен және тиісті рецепторлармен, орындаушы органдармен байланысады. Белгілі бір қашықтықтан әсер қабылдау қабілеті дамып, дистантты рецепторлармен - сезім органдарымен байланысты болып, организмнің бас бөлімінде орналасқан жүйке түйіндері үлкейіп, күрделілене, ерекшелене түседі. === Омыртқалы жануарлардың жүйке жүйесі === Омыртқалы жануарлар жүйке жасушалары негізінен орталық Жүйке жүйесіне біріккен жұлын мен мидан тұрады. Омыртқалылардың эмбрионалдық дамуында Жүйке жүйесі сыртқы ұрық қабықшасы - эктодермадан (алғашқы жүйке пластинкасы түрінде) дамып, кейін науашық, ал одан әрі қауыса келіп түтікке айналады. ==Адамның жүйке жүйесінің бөлімдері== Жүйке жүйесі мүшелерін негізінен [[жүйке ұлпасы]] құрайды. Жүйке жүйесі организмдегі орналасу орындары (топографиясына) мен құрылысына сәйкес: ''орталық'' және ''шеткі'' бөлімдер болып екіге бөлінеді. Жүйке жүйесінің * ''орталық бөліміне'' [[ми]] және [[жұлын]], * ал шеткі бөліміне — мидан және жұлыннан организмнің шеткі аумақтарына таралатын мүшелер: [[жүйке түбіршіктері]], [[жүйкелер]], [[жүйке тораптары]], [[жүйке түйіндері]] (ганглийлері) және жүйке талшықтарының ұштары жатады. Организмдегі қызметтеріне байланысты жүйке жүйесін үш бөлімге бөледі. Олар: ''сомалық (денелік)'', ''парасимпатикалық (ішкі мүшелік)'', ''симпатикалық (тамырлық)''. ''Жүйке жүйесінің сомалық бөлімі'' - [[дене]], яғни тірек-қимыл аппараты және тері жабыны мүшедерінің, парасимпатикалық бөлімі — ішкі мүшелер мен бездердің, симпатикалық бөлімі — [[тамырлар жүйесі]] мүшелерінің қызметтерін реттейді. Парасимпатикалық және симпатикалық бөлімдерді біріктіріп, жүйке жүйесінің вегетативтік бөлімі деп атайды.<ref>Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі / — Алматы: «Сөздік-Словарь», 2009 жыл. ISBN 9965-822-54-9</ref> === Ми құрылысы мен қызметі === [[Сурет:Brain_090407.jpg|thumb|right|200px|Ми]] {{main|Ми}} Ми — сүтқоректілерде мінез-құлыққа жауапты орталық жүйке жүйесінің меңгеру торабы. Ми баста бассүйек қуысында орналасады. Ол мынадай бөлімдерден тұрады: сопақша ми, ми көпірі, мишық, ортаңғы ми, аралық ми және үлкен ми сыңарлары. Миды пайда болу, құрылымдық және қызметтік ерекшеліктеріне байланысты үлкен үш бөлімге бөледі: бағаналы (сопақша ми, ми көпірі, мишық, ортаңғы ми), қыртысасты (аралық ми, алдыңғы мидың ми сыңарлары) және алдыңғы ми сыңарларының қыртысы. Мидың бағаналы және қыртысасты бөлімдері ертеден пайда болған. Ал ми қыртысы кейіннен пайда болған бөлім. Ми ұрықтың даму ерекшелігіне байланысты 5 бөлімнен тұрады: # [[сопақша ми]]; # [[мишық]] (артқы ми); # [[ортаңғы ми]]; # [[аралық ми]]; # [[алдыңғы ми сыңарлары]]. Мидың орташа салмағы шамамен 1300-1400 г. Салмағы бұл көрсетілгеннен көбірек болатын адамдар да кездеседі. Адамның дарындылығы мен ақылдылығы мидың салмағына байланысты емес. Ми 20 жасқа дейін дамиды. Оны бұлшықеттер тәрізді «жаттықтыруға» болады. Ойлау жүктемесін оқу арқылы үнемі жетілдіру нәтижесінде нейтрондар жүктемесі өседі де қысқа өскіндер көбірек қалыптасады, сөйтіп олар тармақтала түседі. Тұрақты шұғылдану нәтижесінде есте сақтау, назар аудару, ойлау, көз алдына елестету және басқа да жоғары жүйке қызметінің үдерістері жетіле түседі. ===Жұлынның құрылысы мен қызметі=== {{main|Жұлын}} [[Сурет:Gray_111_-_Vertebral_column-coloured.png|thumb|right|200px|]] Жұлын - орталық жүйке жүйесіне жатады. Жұлын [[цилиндр]] пішінді омыртқа жотасының өзегінде орналасқан, ұзындығы 42-45 см, салмағы 34-38 г. Жоғарғы шеті сопақша мимен жалғасады, төменгі шеті екінші арқа омыртқаға дейін созылын жатады. Жұлынның алдыңғы және артқы жағында ұзынынан созылған тік жүлгелері болады. Ол жұлынды оң және сол жақ жартыға бөліп тұрады. Жұлынның дәл ортасында іші жұлын сұйықтығына толы жұлын өзегі бар. Өзектің айналасында пішіні көбелекке ұқсаған жұлынның сұр заты (нейронның денесі мен қысқа өсінділерінің жиынтығы) бар. Сұр заттың сыртын ақ заты (нейронның ұзын өсіндісінің жиынтығы) қоршап жатады. Сонымен жұлын құрылысында ақ заты сыртында, сұр заты ішкі жағында орналасады. [[Жұлын]]ның сұр затының алдыңғы, артқы бүйірінде екіден түбірлері (өсінді) болады. Алдыңғы түбір козғалтқыш жүйке талшықтарынан, артқы түбір сезгіш жүйке талшықтарынан түзіледі. Әр омыртқаның бүйір тұсынан жұлыннан екі жаққа 31 жұп [[жұлын жүйкелері]] таралады. Әрбір жұлын жүйкелері алдыңғы және артқы түбірлердің қосылуынан пайда болады. Түбірлер омыртқааралық тесіктерден шығып, бірімен-бірі қосылып аралас жұлын жүйкелерін түзеді. Аралас жүйке дейтін себебі: жүйке талшықтарының бір тобы қозуды орталық жүйке жүйесіне, екіншісі одан қозуды шеткі мүшелерге өткізеді. Жұлыннан тарайтын жүйкелердің құрамында әрі сезгіш, әрі [[қозғалтқыш]] жүйке талшықтары болады. [[Жұлын]] жүйкелері қолдың, тұлғаның және аяқтың қаңқа бұлшықеттеріне таралады. Орталық жүйке жүйесіне өтетін қозу жұлынның тек артқы түбірі арқылы өтеді. Ал одан келетін козу жұлынның тек алдыңғы түбірі арқылы жүреді. Егер екі түбірден шыққан жүйке талшықтарының бірімен-бірі қосылған жері жарақаттанса (кесілсе), жүйкелердің сезгіштігі де, қозғалтқыштық әрекеті де жойылады. Жұлынның қызметі: [[жұлын]] екі түрлі қызмет атқарады: рефлекстік және өткізгіштік. '''Рефлекс''' — сыртқы, немесе ішкі орта әсерлеріне организмнің жауап қайтару реакциясы. Шартсыз рефлекс-тума, тұрақты, жұлында, ми бағанасында жасалады. Шартсыз рефлекстердің жасалуы үшін ешқандай шарттың қажеті жоқ. Қозу-әртүрлі тітіркендіргіштердің әсері нәтижесінде жүйке жүйесінің қызмет жасап тұрған белсенді күй. Шартты рефлекс-өмірде жасалады, уақытша, шартты рефлекстер тек ми қабығында жасалады. [[Рефлекс]]тік қызметі: жұлынның әр жерінде жүйке орталығы бар. [[Жүйке орталығы]] деп жұлынның түрлі бөлімінде орналасқан қандай да болмасын мүшенің жұмысын реттейтін жүйке жасушаларының жиынтығын айтады. Мысалы, тізе рефлексі орталығы жұлынның бел бөлімінде; зәр шығару орталығы сегізкөз бөлімінде; көз қарашығын үлкейтетін орталық арқа бөлімінде және т. б. орналасқан. Жұлынның жүйке орталықтары рецепторлар және мүшелермен тығыз байланысты. Қозғалтқыш нейрондары - дене, аяқ-қол бұлшықеттері, тыныс алу еттерінің жиырылуына әсер етеді. [[Жұлын]]ның қатысуымен қозғалу [[рефлекс]]і жүзеге асады. Жүрек, тыныс алу, ішкі мүшелер жұмысында өзгерістер болады. [[Өткізгіштік қызметі]] орталыққа тебетін (өрлеу, қозуды миға жеткізу) және орталықтан тебетін (қозуды мидан жұлын арқылы мүшелерге жеткізу) өткізгіш жолдардан тұрады. Орталыққа тебетін өткізгіш жолдармен қозу миға беріледі. Орталықтан тебетін өткізгіш жолдар арқылы қозу [[ми]]дан жұлынның төменгі бөлімдеріне, одан мүшелерге өтеді. Жұлынның қызметі тікелей мидың бақылауында болады. Жұлынның да, мидың да сыртын үш түрлі қабықша қаптап жатады. Сыртқысы - қатты, ортаңғысы - торлы, ішкісі - жұмсақ қабық-шалар деп аталады. [[Ми]] мен [[жұлын]] жұмсақ қабығының қабынуынан көбіне сәбилер немесе жас балалар [[менингит]] - [[делбе]] деп аталатын жұқпалы ауруға шалдығуы мүмкін. Аурудың жалпы белгілері: бас ауырады, құсады, есінен айырылады және т. б.<ref>Биология:Жалпы білім беретін мектептің 8-сыныбына арналған оқулық. Алматы: «Атамұра» баспасы, 2008. ISВN 9965-34-812-Х</ref> ''Динамикалық стереотип'' - үнемі қайталанып отыратын тітіркендіргіштерге ағзаның төселуін, соның нәтижесінде ми қабығында қозу мен тежелу жүйесінің жасалуы. ''Иррадиация құбылысы'' - шартты рефлекстердің мида жойылып, оның әлі берік жасалмаған кезінде көрінеді. ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Ағзалар жүйесі}} {{Жүйке жүйесі}} [[Санат:Биоморфология]] [[Санат:Биология]] [[Санат:Анатомия]] 0058bus5agnzgrkvhmbl86iyc6oskp3 0 27982 3597745 2426375 2026-05-01T12:54:04Z Janugyl 180535 3597745 wikitext text/x-wiki '''Жүсіпбек Басығараұлы''', Жүсіпбек Басығарин (туған жылы белгісіз, [[Қызылорда облысы]], [[Сұлутөбе]] қонысы – [[1920]], [[Ташкент]]) – [[ақын]], аудармашы. “Қыз балаларға” (1913), “Бозбалаларға” (1914), “Жас әйелдерге” (1914) атты дидактикалық өлеңдері “Айқап” журналында, “Ақымақтарға” (1913), “Өлең-жыр” (1914), “Интеллигент” (1914), т.б. өлеңдері “Қазақ” газетінде, “Жазушыларға” (1917), “Отағасы” (1917), “Неғып жатыр?” (1917) өлеңдері “[[Алаш]]” газетінде жарияланған. Жүсіпбек Басығараұлының публицистикалық мақалалары өте көп. Жүсіпбек Басығараұлы Нысанбай жыраудан "Кенесары - Наурызбай" жырын жазып алып, 1923 жылы Мәскеудегі Күн Шығыс баспасынан шығарған. 1926 жылы Мәскеуден Жүсіпбек Басығаринның құрастыруымен "Тазша (өтірік сөздер, өлеңдер)" кітабы басылып шыққан. "Тазша батаның қырық өтірігі" аталатын қазақ ертегісі тұңғыш рет осы жинақта жарияланған. Халық [[ауыз әдебиеті]] үлгілерін жинау ісіне де елеулі үлес қосқан. Нысанбай жыраудан “[[Кенесары – Наурызбай]]” жырын жазып алған. Бұл жыр 1923 жылы Мәскеудегі Күншығыс баспасынан Н.Төреқұловтың алғы сөзімен жарыққа шыққан. 1926 жылы Мәскеуден Жүсіпбек Басығараұлының құрастыруымен “Тазша (өтірік сөздер, өлеңдер)” кітабы басылып шыққан. “[[Тазша баланың қырық өтірігі]]” аталатын қазақ ертегісі тұңғыш рет осы жинақта жарияланған. Төреқұлов, [[Халел Досмұхамедов|Х.Досмұхамедов]], [[Ахмет Байтұрсынұлы|А.Байтұрсынов]], [[Шоқай Мұстафа|М.Шоқай]], [[Сұлтанбек Қожанов]], [[Мұратбаев Ғани|Ғ.Мұратбаев]], т.б. қоғам қайраткерлері Жүсіпбек Басығараұлының шығармашылық еңбегін жоғары бағалап, оған қолдау көрсетіп отырған. Ақынның әдеби мұрасы арнайы зерттелмеген.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998, ISBN 5-89800-123-9</ref><ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref><ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> == Дереккөздер == <references/> {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Туған жылы белгісіздер]] [[Санат:1920 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақ ақындары]] [[Санат:Қазақстан аудармашылары]] [[Санат:Қазақ әдебиетін зерттеушілер]] 39mlv99flpfh5vxs6hmd26pnkah88ae 0 29156 3598347 3597391 2026-05-02T11:42:24Z Kasymov 10777 Kasymov [[Қазақстан Геологиясы]] бетін [[Қазақстан геологиясы]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады) 3597391 wikitext text/x-wiki '''Қазақстан геологиясы''' — ғылыми [[журнал]]. Алғаш [[1940]] жылы Қазақ КСР ғылым академиясының хабаршысы (геология сериясы) деген атпен [[Алматы]] қаласында шыға бастады. Журналдың бас редакторы (1940–1964) академик [[Қ.И. Сәтбаев]] болды.1994 жылдан бастап “Қазақстан геологиясы” аталып, Қазақстан ҰҒА мен Қазақстан Геология және жер қойнауын қорғау мин-нің, ал 1999 жылдан ҚР Білім және ғылым мин. мен Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясының журналы болды. Журналда геологияның түрлі салаларына (аймақтық [[геология]], [[минерология]], [[сейсмология]], [[гидрогеология]], [[геофизика]], т.б.) арналған ғылыми мақалалар жарық көреді. Таралымы 300 – 400 дана (2003).<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан журналдары]] 70fc5wpu2g2hfdbrz3pnm5335ft9os9 0 29234 3597705 3575473 2026-05-01T12:19:06Z Rasulbek Adil 176232 3597705 wikitext text/x-wiki {{Университет |Аты = С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті |Қысқартылған аты = '''''ҚазҰМУ''''' |Эмблемасы = |Сурет = [[Сурет:Main building, Kazak National Medical University.jpg|300px]] |Шынайы аты = |Халықаралық атауы = Kazakh National Medical University named after S.D. Asfendiyarov |Бұрынғы атауы = [[1930 жыл|1930]]-[[1963 жыл|1963]] – Қазақ мемлекеттік медицина институты<br />[[1963 жыл|1963]]-[[1995 жыл|1995]] – Алматы мемлекеттік медицина институты<br />[[1996 жыл|1996]]-[[2001 жыл|2001]] – С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ Мемлекеттік медицина университеті |Ұраны = {{lang-la|Erat. Est. Fuit.}} <br /> (Болған. Бар. Болады.)<ref>Ұран университеттің бас ғимаратының жоғарғы жағында және ҚазҰМУ-дың 85 жылдығына орай тұрғызылған колоннада жазылған</ref> |Құрылған жылы = [[1930 жыл]] [[2 желтоқсан]] |Жабылған жылы = |Қайта құрылған = |Қайта құрылған жылы = |Түрі = Ұлттық университет |Президенті = |Ғылыми жетекшісі = |Ректоры = Шоранов Марат Едигеевич |Студенттер = шамамен 11 000 |Шетел студенттері = |Мамандар = 1712 |Бакалавриат = |Магистратура = 140 |Аспирантура = |Докторантура = 52 |Ғылым докторы = 167 |Профессоры = |Оқытушылар = |Орналасқан жері = {{KAZ}}, [[Алматы|Алматы қаласы]] |Метро бекеті = |Кампус = |Мекенжайы = 050000, [[Төле би атындағы көше (Алматы)|Төле би көшесі]], 84 |Сайты =[https://kaznmu.edu.kz/ Ресми сайты] |Марапаттары = {{Еңбек Қызыл Ту ордені|түрі=ұйым}} |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = |edu_region = }} '''С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті''' ('''ҚазҰМУ''', [[Бұқаралық ақпарат құралдары|БАҚ]] және мерекелік іс-шараларда «Бірінші медициналық» ({{lang-ru|Первый медицинский}}) ) — [[1930 жыл]]ы негізі қаланған<ref>[http://pharmnews.kz/news/kaznmu_im_s_asfendijarova_otmechaet_85_letie/2015-12-07-9096 КазНМУ им. С.Асфендиярова отмечает 85-летие] {{ref-ru}}</ref> [[Қазақстан]]дағы тұңғыш және жетекші<ref>[http://egov.kz/wps/portal/!utWCM/p/b1/04_Sj9Q1NDU2NjYwNzGy0I_Qj8pLLMtMTyzJzM9LzAHxo8zig7w8TZycDB0NLEzDjAwcTTydnYIDQoNdzAyBCiKRFRhYhjiDFLiHBTiZGRsYGBOn3wAHcDQgpD9cPwpVCRYXgBXgscLPIz83VT83KsfN0lPXEQA5_sZ1/dl4/d5/L0lDUmlTUSEhL3dHa0FKRnNBLzRKVXFDQSEhL2tr/ Қазақстанның медициналық ЖОО ұлттық (бас) рейтингі]</ref> медициналық [[жоғары оқу орындары]]ның бірі. [[ЮНЕСКО]]-ның Университеттердің Халықаралық анықтама кітабына ({{lang-en|International Handbook of Universities (IHU)}}) енгізілген жоғары оқу орындарының бірі<ref>[http://www.iau-aiu.net/content/international-handbook-universities International Handbook of Universities (IHU)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160617020158/http://www.iau-aiu.net/content/international-handbook-universities |date=2016-06-17 }}.</ref>. [[Санжар Жапарұлы Аспандияров|С.Ж. Асфендияров]] атындағы Қазақ ұлттық медицина университетінде Қазақстанның атақты ғалым-оқытушылары, [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|ҚР Ұлттық ғылым академиясы]]ның, Ресей медицина ғылымдарының академиясы, Халықаралық академиялардың академиктері жұмыс істейді. Университеттің академиялық штатында 1712 мамандандырылған оқытушы, оның ішінде [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|ҚР Ұлттық Ғылым академиясының]] 6 академигі, 3 мүше-корреспонденті, 2 Ресей Ғылым академиясының академигі, 167 медицина ғылымдарының докторы, 454 ғылым кандидаты және доцент, 7 «ҚР Үздік оқытушысы» бар. == ҚазҰМУ миссиясы == С.Ж.Асфендияров атындағы Қазақ Ұлттық Медицина Университеті – бұл шетелдік және отандық ғалымдарды кеңінен тартумен қоса әрдайым ғылыми әлеуетін арттыра отырып, медициналық және фармациялық білім беру біліктілік-бағыттау моделін жүзеге асыру арқылы фармация және денсаулық сақтау саласында бәсекеге қабілетті мамандарды көпсалалы дайындау бойынша [[Орта Азия]]да көшбасшы, инновациялы-бағытталған және әлеуметтік – жауапты университет<ref>[http://kaznmu.kz/rus/wp-content/uploads/2012/11/mission.jpg Университет миссиясы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160818091256/https://kaznmu.kz/rus/wp-content/uploads/2012/11/mission.jpg |date=2016-08-18 }}</ref> == Университет құндылықтары == С.Ж.Асфендияров атындағы ҚазҰМУ-дың барлық деңгейдегі білім алушыларының, қызметкерлерінің және оқытушыларының мінез-құлқын анықтайтын жеті негізгі құндылықтары ([[2014 жыл]]ы [[28 қаңтар]]да ҚазҰМУ Ғылыми кеңесінде бекітілген):<ref>[https://drive.google.com/file/d/0B4E2veUCKneCZWxXRUJNU3B6eTg/view Университет құндылықтары]</ref> #'''Елге қызмет''' ({{lang-la|Servire}}) #'''Кәсіпке адалдық''' ({{lang-la|Officium}}) #'''Шаңырақ мәртебесі''' ({{lang-la|Honor}}) #'''Ұстаздарға ізет''' ({{lang-la|Veneratio}}) #'''Шәкіртке ілтипат''' ({{lang-la|Respectus}}) #'''Ұрпаққа ұлағат''' ({{lang-la|Successio}}) #'''Болашаққа ұмтылыс''' ({{lang-la|Objectare}}) == Тарихы == [[Сурет:Протокол №68 ЦИК.jpg|thumb|right|250px|Қазақ ОАК Президиум отырысының №68 Протоколы]] [[Сурет:ҚазММИ 1930.png|thumb|right|250px|ҚазММИ ректоратының ғимараты, [[1930 жыл]].]] [[Сурет:КСРО ЖК Президиумы. Грамота.jpg|thumb|right|200px|КСРО ЖК Президиумы грамотасы.]] [[Сурет:Еңбек Қызыл Ту ордені. ҚазҰМУ. 1981.jpg|thumb|right|200px|[[Еңбек Қызыл Ту ордені]], 1981 жыл.]] [[Алматы]]да медицина институтын ашу жайлы шешім [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]] ХКК [[1930 жыл]]ы [[10 маусым]] күнгі «РКФСР қарамағындағы жоғары оқу орындарына 1930-1931 оқу жылына арналған қабылдау желісі, құрылымы мен контингенті» атты Қаулысымен қабылданды. Бұл қаулының қосымшасында «...Алматы. Медицина институты. Емдеу ісі. Қабылдау: 1930/1931 қыс – 100 адам» деген аса маңызды жазу жолдары болды. Бұл қаулы Қазақстанда медициналық институт ашу туралы алғашқы құжат болды. [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] Денсаулық сақтау халық комиссариатының [[30 қараша]] [[1930 жыл]]ғы № 260 бұйрығымен медициналық институттың директоры болып [[1912 жыл]]ы Петербургтегі Әскери-медициналық академиясын бітіріп келген [[Санжар Жапарұлы Аспандияров]] тағайындалды.<ref name="Университет тарихы">[http://kaznmu.kz/rus/история-университета/ Университет тарихы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160621044308/http://kaznmu.kz/rus/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D0%B0/ |date=2016-06-21 }}</ref> [[1931 жыл]]ы институт штаты 5 профессор, 4 доцент, 13 ассистент және 2 оқытушыдан құралды. Профессорлар: [[Санжар Жапарұлы Аспандияров|С. Ж. Асфендияров]] (қоғамдық ғылымдар кафедрасының меңгерушісі), В. В. Авербург (гистология кафедрасының меңгерушісі), В. А. Захваткин (биология кафедрасының меңгерушісі), П. О. Исаев (морфология, кейіннен қалыпты анатомия кафедрасының меңгерушісі), Н. Н. Литвинова (химия кафедрасының меңгерушісі). [[1936 жыл]]ы институтты 66 түлек бітіріп шықты.<ref name=almaty>{{кітап|тақырыбы=Алматы. Энциклопедия|жауапты=Гл. ред. [[Манаш Қабашұлы Қозыбаев|М. Қ. Қозыбаев]]| орны= Алматы|баспасы = Қазақ Кеңес энциклопедиясының Бас редакторы|жыл = 1983|беттері=355—356|барлық беті=608|тиражы=60 000}} {{ref-ru}}</ref>. Балалар дәрігерінің жетіспеушілігі [[1938 жыл]]ы педиатрия факультетінің ашылуына себепші болды. Факультеттің алғашқы деканы және ұйымдастырушысы Саратов университетінің медицина факультетінің түлегі А. И. Малинин болды.<ref name="Университет тарихы"/> === Соғыс жылдары === Соғыс жылдары институтты 2000 дәрігер аяқтады, солардың ішінде 75% (84 оқытушы және 262 студент) фронтқа аттандырылды. Қаһарман қазақ қызы [[Кеңес Одағының Батыры]] – [[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]] және артиллерия полкының командирі [[Владимир Семёнович Иванилов]] (қайтыс болғаннан кейін [[Кеңес Одағының Батыры]] атағы берілген) осы институттың түлектері. Университет оқытушыларының арасында 4 «Жауынгерлік Қызыл ту» орденінің, 59 «Қызыл жұлдыз» орденінің, 1 «[[Даңқ ордені|III дәрежелі Даңқ]]» орденінің ([[Елжан Құсайынұлы Мұхамеджанов]]) иегерлері бар. Соғыс жылдары эпидемиялық қауіптің артуына байланысты [[1943 жыл]]ы институттың үшінші факультеті – санитарлық-гигиеналық факультеті ашылды. === XX ғасыр === Кейін студенттер саны артып, сәйкесінше факультеттер саны да арта бастады, мәселен [[1951 жыл]]ы фармация факультеті, ал [[1959 жыл]]ы стоматология факультеті ашылды. [[1981 жыл]]ы мамандарды дайындау ісіндегі және ғылымға қосқан үлестері үшін медициналық институт [[Еңбек Қызыл Ту ордені]]мен марапатталды. Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің [[11 қаңтар]] [[1989 жыл]]ғы №17 Қаулысымен институтқа С. Ж. Асфендияров есімі берілді. ;XXI ғасыр ҚР Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтің 5 шілде [[2001 жыл]]ғы № 648 «Жекелеген мемлекеттік жоғары оқу орындарына ерекше мәртебе беру туралы»<ref>[http://normativ.kz/view/53797/ ҚР Президентінің Жекелеген мемлекеттік жоғары оқу орындарына ерекше мәртебе беру туралы" Жарлығының] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307021809/http://normativ.kz/view/53797/ |date=2016-03-07 }}</ref> Жарлығымен институт ''Қазақ ұлттық медицина университеті'' статусына ие болды. [[2011 жыл]]ы С. Ж. Асфендияров атындағы ҚазҰМУ Ғылыми Кеңесінің шешіміне сәйкес, ректордың бұйрығымен [[10 мамыр]] [[2011 жыл]]ғы №291 бұйрығы негізінде, бұрыннан жұмыс істеп келе жатқан «Симуляция орталығы» [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]]-да теңдесі жоқ «Тәжірибелік дағдылар орталығы» болып қайта құрылды<ref>[https://strategy2050.kz/news/2924 АМСК жөніндегі халықаралық конференция қатысушылары ТМД-да теңдесі жоқ Тәжірибелік машық орталығына барды] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220808183723/https://strategy2050.kz/news/2924/ |date=2022-08-08 }}</ref><ref>[http://pharmnews.kz/news/v_almaty_otkryt_novyj_medicinskij_centr_prakticheskikh_navykov_analogov_kotoromu_net_ni_v_odnoj_iz_stran_sng/2011-09-17-154 В Алматы открыт новый Медицинский центр практических навыков, аналогов которому нет ни в одной из стран СНГ] {{ref-ru}}</ref>. 2011 жылдың 16 қыркүйегінде салтанатты түрде ашылып, орталыққа атақты балалар хирургі, [[профессор]], АМК академигі, ҚР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, ҚазҰМУ түлегі — [[Қасен Қожақанұлы Қожақанов]] есімі берілді. Тәжірибелік дағдылар орталығының құрылымына төмендегі бөлімшелер қарайды<ref>[http://kaznmu.kz/қасен-қожақанов-атындағы-тәжірбиелі/ Қасен Қожақанов атындағы Тәжірбиелік дағдылар орталығы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160621045544/http://kaznmu.kz/%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD-%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2-%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B-%D1%82%D3%99%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96/ |date=2016-06-21 }}</ref>. # Медициналық симуляция орталығы # Коммуникативті дағдылар орталығы # Фармацевтикалық дағдылар орталығы # Тіс емдеу дағдылар орталығы # Білімдер мен дағдыларды тәуелсіз бағалау орталығы. # Апат медицинасы орталығы. # Компьютерлік сынып == Халықаралық ынтымақтастығы == ҚазҰМУ таяу және қиыр шетелдермен әріптестік келісім шарт орнатқан, солардың ішінде: Нагасаки Университеті ([[Нагасаки]], [[Жапония]])<ref>[http://www.nagasaki-u.ac.jp/en/international/agreements/index.html International Agreements on Academic Cooperation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160723214557/http://www.nagasaki-u.ac.jp/en/international/agreements/index.html |date=2016-07-23 }} {{ref-en}}</ref>, Азия-Тынық мұхиты университеті ([[Жапония]]), Parkway College (Сингапур), Перуджи Университеті ([[Перуджа]], [[Италия]]), Оңтүстік Дунай Университеті (Кремс, [[Аустрия]]); Қырғыз Мемлекеттік медицина Академиясы ([[Бішкек]], [[Қырғызстан|Қырғыз Республикасы]]), А. Богомольц атындағы Ұлттық медицина университеті ([[Киев]], [[Украина]]), Ұлттық фармация университеті (Харьков, [[Украина]]), И. Сеченов атындағы Мәскеу медициналық академиясы (Мәскеу, Ресей) және т.б. Жалпы алғанда университеті 27 мемлекеттің 102 жоғары оқу орындарымен және [[Жапония]], [[Германия]], [[Ресей|Ресей Федерациясы]] және [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] сияқты мемлекеттердің ғылыми және медициналық орталықтарымен байланыс орнатқан<ref>[http://kaznmu.kz/rus/wp-content/uploads/2014/07/СПИСОК-ПАРТНЕРОВ-УНИВЕРСИТЕТА-Июль-2014.docx ҚазҰМУ әріптестерінің тізімі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220706055654/https://kaznmu.kz/rus/wp-content/uploads/2014/07/%D0%A1%D0%9F%D0%98%D0%A1%D0%9E%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%A0%D0%A2%D0%9D%D0%95%D0%A0%D0%9E%D0%92-%D0%A3%D0%9D%D0%98%D0%92%D0%95%D0%A0%D0%A1%D0%98%D0%A2%D0%95%D0%A2%D0%90-%D0%98%D1%8E%D0%BB%D1%8C-2014.docx |date=2022-07-06 }}</ref>. Халықаралық университеттер бірлестігі ({{lang-en|International Association of Universities, IAU}})<ref>[http://www.iau-aiu.net/content/new-members-iau-0 New Members at the IAU] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160811084140/http://www.iau-aiu.net/content/new-members-iau-0 |date=2016-08-11 }} {{ref-en}}</ref>, Университеттердің Еуропалық Ассоциациясы ({{lang-en|European University Association (EUA)}})<ref>[http://www.eua.be/about/members-directory?country=118&p=2 EUA Members Directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160916055506/http://www.eua.be/about/members-directory?country=118&p=2 |date=2016-09-16 }} {{ref-en}}</ref> сияқты 9 халықаралық бірлестіктердің мүшесі. [[2013 жыл|2013]]-[[2014 жыл|2014]] оқу жылы бойынша әлемнің 14 мемлекетінен университетте 88 визитинг-профессор өз дәрісін берді. Университетте әлемнің 15 мемлекетінен студенттер білім алуда: {{col-begin}}{{col-3}} * {{мемлекет туы|Ауғанстан}} * {{мемлекет туы|Израиль}} * {{мемлекет туы|Иордания}} * {{мемлекет туы|Ирак}} * {{мемлекет туы|Иран}} {{col-3}} * {{мемлекет туы|Қырғызстан}} * {{мемлекет туы|Қытай}} * {{мемлекет туы|Моңғолия}} * {{мемлекет туы|Оңтүстік Корея}} * {{мемлекет туы|Өзбекстан}} {{col-3}} * {{мемлекет туы|Пәкістан}} * {{мемлекет туы|Ресей}} * {{мемлекет туы|Тәжікстан}} * {{мемлекет туы|Түркіменстан}} * {{мемлекет туы|Үндістан}} {{col-end}} == ҚазҰМУ символдары == === Логотипі === Логотиптің ортасында «Ұ» әрібі (университеттің ұлттық мәртебесін айқындап, оның терең тарихын шертеді) орналасқан. Әріптің аясында [[Қазақстан Республикасының мемлекеттiк туы]] бейнеленген, бұл университеттің ҚР мемлекеттік рәміздеріне деген құрметін білдіреді. Әріптің төменгі жағында «1930» саны, яғни ең алғашқы университеттің құрылған жылы бейнеленген. Осының бұл композицияны даңқтың, гүлденудің және мәңгіліктің белігісі ретінде [[Дәмжапырақ|лавр]] ағашының бұтақтары көмкеріп тұр. «Ұ» әрібін орала көмкеріп тұрған жылан мен әріптің жазылуынан пайда болатын крест – медицинаның дәстүрлі символы.<ref>[http://kaznmu.kz/rus/описание-лого/ Университет логотипі]{{Deadlink|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Туы === Ақ матаның үстінде университет логотипі бейнеленген. Ақ түс – тазалықтың, үміттің символы, сондай-ақ медицинаның кәсіби түсі – ақ халат.<ref>[http://kaznmu.kz/rus/флаг-университета/ Университет туы]{{Deadlink|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Гимн === Гимнің авторы – стомотология факультетінің [[1966 жыл]]ғы түлегі – Төрехан Әбіш. Гимнің толық нұсқасын университеттің ресми сайтынан көруге болады.<ref>[http://kaznmu.kz/rus/гимн-казнму/ Университет Гимні] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160317025935/http://kaznmu.kz/rus/%d0%b3%d0%b8%d0%bc%d0%bd-%d0%ba%d0%b0%d0%b7%d0%bd%d0%bc%d1%83/ |date=2016-03-17 }}</ref> {{Дәйексөз|...Жаралған ерекше маман бар, :Еңбегін бағалап адамдар, :Жаныңа араша болсам деп, :Түн қатып ұйқысыз алаңдар....}} === Университет атауы === Осы кезге дейін университеттің ресми атауы 4 мәрте өзгертілді: * [[1930 жыл|1930]] – [[1963 жыл]]дары — Қазақ мемлекеттік медицина институты * [[1963 жыл|1963]] – [[1995 жыл]]дары — Алматы мемлекеттік медицина институты * [[1996 жыл|1996]] – [[2001 жыл]]дары — С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ мемлекеттік медицина университеті<ref>[http://normativ.kz/view/48054/ С.Д.Асфендияров атындағы Алматы мемлекеттiк медицина институтын С.Д.Асфендияров атындағы Қазақ мемлекеттiк медицина университетi етiп қайта құру туралы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307015140/http://normativ.kz/view/48054/ |date=2016-03-07 }}</ref> * [[2001 жыл]]дан бастап — С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті == Факультеттер мен кафедралар == Университетте 8 факультет, 106 кафедра мен модуль бар, солардың ішінде 62 клиникалық кафедра. * Жалпы медицина мектебі 1 * Жалпы медицина мектебі 2 * Қоғамдық денсаулық сақтау мектебі * Фармация мектебі * Стоматология мектебі * Педиатрия мектебі * Халықаралық факультет * Дипломнан кейінгі білім беру факультеті (Резидентура) Университетте білім беру [[қазақ тілі|қазақ]], [[орыс тілі|орыс]] және [[ағылшын тілі|ағылшын]] тілдерінде келесі мамандықтар бойынша өтеді: {| class="wikitable standard" style="text-align: center;" |- ! rowspan="2" style="background:#6599FF" | Мамандықтың аталуы !! style="background:#6599FF" colspan="2" | Оқу мерзімі |- align="center" | style="background:#6599FF" | Клиникалық практикамен <br />айналысу құқығы жоқ || style="background:#6599FF"|Клиникалық практикамен <br />айналысу құқығы жоқ |- | Жалпы медицина || align="center" |5 || align="center" | 5+2 |- | [[Стоматология]]&nbsp; || align="center" | 5 || align="center" | 5+1 |- | colspan="3" align="center" | Денсаулық сақтау және әлеуметтік қамтамасыз ету ([[медицина]]) |- | Қоғамдық денсаулық сақтау&nbsp; || align="center" | 5 || |- | [[Фармация]]&nbsp; || align="center" | 5 || |- | Медицина-профилактикалық ісі || align="center" | 5 || |- | Мейірбике ісі || align="center" | 4 || |- | colspan="3" align="center"| [[Әлеуметтік ғылымдар]] және [[бизнес]] |- | [[Менеджмент]] || align="center" | 4 || |- | Менеджмент (күндізгі қысқартылған)|| align="center" | 2 || |- | colspan="3" align="center"| [[Техникалық ғылымдар]] және [[технология]]лар |- | Фармацевтикалық өндіріс технологиясы || align="center" | 2 || |} === Жалпы медицина факультеті === Университет [[2007 жыл]]дың [[1 қыркүйек|1 қыркүйегінен]] бастап «Жалпы медицина» мамандығы бойынша мамандарды дайындауда. Жалпы медицина факультетінде 2015-2016 оқу жылы бойынша 7107 студент оқиды, соның ішінде 948 шетел азаматтары. Факультетте 13 мемлекеттен 26 ұлт өкілдері оқуда, олардың басым бөлігі, шамамен 67 % [[Үндістан]] азаматтары. «Жалпы медицина» мамандығы бойынша оқу құрылымы келесідей. == [[Инфрақұрылым]] == Университеттің жалпы ауданы - 47 068 м². Инфрақұрылымы: 7 оқу корпусы, 1604 орынды 7 жатақхана, 6 институт, 3 клиника және 3 клиникалық база, 11 орталық, 3 мектеп, Халық денсаулығына қауіп-қатерді бағалау зертханасы, Ұжымдық пайдаланудағы Геномдық зертхана, Республикалық ғылыми-медициналық кітапханасы, Республикалық медицина тарихы мұражайы, «Concordia» театры, 102 орынды тест орталығы, спорт залы және спорт алаңы бар. === Институттар === * [http://science.kaznmu.kz/ Б.А. Атшабаров атындағы іргелі және қолданбалы медицина ғылыми-зерттеу институты (ІжҚМҒЗИ)] * [http://kaznmu.kz/rus/республиканский-учебно-научно-клини/ Стомотология институты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160506142717/http://kaznmu.kz/rus/%d1%80%d0%b5%d1%81%d0%bf%d1%83%d0%b1%d0%bb%d0%b8%d0%ba%d0%b0%d0%bd%d1%81%d0%ba%d0%b8%d0%b9-%d1%83%d1%87%d0%b5%d0%b1%d0%bd%d0%be-%d0%bd%d0%b0%d1%83%d1%87%d0%bd%d0%be-%d0%ba%d0%bb%d0%b8%d0%bd%d0%b8/ |date=2016-05-06 }} * [http://ipo.kaznmu.kz/ Жоғарғы оқу орнынан кейінгі білім беру институты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160621033251/http://ipo.kaznmu.kz/ |date=2016-06-21 }} * [http://kaznmu.kz/rus/института-сестринского-дела/ Мейірбике ісі институты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160425223847/http://kaznmu.kz/rus/%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D0%B0-%D1%81%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B0/ |date=2016-04-25 }} * [http://kaznmu.kz/rus/институт-клинической-фармакологии/ Клиникалық фармакология институты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160426031654/http://kaznmu.kz/rus/%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82-%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D1%84%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%B8/ |date=2016-04-26 }} === Клиникалар === Қазіргі таңда ҚазҰМУ құрамында заманауи құралдармен жабдықталған, көптеген ауруларға кешенді диагностика мен амбулаториялық емдеу жүргізуге мүмкіндік беретін 3 университеттік клиника жұмыс істейді. * [http://clinics.kaznmu.kz/клиникалық-білім-беру-орталығы-профе/ Клиникалық-білім беру орталығы (профессорлық клиника)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160610022036/http://clinics.kaznmu.kz/%d0%ba%d0%bb%d0%b8%d0%bd%d0%b8%d0%ba%d0%b0%d0%bb%d1%8b%d2%9b-%d0%b1%d1%96%d0%bb%d1%96%d0%bc-%d0%b1%d0%b5%d1%80%d1%83-%d0%be%d1%80%d1%82%d0%b0%d0%bb%d1%8b%d2%93%d1%8b-%d0%bf%d1%80%d0%be%d1%84%d0%b5/ |date=2016-06-10 }} * [http://clinics.kaznmu.kz/ішкі-ағзалар-аурулары-клиникасы/ ҚазҰМУ ішкі ағзалар аурулары клиникасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160506133910/http://clinics.kaznmu.kz/%d1%96%d1%88%d0%ba%d1%96-%d0%b0%d2%93%d0%b7%d0%b0%d0%bb%d0%b0%d1%80-%d0%b0%d1%83%d1%80%d1%83%d0%bb%d0%b0%d1%80%d1%8b-%d0%ba%d0%bb%d0%b8%d0%bd%d0%b8%d0%ba%d0%b0%d1%81%d1%8b/ |date=2016-05-06 }} * [http://clinics.kaznmu.kz/ Тіс емдеу клиникасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160810071554/http://clinics.kaznmu.kz/ |date=2016-08-10 }} == Ректорлары мен директорлары == [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]] Денсаулық сақтау халық коммисариатының [[30 қараша]] [[1930 жыл]]ғы № 260 Бұйрығымен медициналық институттың директоры болып [[1912 жыл]]ы Петербургтегі Әскери-медициналық академиясын бітіріп келген [[Санжар Жапарұлы Аспандияров]] тағайындалды. ҚазҰМУ ректорының қызметінде осы университеттің 4 түлегі — [[Роман Иванович Самарин|Самарин Р. И.]] ([[1960 жыл|1960]]–[[1963 жыл|1963]]) [[Қуаныш Мүбәракұлы Мәскеев|Мәскеев Қ. М]]. ([[1975 жыл|1975]] – [[1986 жыл|1986]]), Момынов Т. Ә. ([[1995 жыл|1995]] – [[2008 жыл|2008]]), [[Айқан Ақанұлы Ақанов|Ақанов А. А.]] ([[2008 жыл]]дан бастап) болған. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center;" ! colspan=5 | '''С. Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті ректорлары мен директорлары''' |- ! width="15%" | Есімі ! width="15%"| Лауазымды иеленгел жылдар ! width="70%"| Қысқаша ақпарат |- align="center" | [[Санжар Жапарұлы Аспандияров|Санжар Жаппарұлы Асфендияров]] <br /> [[File:Асфендиаров, Санжар Джафарович.jpg|100px|Санжар Асфендияров]] | [[1930 жыл|1930]]–[[1931 жыл|1931]] | [[1889 жыл]]дың 20 қазанында [[Ташкент]]те әскери тілмаштың отбасында дүниеге келген. 1907 жылы Ташкенттегі реалдық училищені бітірген. [[1912 жыл]]ы [[Санкт-Петербург|Петербург]]тегі Императорлық әскери-медициналық академияны аяқтап, 1913-1917 жылдары әскери дәрігер қызметін атқарды. [[1919 жыл|1919]]-[[1920 жыл]]дар аралығында [[Түркістан Кеңестік Федеративтік Республикасы|Түркістан АКСР]]-нің денсаулық сақтау халық комиссары болып тағайындалады. |- | [[Есенғали Қасаболатов]] | [[1931 жыл|1931]]–[[1933 жыл|1933]] |[[Батыс Қазақстан облысы]], Тайпақ ауданы, Антоновск ауылында [[1889 жыл]]ы [[қараша]]да дүниеге келген. [[1915 жыл]]ы [[Саратов]] университетінің медициналық факультетін бітіріп, туған еліне оралып, дәрігер болып қызмет етті. [[Алаш қозғалысы]]ның [[Алаш қозғалысының мүшелері|мүшесі]]<ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. Алматы: Арыс, 2002. 358-360 б.</ref> |- | Харира Мұхамбетқызы Мұхамбетова | [[1933 жыл|1933]]–[[1934 жыл|1934]] | 1908 жылы 15 маусымда Ақтөбе облысы Мортық ауданының Мортық ауылында қолөнершінің отбасында дүниеге келген. Оқу ғимаратының [[Төле би атындағы көше (Алматы)|Комсомол көшесі]] бойына көшірген.<ref>[http://egemen.kz/old/?act=readarticle&id=9980 АТАН ҚОМЫНДА ТУҒАН АДАМ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820072657/https://egemen.kz/old/?act=readarticle&id=9980 |date=2016-08-20 }}</ref> |- | Виктор Васильевич Зикеев | [[1934 жыл|1934]]–[[1943 жыл|1943]] | [[хирургия|хирург]], медицина ғылымдарының докторы (1947), профессор (1948), Қазақ КСР еңбек сіңірген дәрігері (1945), Қазақ КСР еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1947). Мәскеу Мемлекеттік университетінің медицина факультетін [[1919 жыл]]ы бітірген. |- | [[Василий Иванович Зюзин]] <br /> [[Сурет:Зюзин.jpg|100px|Василий Иванович Зюзин]] | [[1943 жыл|1943]]–[[1951 жыл|1951]] | фтизиатр, медицина ғылымдарының докторы (1944), профессор (1944), ҚазКСР еңбек сіңірген дәрігері (1943), Қазақ КСР еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1947). [[1925 жыл]]ы [[Дондағы Ростов]] қаласында Дон мемлекеттік университетінің медицина факультетін бітірген. Медицина ғылымдарының 3 докторын, 14 кандидаттарын дайындаған.<ref>{{cite web|author=|datepublished=|url=http://www.az-libr.ru/Persons/000/Src/0007/90796855.shtml|title=Зюзин Василий Иванович|publisher=AZ Library|accessdate=2013-4-17|lang=ru|archiveurl=http://www.webcitation.org/6G4XGvM28|archivedate=2013-04-22}}</ref>. |- | Сибұғатулла Рысқалиұлы Қарынбаев | [[1951 жыл|1951]]–[[1954 жыл|1954]] | [[анатомия|анатом]], медицина ғылымдарының кандидаты (1947), профессор, Қазақ КСР еңбек сіңірген дәрігер (1950). [[1929 жыл]]ы А. В. Луначарский атындағы Астрахань мемлекеттік медицина интитутына түсіп, оны [[1934 жыл]]дың 1 шілдесінде бітірген. ҚазММИ анатомия кафедрасының тұңғыш қазақ аспиранты.<ref>[http://etjendi.egemen.kz/?p=50043 Екі рет министр, екі рет ректор болған] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820050416/https://etjendi.egemen.kz/?p=50043 |date=2016-08-20 }}</ref> |- | [[Семен Михайлович Сидоров]] | [[1954 жыл|1954]]–[[1955 жыл|1955]] | сот дәрігері, медицина ғылымдарының докторы (1945), профессор (1945), Қазақ КСР ғылымына еңбек сіңірген қайраткер (1960). 1931 жылы Омбы қаласындағы медицина институтын тәмамдаған. 26 медицина ғылымының кандидатын дайындады.<ref>[http://www.forens-med.ru/pers.php?id=121 Сидоров Семен Михайлович]</ref> |--- | Иван Сергеевич Корякин | [[1955 жыл|1955]]-[[1960 жыл|1960]] | [[гигиена|гигиенист]], медицина ғылымдарының докторы (1949), профессор (1960), Қазақ КСР еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1956). [[1927 жыл]]ы Қазан мемлекеттік университетінің медицина факультетін бітірді. 28 кандидат, 3 медицина ғылымдарының докторын даярлады. |- | [[Роман Иванович Самарин]] | [[1960 жыл|1960]]–[[1963 жыл|1963]] | [[терапия|терапевт]], медицина ғылымдарының докторы (1960), профессор (1961). 1939 жылдан КПСС мүшесі. Алматы медицина иститутының емдеу факультетін бітірген (1941). |- | Сибұғатулла Рысқалиұлы Қарынбаев | [[1963 жыл|1963]]–[[1975 жыл|1975]] | екінші мәрте. |--- | [[Қуаныш Мүбәракұлы Мәскеев]] | [[1975 жыл|1975]]–[[1987 жыл|1987]] | [[Фтизиатрия|фтизиатр]], медицина ғылымдарының докторы (1972), профессор (1974), [[Қазақстан]] ғылымына еңбек сіңірген қайраткер (1981). [[1955 жыл]]ы ҚазММИ-ның емдеу факультетін бітірген. Оның жетекшілігімен 20-ға жуық медицина ғылымдарының докторлары мен кандидаттары дайындалды. |- | Евгений Степанович Белозеров | [[1987 жыл|1987]]–[[1995 жыл|1995]] | [[Жұқпалы аурулар|инфекционист]], медицина ғылымдарының докторы (1974), профессор (1975), Қазақ КСРО еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1990). Свердловск медицина институтының педиатрия факультетін 1961 жылы бітірген. 300-ден аса ғылыми еңбектері, оның ішінде монографиялар және медицина институты студенттеріне арналған оқулықтары мен оқу құралдары жарық көрген. |- | Талғат Әшірұлы Момынов | [[1995 жыл|1995]]–[[2008 жыл|2008]] | дәрігер-[[Фтизиатрия|фтизиатр]], медицина ғылымдарының докторы (1992), профессор (1994), ҚР ҰҒА академигі (2004). [[1976 жыл]]ы Алматы мемлекеттік медицина институтын бітірген. |- | [[Айқан Ақанұлы Ақанов]] | [[2008 жыл|2008]]–[[2015 жыл|2015]] | денсаулық сақтау ісінің ұйымдастырушы, медицина ғылымдарының докторы (1992), профессор (1994), ҚР еңбек сіңірген қайраткер, ҚР Денсаулық сақтау ісінің үздігі, «Мәдениет» қайраткері. [[1974 жыл]]ы Алматы мемлекеттік медицина институтын емдеу ісі мамандығы бойынша бітірген. 17 ғылым кандидатын және 15 ғылым докторларын дайындады. Рекстордың тұсында мемлекет тарапынан бөлінетін қаржы 3,2 млрд теңгеден 13 млрд теңгеге дейін өсті, студенттер саны 10 мыңнан, ал білікті педагогтардың саны 1,7 мыңға жетті, сондай-ақ университет ғимараты үлкен жөндеу жұмысынан өтті. [[2015 жыл]]дың [[29 желтоқсан]]ында Айқан Ақанұлы өз еркімен қызметінен кететіндігін жария етті<ref>[http://kazinform.kz/kaz/article/2854980 С.Асфендияров атындағы ҚҰМУ ректоры өз еркімен қызметінен кететіндігін жария етті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816110538/http://kazinform.kz/kaz/article/2854980 |date=2016-08-16 }}</ref><ref>Айқан Ақанұлының қызметтен кету жайлы жазған өтініші: {{Дәйексөз|Жасым 65-ке тақады және 2 жыл бойы зейнетақы алып келемін. Біздің Президентіміз Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев өте дұрыс айтады: Зейнеткерлер осынау қиын-қыстау кезеңде жас қуатты басшыларға орын босату тиіс.}}</ref> |- |Талғат Сейтжанұлы Нұрғожин |[[13 шілде]] [[2017 жыл|2017]] — қазіргі уақыт | |} == Әйгілі түлектері және қызметкерлері == Уиверситетте 44 Қазақ КСР Еңбек сіңірген дәрігерлері ([[Сибуғатулла Рысқалыұлы Қарынбаев|Қарынбаев С.Р.]], [[Василий Иванович Зюзин|Зюзин В.И.]] және т.б.), 16 Қазақстан Республикасы мемлекеттік сыйлығының лауреаттары ([[Ахмет Алдашұлы Алдашев|Алдашев А.А.]], [[Мұхтар Әлиұлы Әлиев|Әлиев М.Ә.]], [[Камал Сәруарұлы Ормантаев|Ормантаев К.С.]] және т.б.) жұмыс істеген. [[Сибуғатулла Рысқалыұлы Қарынбаев|Сибуғатулла Қарынбаев]], [[Александр Николаевич Сызғанов|Александр Сызғанов]] және тағыда 13 университет оқытушылары КСРО жоғары наградасы – «Ленин» орденінің иегері. Қазіргі таңда университеттің түлектері [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]нда, [[Ресей|Ресей Федерациясы]]нда және басқа да әлем елдерінде, сондай-ақ университеттің өзінде де жұмыс істеуде: * [[Қасен Қожақанұлы Қожақанов]] — [[ғалым]], медицина ғылымдарының докторы (1994), профессор (1994). * [[Александра Александровна Буванова]] — [[Социалистік еңбек ері]], Шымкент қаласындағы № 1 перзентханадағы дәрігер-акушер. * [[Әлібеков Ысқақ|Ысқақ Әлібекұлы Әлібеков]] — [[Социалистік еңбек ері]], Қазақ КСР еңбек сіңірген дәрігері (1961). * [[Дарья Владимировна Клебанова]] — [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] (2009). Республикасының Парламентінің мәжіліс депутаты. * [[Раиса Степановна Боронина]] — [[Социалистік еңбек ері]]. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты. * [[Бахия Атшабарұлы Атшабаров]] — [[ғалым]], медицина ғылымдарының докторы (1967), [[профессор]] (1969), [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақстан ғылым академиясының]] корреспондент мүшесі (1975), Қазақстанның еңбек сіңірген дәрігері (1961). * [[Төрегелді Шарманұлы Шарманов]]' — Медицина ғылымының докторы, профессор, Ресей медицина ғылымдары академиясының және [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]ның академигі, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, [[Қазақ тағамтану академиясы]]ның және Профилактикалық медицина академиясының негізін қалаушысы және оның президенті, [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]]ның тағамтану жөніндегі эксперттер комитетінің мүшесі. [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]]ның Л.Бернард атындағы сыйлығының (2005) иегері. * [[Камал Сәруарұлы Ормантаев]] — дәрігер-[[педиатрия|педиатр]], [[Қазақстан]]дағы балалар [[хирургия]]сының, [[педиатрия]]сының, [[травматология]]сының және [[анестезиология]]сының негізін салушы. [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]ның академигі ([[1994 жыл]]дан бастап). * [[Қуаныш Мүбәракұлы Мәскеев]] — [[фтизиатрия|фтизиатр]], медицина ғылымдарының докторы ([[1972 жыл|1972]]), профессор ([[1974 жыл|1974]]), ҚР ғылымына еңбек сіңірген қайраткер ([[1981 жыл|1981]]), академик ([[1995 жыл|1995]]). 1955 жылғы ҚазҰМУ түлегі. [[1975 жыл]]ы университет ректоры қызметіне тағайындалды, осы қызметті [[1987 жыл]]дың сәуір айына дейін атқарды. * [[Мұхтар Әлиұлы Әлиев]] — [[хирургия|хирург]], медицина ғылымдарының докторы ([[1974 жыл|1974]]), профессор ([[1976 жыл|1976]]) [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақстан Республикасының ғылым академиясы]]ның [[академик|академигі]] ([[1989 жыл|1989]]), Қазақстан Республикасының медицина ғылымдары академиясының президенті және негізін салушы ([[1995 жыл|1995]]), [[Халық қаһарманы]] ([[1995 жыл|1995]]), Халықаралық медицина ғылымдары академиясының президенті және негізін салушы ([[Брюссель]], [[Бельгия]]) * [[Кеңесбай Үшбаев|Кеңесбай Үшбайұлы Үшбаев]] — ғылым қайраткері, [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің депутаты, әлемдегі алғашқы қазақ фармацевтика ғылымдарының докторы. * [[Алшынбай Рақышев|Алшынбай Рақышұлы Рақышев]] — Нейроморфолог, медицина ғылымдарының докторы ([[1968 жыл|1968]]), профессор ([[1969 жыл|1969]]), [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]ның академигі ([[2003 жыл|2003]]). == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} [[Санат:1931 жылы құрылған оқу орындары]] [[Санат:Қазақстан университеттері]] [[Санат:Қазақ ұлттық медицина университеті]] 70bqjk9veqg8m91m64zihfplhvja9nh 0 30211 3598103 3527148 2026-05-01T20:52:43Z Meyirim 176477 Үтір қойдым. 3598103 wikitext text/x-wiki [[File:Metamorphosis of a Butterfly Merrian 1705.jpg|thumb|Жұлдызқұрт, дернәсіл, көбелек]] '''Метаморфоз''' (грек. ''metamorphosіs'' – өзгеру, айналу), [[метаболия]] – жануарлар мен өсімдіктер тіршілігінде болатын құбылыс; организм құрылысының түбегейлі өзгеруі, соның барысында дернәсілдің ересек дарасына айналуы. <br /> Метаморфоз омыртқасыздар тобының көпшілігіне, кейбір омыртқалыларға ([[минога|миногаға]]), бірқатар балықтарға, қосмекенділерге тән. Метаморфоз әдетте жануарлардың жеке дамуындағы тіршілік қалпының шұғыл өзгеруінен байқалады. Мысалы, жануарлар еркін жүзуден – бекінуге, суда тіршілік етуден – құрлықтағы тіршілікке, т.б. ауысады.<br /> Метаморфозбен дамитын жануарларда кем дегенде бір рет ересек жануардан айтарлықтай ерекшеленетін – [[дернәсілдік сатысы]] болады. Метаморфозбен даму кезінде жануар кез келген [[онтогенез сатысы|онтогенез сатысында]] түрдің сақталуына және тіршілігін жалғастыруына септігін тигізетін сан алуан қызметтерді жүзеге асырады. Метаморфоз төмен сатыдағы бекініп тіршілік ететін омыртқасыздарға да (''губка, ішекқуыстылар'') тән. Бұл кезде әр түрлі еркін жүзетін дернәсілдердің ([[паренхимула]], [[амфи-бластула]], [[планула]]) түрлері таралады. Көп жағдайда мұндай метаморфоз жыныссыз және жынысты түрде көбейіп, ұрпақтардың алмасуымен ([[даму фазасы]]) күрделене түседі. Ұрпақ алмасуынсыз болатын метаморфоз жұмыртқадан түрдің таралуын жүзеге асыратын дернәсіл (мысалы, теңіз көп қылтанды құрттарының трохофорасы, теңіз моллюскілерінің велигері) шығады. <br /> Немертиндерде болатын некрозды (өлі) ''Метаморфоз'' кезінде болашақ ересек дернәсілдің ішінде дамиды да, дернәсіл денесінің негізгі массасы тіршілігін жояды. Теңізде тіршілік ететін организмдердің тұщы судағы немесе құрылықтағы тіршілікке ауысуынан дернәсілдік саты дами алмай қалады. Жүзім ұлуында өтетін ''Метаморфозда'' дернәсілдік саты – ұлудың жұмыртқасында өтеді. Мұны “[[криптометаболия]]” (''жасырын метаболия'') деп атайды. Көптеген көпаяқтылар мен мұртсыз алтыаяқтылардағы өзгеріс денедегі сегменттер санының, мұрт буылтықтарының артуына, яғни анаморфозға байланысты болып келеді. Көптеген аптериготтар (қанатсыздар) мен бірқатар көпаяқтыларға өзгеріссіз даму протометаболия (''эпиморфоз'') тән. Алтыаяқтыларда қанаттың дамуы онтогенездің өзгеруіне әкеледі. Егер жәндіктердің дамуының алғашқы сатысы мен [[имаго]] ұқсас болса, дернәсіл ([[нимфа]]) ересек жәндікке ұқсас болады да, дене құрылымы біртіндеп қанаттың пайда болуына қарай өзгереді. Мұны шала түрлену немесе [[гемиметаболия]] деп атайды. Мысалы, оларға біркүндік инелік, [[турақанаттылар]], [[теңқанаттылар]], т.б. жатады. Егер онтогенезде негізгі атқаратын қызметі (дернәсіл сатысында қоректенуі, ересек сатысында таралуы, көбеюі) шұғыл өзгерсе, толық түрлену немесе голометаболия деп аталады ([[қоңыздар]], [[көбелектер]], [[жарғақ қанаттылар]], [[қос қанаттылар]], т.б. жатады). Мұндай жағдайда құрттәрізді дернәсіл әдетте ересек жәндікке ұқсамай, дернәсілдің ересек формаға ауысуы – қуыршақ сатысында жүзеге асады. <br /> <gallery> Сурет:Frogspawn closeup.jpg|Бақа уылдырығы Сурет:Tadpoles 10 days.jpg|Ит балық Сурет:Frog-Zhe.jpg|Жас бақа Сурет:Frog on bough.jpg|Бақа </gallery> ==Омыртқалыларда Метаморфоз== '''Омыртқалыларда Метаморфоз''' миногада айқын көрінеді, олардың дернәсілі (құмтесер) грунтте тіршілік етеді, ал ересек даралары балықтардың жартылай паразиттері; қосмекенділерде жұмыртқадан дернәсіл – итшабақ шығады. Метаморфоз барысында дернәсілдік мүшелер жойылады да, ересек жануардың мүшелері қалыптасады. Метаморфоздың реттелуі гормондар арқылы жүзеге асады. ==Өсімдіктер Метаморфозы== '''Өсімдіктер Метаморфозы''' – негізгі мүшелерінің түрін өзгертуі, бұл онтогенезде өтеді және олардың атқаратын қызметіне немесе қызмет атқару жағдайларына байланысты болады. Нағыз Метаморфоз бір органның пішіні мен атқаратын қызметін өзгертіп, басқа органға түрленуі; бұл көптеген шөптесін өсімдіктерде байқалады, мысалы, қолайсыз кезең жағдайында жер үсті өркенінің біртіндеп тіршілігін жойып, тамырсабаққа, түйнекпиязшыққа айналуы.<ref>О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. “Ғасыр-Ш”, 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0 </ref> ==Пайдаланылған cілтемелер== <references/> {{wikify}} [[Санат:Физиология]] g2fc2f46mr5sg6w3byzc18ywd7jq92c 0 30231 3597711 3587390 2026-05-01T12:21:43Z Rasulbek Adil 176232 3597711 wikitext text/x-wiki {{Ғылыми ұйым |атауы = Академик Ө.А. Жолдасбеков атындағы Механика және машинатану институты |қысқаша атауы = |халықаралық атауы = |логотипі = |бұрынғы атауы = |ұран = |құрылды = [[1991 жыл]] |қайта құрылды = |қайта құрылған жыл = |түрі = |басшы = |президент = |ғылыми басшы = |директор = Төлешов Амандық Қуатұлы |қызметкер = |ғылыми қызметкер = |нобель лауреаты = |академик = |корреспондент-мүше = |ғылым докторы = |ғылым кандидаты = |докторантура = |аспирантура = |түс = |орналасқан жер = {{KAZ}} |метро = |мекенжай = [[Алматы]], Шевченко көшесі, 28 |еншілес ұйым = |сайт = https://www.immash.kz/ |марапат = }} '''Ө.А. Жолдасбеков атындағы Механика және машинатану институты''' — [[механика]] және [[машинатану]] салаларында іргелі зерттеулер жүргізетін мемлекеттік [[кәсіпорын]]. [[1991 жыл|1991]] жылы [[Алматы|Алматы]] қаласында ұйымдастырылған. ==Құрамы== *[[машиналар механикасы|машиналар механикасы]]; *[[механизмді жобалауды автоматтандыру|машиналар механикасы]]; *[[машиналарды басқару|машиналар механикасы]]; *[[тау жыныстары механикасы|машиналар механикасы]]; *[[деформацияланатын қатты дене|деформацияланатын қатты денелер]] механикасы лабораториялары бар. <br /> ==Негізгі ғылыми бағыттары== '''Негізгі ғылыми бағыттары''' – жоғары класты жазық және [[аналитикалық теория|кеңістіктік механизмдердің аналитикалық теориясы]] және олардың негізінде принципті жаңа машиналар, механизмдер және [[манипуляциялық қондырғылар|манипуляциялық қондырғылар]] жасауға; динамикалық параметрлердің өзгергіштігін ескеретін машиналар мен жүйелердің динамикасын, беріктігін, сенімділігін және орнықтылығын, [[робот|роботты]] техникалық жүйелерді автоматты жобалауға және басқаруға Жердегі табиғи және [[техногендік процестер|техногендік процестердің механикасын]], сейсмикалық берік ғимараттарды жобалаудың, құрастырудың, есептеудің, терең және өте терең ұңғымалардың орнықтылығының теориялық негіздерін, әр түрлі орталар мен [[күш өрісі|күш өрістеріндегі]] табиғи және жасанды аспан денелерінің динамикасын зерттеуге арналған. Институт ғалымдары машинатанудың, Жер және тау жыныстары мен жер асты ғимараттарының, [[ грунт|грунттар]] мен деформацияланатын қатты денелер механикасының; табиғи және техногендік сипаттағы әр түрлі әсерлер кезіндегі кен орындарын (континент пен теңіз қайраңындағы мұнай мен газ орындарын) үлкен көлемде және қарқынды түрде игерудің іргелі негіздерін жасады. Институтта [[Өнер ұлттық академиясы|ҚР ӨҰА]] академиктері ''Ұ. Уәлиев, М. Молдабеков'' және [[16|16]] ғылым докторы, [[38|38]] ғылым кандидаты қызмет атқарады.<ref name="Source 1">[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref> ==Пайдаланылған cілтемелер== <references/> {{stub}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат: ғылым]] [[Санат:Қазақстан ғылыми-зерттеу институттары]] s9aq59dvwuf2z0sieth8pentokvqb97 0 31738 3597917 3566421 2026-05-01T16:07:15Z Alphy Haydar 36950 3597917 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Existential quantifier.svg|thumb|right|300px|[[Логика]]да [[экзистенциалды квантор]] ∃ барболуды білдіреді: "х-тің барболуы" деп оқылады.]] '''Барекендік''' ({{lang-en|Existence}}, {{lang-ru|существование}}; кейде ''"Экзистенция"'', ''"Барлық", "Болу", "Мәужүт", "бар болу", "екендік"'') — [[болушы]]ның физикалық, немесе психикалық шындығының қандай болуына қармастан, қалайда шындық ретінде фактті болуы, орындалу, іске асу нақтылығы, [[объективті шындық]]тың өмір сүру, ғаламда барболу фактісі мен күйі. Болу ({{lang-en|becoming}}) сөзі әдетте бір нәрсенің растығын да, кеңістік пен уақыттағы шынайы халін де, терең ішкі қасиеті мен [[мән]]ін де білдіреді. [[Философия]]да ол [[болмыс]]тың (being) [[онтология]]лық қасиетін көрсетеді. Мысалы адам жаһанда болушы ретінде [[онтология]]лық болады, оның барекендігі болмысқа сай, сыртқы мүмкіндікке орай оның ғұмыры болып орындалады. Демек, барекендік әрі нақты реалдықты да, әрі потенциялды мүмкіндікті де қамтиды; өзгеріс, уақыт, кеңістік, мән, қасиет... секілді ұғымдар барболуды тануға көмектеседі. ==Этимологиясы== "Барекендік" ұғымы Бар және Болу сынды екі фундаменталды түркі қазақ тілі ұғымдарының бірігуінен жасалған философиялық термин. Ол және оның түрлі грамматикалық нұсқалары күнделік тілдік коммуникацияда, әдебиетте, философиялық түсіндірулерде жиі қолданылады. Сөйлемде олар көбінесе бөлек жазылып келеді, ал арнаулы термин ретінде олар бірігіп бір ұғымды, яғни осы дүниеде бар және болып жатқандыты тұтас қамтиды. Батыстық тіл мәдениетінде Existence делінеді, ол ортағасырлық Латын тіліндегі existentia/exsistentia сөздерінен шыққан. Барекендік пен Экзистенция (Existence) тұтастай бір сөз деуге болмайды, бірақ латын сөзінің мағынасы шамамен барекендік сөзіне ең жақын келеді. Сондықтан аударма жасаған кезде контекстегі мағынаға қарау керек. [[Абай Құнанбайұлы]] бұл ұғымды Мәужүт деп алған, парсыша нұсқада. Бірақ Мәужүт сөзі Қазақы контекстке толық енбеді. Қазақтар осы мағынадағы сөйлеу және жазу мәдениетінде, әсіресе философиялық еңбектерде бұл ұғымды бар және екендік ұғымдарымен бейнелегендіктен, дұрыс нұсқасы барекендік деуге жеткілікті негіз бар. ==Философиялық контексте== Барекендік ұғымы [[метафизика]]дағы, [[тіл философиясы]]ндағы және философиялық [[логика]]дағы маңызды әрі шүңет мәселелерден бастау алады. Мұнда мынадай екі сауал бар: барекендік дегеніміз қасиет пе, әлде нәрсе ме? Егер барболу нәрсенің қасиеті болса, онда барекендік қасиеті жоқ нәрсе бар ма? Әрине, бұл сұрақтарға әртүрлі философиялық пікір желілері әртүрлі түсіндіру ыңғайын береді, және маңыздысы Қасиеттің, Нәрсенің не екендігі туралы түсінік жауапқа үлкен әсерін тигізеді. [[Реализм]] бағытындағы философия бойынша [[материя]] мен [[энергия]] барекендіктің негізі, барша нақты болып жатқан нәрсе материалдан құралады, барша әрекет энергия шығындайды, барша [[құбылыс]]тар (сана құбылысы да) тегіс нақты шынайылықтың нәтижесі, табиғи заңдар мен таңдаулар барекендікті іске асырады деп есептейді. Көбіне олар барболу, болмыс (Being) және шындықты (reality) бір нәрсе деп қарауға, немесе барекендік дегеніміз болмыстың екендігі ретіндегі шындық деп тануға бейім. [[Идеализм]] бағытындағы философия бойынша, ойлар мен [[идея]]лар барболуда, ал материалдық әлем соның көрінісі, шынайы нәрсе емес деп есептейді. Идеализмде барекендік көбінесе трансценденттікке (нақты мәлім нәрсе екендіктен жоғары шындық) салыстырмалы айтылады. Эпистемологиялық идеализмнің бір түрі ретінде [[рационализм]] болмыстың барекендігін тануға болады және ол [[ақыл]]ға сай деп түсіндіреді, әрі барша зат ақыл жібіне байланған, заттарды сол жүйелеп, тәртіпке келтіріп, болдырады деп есептейді. Олар бойынша, барша құбылыс (сана құбылысы да) тегіс [[өзіндік зат]]тың (the thing-in-itself) сыртында жатқан [[ноумен]]ді (noumenal) әлем таңбасын түсінудің нәтижесі деп есептейді. [[Діни идеология]] бойынша, заттың барекендігі оның өз мәнінен емес, сыртқы [[Құдай]]дың жарату еркінен деп есептейді, барекендік мен мән дихотомиясы бейнелеген дүние жаратылуындағы [[дуализм]]ді тек Құдай көмегімен шешуге тырысады. [[Эмпирицизм]] бойынша, жеке фактілердің болуы ешқайдан (Құдайдан, не ақылдан) бастау алмайды, ол біздің [[тәжірибе]]мізде болып жатқан нақты шындық деп есептейді. Онтологияда барекендіктің анықтамасын беру өте маңызды және іргелі тақырыптардың бірі болып, ол табиғи болмысты, болуды және жалпы шындықты философиялық зерттеуді де, сондай-ақ болмыстың негізгі [[категория]]лары мен олардың қатынасын философиялық зерттеуді де қамтиды. Заманында [[метафизика]]ның зерттеу тізімінде болған, кейбір сауалдар қазір онтологияға тән болды, мысалы заттың не екендігі, болуы, немесе бар екендігі, сондай-ақ бұл заттың қалай иерархиялық жолмен топтасып, өзара байланысатыны, қалай ортақтыққа және өзгешелікке ие болатыны қатарлылар. [[Мартин Хайдеггер|Хайдеггер]]дің фундаменталды онтологиясы бойынша, барекендік (existence) бәрінің осында болуы болса, ал [[ғұмыр]] (экзистенз, existenz) тек адамның ғана барекендігі. Мысалы тас, тау, жұлдыз секілді физикалық заттарда ғұмыр (existenz) жоқ, олар қалыптасып біткен, орындалып болған нәрселер. Тек адам ғана ғұмыр кешіп, өзін еркін жаратып, өзгеше бар болады, яғни жаңарып, жаңа нәрселер жасап, өз мәнін де өзгертіп, жетіліп, не құлдырап, таңдау жасап..., мәңгі тұрақтаспайтын болмыстық шындықты бейнелейді. {{wikify}} [[Санат:Онтология]] [[Санат:Метафизика]] [[Санат:Философия]] [[Санат:Философия ұғымдары]] [[Санат:Терминология]] idd89ootbeecksa8ro5fpgf8vh3xruh 3597919 3597917 2026-05-01T16:07:51Z Alphy Haydar 36950 3597919 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Existential quantifier.svg|thumb|right|300px|[[Логика]]да [[экзистенциалды квантор]] ∃ барекендікті білдіреді: "х-тің барекендігі" деп оқылады.]] '''Барекендік''' ({{lang-en|Existence}}, {{lang-ru|существование}}; кейде ''"Экзистенция"'', ''"Барлық", "Болу", "Мәужүт", "бар болу", "екендік"'') — [[болушы]]ның физикалық, немесе психикалық шындығының қандай болуына қармастан, қалайда шындық ретінде фактті болуы, орындалу, іске асу нақтылығы, [[объективті шындық]]тың өмір сүру, ғаламда барболу фактісі мен күйі. Болу ({{lang-en|becoming}}) сөзі әдетте бір нәрсенің растығын да, кеңістік пен уақыттағы шынайы халін де, терең ішкі қасиеті мен [[мән]]ін де білдіреді. [[Философия]]да ол [[болмыс]]тың (being) [[онтология]]лық қасиетін көрсетеді. Мысалы адам жаһанда болушы ретінде [[онтология]]лық болады, оның барекендігі болмысқа сай, сыртқы мүмкіндікке орай оның ғұмыры болып орындалады. Демек, барекендік әрі нақты реалдықты да, әрі потенциялды мүмкіндікті де қамтиды; өзгеріс, уақыт, кеңістік, мән, қасиет... секілді ұғымдар барболуды тануға көмектеседі. ==Этимологиясы== "Барекендік" ұғымы Бар және Болу сынды екі фундаменталды түркі қазақ тілі ұғымдарының бірігуінен жасалған философиялық термин. Ол және оның түрлі грамматикалық нұсқалары күнделік тілдік коммуникацияда, әдебиетте, философиялық түсіндірулерде жиі қолданылады. Сөйлемде олар көбінесе бөлек жазылып келеді, ал арнаулы термин ретінде олар бірігіп бір ұғымды, яғни осы дүниеде бар және болып жатқандыты тұтас қамтиды. Батыстық тіл мәдениетінде Existence делінеді, ол ортағасырлық Латын тіліндегі existentia/exsistentia сөздерінен шыққан. Барекендік пен Экзистенция (Existence) тұтастай бір сөз деуге болмайды, бірақ латын сөзінің мағынасы шамамен барекендік сөзіне ең жақын келеді. Сондықтан аударма жасаған кезде контекстегі мағынаға қарау керек. [[Абай Құнанбайұлы]] бұл ұғымды Мәужүт деп алған, парсыша нұсқада. Бірақ Мәужүт сөзі Қазақы контекстке толық енбеді. Қазақтар осы мағынадағы сөйлеу және жазу мәдениетінде, әсіресе философиялық еңбектерде бұл ұғымды бар және екендік ұғымдарымен бейнелегендіктен, дұрыс нұсқасы барекендік деуге жеткілікті негіз бар. ==Философиялық контексте== Барекендік ұғымы [[метафизика]]дағы, [[тіл философиясы]]ндағы және философиялық [[логика]]дағы маңызды әрі шүңет мәселелерден бастау алады. Мұнда мынадай екі сауал бар: барекендік дегеніміз қасиет пе, әлде нәрсе ме? Егер барболу нәрсенің қасиеті болса, онда барекендік қасиеті жоқ нәрсе бар ма? Әрине, бұл сұрақтарға әртүрлі философиялық пікір желілері әртүрлі түсіндіру ыңғайын береді, және маңыздысы Қасиеттің, Нәрсенің не екендігі туралы түсінік жауапқа үлкен әсерін тигізеді. [[Реализм]] бағытындағы философия бойынша [[материя]] мен [[энергия]] барекендіктің негізі, барша нақты болып жатқан нәрсе материалдан құралады, барша әрекет энергия шығындайды, барша [[құбылыс]]тар (сана құбылысы да) тегіс нақты шынайылықтың нәтижесі, табиғи заңдар мен таңдаулар барекендікті іске асырады деп есептейді. Көбіне олар барболу, болмыс (Being) және шындықты (reality) бір нәрсе деп қарауға, немесе барекендік дегеніміз болмыстың екендігі ретіндегі шындық деп тануға бейім. [[Идеализм]] бағытындағы философия бойынша, ойлар мен [[идея]]лар барболуда, ал материалдық әлем соның көрінісі, шынайы нәрсе емес деп есептейді. Идеализмде барекендік көбінесе трансценденттікке (нақты мәлім нәрсе екендіктен жоғары шындық) салыстырмалы айтылады. Эпистемологиялық идеализмнің бір түрі ретінде [[рационализм]] болмыстың барекендігін тануға болады және ол [[ақыл]]ға сай деп түсіндіреді, әрі барша зат ақыл жібіне байланған, заттарды сол жүйелеп, тәртіпке келтіріп, болдырады деп есептейді. Олар бойынша, барша құбылыс (сана құбылысы да) тегіс [[өзіндік зат]]тың (the thing-in-itself) сыртында жатқан [[ноумен]]ді (noumenal) әлем таңбасын түсінудің нәтижесі деп есептейді. [[Діни идеология]] бойынша, заттың барекендігі оның өз мәнінен емес, сыртқы [[Құдай]]дың жарату еркінен деп есептейді, барекендік мен мән дихотомиясы бейнелеген дүние жаратылуындағы [[дуализм]]ді тек Құдай көмегімен шешуге тырысады. [[Эмпирицизм]] бойынша, жеке фактілердің болуы ешқайдан (Құдайдан, не ақылдан) бастау алмайды, ол біздің [[тәжірибе]]мізде болып жатқан нақты шындық деп есептейді. Онтологияда барекендіктің анықтамасын беру өте маңызды және іргелі тақырыптардың бірі болып, ол табиғи болмысты, болуды және жалпы шындықты философиялық зерттеуді де, сондай-ақ болмыстың негізгі [[категория]]лары мен олардың қатынасын философиялық зерттеуді де қамтиды. Заманында [[метафизика]]ның зерттеу тізімінде болған, кейбір сауалдар қазір онтологияға тән болды, мысалы заттың не екендігі, болуы, немесе бар екендігі, сондай-ақ бұл заттың қалай иерархиялық жолмен топтасып, өзара байланысатыны, қалай ортақтыққа және өзгешелікке ие болатыны қатарлылар. [[Мартин Хайдеггер|Хайдеггер]]дің фундаменталды онтологиясы бойынша, барекендік (existence) бәрінің осында болуы болса, ал [[ғұмыр]] (экзистенз, existenz) тек адамның ғана барекендігі. Мысалы тас, тау, жұлдыз секілді физикалық заттарда ғұмыр (existenz) жоқ, олар қалыптасып біткен, орындалып болған нәрселер. Тек адам ғана ғұмыр кешіп, өзін еркін жаратып, өзгеше бар болады, яғни жаңарып, жаңа нәрселер жасап, өз мәнін де өзгертіп, жетіліп, не құлдырап, таңдау жасап..., мәңгі тұрақтаспайтын болмыстық шындықты бейнелейді. {{wikify}} [[Санат:Онтология]] [[Санат:Метафизика]] [[Санат:Философия]] [[Санат:Философия ұғымдары]] [[Санат:Терминология]] mee7kdhl88q9i1qr817swpsvokgwu0v 3597920 3597919 2026-05-01T16:08:45Z Alphy Haydar 36950 Alphy Haydar [[Барболу (философия)]] бетін [[Барекендік (философия)]] бетіне жылжытты: Қате жазылған тақырып 3597919 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Existential quantifier.svg|thumb|right|300px|[[Логика]]да [[экзистенциалды квантор]] ∃ барекендікті білдіреді: "х-тің барекендігі" деп оқылады.]] '''Барекендік''' ({{lang-en|Existence}}, {{lang-ru|существование}}; кейде ''"Экзистенция"'', ''"Барлық", "Болу", "Мәужүт", "бар болу", "екендік"'') — [[болушы]]ның физикалық, немесе психикалық шындығының қандай болуына қармастан, қалайда шындық ретінде фактті болуы, орындалу, іске асу нақтылығы, [[объективті шындық]]тың өмір сүру, ғаламда барболу фактісі мен күйі. Болу ({{lang-en|becoming}}) сөзі әдетте бір нәрсенің растығын да, кеңістік пен уақыттағы шынайы халін де, терең ішкі қасиеті мен [[мән]]ін де білдіреді. [[Философия]]да ол [[болмыс]]тың (being) [[онтология]]лық қасиетін көрсетеді. Мысалы адам жаһанда болушы ретінде [[онтология]]лық болады, оның барекендігі болмысқа сай, сыртқы мүмкіндікке орай оның ғұмыры болып орындалады. Демек, барекендік әрі нақты реалдықты да, әрі потенциялды мүмкіндікті де қамтиды; өзгеріс, уақыт, кеңістік, мән, қасиет... секілді ұғымдар барболуды тануға көмектеседі. ==Этимологиясы== "Барекендік" ұғымы Бар және Болу сынды екі фундаменталды түркі қазақ тілі ұғымдарының бірігуінен жасалған философиялық термин. Ол және оның түрлі грамматикалық нұсқалары күнделік тілдік коммуникацияда, әдебиетте, философиялық түсіндірулерде жиі қолданылады. Сөйлемде олар көбінесе бөлек жазылып келеді, ал арнаулы термин ретінде олар бірігіп бір ұғымды, яғни осы дүниеде бар және болып жатқандыты тұтас қамтиды. Батыстық тіл мәдениетінде Existence делінеді, ол ортағасырлық Латын тіліндегі existentia/exsistentia сөздерінен шыққан. Барекендік пен Экзистенция (Existence) тұтастай бір сөз деуге болмайды, бірақ латын сөзінің мағынасы шамамен барекендік сөзіне ең жақын келеді. Сондықтан аударма жасаған кезде контекстегі мағынаға қарау керек. [[Абай Құнанбайұлы]] бұл ұғымды Мәужүт деп алған, парсыша нұсқада. Бірақ Мәужүт сөзі Қазақы контекстке толық енбеді. Қазақтар осы мағынадағы сөйлеу және жазу мәдениетінде, әсіресе философиялық еңбектерде бұл ұғымды бар және екендік ұғымдарымен бейнелегендіктен, дұрыс нұсқасы барекендік деуге жеткілікті негіз бар. ==Философиялық контексте== Барекендік ұғымы [[метафизика]]дағы, [[тіл философиясы]]ндағы және философиялық [[логика]]дағы маңызды әрі шүңет мәселелерден бастау алады. Мұнда мынадай екі сауал бар: барекендік дегеніміз қасиет пе, әлде нәрсе ме? Егер барболу нәрсенің қасиеті болса, онда барекендік қасиеті жоқ нәрсе бар ма? Әрине, бұл сұрақтарға әртүрлі философиялық пікір желілері әртүрлі түсіндіру ыңғайын береді, және маңыздысы Қасиеттің, Нәрсенің не екендігі туралы түсінік жауапқа үлкен әсерін тигізеді. [[Реализм]] бағытындағы философия бойынша [[материя]] мен [[энергия]] барекендіктің негізі, барша нақты болып жатқан нәрсе материалдан құралады, барша әрекет энергия шығындайды, барша [[құбылыс]]тар (сана құбылысы да) тегіс нақты шынайылықтың нәтижесі, табиғи заңдар мен таңдаулар барекендікті іске асырады деп есептейді. Көбіне олар барболу, болмыс (Being) және шындықты (reality) бір нәрсе деп қарауға, немесе барекендік дегеніміз болмыстың екендігі ретіндегі шындық деп тануға бейім. [[Идеализм]] бағытындағы философия бойынша, ойлар мен [[идея]]лар барболуда, ал материалдық әлем соның көрінісі, шынайы нәрсе емес деп есептейді. Идеализмде барекендік көбінесе трансценденттікке (нақты мәлім нәрсе екендіктен жоғары шындық) салыстырмалы айтылады. Эпистемологиялық идеализмнің бір түрі ретінде [[рационализм]] болмыстың барекендігін тануға болады және ол [[ақыл]]ға сай деп түсіндіреді, әрі барша зат ақыл жібіне байланған, заттарды сол жүйелеп, тәртіпке келтіріп, болдырады деп есептейді. Олар бойынша, барша құбылыс (сана құбылысы да) тегіс [[өзіндік зат]]тың (the thing-in-itself) сыртында жатқан [[ноумен]]ді (noumenal) әлем таңбасын түсінудің нәтижесі деп есептейді. [[Діни идеология]] бойынша, заттың барекендігі оның өз мәнінен емес, сыртқы [[Құдай]]дың жарату еркінен деп есептейді, барекендік мен мән дихотомиясы бейнелеген дүние жаратылуындағы [[дуализм]]ді тек Құдай көмегімен шешуге тырысады. [[Эмпирицизм]] бойынша, жеке фактілердің болуы ешқайдан (Құдайдан, не ақылдан) бастау алмайды, ол біздің [[тәжірибе]]мізде болып жатқан нақты шындық деп есептейді. Онтологияда барекендіктің анықтамасын беру өте маңызды және іргелі тақырыптардың бірі болып, ол табиғи болмысты, болуды және жалпы шындықты философиялық зерттеуді де, сондай-ақ болмыстың негізгі [[категория]]лары мен олардың қатынасын философиялық зерттеуді де қамтиды. Заманында [[метафизика]]ның зерттеу тізімінде болған, кейбір сауалдар қазір онтологияға тән болды, мысалы заттың не екендігі, болуы, немесе бар екендігі, сондай-ақ бұл заттың қалай иерархиялық жолмен топтасып, өзара байланысатыны, қалай ортақтыққа және өзгешелікке ие болатыны қатарлылар. [[Мартин Хайдеггер|Хайдеггер]]дің фундаменталды онтологиясы бойынша, барекендік (existence) бәрінің осында болуы болса, ал [[ғұмыр]] (экзистенз, existenz) тек адамның ғана барекендігі. Мысалы тас, тау, жұлдыз секілді физикалық заттарда ғұмыр (existenz) жоқ, олар қалыптасып біткен, орындалып болған нәрселер. Тек адам ғана ғұмыр кешіп, өзін еркін жаратып, өзгеше бар болады, яғни жаңарып, жаңа нәрселер жасап, өз мәнін де өзгертіп, жетіліп, не құлдырап, таңдау жасап..., мәңгі тұрақтаспайтын болмыстық шындықты бейнелейді. {{wikify}} [[Санат:Онтология]] [[Санат:Метафизика]] [[Санат:Философия]] [[Санат:Философия ұғымдары]] [[Санат:Терминология]] mee7kdhl88q9i1qr817swpsvokgwu0v 0 36641 3597741 3310492 2026-05-01T12:50:19Z Төлеген Мереке 179229 3597741 wikitext text/x-wiki '''Антоним''' ({{lang-el|ἀντι-}} — «қарсы», {{lang-el|ὄνυμα}} — «ат», «атау») — мән-мағынасы бір-біріне қарама-қарсы қолданылатын сөздер<ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref>. [[Лексикология]]да құбылыстың (күн — түн), ұғымның (бақ — сор, жақсылық — жамандық), сапаның (жаңа — ескі), қимылдың (кіру — шығу), т.б. қарсы мәндегі сөздердің мағыналары [[антонимдік жұп]] құрайды. Заттың атауын білдіретін сөздердің антоним дік жұбы болмайды. Сонымен қатар антоним қарама-қарсы мағына арқылы сөздердің [[мағына]]лық тұтастығы мен біртектілігін де білдіреді. Антоним сөздің дәл, нақты мағынасын салыстыру тәсілі арқылы айқындап, [[стилистика]]лық қызмет атқарады. Әсіресе, мақал-мәтелдерде жиі қолданылады. Мысалы, «Көз — қорқақ, қол — батыр», «Өтірік — қаңбақ, шын — салмақ». Қазақ тілінде фразеологиялық антонимдер көп кездеседі: аты шықты — аты өшті, жүрек жұтқан — су жүрек, соры қайнады — көзі ашылды.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref> Көркем шығармада ойдың өрістеуі екі түрлі ұғымның, түйіннің шарпысып келуіне орай қатар алынған сөздердің қарама-қарсылық, қайшы мағынасы, көркемдік әсерлілігі күшейе түседі. Сондықтан қайшы сөздер шендестіру тәсілін тудыратын құнарлы, өнімді құрал бола алады. Мысалы: ''Атадан жақсы ұл туса,'' ''Есіктегі басын төрге сүйрер.'' ''Атадан жаман ұл туса,'' ''Төрдегі басын ерге сүйрер.'' == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Лингвистика]] 1tpi5k3jtbjnnyxhcgb5d4rc8agiq7k 0 39337 3597972 3229323 2026-05-01T17:03:56Z Rasulbek Adil 176232 3597972 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан өңірі | Аумағы=736 | Құрамы= [[Ақтөбе облысы]]<br />[[Атырау облысы]]<br />[[Маңғыстау облысы]]<br />[[Батыс Қазақстан облысы]] | Халқы= 2057,2 | Тығыздығы=2,7 | Қала халқы=50 | Қазақстан үлесі=12,8 }} '''Батыс Қазақстан ''' — [[Қазақстан]]ның батысындағы төрт облысынан тұратын [[Экономикалық аймақ]]. Ішіне [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе]], [[Атырау облысы|Атырау]], [[Батыс Қазақстан облысы|Батыс Қазақстан]] және [[Маңғыстау облысы|Маңғыстау]] облыстары кіреді. Республика ішінде, солтүстік-шығысында [[Қостанай облысы|Қостанаймен]], шығыстан [[Қарағанды облысы|Қарағанды]], ал оңтүстік-шығыстан [[Қызылорда облысы]]мен шектеседі. Солтүстігінен [[Ресей]], ал оңтүстігінен [[Өзбекстан]] мен [[Түрікменстан]]мен шектеседі. Бай табиғи ресурстар, қолайлы географиялық мекен, [[Ресей]] қалалары мен өзге мемлекеттер арасындағы дамыған экономикалық байланыстар сыртқы экономикалық ынтымақтастықтың дамуына көп септігін тигізеді. Батыс Қазақстанда [[Жайық]] пен [[Ембі]] өзендері ағып өтеді. Аумақтағы ең ірі көлдері – [[Индер (көл)|Индер]], [[Аралсор]], [[Қамыс-Самар көлдері|Қамыс-Самар]]. Аумақтың оңтүстік-батысында [[Каспий теңізі]] орналасқан. Мұнай газының қоры көп болғаны - регионның экономикасында үлкен рөл ойнайды. Атырау қара уылдырықты дайындау және сақтау орталығы болып табылады. Бұл жердің климаты - қатаң континенталды, құрғақ. Қазіргі Батыс Қазақстан жерлері XVI ғасырда [[Қасым хан]]ның шабуылдары арқасында [[Қазақ хандығы]]на қосылған. XVII ғасырға дейін, аумақ [[Ноғай ордасы|Ноғай орданың]] шабуылдарға құрбан болған. Хандық ыдырағанда, Батыс Қазақстан жерлері - [[Кіші жүз]] болып шықты. 1822 жылда Кіші жүз жерлері [[Ресей империясы|Ресейге]] қосылып, 1917 жылға дейін [[Орал облысы (Ресей империясы)|Орал]] мен [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]] ретінде қалған. Ресей отаршылығынның уақытында қалалар құрылып, жартылай көшпелі тұрмыс дәстүрі дамыған. 1917 жылда, [[Алаш партиясы]] құрылғанда, Батыс Қазақстан [[Алаш автономиясы|Алаш Автономиясына]] кірген. Кеңес үкіметі келген соң, Батыс Қазақстанда [[индустриализация]] өтіп, өнеркәсіптік жұмыстар мен кен орындары ашыла бастаған. 2000 жыл бойы [[Ұлы Жібек Жолы]] бүкіл Маңғыстау аймағынан өткен. Қазіргі таңда бұл жол туристердің қызығушылығын туғызуда. Әдемі табиғат көріністері пен Үстірт қорығының әр түрлі жануарлары, Маңғыстау жеріндегі көптеген ерекше тарихи және мәдени ескерткіштер, Каспий жағалауының көркем көріністері туристердің айрықша қызығушылығын туғызатыны сөзсіз. Ақтөбе Облысы Қазақстанның ең маңызды өнеркәсіп ауданы болып табылады. Оның көлемі шамамен 300 мың шаршы км. Ақтөбе облысы солтүстігінде Ресеймен, оңтүстігінде Өзбекстанмен шекараласады. Бұл аймақ шығыс пен батыста әр жағынан үш облыспен шектеседі. Шығыс жағында – Қостанай, Қарағанды және Қызылорда облыстары. Батысында - Атырау, Маңғыстау және Батыс Қазақстан облыстары. Атырау облысы 400 метрлі жыраларға және диаметрі 2 метр болатын аппақ, домаланған тастарға толы. Бұл жерлерді көне заманғы мұхит түбінен қалған әктасты қыраттар құрайды. Каспий және Арал теңіздері осы мұхиттың қалдықтары. Шөлді жазық дала Урал өзенімен (қазақша - Жайық) тоғысады да, кейбір жерлер Флорида саз батпақтарын еске түсіреді. Бұл шынымен де су құстарына жұмақ жер болып табылады. Бұл жерлерде тек ауалық жастықшалы қайықтардың жүруі рұқсат етілген. Аққу, үйрек және қаздар тобы туристердің үстінен ұшып өткенде, олардың көптігі әркімді таң қалдырады. ==Археологиялық ескерткіштер== [[Өліқолтық]] жағасында, [[Қызан]]ның солтүстігінде көне қорғандар табылған. Олар біз заманыздың IV-V ғасырларына жатқызылады. Сарапшылардың пайымдауынша, бұл ашулар осы жерлерде өмір сүрген [[Сақ-Массагет дәуірі]]ндегі адамдар жайлы толық ақпарат береді. Шетпеден 18 км-де орналасқан Ақмыш жері туристерді өз әсемдігімен ғана емес, сонымен қатар көне Қызыл Қала тарихи жерлерімен таң қалдырады. Ақмышсайдан 3 км жүрген соң, сіз Самал мен Сазанбай атты терең шатқалдарға тап боласыз. Келесі әсем жер - Қаңлы Баба Форт-Шевченкодан 30 км жерде орналасқан. Сіз бұл жерде қайнар көздерін, долана ағаштарын, қожақат, қып-қызыл жидек бұталарын, ильм және терек тоғайларын көре аласыз. Көне Қаңлы Баба Мазары мен мешіт осы жерде орналасқан. ==Өнеркәсібі== Батыс Қазақстанның әрбір облысы өзіне тән маманданған. Мұнай және [[газ өндіру]] ауданның барлық облысында жүргізіледі. Олардың арасында мұнайды көп өндіретіні [[Атырау облысы]] (республикалық өнімнің 30%), ал газды [[Атырау облысы|Атырау]] (49%) және [[Батыс Қазақстан облысы|Батыс Қазақстан (25%) облыстары]] . Атырауда республикамыздағы ірі мұнай өндеу зауыты жұмыс істейді (республика бойынша өнеркәсіп өнімінің үлес салмағы (26%). Ауданның батысында [[Қарашығанақ мұнай газ конденсаты кен орны]] бар. Бұл жерде мұнайды өндірумен бірге жаңадан салынған зауытта мұнайды өңдеу жұмыстары қатар жүргізіліп, өндірісті одан ары дамытуда [[Жаңаөзен қаласы]]нда [[этан]] шығаратын газ өңдеу зауыты жұмыс істейді. Бұл газ [[Ақтау|Ақтау қаласындағы]] [[пластмасса]] зауытының шикізаты. Атырауда [[полиэтилен]], [[полипропилен]] және пластмассадан жоғары температураға шыдамды заттар шығаратын зауыт бар. Ақтөбе облысындағы [[хром]] кені базасында [[Қара металлургия|қара]] және [[түсті металлургия]] салалары дамыған. Кен орнында Хром қосылыстары және [[ферроқорытпа]] зауыттары жұмыс істейді. [[Хром кені]]нің және хром қосылыстарының негізгі бөлігі жақын және алыс шетелдерге экспортқа шығарылады. Облыс аумағында [[никель]] де өндіріледі. Химия өнеркәсібі негізінен Ақтөбе облысында шоғырланған. [[Ақтөбе лак-бояу зауыты]] және [[күкірт-бор қышқылы]] мен [[минералды тыңайтқыш]] шығаратын [[Алға химкомбинаты]] бар. Машина жасау өнеркәсібі көбінесе қосымша сала ретінде дамыған. [[Атырау]], [[Орал]] және [[Ақтөбе]] қалаларындағы зауыттарда жетекші [[өнеркәсіп]] салаларына арналған [[машина]] және құрал-жабдықтар шығарады. Атырау зауыты мұнай-газ өнеркәсібіне арналған құрал-жабдықтар шығарады. [[Балықшы (Атырау қалалық әкімдігі)|Балықшы кенті]]нде кеме жөндеу зауыты, Ақтөбеде [[рентген]] құрал-жабдықтарын шығаратын зауыт жұмыс істейді. ==Ауыл шаруашылығы== Агроклиматтық жағдайының күрделілігіне қарамастан ауыл шаруашылығының бірнеше салаларын дамыту қолға алынған, жетекші саласы — [[мал шаруашылығы]]. Ауданның солтүстігінде жаздық [[бидай]] егіледі және [[ірі қара]] өсіріледі. Оңтүстік аймақтарында судың жетіспеуінен [[егіншілік]]пен айналысу шектеулі түрде ғана, сондықтан да түйе және [[қой шаруашылығы]]н дамыту тиімді. Егіншіліктің жалпы ауданы бар-жоғы 3%, оған дәнді дақылдардан [[жаздық бидай]], [[тары]], [[қара бидай]], техникалық дақылдардан - [[күнбағыс]], [[жүгері]] және [[қыша]] егіледі. Тамақ өнеркәсібінде [[балық аулау]] және [[балық өңдеу]] салалары (Атырау қаласындағы балық өңдеу комбинаты, [[Балықшы балық консерві зауыты]]) ерекше орын алады. Тамақ өнеркәсібінің ([[ұн тарту]],[[нан пісіру]] және т.б.) жақсы дамыған облыстарына Батыс Қазақстан және Ақтөбені жатқызуға болады. Батыс Қазақстан және Ақтөбе облыстарында жеңіл өнеркәсіп біршама жақсы дамыған. Негізгі кәсіпорындарына тігін және [[былғары]] аяқ киім өнеркәсібі ([[Орал киіз байпақ және тері фабрикасы]]) жатады. Басқа экономикалық аудандарға қарағанда Батыс Қазақстан республикамыздағы көліктің барлық түрін ([[темір жол]], [[құбыр]], [[автомобиль]], [[өзен жолдары|өзен]], [[теңіз жолдары|теңіз]], [[әуе жолдары]]) пайдаланатын аймақ. Көлік жүйесінің барлық түрінің дамуы кершілес жаткан Ресей және Орта Азия республикаларымен қарым-қатынас жасауға мүмкіншілік береді. Аймақтың аумағы арқылы жоғары деңгейде механикаландырылған және автоматтандырылған магистральды құбыр жолдары салынған. Олардың бірнешеуі мемлекетаралық маңызға ие: ''Ақтау- Атырау-Самара (Ресей), Орта Азия-Орталық, Бұқара-Орал (Ресей), Атырау-Ор (Ресей), Қарашығанақ-Орынбор (Ресей) және Жаңаөзен-Атырау-Самара (Ресей).'' Құрлық көліктері арасындағы маңыздысы - темір жол. Каспий теңізінің Шығыс жағалауында республикамыздағы жалғыз [[Ақтау порты]] орналасқан. [[Порт]] әр түрлі құрғақ жүктерді, [[шикі мұнай]]ды, [[Мұнай өнімдері (АҚ)|мұнай өнімдерін]] шет елдерге тасымалдауға арналған. Порттың айналасындағы су қатпайтын болғандықтан жыл бойы жүк тасымалдауға мүмкіншілік бар. Бір мезгілде сыйымдылығы 12 000 тонна болатын, төрт танкерге қызмет жасай алады. Аймақ шаруашылығының карқынды дамуы нәтижесінде төрт ірі өнеркәсіп орталықтары қалыптасты. *'''Атырау-Ембі өнеркәсіп''' торабы өнеркәсіптің [[мұнай өндеу|мұнай]] және [[балық өңдеу]] салаларына маманданған. АӨК құрамына енетін өндірістер: Атырау қаласындағы мұнай өңдеу зауыты, республикамыздағы ең ірі балық өңдеу комбинаты мен машина жасау зауыты (мұнай- газ өнеркәсібіне арналған құрал-жабдықтар шығарады) және [[Балықшы (Атырау қалалық әкімдігі)|Балықшы кенті]]ндегі кеме жөндеу зауыты мен балық консерві комбинаты. *'''Маңғыстау өнеркәсіп торабының''' (құрамында [[Ақтау]], [[Жаңаөзен]], [[Форт-Шевченко]] қалалары мен бірнеше кенттер бар) негізгі маманданған саласы - мұнай-газ өнеркәсібі. АӨК құрамында: газ өңдеу зауыты (Жаңаөзен қаласы), пластмасса зауыты ([[Ақтау қаласы]]), балық консерві комбинаты ([[Баутина кенті]]), балық зауыты мен токыма фабрикасы ([[Ералиев кенті]]) бар. Кешеннің дамуына Маңғыстау түбегіндегі мұнай, газ, құрылыс материалы сияқты ресурстардың тигізер үлесі зор. ТМД көлеміндегі мұнай өндіретін аудандар арасында Маңғыстау 6-шы орынды иемденеді, кешеннің аумағы 128 мың км², қала халқы 87%. *'''Ақтөбе өнеркәсіп торабы''' никель, хром өндірісіне маманданған, хромды өндіретін және байытатын кәсіпорны Хромтау қаласында орналаскан. Сонымен бірге маманданған салаларына [[ферроқорытпа]], [[минералды тыңайтқыш]]тар, [[суперфосфат]], мұнай құрал-жабдықтары мен рентген жабдықтары өндірісі жатады (Ақтөбе). *'''Орал өнеркәсіп торабы''' [[ауыл шаруашылығы]], тамақ және [[жеңіл өнеркәсіп]] өнімдерін өңдеуге маманданған. Өнеркәсіп торабының құрамы: механикалық, жөндеу, аспап жасау зауыттары, құрылыс-монтаж құралдарын дайындайтын зауыт, кеме жөндеу кәсіпорны, металл бұйымдары зауыты, былғары зауыты, байпақ-киіз фабрикасы, ет консерві және ұн тарту - [[жарма]] комбинаты, [[мия]] зауыты және т.б. Соңғы кездерде Батыс Қазақстанның экономикасының көтерілуі aуданның көптеген экономикалық-әлеуметтік проблемаларын шешуге мүмкіншілік береді. Былтырғымен салыстырғанда жаңа жұмыс орындары 30%-ға көбейді. Жұмыспен қамтамасыз ету мақсатында кәсіби деңгейін көтеру орталықтары ашылды. Нәтижесінде жұмыссыздар саны 2%-ға төмендеді. ==Экологиялық проблемалары== [[Каспий теңізі]] алабындағы мұнай және газ кен орындарын кең көлемде игеру теңіздің және жағалаудың [[экожүйе]]сіне қолайсыз әсер етуде. Игеру нәтижесінде мұнай қалдықтары топырақ қабатын, теңіз суларын ластауда. Мұнаймен ластанған аймақтың жалпы ауданы 200 мың га, қуаттылығы 100 мкР/сағ өлшемде болатын [[радиоактивті заттар]]мен ластанған жердің ауданы 600 гектардан артық. Каспий теңізінің Маңғыстау облысы жағалауындағы теңізі суының ластануы белгіленген концентрациядан 8-13 есе артық. Физикалық география курсынан сіздерге таныс Каспий теңізінің деңгейі соңғы кездері жоғары көтерілуде. Нәтижесінде мұнай-газ кешендерінің біраз нысандары су астында қалып, экологиялық жағдайын одан бетер ушықтырып жіберді. Каспий теңізінің дүниежүзілік маңызының бірі - [[Бекіретәрізділер|бекіре тұқымдас балықтарының]] мекенжайы. Қазіргі таңда Каспийдін, биологиялық байлығын сақтап калу дүниежүзі қауымдастығының өзекті мәселесі болып отыр. Мұнайды өндіру кезінде әр түрлі заң бұзушылықтар орын алады. Ілеспе газ ашық ауада алау күйінде жануда, [[қоршаған орта]] қалдық сулармен ластануда. Алдағы уақытта теңіздің қазақстандық бөлігіндегі көмір сутегін жан-жақты игеру тек осы аймаққа емес, бүкіл мемлекетіміздің экологиялық жағдайына кері әсер етуі мүмкін. ==Қалалары== Батыс Қазақстан аймағында 15 қала, 6 кент бар. Қалалар пайдалы қазбаларды игеру барысында қалыптаскан. Облыс орталықтарынан Ақтау теңіз жағалауында, қалған үшеуі өзен жағалауында орналасқан. Қалалардың іргесі қаланған кезеңде маңызды көлік түрі - су жолы болған. ===Атырау=== Атырау (268 мың адам) - Каспий теңізінің іргесі солтүстігінде, Жайық өзенінің жағалауында орналаскан. Іргесі XVII ғасырда балықшылар елді мекені ретінде қаланған (ол кезде Гурьев деп аталды). Алғашқы кезде [[Жайық өзені]]нің құяр жерінде пайда болған елді мекенді Үйшік деп атады. Үйшіктің мағынасы балықты торға түсіретін жер деген мағынаны білдірген. Елді мекеннің салынуы бекіре балықтарының көбеюі кезінде Жайықтан жоғары жібермей үстау мақсатында қаланған болатын. Ол кездерде Атырау [[балық шаруашылығы]] дамыған кішкене ғана уезд орталығы болған. Теңіз жолының ашылуы [[Ембі]] алабындағы мұнай өнеркәсібінің орталығына айналдырды. Республикамыздағы тұңғыш мұнай өңдеу зауыты да осында салынды. Сонымен бірге мұнай құралдарын шығаратын, механикалық және [[кеме жөндеу зауыты]], балық консервісі, ет, сүт және нан комбинаттары бар. ''Ұлы Отан соғысы жылдары Атырау ерекше маңызды қалалардың бірі болды. Бір жағынан Қазақстанды фронт болып жатқан аудандармен байланыстырса, екіншіден, батыстан көшірілген өнеркәсіп орталықтары мен адамдарды тасымалдады. Атырау арқылы Баку мұнайы Орал және Сібір аудандарына тасымалданды. Су жолы арқылы соғысқа қару-жарақ, азық-түлік, әскерлер жіберілді.'' Атырау қаласы үш аудандан тұрады: Ескі, Жаңа және Гипсті. Ескі бөлігі Жайықтың Еуропа бөлігінде орналасқан. Бұл аймағында ескі, бір қабатты ағаш кірпіш үйлер мен әкімшілік үйлері орналасқан. Сол жағалауында (Азия бөлігі) жаңа үй құрылысы жүргізілуде (Ембі мұнай қалашығы). Жағалаудың осы бөлігіндегі мұнай өңдеу зауыты маңында Гипс қалашығы бар. Бұлай аталу себебі үйлердің құрылыс материалдары гипс блоктарынан салынған. ===Ақтөбе=== Ақтөбе (389 мың адам) - Батыс Қазақстанның индустриалды және мәдени орталығы. 1869 жылы [[Ақтөбе бекінісі]]нің орнында салынған. Қазіргі таңда Ақтөбе - облыс орталығы. Ресейдің [[Орынбор]] және Батыс, Солтүстік, Оңтүстік, Орталық экономикалық аудандарының облыстарымен шектеседі. Қаланың географиялық орны қала халқының ұлттық құрамына және экономикасы мен мәдениетінің дамуына әсер етті. Қаладағы негізгі ұлт өкілдері [[қазақтар]], [[татарлар]], [[башқұрттар]], [[немістер]], [[еврейлер]], [[орыстар]] және т.б. [[Ферроқорытпа]] зауыты, мұнай құрал-жабдықтарын және ауыл шаруашылық машиналарына қажетті бөлшектер шығаратын зауыттар мен хром қосылыстары зауыты жұмыс істейді. Қазіргі таңда қаладағы 11 жоғары оқу орны мен 16 колледж экономика саласының көптеген мамандарын даярлауда. [[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов|Қ. Жұбанов]] атындағы Ақтөбе университеті, Медицина академиясы, [[Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов|Т. Бигелдинов]] атындағы республикамыздағы жалғыз [[Әскери Жоғары авиация училище]]сі және т.б. бар. Жайық өзенінің оң жағалауындағы жазық далада Орал (236 мың адам) қаласы орналасқан. ===Орал=== Орал - көрікті калалардың бірі. Қаланың іргесі XVII ғасырда [[Жайық қалашығы]] деген атпен қаланған болатын. 1773-75 жылдар аралығында Е. Пугачев бастаған шаруалар көтерілісінің орталығы болатын. Қаланың қазіргі атауы 1775 жылдан бері аталады. Ресей патшайымы Екатерина кетерілістің атауын халық санасынан шығару мақсатында Жайық қалашығын Орал деп өзгертті. Жергілікті қазақтар Теке деп атаған. Қала [[Ресей]], [[Қазақстан]], [[Орта Азия]] аралығындағы сауда жолында орналасқандықтан тез дами бастады. Өзенде кеме қатынасының басталуы мен темір жолдың салынуы өнеркәсіптің дамуына әсер етті. [[Ұлы Отан соғысы]] жылдарында Орал [[Сталинград]] шайқасының жақын тылына айналды. Сол кезде қалаға әскери қорғаныс саласының 14 өнеркәсібі және 20 [[әскери госпиталь]] көшіріліп әкелінді. Бүгінгі күнде ет консерві комбинаты (Қазақстанда 4-орын) [[ұн]]-[[жарма]] және [[мия]] зауыты жергілікті [[шикізат]] негізінде жұмыс істеуде. Мия зауыты [[фармацевтика]], кондитер және химия кәсіпорындарына мия экстрактын дайындайды. Еліміздегі ірі кәсіпорындардың бірі - Орал былғары және байпақ, киіз зауыты. Батыс аймақтың болашағы бар жас қаласы - Ақтау (168 мың адам). Іргесі 1960 жылдары қаланған. Мұнай және газ өнеркәсібінің мұнай химиясының орталығы және Каспий теңізіндегі портты қала. Ақтаудан Маңғыстаудың барлық мұнай өндіру аудандарына автомобиль жолы, ал [[Жетібай]] мен [[Жаңаөзен]]ге [[темір жол]] тартылған.<ref>Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік географиясы: Жалпы білім беретін мектептің 9-сыныбына арналған оқулық /В. Усиков, Т. Казановская, А. Усикова, Г. Зөбенова. 2-басылымы, өңделген. - Алматы: Атамұра, 2009. ISBN 9965-34-934-7</ref> Қала Каспий теңізінің шығыс жағасында орналасқан. Қаланың оңтүстік шығысында 40 шақырым жерде әйгілі Қарақия ойысы жатыр. Жер бедері тегіс, ол негізінен коррозиялық және дефляциялық әрекеттерден түзелген. Кеңестік ғылымға сәйкес Еуропа мен Азияның шекарасы Мұғалжардан басталып, Ембі өзенінің бастауына дейін, одан Ембі бойымен Каспий теңізіне дейін жүргізілетін. 1950 жылдарға дейін Қазақстан аймағындағы Еуропаның шекарасы Жайық өзенінің бойымен өтетін. {{Суретсіз мақала}} {{Қазақстан Республикасының әкімшілік аумақтары}} {{wiki}} [[Санат:Қазақстан географиясы]] [[Санат:Қазақстан аймақтары]] {{stub}} 9ffaeuyjfvj8482lvowahzcn0f55wcm 0 39872 3598360 3596201 2026-05-02T11:52:33Z Kasymov 10777 3598360 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Қылышбай Алдабергенұлы Бисенов |Суреті = Қ.А.Бисенов.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 21.07.1957 |Туған жері = {{туғанжері|Жалағаш ауданы|Жалағаш ауданында}}, [[Қызылорда облысы]], [[Қазақ ССР]] |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{USSR}}<br />{{KAZ}} |Ғылыми аясы = Өнеркәсіптік және азаматтық құрылыс |Жұмыс орны = Қызылорда облыстық мәслихатының хатшысы [[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті]]нің құрметті [[ректор]]ы |Ғылыми дәрежесі = Техника ғылымдарының докторы (1995)<br />[[Профессор]] |Ғылыми атағы =[[Профессор]], Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі (2017ж.) Кенги университетінің құрметті профессоры (1999ж., [[Корея Республикасы]]) Каннам университетінің құрметті докторы (2004ж., [[Корея Республикасы]]) Леобен тау-кен университетінің құрметті профессоры (2004ж. [[Вена]], [[Австрия]]) Қазақстан Республикасының Ұлттық инженерлік академиясының академигі Халықаралық Жоғары Мектеп Ғылым Академиясының толық мүшесі (академигі) (2005ж.) Халықаралық педагогикалық білім беру ғылымдар академиясының академигі Халықаралық инженерлік академиясының академигі Болгария ғылым және өнер академиясының академигі (2018ж., [[Болгария|Болгария Республикасы]]) Ресей сәулет және құрылыс академиясының шетелдік мүшесі (2011ж.) |Альма-матер = [[Ленин|В.И. Ленин]] атындағы қазақ политехникалық институты [[КСРО]] Мемлекеттік құрылыс бетон және темір бетон ғылыми-зерттеу институты, [[Мәскеу қаласы]]. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Көрнекті [[ғалым]]-[[педагог]] және қоғам қайраткері. Тиімді тұтқыр заттардың технологиясын, жаңа құрылыс материалдарының энергоресурстаушы технологиясын, жергілікті шикізат және өндіріс қалдықтары негізінде ұяшықты бетондардан жасалған қабырғалық блоктарды, оларды жылумен өңдеу үшін күн энергиясын пайдалану арқылы өңдеу бойынша ғылыми мектептің құрушысы. |Марапаттары = «Ерен еңбегі үшін» (2002г.); Орден «Құрмет» (2004); «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» (2012г.) Юбилейные медали, Медаль имени А. Байтурсынова Ассоциации вузов Республики Казахстан (2004) Отличник образования Республики Казахстан Знак «За заслуги в развитии науки Республики Казахстан» Почетный работник образования Республики Казахстан |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Уикиқайнар = }} '''Қылышбай Алдабергенұлы Бисенов''' — құрылыс саласындағы қазақ ғалымы, жаңа құрылыс материалдарын өндірудің энергия ресурстарын үнемдейтін технологияларын әзірлеу және жетілдіру жөніндегі ғылыми мектептің негізін қалаушы, «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» (2012ж.). Қызылорда политехникалық институтының ректоры (1996-1998 жж.), Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетінің ректоры (1998-2007 жж. және 2011-2017 жж.). Техника ғылымдарының докторы (1995 ж.), профессор (1992 ж.), Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі (2017ж.), Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетінің құрметті ректоры (2019ж.), Қызылорда облыстық мәслихатының хатшысы (2019 жылдың қыркүйегінен бастап). == Өмірбаяны == Бисенов Қылышбай Алдабергенұлы — 1957 жылы 21 шілдеде Қызылорда облысы, Жалағаш ауданында дүниеге келген. 1974 жылы Қызылорда қаласындағы №4 орта мектепті алтын медальмен бітірген.<br /> 1974 жылы Қазақ политехникалық институтына түседі. В. И. Ленин (КазПТИ), Қазақстандағы техникалық білім мен ғылымның флагманы болып табылады. Ғылыми-зерттеу жұмыстарымен белсенді айналысып, ЖОО-ның қоғамдық өміріне қатысқан. 1979 жылы ҚазПТИ үздік бітірді. В. И. Ленин «Өнеркәсіптік және азаматтық құрылыс» мамандығы бойынша, 1985 жылы КСРО азаматтық құрылыс және сәулет жөніндегі мемлекеттік комитетінің бетон және темір бетон ғылыми-зерттеу институтының (Мемқұрылыс) аспирантурасы, Мәскеу қаласы. 2006 жылы Қазақ гуманитарлық заң университетін «Юриспруденция» мамандығы бойынша, 2010 жылы Ресей стандарттау, метрология және сертификаттау академиясын (оқу) «Ұйымды басқару сапасы бойынша менеджер» мамандығы бойынша бітірген, Мәскеу қаласы. === Еңбек жолы === 01.11.1979-24.01.1980 жж. – стажер-зерттеуші, темірбетон конструкциялары кафедрасы, В. И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институты, Алматы қаласы;<br /> 25.01.1980-10.12.1982 жж. – ассистент, оқытушы, жалпы техникалық пәндер кафедрасы, Жамбыл гидромелиоративтік-құрылыс институтының Қызылорда филиалы, Қызылорда қаласы;<br /> 30.12.1982-30.12.1985 жж. – аспирант, КСРО МемҚұрылыс оқу ғимараттарын эксперименталды жобалау Орталық ғылыми-зерттеу институты; КСРО МемҚұрылыс бетон және темір бетон ғылыми-зерттеу институты, Мәскеу қаласы;<br /> 31.12.1985-16.11.1986 жж. – аға оқытушы, Жамбыл гидромелиоративтік-құрылыс институтының Қызылорда филиалының, жалпы техникалық пәндер кафедрасы, Қызылорда қаласы;<br /> 17.11.1986-09.05.1989 жж. – Жамбыл гидромелиоративтік-құрылыс институты Қызылорда филиалының құрылыс факультетінің деканы, Қызылорда қаласы;<br /> 10.05.1989-14.11.1990 жж. – Жамбыл гидромелиоративтік-құрылыс институты директорының оқу ісі жөніндегі орынбасары, Қызылорда қаласы;<br /> 15.11.1990-03.01.1996 жж. – оқу ісі жөніндегі проректор, Қызылорда агроөнеркәсіптік өндіріс инженерлері институты, Қызылорда қаласы;<br /> 04.01.1996-22.05.1996 жж. – бірінші проректор, Қызылорда агроөнеркәсіптік өндіріс инженерлері институты, Қызылорда қаласы;<br /> 23.05.1996-24.03.1998 жж. – ректор, И. Жақаев атындағы Қызылорда политехникалық институты, Қызылорда қаласы;<br /> 25.03.1998-27.08.2007 жж. – ректор, Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті, Қызылорда қаласы;<br /> 27.08.2007-07.09.2011 жж. – IV сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты, Әлеуметтік-мәдени даму комитетінің мүшесі, Астана қаласы;<br /> 12.08.2011-13.08.2017 жж. – ректор, Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті, Қызылорда қаласы;<br /> 04.09.2017-17.10.2017 жж. – «Сәулет және құрылыс өндірісі» кафедрасының профессоры, Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті, Қызылорда қаласы;<br /> 17.10.2017 – 25.01.2019 жж. – ректордың міндетін атқарушы, Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті<ref>{{Cite web|url=http://egemen.kz//article/179925-basty-maqsat-–-zaman-talabyna-say-mamandar-dayarlau|title=Басты мақсат – заман талабына сай мамандар даярлау|publisher=egemen.kz|accessdate=2019-11-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kazpravda.kz/fresh/view/zasluzhennoe-priznanie9|title=Заслуженное признание - Новости Казахстана - свежие, актуальные, последние новости об о всем|publisher=www.kazpravda.kz|lang=ru|accessdate=2019-11-28}}</ref>, Қызылорда қаласы;<br /> 25.01.2019 ж бастап. – «Сәулет және құрылыс өндірісі» кафедрасының профессоры, Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті, Қызылорда қаласы;<br /> 05.09.2019 ж бастап. – Қызылорда облыстық мәслихатының хатшысы<ref>{{Cite web|url=https://syrboyi.kz/tanim/34595-tuelsz-memleket-ruday-elbasyny-tarihi-rl.html|title=Тәуелсіз мемлекет құрудағы Елбасының тарихи рөлі|publisher=Облыстық Сыр бойы газеті {{!}} Областная газета Сыр бойы|lang=kk|accessdate=2019-12-04}}</ref><br /> == Ғылыми атағы == 1985 жылы техника ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін «Ячеистые бетоны на основе отходов обогащения флюоритевых руд и шлака»,1995 жылы Ресей Федерациясының Томск мемлекеттік сәулет-құрылыс академиясының жанындағы - 05.23.08 «Өнеркәсіптік және азаматтық құрылыс технологиясы және ұйымдастыру» мамандығы бойынша 064.41.01 Мамандандырылған Кеңесінде «Технология ячеистого бетона с использованием барханных песков и отходов обогащения флюоритовых руд с учетом факторов жаркого климата» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. Диссертанттың ғылыми кеңесшісі Ресей инженерлік академиясының академигі, техника ғылымдарының докторы, профессор Роман Леонидович Серых болды.<br /> 1992 жылы Ресей Федерациясының ғылым, жоғары мектеп және техникалық саясат министрлігінің Жоғары Мектеп комитетінің шешімімен профессор ғылыми атағы берілді. == Ғылыми еңбектері == 260-тан астам ғылыми еңбектердің авторы, оның ішінде 35 патент, 12 монография, 3 оқулық, 20 ғылыми және оқу-әдістемелік құрал. Ол 3 ғылым докторы, 7 ғылым кандидаты, 4 философия докторы (PhD) дайындады.<br /> Қ. А. Бисенов білім мен ғылымның ұлттық жүйесін жетілдіруге, әлеуметтік-экономикалық дамудың, елдің қоғамдық-саяси және рухани өмірінің өзекті мәселелеріне арналған 280-ден астам мақала, 100-ге жуық сұхбат шығарды. === Кітаптары === * «Основы производства ячейстого бетона с силикатного кирпича» (1999, в соавт.) * «Автоматизация технологических процессов в строительстве» (1999). * «Механика разрушения бетона и железобетона» (2000). * «Бәсекеге қабілетті маман даярлаудағы тәжірибе мен басым бағыттар» (2007). * «Сындарлы кезең: сенім мен парыз» (2011). * «Ячейстые бетоны на основе отходов промышленности» (1994). * «Математические методы в автоматизации технологических процессов» (1997). * «Основы производства ячеистого бетона и силикатного кирпича» (1999). * «Автоматизация технологических процессов в строительстве» (часть I), (1999). * «Автоматизация технологических процессов в строительстве» (часть II), (1999). * «Механика разрушения бетона и железобетона» (2000). * «Легкие бетоны на основе безобжиговых цементов» (2005). * «Ячеистые бетоны (газобетон и пенобетон) », (2008). * «Кинетика и механизм наноструктурирования материалов строительного назначения.Т.1. Основы синтеза новых силикатных наноматериалов» (2009). * «Кинетика и механизм наноструктурирования материалов строительного назначения.Т.2. Основы синтеза новых силикатных наноматериалов» (2009). * «Межкультурные коммуникации: основные направления и формы» (2011). * «Рациональное использование нефтешламов в технологии производства керамзита на основе лессовидных суглинков»<ref>{{Cite web|url=http://www.korkyt.kz/ntb/index.php/124|title=Рациональное использование нефтешламов в технологии производства керамзита на основе лессовидных суглинков|publisher=www.korkyt.kz|accessdate=2019-11-26}}</ref> (2017). === Оқулықтары === * «Архитектурное материаловедение» (2004). * «Сәулеттік материалтану». * «Сәулеттік материалтану» (2013). == Сайлау лауазымдары, депутаттық == * Қызылорда облыстық мәслихатының депутаты (1996-2007); * «Нұр Отан» Халықтық-Демократиялық партиясының партиялық тізімі бойынша IV сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаттығына Кандидат (12.07.2017); * IV сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты (2007-2011); * Әлеуметтік-мәдени даму комитетінің мүшесі (27.08.2007-09.2011); * V, VІ шақырылған Қызылорда облыстық мәслихатының депутаты<ref>{{Cite web|url=https://kazislam.kz/%d2%9b-%d0%b1%d0%b8%d1%81%d0%b5%d0%bd%d0%be%d0%b2-%d0%b6%d0%b0%d1%81%d1%82%d0%b0%d1%80%d2%93%d0%b0-%d1%80%d1%83%d1%85%d0%b0%d0%bd%d0%b8-%d1%82%d3%99%d1%80%d0%b1%d0%b8%d0%b5-%d0%b1%d0%b5%d1%80%d1%83/?lang=ru|title=Қ.Бисенов: Жастарға рухани тәрбие беру басты назарда {{!}} Қазақстандағы Ислам|author=Тұрар Әбуов|lang=ru-RU|accessdate=2019-11-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://syrboyi.kz/suhbat/31901-ylyshbay-bisenov-r-damuyna-les-osu-deputatty-ana-emes-azamatty-paryzym.html|title=Қылышбай БИСЕНОВ: “Өңір дамуына үлес қосу депутаттық қана емес, азаматтық парызым”|publisher=Облыстық Сыр бойы газеті {{!}} Областная газета Сыр бойы|lang=kk|accessdate=2019-11-27}}</ref>, (2012-2019) * Әлеуметтік-мәдени даму мәселелері жөніндегі тұрақты комиссияның төрағасы (24.03.2016 бастап). == Партиялық тиістілігі == * Президенттікке кандидат Н. Ә. Назарбаевтың сенімді өкілі, «Қазақстан Республикасы Президенттігіне кандидат Н. Ә. Назарбаевты қолдау жөніндегі қоғамдық штаб» ҚБ Қызылорда филиалының төрағасы (1998-1999); * Қазақстан Республикасы Президенттігіне кандидат Н. Ә. Назарбаевтың Республикалық қоғамдық штабының Қызылорда облыстық бөлімшесінің басшысы (09.-12.2005); * Облыстық филиал төрағасы, «Нұр Отан» ХДП Саяси кеңесінің мүшесі (07.2007 ж. бастап). == Қоғамдық қызметі == Президенттікке кандидат Н. Ә. Назарбаевтың сенімді өкілі, «Қазақстан Республикасы Президенттігіне кандидат Н. Ә. Назарбаевты қолдау жөніндегі қоғамдық штаб» ҚБ Қызылорда филиалының төрағасы (1998-1999), Қазақстан Республикасы;<br /> Президенттігіне кандидат Н. Ә. Назарбаевтың Республикалық қоғамдық штабының Қызылорда облыстық бөлімшесінің басшысы (2005 ж.қыркүйек-желтоқсан);<br /> 2011 жылдан бастап Қазақстан халқы Ассамблеясының мүшесі;<br /> 1996 жылдан бес рет Қызылорда облыстық мәслихатының депутаты болып сайланды;<br /> Қызылорда облыстық мәслихатының әлеуметтік-мәдени мәселелер жөніндегі тұрақты комиссиясының төрағасы;<br /> «НұрОтан» Партиясының «Тұран» филиалының төрағасы, 2012 ж.;<br /> 2013 жылдан бастап «НұрОтан» партиясы Қызылорда облыстық филиалы Саяси кеңесінің мүшесі, саяси кеңес Бюросының мүшесі;<br /> 2016 жылдан бастап «НұрОтан» партиясының сайлауалды бағдарламасының «Білім» бағыты бойынша өңірлік комиссияның басшысы;<br /> 2017 жылдан бастап Қызылорда облыстық прокуратурасы жанындағы заңдылықты қамтамасыз ету мәселелері жөніндегі Консультативтік кеңестің төрағасы;<br /> 2018 жылдан бастап Қызылорда облысы бойынша қоғамдық сананы жаңғырту бағдарламасын жүзеге асыру жөніндегі өңірлік сараптамалық кеңестің төрағасы. == Марапаттары == === Мемлекеттік наградалар === * «Ерен еңбегі үшін» (2002ж.) * «Құрмет» ордені (2004ж.) * «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» құрмет атағы (2012ж.) * Қазақстан Республикасы Президентінің төс белгісімен алғысы (шілде, 2017 ж.) === Ведомстволық марапаттар === * «Қазақстан Республикасының Білім беру үздігі» төс белгісі (1996ж.) * Ресей сәулет және құрылыс ғылымдары Академиясының шағын медалі (2001ж.) * Қазақстан Республикасы Жоғары оқу орындары қауымдастығының А. Байтұрсынов атындағы қола, күміс және алтын медальдары (2003ж., 2007ж., 2017 ж.) * «Қазақстанның құрметті инженері» төс белгісі (2007ж.) * «Қазақстан Республикасының Білім беру ісінің құрметті қызметкері» төсбелгісі (2007ж.) * «Ы. Алтынсарин» төс белгісі (2010ж.) * Ресей мемлекеттік аграрлық университетінің Климент Аркадьевич Тимирязев атындағы медалі (2012ж.) * Халықаралық Инженерлік академиясының «Инженерлік Даңқ» алтын медалі (2016 ж .) * Халықаралық Инженерлік Академиясының Алтын белгісі (наурыз, 2017ж.) * «Қазақстан Республикасының ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін» белгісі. === Құрметті атақтары === * Қызылорда облысы Жалағаш ауданының Құрметті азаматы (2009ж.) * Қызылорда қаласының Құрметті азаматы (2019ж.) * «Қазақстанның Құрметті депутаты». === Мерейтойлық медальдары === * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл» (2002ж.) * «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005ж.) * «Қазақстан Республикасының Парламентіне 10 жыл» (2006ж.) * «Астанаға 10 жыл» (2008ж.) * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл» (2011ж.) * «Қазақстан Республикасының Қарулы күштеріне 20 жыл» (2012ж.), «Қазақстан Конституциясына 20 жыл» (2015ж.) * «Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл» (2015ж.) * «Қазақстан Республикасының Парламентіне 10 жыл» (2015ж.) * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» (2016ж.) * «Астанаға 20 жыл» (2018ж.). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан инженерлері]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] mw86fnrvbv0kc49ecbfb9ekuuug0wvm 0 41409 3597770 3589432 2026-05-01T13:34:26Z Almatrkh 172335 3597770 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Ауыл |атауы = Қарғалы |сурет =Қарғалы жамбыл ауданы.jpg |әкімшілік күйі = Ауылдық округ орталығы |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =43|lat_min = 10|lat_sec = 36 |lon_deg =76|lon_min = 24|lon_sec =23 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Алматы облысы |кестедегі облыс = Алматы облысы{{!}}Алматы |ауданы = Жамбыл ауданы (Алматы облысы) |кестедегі аудан = Жамбыл ауданы (Алматы облысы){{!}}Жамбыл |мекен түрі = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі |мекені = Қарғалы ауылдық округі (Алматы облысы){{!}}Қарғалы |ішкі бөлінісі = |әкімі =Наметов Қуаныш Мұратбекұлы |құрылған уақыты = 1909 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Фабричный'' |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = {{өсім}}30999 |санақ жылы = [[2021 жыл|2021]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} {{мағына|Қарғалы}} '''Қарғалы''' ([[2007 жыл]]ға дейін — ''Фабричный'')<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V07D0001983 Облыстағы кейбір ауылдық округтер мен ауылдардың атауын өзгерту туралы]</ref> — [[Алматы облысы]] [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]]ндағы ауыл, [[Қарғалы ауылдық округі (Алматы облысы)|Қарғалы ауылдық округі]] орталығы. == Географиялық орны == Аудан орталығы - [[Ұзынағаш (Алматы облысы)|Ұзынағаш]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 11 км жерде, [[Ұзынқарғалы]] өзенінің бойында, [[Іле Алатауы]]ның баурайында орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||17501||{{өсім}}20114 ||{{өсім}}30999 ||154,1 ||9739 ||{{өсім}}15365 ||157,8 ||10375 ||{{өсім}}15634 ||150,7 |} == Тарихы == Іргесі [[1909 жыл|1909]] жылы шұға фабрикасын салуға байланысты қаланған. Алғашында "Қарғалы", [[1937 жыл|1937]] жылдан "Фабричный" деп аталды, [[2007 жыл]]ы алғашқы атауы қайтарылды. == Өндіріс орындары == Өндіріс орындарынан “Қарғалы” АҚ (шұға комбинат), [[асфальт]] зауытты, сувенирлер шығаратын цех, тұрмыстық комбинат бөлімшесі, бірнеше ӨК, шаруа қожалықтары, т.б. жұмыс істейді. == Инфрақұрылымы == Кентте 6 орта мектеп және 1 өнер мектебі, шет тілдерін оқытатын ортасы, [[балабақша]], [[кинотеатр]], [[клуб]], мәдениет үйі, [[кітапхана]], [[аурухана]], [[емхана]], фелдьшер-акушерлік пункт, [[дәріхана]], т.б. бар. Фабричныйда [[1886 жыл|1886]] жылы салынған облыстағы ескі мешіттің бірі сақталған. Жақын темір жолы стансасы - [[Жібек жолы (Қарасай ауданы)|Жібек жолы]] (32 км)<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]], 9 том</ref>. [[Сурет:Болыс Сәт Ниязбекұлы атындағы мешіт.jpg|нобай|1886 жылғы тұрғызылған мешіттің мемориалдық жазуы.]] == Транспорт == [[Алматы|Алматыдан]] Қарғалыға дейін 236 автобуспен немесе [[Төле би атындағы көше (Алматы)|Төле би]] - [[Момышұлы атындағы көше (Алматы)|Бауыржан Момышұлы]] көшелерінің қиылысынан жеке таксимен жетуге болады. == Галерея == <gallery>Сурет:Уәлиханов көшесі.jpg|Уәлиханов көшесі, ауылдың негізгі сауда көшесі. Көшенің бойында көптеген сауда нүктелері мен Айсұлу базары орналасқан.</gallery> <gallery>Сурет:Әсет Бейсеуов көшесі.jpg|Әсет Бейсеуов көшесі, ауылдың алғашқы көшелерінің бірі.Бұл көшенің бойында ауылдың ауруханасы,№1 орта мектебі мен Майбұлақ мешіті орналасқан.</gallery> <gallery>Сурет:Сәт көшесі Қарғалы Жамбыл ауданы.jpg|Сәт көшесі. Бұл көшеде 1886 жылы салынған мешіт, Қарғалы №3-ші орта мектебі, және алғашқы базарлардың бірі - әмбебап базары орналасқан.</gallery> <gallery>Сурет:Сәт мешіті Қарғалы.jpg|1886 жылы салынған мешіт бейнесі.</gallery> <gallery>Сурет:Kargaly comb.jpg|alt=Сәт көшесі.|ХХ ғасырдың басында салынған [[Фабрика|комбинат]] (жотадан түсірілген фотосурет, қазіргі уақытта жұмыс істемейді).</gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Жамбыл ауданы елді мекендері (Алматы облысы)}} [[Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) елді мекендері]] [[Санат:Қазақстанның бұрынғы кенттері]] 65rjk0hklul2ofh09hx5un4rx8o2hyw 0 45593 3597964 3578599 2026-05-01T16:55:17Z Rasulbek Adil 176232 3597964 wikitext text/x-wiki {{Университет |Аты = Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті |Қысқартылған аты = ХҚТУ |Эмблемасы = [[Сурет:Yesevi.edu.kz@mail.ru.jpg|150 px]] |Сурет =[[Сурет: Mktu.jpg|250 px]] |Бұрынғы атауы = Қожа Ахмет Ясауи атындағы Түркістан мемлекеттік университеті |Құрылған жылы = 1991 |Президенті = Темірбекова Жанар Амангелдіқызы |Магистратура = |Резидентура = |Орналасқан жері = [[Қазақстан]], [[Түркістан қаласы]] |Мекенжайы = [[Қазақстан]], [[Түркістан облысы]], [[Түркістан қаласы]], 161200, Бекзат Саттарханов даңғылы, 29 |Сайты = http://ayu.edu.kz/ |Марапаттары = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = |edu_region = |Студенттер=10 000-ға жуық}} '''Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті''' — Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ ({{Lang-tr|Hoca Ahmet Yesevi Uluslar arası Türk-Kazak Üniversitesi}}) — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]], [[Түркістан облысы]], [[Түркістан (қала)|Түркістан қаласында]] орналасқан [[ЖОО|жоғары оқу орны]]. == ХҚТУ құрылуы == Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті – Қазақстанның озық көп салалы университеттерінің бірі. Ахмет Ясауи университеті жыл сайын университеттердің ұлттық рейтингісінде ондықтың қатарынан &nbsp;(2018 ж. 6-шы орын) көрініп жүрген, заманауи білім және ғылым саясатын жүзеге асыратын, тұрақты кәсіби және тұлғалық дамуды басшылыққа алатын инновациялық университет. Университет классикалық профильдегі университеттердің арасында ең алғашқысы, мұнда тұңғыш рет сонау 1992 жылы жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі медициналық мамандар даярлығы ашылған болатын. Университет құрамында медициналық факультеті бар халықаралық «full university» жоғары оқу орындарының категориясына кіреді. &nbsp; Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінде бакалавриат, интернатура, &nbsp;магистратура, резидентура және докторантура сияқты көп деңгейлі бағдарламалар жүйесі негізінде жоғары базалық білім беруді қамтамасыз етеді. Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетіне қабылдау мемлекеттік білім беру гранттары, келісімшарт (ақылы) және Түркия квотасы негізінде 105 мамандық бойынша білікті мамандарды даярлауды жүзеге асырады. Университет құрамында 10 факультет, Мемлекеттік басқару және экономика жоғары мектебі, кәсіби колледж, 6 ғылыми-зерттеу институты, докторлық диссертацияларды қорғау бойынша мамандандырылған диссертациялық кеңес қызмет көрсетуде. Университетте 10 мыңға жуық студент, интерндер, магистранттар, резиденттер мен докторанттар білім алуда. == Тарихы == Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің ашылу және қалыптасу тарихы түркі өркениетінде ерекше орын алған Түркістан қаласының 1500 жылдық тарихымен байланысты. Көне қаланың айрықша геосаяси орналасуы мен оның түркі халықтарының мойындалған рухани орталығы ретіндегі маңызын ескере отырып университетті заманауи жоғары білікті мамандарды даярлаумен қатар құрудың негізгі мақсаты түркі халықтарының ғылыми және мәдени көне орталығы, түркі әлемінің заманауи рухани астанасы – Түркістан қаласын жандандыру және дамыту болып табылады. Университет Қазақстан Республикасының тұңғыш президенті Н.Ә. Назарбаевтың жеке бастамасымен 1991 жылы 6 маусымда ашылған болатын (1991 жылғы 06 маусымдағы 329 жарлық, Алматы). Қазақстан Республикасының президенті Н.Ә. Назарбаевтың және Түркия Республикасының премьер-министрі Сүлейман Демирелдің ресми кездесуі кезінде 1992 жылдың 1 мамырында «халықаралық университетті» құру туралы уағдаластыққа қол жеткізілген болатын. 1992 жылы 31 қазанда Анкарада Қазақстан Республикасы мен Түркия Республикасының Үкіметтері арасында осы оқу орнын «Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті етіп қайта құру туралы» келісімге қол қойылды. Келісім Қазақстан және Түркия Парламенттері ратификациялағаннан кейін күшіне енді. Университеттің Қазақстан үшін бірыңғай корпоративті басқару жүйесі бар. Қазақстан және Түркия үкіметтері бекіткен Жарғыға сәйкес Үкіметаралық Өкілетті Кеңес (Анкара) Жоғары басқару органы болып табылады, ол университеттің жалпы басшылығын паритеттік бастамада қамтамасыз етеді және он кеңес мүшесінен тұрады, оның ішінде бес мүшесін Қазақстан Республикасы Үкіметі, қалған бес мүшесін Түркия Республикасы Үкіметі тағайындайды. Қаржыландыру республикалық бюджеттен және Түркия Республикасы бюджетінен жүргізіледі. Қ.А. Ясауи атындағы ХҚТУ құрылған күннен бастап әрдайым екі бауырлас түркі тілдес мемлекет басшыларының назарында, олар университетке бірнеше рет ресми сапармен келіп, түркі тілдес мемлекеттердің студент жастары арасынан қазіргі заманға сай мамандарға интернационалды тәрбие беру және сапалы даярлау орталығы ретінде оған әрдайым айрықша көңіл бөлді. Ахмет Ясауи университеті — түркі әлеміндегі бірегей университет, ЖОО-да әлемнің 17 елінің жастары мен 30 ұлт пен ұлыс өкілдері арасында мәдениетаралық диалогы мен ұлтаралық толерантты тәрбие жүріп жатыр. Қазіргі жаһандану жағдайында Түркі тілдес әлемді рухани біріктіруші білім беру орталығы ретінде Ахмет Ясауи университетінің идеологиялық маңызы зор. 2018 жылдан бастап ХҚТУ түркі тілдес мемлекет университеттер Кеңесінің төрағасы болып табылады, оған Түркияның, Қазақстанның, Қырғызстанның, Әзербайжанның 19 университеті кіреді. Университет '''миссиясы''' – түркі тілдес мемлекеттер мен қауымдастықтардан келген жастар үшін&nbsp; сапалы білім ұсыну, инновациялық білім мен ғылыми зерттеулер саласында көшбасшы болу. '''Мақсаты''' – &nbsp;инновациялық ғылыми және білім беру технологияларын белсенді ендіретін, қарқынды түрде дамушы университет құру. '''Басты құндылықтар''': Рухани жаңғыру. Достық, теңдік және толеранттылық, Ашықтық, Өнегелілік, Кәсіпқойлық, Инновациялылық. Университет 2007 жылдың мамырында Болон декларациясына қосылу туралы Меморандумға қол қойды және 2010 жылғы қыркүйекте Болон декларациясының негізі болып табылатын Университеттердің Ұлы Хартиясына қол қойды. Егер 1991 жылы бірінші іріктеу нәтижесінде университетке 332 студент қабылданса, онда қазіргі студенттер контингенті 10 мыңға жуық студентті, интерндерді, магистранттар мен докторанттарды құрайды, оның ішінде 1,5 мыңға жуық студент (контингенттен 15%) алыс және таяу шетелдің түркі тілдес мемлекеттерінен келген.&nbsp; Үкіметаралық келісімшарттарға сәйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі жыл сайын Қ.А. Ясауи атындағы ХҚТУ үшін алыс және таяу шетелдің түркі тілдес мемлекеттерінің студент жастарын оқытуға 200 арнаулы мемлекеттік білім беру грантын бөледі. Университетке ең дарынды және талантты жастарды тарту мақсатында Үкіметаралық Өкілетті Кенестің шешімімен (Анкара) Түркия бюджетінен жыл сайын ҰБТ қорытындысы бойынша ең жоғары ұпай алған, бірақ мемлекеттік білім беру грантын алу конкурсынан өтпеген қазақстандық талапкерлер үшін 500 білім беру гранты бөлінеді. Білім беру қызметі бакалавриаттың 54, магистратураның 30, PhD докторантураның 11, резидентураның 3, интернатураның 7 мамандықтары бойынша жаратылыстану, гуманитарлық, экономикалық, заң, әлеуметтік, медициналық, техникалық ғылымдар, білім беру, бизнес, қызмет көрсету және өнер бағыттары бойынша жүзеге асырылады. 2018-2019 оқу жылы университетте 71 доктор, 282 ғылым кандидаты, 67 РhD доктор жұмыс істейді. Оның ішінде 5 % - Түркия мен басқа мемлекеттерден келген шетелдік оқытушылар. &nbsp; Оқу қазақ, түрік, орыс және ағылшын тілдерінде жүргізіледі. ==Оқу үдерісі== Университетте үш деңгейлі оқыту жүйесі: Болон үдерісі талаптарына сәйкес бакалавриат-магистратура-докторантура (резидентура) ендірілген. ===2018-2019 оқу жылы=== * алдыңғы қатардағы ЖОО-ның озық әлемдік тәжірибесіне бағдарланған білім беру бағдарламалары, сондай-ақ «Зауыт-Университет» және «Major and Minor» үлгісі бойынша тәжірибеге бағдарланған заманауи оқыту қағидалары түрлендірілді және үйлестірілді; * шетел профессорлары мен мамандар арқылы еуропалық тәжірибемен және әдістермен алмасу, оларды оқу үдерісіне жаңа инновациялық технологияларды трансляциялау мақсатында университетке шақыру тұрақты негізде жүзеге асырылады; * бакалавриат деңгейінде техникалық мамандықтар мен экономика үшін «Кентау трансформатор зауытымен» дуалды оқыту жүйесі бойынша білім беру бағдарламалары әзірленді; * педагогикалық мамандықтар бойынша оқу бағдарламаларына орта мектептің инновациялары (Назарбаев интеллектуалды мектеп тәжірибесі бойынша жаңартылған мазмұн, критерийлік бағалау, сыни ойлау және т.б.) ендірілуде; * ҚР Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы мен Назарбаев университетінің жобалық тәсілі мен тәжірибесі негізінде [http://gspa.ayu.edu.kz/ Мемлекеттік басқару және экономика жоғары мектебі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190226084624/http://gspa.ayu.edu.kz/ |date=2019-02-26 }} құрылды; * студенттердің шетелдік жоғары оқу орындарымен академиялық ұтқырлық бағдарламалары кеңейтілген; * 3+1, Эразмус + білім беру бағдарламаларын, қос диплом бағдарламаларын, шетелде білім алушылардың тәжірибесін батыстық ЖОО-на бағыттар бойынша ендіру; &nbsp; * университетті басқару жүйесіне Болашақ, Мевлана, Эразмус т.с.с. бағдарламалар аясында шетелдік оқу орындарында менеджмент саласында кәсіби біліктілікті жетілдіру арқылы әлемдік тәжірибе енгізілді; * Түркияда магистратура және PhD докторантура бағдарламалары бойынша арнаулы оқу арқылы дәрежелі оқытушылардың үлесі артты; * Инновациялық инфрақұрылымды дамыту элементтері (технологияларды коммерциализациялау оффисі, технопарк, стартаптар т.б.) құрылуда; * тренингтік Кәсіби даму орталығы құрылды (университеттің ОПҚ мен қызметкерлер үшін), мұнда оқытушылардың кәсіби шеберлігі мен біліктілігі арттырылады, озық университеттердің (Назарбаев Унтиверситет, Мармара, Гази университеттері т.б.) тәжірибесін трансляциялау арқылы олардың кәсіби дағдылары жетілдіріледі; * жаңа Түркістан облысының экономика және әлеуметтік сала қажеттіліктеріне сәйкес агрономия, ветеринарлық медицина, құрылыс, сәулет, жобалық менеджмент сияқты жаңа перспективті мамандықтарды ашу бойынша жұмыс жүргізілуде; * «Атамакен» ҰКП Түркістан филиалымен, жұмыс берушілермен оқу бағдарламаларын жаңарту бойынша белсенді жұмыс жүргізілуде; * Университетте зертхана, интернет-кластар, спутниктік бейнеконференция жүйесі (онлайн режимінде озық шетел ғалымдарының лекциялары), жаңа бағыттағы компьютерлер, оқу кабинеттері бар, онда оқу үдерісін қарқындатуға және ғылыми зерттеулер өткізуге мүмкіндік беретін зертханалық жабдықтар, макеттер бар; * Назарбаев Университеті тәжірибесі негізінде Үкіметаралық Өкілетті Кенестің шешімімен дайындық факультетінде «Foundation» бағдарламасы ашылды, оның мақсаты тыңдаушыларды ағылшын және түрік тілдеріне көп деңгейлі тереңдетіп оқыту. Аталмыш бағдарламаға республикалық конкурс қорытындысы бойынша Түркия грантын алған Қазақстан азаматтары және Қазақстан Үкіметінің грантына түскен шетелдіктер қабылданады. «Foundation» бағдарламасы бойынша оқуын сәтті аяқтағандар өздерінің таңдаған бакалавриат мамандығының 1 курсына қабылданып, одан кейін арнайы көптілді топтарда оқиды; * жыл сайын Республикалық «Ясауи» пәндік олимпиадасы (іріктеу онлайн режимінде, қорытынды сынақ және бағалау тікелей университетте) өткізіледі. Олимпиада жеңімпаздарына университетте тегін білім беру сертификаты табысталады. == Факультеттер/мектептер == *[http://gspa.ayu.edu.kz/ Мемлекеттік басқару және экономика жоғары мектебі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190226084624/http://gspa.ayu.edu.kz/ |date=2019-02-26 }} *[http://ayu.edu.kz/faculties/of-natural Жаратылыстану факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/engineering Инженерия факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/social-sciences Әлеуметтік ғылымдар факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/faculty-of-humanities Гуманитарлық ғылымдар факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/philology Филология факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/art Өнер факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/medicine Медицина факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/stomatology Стоматология факультеті] *[http://ayu.edu.kz/diplomnan-keingi-bilim-beru-fakulteti Университеттен кейінгі медициналық білім беру факультеті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191031212737/http://ayu.edu.kz/diplomnan-keingi-bilim-beru-fakulteti |date=2019-10-31 }} *[http://ayu.edu.kz/faculties/preparation-faculty Дайындық факультеті («Foundation»)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190119183125/http://ayu.edu.kz/faculties/preparation-faculty |date=2019-01-19 }}. == Институттар == *[http://ayu.edu.kz/turkology-research-institute-turkologiya-jurnali «Түркология» ғылыми-зерттеу институты] *[http://ayu.edu.kz/structural-units/archeology-research-institute «Археология» ғылыми-зерттеу институты] *[http://ayu.edu.kz/jasaui-atyndagy-gylymi-zertteu-ortalyq «Ясауи» ғылыми-зерттеу институты] *[https://eurasian-research.org/kk «Еуразия» ғылыми-зерттеу институты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190207015945/https://eurasian-research.org/kk |date=2019-02-07 }} *[http://ayu.edu.kz/structural-units/natural-sciences-research-institute «Жаратылыстану» ғылыми-зерттеу институты] *[http://ayu.edu.kz/ecology-research-institution «Экология» ғылыми-зерттеу институты] == Университетке қарасты == * Студенттер кәсіподағы *[http://lib.ayu.edu.kz/ Ғылыми кітапхана] * Ясауи колледжі * ХҚТУ тарих мұражайы * Түркі халықтарының тарихи панорамалық мұражайы * «Ясауи» мұражайы * ХҚТУ КТК командасы * «Би султан» би ансамблі * Халық аспаптары фольклорлық ансамблі * Студенттік драма театры * Түркі жастарының мюзикл театры * Университет студенттерінің вокалды-аспап ансамблі * Ақпараттық орталық * ХҚТУ Хабарлары *[http://ayu.edu.kz/campus-live/yasaui-gazeti «Ясауи» газеті] * Қызметкерлер кәсіподағы * Түлектер ассоциациясы * Жұмыс берушілер кеңесі *[http://ayu.edu.kz/structural-units/damu_jane_kordinasia_deportment/t-ran-baspahanasy «Тұран» баспасы] * ХҚТУ дебаттық клубы * ХҚТУ интеллектуалды клубы * Студенттер дискуссиялық клубы * 50- ге жуық өзге де студенттер бірлестігі, клубтар мен ұйымдар * «Ясауи» интернет-радио == Медициналық клиникалар == Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті – медицина факультеті студенттерінің теориялық білімі мен іс-тәжірибесін үйлестіретін 120 науқас орынға арналған Клинико-диагностикалық орталық пен Стоматологиялық поликлиникасы бар Қазақстандағы жалғыз университет. Клинико-диагностикалық орталық (Клиника) университеттің медицина факультетінің әлеуеті өте зор тәжірибе базасына ие, стандарттарға толық жауап беретін, заманауи диагностикалық құрал-жабдықтармен жабдықталған озық денсаулық сақтау мекемесі ретінде құрылған. Клинико-диагностикалық орталықтың құрылысы Түркия Республикасымен қаржыландырылып, 2006 жылы аяқталды. Қазіргі таңда клиника Түркістан қаласы мен аймақ тұрғындарына сапалы медициналық қызметтер ұсынуда. Клиниканың қызметі үш негізгі бағытта жүзеге асырылады: медициналық көмек көрсету, денсаулық сақтау саласында мамандар әзірлеу және дәрігерлерді дипломнан кейінгі даярлау бағыты. Университеттің Клиника-диагностикалық орталығы стационарлық мамандандырылған және жоғары мамандандырылған медициналық көмек, мамандандырылған жедел медициналық көмек көрсетеді, бір ауысымда 50-60 адам қабылдау мүмкіндігі бар травматологиялық пункт жұмыс істейді. Жыл сайын клиникаға медициналық көмекке 65 мың адам жүгінеді, 7 мыңға жуық науқас стационарлық емдеуден өтеді, 1500-ге жуық науқасқа аса күрделі ота жасалады. 2019 жылдан бастап заманауи құрал-жабдықпен жабдықталған стоматологиялық клиника өз жұмысын бастайды. == Қашықтан білім беру технологиялары == 2001 жылы Анкарада орналасқан және Еуропадан, Түркиядан, ТМД-дан, Қазақстаннан 7 000-ға жуық білім алушы, Түркияның озық университеттерінің 120 астам ОПҚ орта, жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 16 мамандығы бойынша колледж – бакалавриат – магистратура бағдарламаларын жүзеге асыратын ТҮРТЕП халықаралық қашықтықтан оқыту институты құрылды. Бүгінде ТҮРТЕП онлайн білім беру саласындағы көшбасшы, оның тәжірибесін Түркияның озық ЖОО қабылдауда. ТҮРТЕП-тің оң тәжірибесі негізінде 2016 жылдың қаңтарында Үкіметаралық Өкілетті Кенестің шешімімен Түркістанда пилоттық режимде магистратураның 5 мамандығы бойынша ҚазТеп (қазақ тілінде қашықтықтан білім беру технологиясы) қашықтықтан білім беру институты ашылды. ҚазТЕП-те қашықтықтан оқытудың озық тәжірибесі 2019 жылдан бастап бакалавриаттың 20 мамандығы және магистратураның 8 мамандығы бойынша жүзеге асырылатын болады. ҚазТЕП-тің мақсатты аудиториясы – бұл оқу кестесі мен білім беру траекториясы &nbsp;қолайлы, қазіргі заманға сай озық білім беру тәжірибесі негізінде өзінің тұрғылықты орны мен уақытына қарамастан қашықтықтан екінші жоғары білімді немесе колледжден кейінгі білімді, сондай-ақ магистрлік дәреже алғысы келетін өндірісте жұмыс істейтін тұлғалар. Қазіргі таңда ҚазТЕП өзінің білім алушыларына төмендегілер негізінде сапалы білім бере алады: * авторлық қашықтықтан оқыту курстарын әзірлеу үшін Қазақстан Республикасының озық ғалымдары мен профессорларын тарту; * заманауи ІТ технологияларды тиімді пайдалану; * барлық ЖОО мен өндірістен озық ғалымдар мен мамандардың мүмкіндіктерін жинау; * тьютор-мықты тәжірибешілердің өз саласында өткізетін практикалық вебинарлары; * ыңғайлы төлем формасымен дербес оқу кестесі. Білім беру бағдарламаларын әзірлеуде өз саласында беделге ие бағыттар бойынша ірі мамандар тартылған болатын, сондай-ақ өзге ЖОО-ның мамандар даярлаудың ерекшелігі мен еңбек нарығы жан-жақты зерттелген болатын. ҚазТЕП-тің мақсаты – халықаралық тәжірибе негізінде Қазақстан Республикасы жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру саласында қашықтықтан білім берудің жаңа тармағын құру. == Ғылым == Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ-дің ғылыми-зерттеу және инновациялық қызметі негізінде білімді, ғылым мен инновациялық қызметті одан әрі біріктіру үдерісі қамтылған. Университет ғалымдары түркология, археология, дінтану, тарих, экономика, математика, физика, ақпараттық технологиялар, электроэнергетика, биотехнология, медицина т.с.с. салада зерттеулер жүргізуде. Жалпы зерттеулер ҚР-да ғылымды дамытудың 7 басым бағытының ішінде 5 бағыт аясында жүргізіледі: табиғи, оның ішінде су ресурстары, геология, қайта өңдеу, жаңа материалдар мен технологиялар, қауіпсіз бұйымдар мен конструкцияларды тиімді пайдалану; энергетика және машина құрылысы, ақпараттық, телекоммуникациялық және ғарыштық технологиялар, жаратылыстану ғылымдары аясында ғылыми зерттеулер; өмір және денсаулық туралы ғылым; елдің экономикалық өсуі, қауіпсіздігі мен бәсекеге қабілеттілігін нығайту үшін «Мәңгілік елдің» қажетті ғылыми негіздері. Университет қазіргі таңда перспективті және ұзақ мерзімді сипаттағы іргелі және қолданбалы ғылыми зерттеулердің орындаушысы болып табылады. Университеттің өз ғылыми мектептері құрылды, аймақты әлеуметтік-экономикалық және ғылыми-техникалық дамытудың өзекті мәселелерін шешу мүмкіндіктері мен ғылыми дайындамалары бар. Университеттің ғылыми-зерттеу жұмысы білім алушыларды ҒЗЖ мемлекетік бюджеттік бағдарламалар мен түрлі келісімшарттар бойынша орындау үшін білім беру қызметімен өзара байланыстырыла отырып тарту арқылы жүргізіледі. Университетте: * «ҚР Ұлттық мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптама орталығы» АҚ-да бекітілген, университеттің Үкіметаралық Өкілетті Кенесінің 150,0 млн. теңгеге қаржыландыратын ҒЗЖ-ның 12 бастамашы бағыттары; * 11 ЖОО ішілік жобалар; * 13 шаруашылық келісімшарт жобалары; * ҚР Ғылым комитеті қаржыландыратын 11 гранттық жоба бар (2018-2020 ж.ж.); * коммерциаландыру бойынша ғылыми гранттар – университет ғылымын дамытудың жаңа бағыты: республикалық конкурс қорытындылары бойынша Коммерциаландыру бойынша ғылым қорынан 4 ірі грант алынды. Түркияда шығарылатын «Bilig» университет журналы Clarivate Analytics (Tomson Reuters) және Scopus озық халықаралық ғылыми базаларда индексацияланған, ХҚТУ «Хабаршы» журналы ҚР БҒМ Бақылау комитетінің ұсынылған басылымдар тізіміне 2018 жылдың желтоқсан айында қосылған.&nbsp; Технологияларды коммерциализациялау кеңсесі ашылды, ол университетте құрылатын инновациялық инфрақұрылымның негізгі базалық элементі болып табылады. 2018 жылдың қарашасында Кентау қаласында Кентау трансформатор зауытымен (КТЗ) энергетика, сандық ақпараттық-коммуникациялық технологиялар саласында Технопарктің негізі қаланды. Оның дамуы ODTÜ,&nbsp; BILKENT КИБЕРПАРК, Мармара, Гази, Йылдыз университеттері сияқты Түркия университеттерінің озық технопарктерін құру тәжірибесі негізінде жүзеге асырылатын болады. Студенттер технопаркте әзірленген: «КТЗ мамандары үшін виртуалды жұмыс кеңістігі», «КТЗ үшін электронды құжатайналым жүйесі», «Түркістан аймағы тарихи-мәдени ескерткіштерінің 3D тур» Стартап жобаларын жүзеге асырды.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Түркістан экономикалық еркін аймақта (Түркістан облысы әкімшілігімен бірлесе) ХҚТУ Технопаркін құру жоспарланған. Университетте «Цифрлы Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы аясында Түркістан қаласында ендіруге «Smart campus» және «Smart қала» концепциялары әзірленді. &nbsp; Екі талантты жас ғалым, «Дене тәрбиесі және спорт» кафедрасының PhD докторлары Омаров Бақытжан және Баймуханбетов Бағдат ең ірі әлемдік Scopus (ELSEVIER) компаниясы ұйымдастырған Орталық Азия үшін «BestResearcherinHumanities» категориясында Scopus Award-2018 конкурсында жеңіске жетті. Үкіметаралық Өкілетті Кенестің шешімімен университет құрылымына Түркістан аймағының әлеуметтік саласын, экономиканы дамыту мәселелерімен айналысатын «Еуразия» ҒЗИ қосылды. Университеттің археолог-ғалымдары осы жылдың күзінде ежелгі Сығанақ қалашығында ауқымды жұмыстар кешенін жүргізді, бұл осы нысанды ЮНЕСКО мәдени мұра тізіміне қосу бойынша мәселені көтеруге септігін тигізді.&nbsp; Университеттің археолог-ғалымдары: «Орта түрік жазбаша ескерткіштер тілінде этномәдени атаулар және олардың заманауи түркі тілдерінде көрінісі», «Мұрағатта және қолжазба орталықтарында Түркістан өлкесінің аңыз әңгімелері мен ертегілері: археографиялық зерттеу, жарияланым, пікірлер» (жүз томға кірмеген материалдар), «Орыс дерек көздерінде Түркістан өлкесінің тарихы бойынша тарихи- -этнолингвистикалық көздер», «Түркістан өлкесінен шыққан шығыс әлемінің танымал тұлғалары мен ойшылдары», «Ежелгі Қаңлы халқының жазба мұрасы» жобаларын белсенділікпен әзірлеуде. «Қазақстан ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясы» президиумымен инновациялық биотехнология әдістерін пайдалану және және Оңтүстік Қазақстанның қола дәуірінен бастап бүгінге дейінгі мәдени және генетикалық басымдығын зерттеу негізінде аймақтың ауыл шаруашылығын дамытуға бағытталған екі жоба мақұлданды. &nbsp; Университеттің ғылыми жұмыстарын қаржыландырудың жалпы сомасы шамамен 1 млрд. теңгені құрайды (университеттің тартылған бюджетінің 15% -ы). ҚР БҒМ Ұлттық биотехнология орталығы, ҚР БҒМ Ақпараттық және есептеу технологиясы институты, ҚР БҒМ Тарих және этнология институты сияқты мемлекеттің озық ғылыми орталықтарымен ынтымақтастық туралы меморандумдар мен келісімшарттарға қол қойылды. ===ХҚТУ-нің ғылыми басылымдары=== * &nbsp;&nbsp; Clarivate Analytics, Scopus (<nowiki>http://ayu.edu.kz/scientific-publications</nowiki> мәліметтер базасына кіретін «Bilig» (Түркияда шығарылады); * &nbsp;&nbsp;«Ясауи университетінің хабаршысы» (философия, тарих, педагогика, филология бағыттары ҚР БҒМ БҒСБК басылымдар тізіміне &nbsp;қосылды;&nbsp; * &nbsp; «Түркология»; * &nbsp; «Қ.А.Ясауи атындағы қазақ-түрік университетінің хабарлары (математика, физика, информатика сериясы)»; * &nbsp; «Ayhaber», «Азия-Европа», «Е-бюллетень» ғылыми-танымал және ақпараттық-сараптама журналдары (<nowiki>http://eurasian-</nowiki> research.org/kk/research/asya-avrupa; * &nbsp; «Ясауи университеті» университет газеті. ===Ботаникалық бақ=== Университеттің Арал-Сырдария экологиялық қолайсыз аймақта құрылған &nbsp;және ЮНЕСКО халықаралық сыйлығын алған Ботаникалық бағы бар. Ботаникалық бақтың жалпы алаңы 88 га. Бақтың құрылуын 1992 жылы ҚР ҰҒА Ботаникалық ғылыми-зерттеу институты қарап бекітті. Қазақстан, Ресей және Өзбекстан ғалым-ботаниктерінің ойынша Түркістан ботаникалық бағы биологиялық және экологиялық мәселелерді шешу бойынша интродуктивті ғылым орталығы болып табылады. Ботаникалық бақ университеттің жаратылыстану және медицина факультеттері үшін оқу полигоны болып саналады, мұнда оқу-әдістемелік және ғылыми-өндірістік қызмет жүзеге асырылады. Қазақстанда мұндай бақ тек ХҚТУ аймағында ғана бар. Ботаникалық бақта декоративті және жеміс ағаштарының 150 түрі мен сорты кездеседі. Ботаникалық бақ негізінде «Ғылым қоры» грантының қолдауымен ҒЗИ нәтижелерін коммерциализациялау бойынша 282 млн. теңге мөлшерінде ірі жобаны жүзеге асыру басталды, оның нәтижелері Түркістан қаласы аумағында «жасыл белбеуді» орналастыруға бағытталатын болады. &nbsp; == Сапа менеджменті == 2018 жылдың желтоқсанында ХҚТУ Түрік стандарттау институтымен TSE (Türk Standardlari Enstitüsü) ISO 9001:2015 талаптарына сәйкес сапа менеджменті жүйесін сертификациялау процедурасынан өтті. &nbsp; ===Рейтинг=== Білім сапасын қамтамасыздандыру бойынша тәуелсіз қазақстандық агенттіктің 2018 жылғы рейтингісіне сәйкес ХҚТУ республиканың көп салалы университеттерінің арасында 6-шы орынды иеленеді. БСҚТҚА (Білім сапасын қамтамасыздандыру бойынша тәуелсіз қазақстандық агенттік) жасаған рейтингке сәйкес 2018 жылы ХҚТУ-нің білім беру бағдарламалары келесідей орынды иеленеді: '''1-ші орын''' – 5В050700 – Менеджмент, 6М050700 – Менеджмент, 5В011400 –&nbsp; Тарих. '''2-ші орын''' – 5В050600 – Экономика, 5В010900 – Математика, 5В011200 – Химия. 5В090200 –Туризм. '''3-ші орын''' – 5В060800 – Экология. 2018 жылы «Атамекен» ҰКП рейтинг қорытындысы бойынша университеттің 5В060800 – Экология білім беру бағдарламасы ҚР 40 ЖОО білім беру бағдарламалары арасында 2-ші орынды иеленді. Университет 2018 жылы Academic Ranking of World Universities-European Standard ARES-2018 ('''ARES-2018''') Халықаралық жоғары оқу орындар рейтингісінде Қазақстанның 96 ЖОО арасында '''11-ші орынды''' иеленді. Рейтингті Еуропалық ғылыми-өнеркәсіптік палата жүргізді. ARES-2018 &nbsp;рейтингісіне Жоғары білім беру сапасын қамтамасыз ету бойынша еуропалық ассоциация мен Жоғары білім сапасын қамтамасыз етудің еуропалық тіркелімнің қабылдаған және Еурокомиссияның мақұлдаған Еуропалық университеттік білім беру стандартының жаңа ережелері қосылды. &nbsp; === Аккредитация === Университет Қазақстанның екі негізгі аккредитациялық агенттіктерінде БСҚТҚА (Білім сапасын қамтамасыздандыру бойынша тәуелсіз қазақстандық агенттік), АРТА (Аккредиттеу және рейтингтің тәуелсіз агенттігі) институционалды және мамандандырылған аккредитациядан өтті. АРТА Білім беру сапасы кепілдігі бойынша агенттіктердің Еуропалық тізіліміне (EQAR) &nbsp;қосылған және ТМД елдерінің ішіндегі Бүкіләлемдік Медициналық Білім Федерациясы (WFME) мойындаған жалғыз ұйым болып табылады. == Даму стратегиясы == 2018 жылдың қарашасында Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ Үкіметаралық Өкілетті Кенестің шешімімен университеттің 2023 жылға дейінгі Стратегиялық даму жоспары мақұлданды, ол келесідей стратегиялық басымдықтарды қарастырады: оқыту сапасы мен кәсіби білімді дамыту, тәжірибелік-бағдарланған озық зерттеулерді ұйымдастыру, тиімді серіктестік және халықаралық серіктестікті дамыту, тиімді корпоративтік басқару және инфрақұрылым мен ресурстарды дамыту. 2015 жылдың қыркүйегінде түркі тілдес мемлекет басшыларының V Саммитінде Қазақстан Республикасының президенті Н.А.Назарбаев «ортақ білім беру кеңістігін қалыптастыруды жылдамдату мақсатында Түркістан қаласындағы Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетін бүкіл түркі әлемінің оқу орнына айналдыру қажет» деген маңызды бастаманы алға тартты. == Серіктес-университеттер == ХҚТУ 50-ден астам университеттермен ынтымақтастық етеді. Орташа есеппен, 100-ге жуық студент жыл сайын шетелге оқуға жіберіледі. Серіктес-университеттер қатарында: <br /> {| class="wikitable" |'''Мемлекет &nbsp; &nbsp;''' | '''Университет''' |- |Түркия |Gazi University, Middle East Technical University, Hacettepe University, Marmara University, Yildiz Technical University |- |Ұлыбритания |Coventry University, Middlesex University, Brunel University |- |АҚШ |University of Nebraska, Ohio University |- |Франция |University of Lille |- |Италия |University of Florence |- |Испания |Technical University of Valencia |- |Польша |University Of Lodz |- |Ресей |Санкт-Петербор мемлекеттік политехникалық университет |} == ХҚТУ университет кешені == Материалдық-техникалық базаның жабдықталу деңгейі бойынша университет Қазақстанның озық ЖОО-ның бірі болып саналады. &nbsp;Университеттің студенттер қалашығы (кампус) ауданы 227 гектар территорияны алуда. Оның ішінде 88 гектары - ботаникалық баққа, 80 гектары оқытушы-профессорлар құрамына арналған екі қабатты коттедждердің тұрғын үй кешеніне бөлінген, ал 59 гектарға оқу ғимараттары, спорт кешені, 800 орынға арналған Мәдениет орталығы мен басқа да ғимараттар орналасқан. Ашық және жабық спорт алаңдарының жалпы ауданы – 50 000 шаршы м. жоғары. Қалашық аумағында 1 500 орынға арналған жатақханалар кешені, «Тұран» қонақүйі, 400 орынға арналған студенттер асханасы орналасқан. Университет құрамына Түркістан, Кентау, Шымкент қалаларындағы оқу корпустары мен жатақханалар кешені, 84 орындық үш жұлдызды «Яссы» қонақүйі, жабық жүзу бассейні кіреді. Университет қалашығын салу үшін Түркиядан 100 млн долларға жуық қайырымдылық қаржы құралдары тартылған болатын. Кампус құрылысы Түркістан қаласының өзіне де оң әсерін тигізді: ол тарихи ғана емес, заманауи студенттер қалашығына айналды. &nbsp; Университет кешені (кампус) Б.Саттарханов 29 даңғылы бойынша орналасқан. Кешен құрылысы 1996 жылы басталған болатын. Жобаны озық қазақстандық және түркиялық мамандардың авторлық ұжымы әзірледі. Құрылыс екі кезекпен жүзеге асырылды: бірінші кезек гуманитарлық, жаратылыстану, медицина факультеттерінің оқу корпустарын, ректорат және ғылыми-зерттеу мақсатындағы ғимараттарды, Мәдениет орталығын, жатақханаларды, спорт кешенін, поликлиниканы, шаруашылық құрылғыларды салудан тұрды; екінші кезек жаратылыстану ғылымдары, инженерия, ғылыми-зерттеу институттары, зертханалар мен 400 мың дана кітапқа арналған кітапхана, жатақханалар т.б. құрылысын салуды көздеді. 2018 жылдың қарашасында Үкіметаралық Өкілетті Кенеспен ХҚТУ дамытудың жаңа Бас жоспары бекітілді, ол алдағы 5 жылда жаңа корпустар мен жатақханалар салуды қарастырады: 1-ші кезең – 2500 орынға арналған оқу корпусы, 500 орындық студенттер жатақханасы, ОПҚ үшін 6 сегізпәтерлі екіқабатты коттедж, Ботаникалық бақта оқу-практикалық дәрістер өткізуге арналған ғимарат, Студенттерге қызмет көрсету орталығының кешенді ғимараты. 2-ші кезең – 500 орындық ОПҚ арналған ғимарат, 600 орынға арналған студенттер жатақханасы, автотехника паркі. 3-ші кезең – 500 орындық оқу корпусы, колледж үшін 1000 орынға арналған оқу корпусы, колледж үшін 600 орынға арналған студенттер жатақханасы, 60 орынға арналған балалар бақшасы, әскери кафедраға арналған ғимараттар кешені, Ғылыми-зерттеу орталығының, Интеллектуалды мектептің, Орталық кітапхананың, әлеуметтік-мәдени нысандардың, сауда орталығының ғимараттар кешені, қоғамдық тамақтану және банк қызметтері кешені, оқытушылар үшін отбасылық жатақхана. == ХҚТУ студенттер ректораты. Студенттік клубтар мен ұйымдар == ХҚТУ студенттер ректораты – мүшелері студенттер контингентімен сайланатын және университет әкімшілігінде студенттердің мүдделерін танытатын ұйым. Ректорат мүшелері дауыс құқығына ие бола отырып ЖОО-ның барлық комитеттерінің жұмыстарына қатысады. 2016-2018 оқу жылы студенттер ректорының міндетін - Берікбаев Диас, 2018 жылдан бастап Тұрсынхан Уміт атқаруда. ХҚТУ базасында 50-ге жуық студенттер клубы жұмыс істейді, оның ішінде: «ШАҢЫРАҚ», «Түркі әлемінің жастары» студенттер клубының басқармасы, «Мұра», «Medical Tokens», «Интеллектуалды ойындар», «Халықаралық қатынастар», «КТК-ХҚТУ Самұрықтары», «Кино және сурет» т.б. интеллектуалды дебаттық клубтар. == Көшбасшы қасиеттерін дамыту бағдарламасы == Тұлғалық даму мен көшбасшылық туралы лекцияларды өткізу үшін көшбасшылық қасиеттерді дамыту бағдарламасына саясат, бизнес және ғылым жөнінен танымал қазақстандық және шетелдік өкілдер шақырылады. Аталмыш бағдарлама өзінің тыңдаушыларына Нобель сыйлығының лауреаты, профессор Азиз Санжар, БҰҰ Жастар және жастар саясаты ісі бойынша Департамент директоры Властемил Самек, Нобель сыйлығының ізденушісі, Орта шығыс техникалық университетінің профессоры Билге Демиргөз (Түркия), Астана қ. Мемлекеттік қызмет саласындағы Өңірлік хаб Басқарушы комитетінің төрағасы Байменов Алихан Мухамедиұлы, Қазақстанның мемлекетік саяси қайраткері, дипломат&nbsp; Абықаев Нұртай Абықайұлы, Дүниежүзі қазақтарының Қауымдастығы Төрағасының бірінші орынбасары Тұрысбеков Зауытбек Қауысбекұлы, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл Агенттігі төрғасының орынбасары Шаимова Айгүл Амантайқызы сияқты тұлғалармен, «Болашақ» халықаралық бағдарламасының түлектерімен, блогерлер тобының көшбасшылары Нұрлан Жанайым, Абзал Досым, ғалым және қоғам қайраткері Омар Жәлел т.б. кездесуге мүмкіндік береді. == Студенттерді орналастыру == ХҚТУ аймақтағы ең жақсы жатақханалардың біріне ие. Университет жатақханаларында 3200-ден астам, оның ішінде таяу және алыс шетелден келген студенттер тұрады. Студенттер асхана, кір жуатын орын, компьютер сыныптары, сымсыз Интернетпен өз бетінше сабақ оқу бөлмелерінің қызметтерін пайдалана алады. Мұнда кітапханалар, оқу залы, буфеттер, жаттығу залы, т.с.с. жұмыс істейді. Жатақхана жанында жазғы спорт кешендері мен футбол алаңдары, жабық жүзу бассейні жұмыс істейді. Жатақханада тәулік бойы және демалыссыз қауіпсіздік қызметінің қызметкерлері кезекшілік етеді. == «Рухани жаңғыру» ғылыми-практикалық орталығы == Ұлт көшбасшысы Н.Ә.Назарбаевтың «Болашаққа көзқарас: қоғамдық сананы модернизациялау» мақаласының бағдарламалық мақсаттарын жүзеге асыру, жастардың бойынан патриоттық және азаматтық сәйкестік сезімін қалыптастыру мақсатында 2018 жылдың тамыз айында «Рухани жаңғыру» ғылыми-практикалық орталығы құрылды.&nbsp; &nbsp; Негізгі міндеттері: * «Тәрбие және білім», «Атамекен», «Рухани қазына», «Ақпаратты толқын» ішкі бағдарламаларына сәйкес арнайы жобаларды әзірлеу; * ХХІ ғасырда ұлттық сананы қалыптастырудың ғылыми-практикалық әдістемесін «Бәсекелік қабілет», «Прагматизм», «Ұлттық бірегейлікті сақтау», «Білімнің салтанат құруы», «Қазақстанның революциялық емес, эволюциялық дамуы», «Сананың ашықтығы» атты 6 басым бағытта әзірлеу. == Университет студенттерінің спорттық жетістіктері == Университет өзінің студенттерінің спорттық жетістіктерімен танымал. Б.Саттарханов – бокстан бірінші олимпиада чемпионы (2000 ж.), Мұхтархан Ділдәбеков – 1999 жылғы әлем чемпионы, 2000 жылғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері, Таңатаров Ақжүрек –Лондон Олимпиадасының&nbsp; қол жүлдегері (еркін күрес), Дидар Хамза және Бағлан Ибрагимов – Джакарта қаласында өткен «Азиада – 2018» чемпиондары, Бек Нұрмағамбетов, Қайрат Ералиев&nbsp; – бокстан әлем чемпиондары, Аширов Меиржан – студенттер арасында еркін күрестен әлем чемпионы, Абдығани Бейбарыс – самбодан әлем чемпионы, Абдрахманов Ғалымжан және Құрымбаев Мади – қазақша күрестен әлем чемпиондары, Серікұлы Арман – таэквондодан әлемдік біріншілік жүлдегері, Паиз Жадра – самбодан әлем чемпионатының күміс жүлдегері, Жылқыбаева Айжан – Азия ойындарының күміс жүлдегері – дзюдо (Джакарта), Жақып Біржан – үш Олимпиада қатысушысы (бокс), Лондон Олимпиадасының қатысушылары Ермек Байдуашев, Жұмағалиев Даурен, Ниязбеков Даулет, дзюдо, самбо, қазақша күрестен ҚР чемпионы – Малимгереев Нұрым, баскетболдан әйелдер командасы – ҚР 2-дүркін чемпионы, универсиадалардың 3-дүркін жүлдегері, Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ құрама командасы – универсиаданың күміс жүлдегері (тоғызқұмалақ, армрестлинг, волейбол, жағажай футболы, таэквондо), универсиаданың қол жүлдегері (карате, еркін күрес, дзюдо, қазақша күрес, футбол, волейбол) т.б. ==Ректорлар== {| class="wikitable" width="100%" style="text-align:center" !№ !Ректорлар ! colspan="2" |Мерзімдері |- !1 |[[Мұрат Жұрынұлы Жұрынов|Жұрынов Мұрат Жұрынұлы]] |'''1991''' |'''1995''' |- !2 |[[Мұстафа Рысұлы|Рысұлы Мұстафа]] |'''1995''' |'''1997''' |- !3 |[[Мұрат Жұрынұлы Жұрынов|Жұрынов Мұрат Жұрынұлы]] |'''1997''' |'''2001''' |- !4 |[[Оразалы Сәбден|Сәбденов Оразалы]] |'''2001''' |'''2003''' |- !5 |[[Серік Жайлауұлы Пірәлиев|Пірәлиев Серік Жайлауұлы]] |'''2003''' |'''2008''' |- !6 |Тәшімов Лесбек Тәшімұлы |'''2008''' |'''2013''' |- !7 |Әбдібеков Уәлихан Сейділдәұлы |'''2013''' |'''2018''' |- !8 |[[Болатбек Серікбайұлы Әбдірәсілов|Әбдірәсілов Болатбек Серікбайұлы]] |'''2018''' |'''2021''' |- !9 |Темірбекова Жанар Амангелдіқызы |'''2021''' | - |} == Танымал түлектер мен студенттер == {| class="wikitable" |'''№''' | '''Аты-жөні''' | '''Жетістіктері''' |- | | colspan="2" |'''Мемлекеттік басқару саласында''' |- |1. |[[Алтай Сейдірұлы Көлгінов|Алтай Көлгінов]] |[[Астана]] қаласының әкімі |- |2. |Рамазан Әлімқулов |Бірыңғай ұлттық тестілеу орталығының директоры |- |3. |Ибадуллаев Азамат Амалулы |«Қазақстан Ипотекалық Компания» басқарма төрағасы |- |4. |Эльвира Азимова |РК Әділет министрі орынбасары |- |5. |Серік Камели |Индустрия және жаңа технологиялар министрлігінде департамент директоры |- |6. |Олжас Құдайбергенов |ҚР Ұлттық банк басшысының кеңесшісі, Макроэкономикалық зерттеулер орталығының директоры |- |7. |Айгүл Сағымбай |Қызылорда облысы әкімінің кеңесшісі |- |8. |Болат Калыков |Атырау облысы транспорт прокуроры |- |9. |Исламбек Төлегенов |Қызылорда облысы Шиелі ауданының прокуроры |- |10. |Дінислам Болатханұлы |Павлодар облысы білім басқармасының бастығы |- |11. |Ержан Иргебаевич Сейтенов |Алматы қ. жер қатынастары басқармасының басшысы |- |14. |Мадияр Балкен |Астана қ. мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының төрағасы |- |15. |Рахымжан Асанғазиев |Қазақстанда Бүкіләлемдік банк жобасы мен бағдарламалар үйлестірушісі |- |19. |Болатбек Дүйсенбекұлы Қыстауов |Түркістан облысы Шардара ауданының әкімі |- |20. |Айнұр Абдрасилқызы |ҚР МСМ Дін істері комитетінің «Дін мәселелері жөніндегі ғылыми-зерттеу және талдау орталығының директоры |- | | colspan="2" |'''Бизнес және кәсіпкерлік саласында''' |- |21. |Айдархан Сарсенбаев |«Азия АгроФуд» АҚ басқарма төрағасы |- |22. |Ербол Шаланов |Директор компании «HEMEN KazTrade Group» компаниясының директоры және Қазақстан-Венгер бірлескен кәсіпорынның атқарушы директоры |- |23. |Еркин Жакыпов |«Savoja Kazakhstan» Қазақстан-Литва бірлескен кәсіпорын директоры |- |24. |Алдаш Айтжанов |«Бәсекелестік саясатты дамыту және қорғау орталығы» АҚ президенті |- |25. |Талгат Тулешулы Андабай |Оңтүстік аймақтық дирекция, «Қазтелерадио» АҚ коммерциялық директоры |- |26. |Мақсат Кожамбек |Жас кәсіпкерлер ассоциациясының төрағасы |- |28. |Накипов Жандулла |Қазақстанда «Акгун Язылым» ЖШС (Түркия) филиалы директоры |- | | colspan="2" |'''Білім, ғылым және өнер саласында''' |- |29. |Досай Кенжетай |Философия және теология ғылымдарының докторы, «Рухани мұра» халықаралық қорының президенті, «Ясауи» ҒЗО (ХҚТУ) директоры |- |30. |[[Алтынай Жорабаева]] |Әнші, халықаралық конкурстардың жеңімпазы |- |31. |[[Бекарыс Шойбеков]] |Ақын, республикалық айтыстардың жүлдегері |- |32. |Ғани Жапишев |«Хабар» агенттігінің жаңалықтар жүргізушісі |- |33. |Серік Сейітман |«Қазақстан» республикалық РТРК бас редакторы, ақын, халықаралық ақындар мүшәйрасының жеңімпазы |- |34. |Аскар Кейкіұлы Дүйсенбі |Ақын, халықаралық ақындар мүшәйрасының жеңімпазы |- |35. |Ержан Нұрымбет |Қуанышбаев атындағы Мемлекетік академиялық драма театрының әртісі, Қазақстан кинематографистер одағының мүшесі, мемлекеттік стипендия иегері |- |36. |Нұржан Халжанов |Әнші, республикалық конкурстардың жеңімпазы |- |37. |Жадыра Нармахан |«Ақжелкен» республикалық журналының бас директоры |- |38. |Марат Оразметов |Түркістан облыстық Сатира театрының директор орынбасары |- |39. |Уфук Тузман |«Түркия дауысы» радиосы Қазақ редакциясының редактор жүргізушісі. Аудармашы, Анкарада «Эльбурс» атындағы Білім және мәдениет орталығының директор орынбасары &nbsp; |- |40. |Ержан Исатаев |Түркістан сазды драма театрының директоры |- |41. |Нұржан Төлендиев |«Алдараспан» әзіл-сықақ театрының директоры |- |42. |Абпазов Айдос |Түркістан гуманитарлық-техникалық колледж директоры, қалалық мәслихат депутаты |- | | colspan="2" |'''Спорт саласындағы жоғары жетістіктер''' |- |43. |[[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов|Бекзат Саттарханов]] |2000 жылы бокстан Олимпиада чемпионы |- |44. |Мұхтархан Дильдабеков |XXVII Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері &nbsp;(2000 жыл) және 1999 ж. Хьюстон қ. өткен &nbsp;бокстан әлем чемпионы |- |45. |Таңатаров Ақжүрек |Лондон олимпиадасының қола жүлдегері (еркін күрес), |- |52. |Бек Нұрмағамбетов |Бокстан әлем чемпионы |- |53. |Біржан Жақыпов |Бокстан әлем чемпионы |- |57. |Дидар Хамза |Джакарта қаласында өткен «Азиада – 2018» чемпионы (дзюдо) |- |58. |Бағлан Ибрагимов |Джакарта қаласында өткен «Азиада – 2018» чемпионы (самбо) |- |60. |[[Қайрат Ералиев]] |Бокстан әлем чемпионы |- |62. |Абдығани Бейбарыс |Әлем чемпионы (самбо) |} == Тағы қараңыз == * Халықаралық түрікмен-түрік университеті * [http://intl.manas.edu.kg/ru «Манас» Қырғыз-Түрік университеті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190222152253/http://intl.manas.edu.kg/ru |date=2019-02-22 }} * ==Сыртқы сілтемелер== * ХҚТУ-нің ресми сайты (http://ayu.edu.kz/) * ХҚТУ-нің электронды кітапханасы (http://lib.ayu.edu.kz/) {{stub}} [[Санат:Қазақстан университеттері]] oghgmi02wj3s6si4vn35tog7872m951 3597965 3597964 2026-05-01T16:55:33Z Rasulbek Adil 176232 3597965 wikitext text/x-wiki {{Университет |Аты = Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті |Қысқартылған аты = ХҚТУ |Эмблемасы = [[Сурет:Yesevi.edu.kz@mail.ru.jpg|150 px]] |Сурет =[[Сурет: Mktu.jpg|250 px]] |Бұрынғы атауы = Қожа Ахмет Ясауи атындағы Түркістан мемлекеттік университеті |Құрылған жылы = 1991 |Президенті = Темірбекова Жанар Амангелдіқызы |Магистратура = |Резидентура = |Орналасқан жері = [[Қазақстан]], [[Түркістан қаласы]] |Мекенжайы = [[Қазақстан]], [[Түркістан облысы]], [[Түркістан қаласы]], 161200, Бекзат Саттарханов даңғылы, 29 |Сайты = http://ayu.edu.kz/ |Марапаттары = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = |edu_region = |Студенттер=10 000-ға жуық}} '''Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті''' — Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ ({{Lang-tr|Hoca Ahmet Yesevi Uluslar arası Türk-Kazak Üniversitesi}}) — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]], [[Түркістан облысы]], [[Түркістан (қала)|Түркістан қаласында]] орналасқан [[ЖОО|жоғары оқу орны]]. == ХҚТУ құрылуы == Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті – Қазақстанның озық көп салалы университеттерінің бірі. Ахмет Ясауи университеті жыл сайын университеттердің ұлттық рейтингісінде ондықтың қатарынан &nbsp;(2018 ж. 6-шы орын) көрініп жүрген, заманауи білім және ғылым саясатын жүзеге асыратын, тұрақты кәсіби және тұлғалық дамуды басшылыққа алатын инновациялық университет. Университет классикалық профильдегі университеттердің арасында ең алғашқысы, мұнда тұңғыш рет сонау 1992 жылы жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі медициналық мамандар даярлығы ашылған болатын. Университет құрамында медициналық факультеті бар халықаралық «full university» жоғары оқу орындарының категориясына кіреді. &nbsp; Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінде бакалавриат, интернатура, &nbsp;магистратура, резидентура және докторантура сияқты көп деңгейлі бағдарламалар жүйесі негізінде жоғары базалық білім беруді қамтамасыз етеді. Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетіне қабылдау мемлекеттік білім беру гранттары, келісімшарт (ақылы) және Түркия квотасы негізінде 105 мамандық бойынша білікті мамандарды даярлауды жүзеге асырады. Университет құрамында 10 факультет, Мемлекеттік басқару және экономика жоғары мектебі, кәсіби колледж, 6 ғылыми-зерттеу институты, докторлық диссертацияларды қорғау бойынша мамандандырылған диссертациялық кеңес қызмет көрсетуде. Университетте 10 мыңға жуық студент, интерндер, магистранттар, резиденттер мен докторанттар білім алуда. == Тарихы == Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің ашылу және қалыптасу тарихы түркі өркениетінде ерекше орын алған Түркістан қаласының 1500 жылдық тарихымен байланысты. Көне қаланың айрықша геосаяси орналасуы мен оның түркі халықтарының мойындалған рухани орталығы ретіндегі маңызын ескере отырып университетті заманауи жоғары білікті мамандарды даярлаумен қатар құрудың негізгі мақсаты түркі халықтарының ғылыми және мәдени көне орталығы, түркі әлемінің заманауи рухани астанасы – Түркістан қаласын жандандыру және дамыту болып табылады. Университет Қазақстан Республикасының тұңғыш президенті Н.Ә. Назарбаевтың жеке бастамасымен 1991 жылы 6 маусымда ашылған болатын (1991 жылғы 06 маусымдағы 329 жарлық, Алматы). Қазақстан Республикасының президенті Н.Ә. Назарбаевтың және Түркия Республикасының премьер-министрі Сүлейман Демирелдің ресми кездесуі кезінде 1992 жылдың 1 мамырында «халықаралық университетті» құру туралы уағдаластыққа қол жеткізілген болатын. 1992 жылы 31 қазанда Анкарада Қазақстан Республикасы мен Түркия Республикасының Үкіметтері арасында осы оқу орнын «Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті етіп қайта құру туралы» келісімге қол қойылды. Келісім Қазақстан және Түркия Парламенттері ратификациялағаннан кейін күшіне енді. Университеттің Қазақстан үшін бірыңғай корпоративті басқару жүйесі бар. Қазақстан және Түркия үкіметтері бекіткен Жарғыға сәйкес Үкіметаралық Өкілетті Кеңес (Анкара) Жоғары басқару органы болып табылады, ол университеттің жалпы басшылығын паритеттік бастамада қамтамасыз етеді және он кеңес мүшесінен тұрады, оның ішінде бес мүшесін Қазақстан Республикасы Үкіметі, қалған бес мүшесін Түркия Республикасы Үкіметі тағайындайды. Қаржыландыру республикалық бюджеттен және Түркия Республикасы бюджетінен жүргізіледі. Қ.А. Ясауи атындағы ХҚТУ құрылған күннен бастап әрдайым екі бауырлас түркі тілдес мемлекет басшыларының назарында, олар университетке бірнеше рет ресми сапармен келіп, түркі тілдес мемлекеттердің студент жастары арасынан қазіргі заманға сай мамандарға интернационалды тәрбие беру және сапалы даярлау орталығы ретінде оған әрдайым айрықша көңіл бөлді. Ахмет Ясауи университеті — түркі әлеміндегі бірегей университет, ЖОО-да әлемнің 17 елінің жастары мен 30 ұлт пен ұлыс өкілдері арасында мәдениетаралық диалогы мен ұлтаралық толерантты тәрбие жүріп жатыр. Қазіргі жаһандану жағдайында Түркі тілдес әлемді рухани біріктіруші білім беру орталығы ретінде Ахмет Ясауи университетінің идеологиялық маңызы зор. 2018 жылдан бастап ХҚТУ түркі тілдес мемлекет университеттер Кеңесінің төрағасы болып табылады, оған Түркияның, Қазақстанның, Қырғызстанның, Әзербайжанның 19 университеті кіреді. Университет '''миссиясы''' – түркі тілдес мемлекеттер мен қауымдастықтардан келген жастар үшін&nbsp; сапалы білім ұсыну, инновациялық білім мен ғылыми зерттеулер саласында көшбасшы болу. '''Мақсаты''' – &nbsp;инновациялық ғылыми және білім беру технологияларын белсенді ендіретін, қарқынды түрде дамушы университет құру. '''Басты құндылықтар''': Рухани жаңғыру. Достық, теңдік және толеранттылық, Ашықтық, Өнегелілік, Кәсіпқойлық, Инновациялылық. Университет 2007 жылдың мамырында Болон декларациясына қосылу туралы Меморандумға қол қойды және 2010 жылғы қыркүйекте Болон декларациясының негізі болып табылатын Университеттердің Ұлы Хартиясына қол қойды. Егер 1991 жылы бірінші іріктеу нәтижесінде университетке 332 студент қабылданса, онда қазіргі студенттер контингенті 10 мыңға жуық студентті, интерндерді, магистранттар мен докторанттарды құрайды, оның ішінде 1,5 мыңға жуық студент (контингенттен 15%) алыс және таяу шетелдің түркі тілдес мемлекеттерінен келген.&nbsp; Үкіметаралық келісімшарттарға сәйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі жыл сайын Қ.А. Ясауи атындағы ХҚТУ үшін алыс және таяу шетелдің түркі тілдес мемлекеттерінің студент жастарын оқытуға 200 арнаулы мемлекеттік білім беру грантын бөледі. Университетке ең дарынды және талантты жастарды тарту мақсатында Үкіметаралық Өкілетті Кенестің шешімімен (Анкара) Түркия бюджетінен жыл сайын ҰБТ қорытындысы бойынша ең жоғары ұпай алған, бірақ мемлекеттік білім беру грантын алу конкурсынан өтпеген қазақстандық талапкерлер үшін 500 білім беру гранты бөлінеді. Білім беру қызметі бакалавриаттың 54, магистратураның 30, PhD докторантураның 11, резидентураның 3, интернатураның 7 мамандықтары бойынша жаратылыстану, гуманитарлық, экономикалық, заң, әлеуметтік, медициналық, техникалық ғылымдар, білім беру, бизнес, қызмет көрсету және өнер бағыттары бойынша жүзеге асырылады. 2018-2019 оқу жылы университетте 71 доктор, 282 ғылым кандидаты, 67 РhD доктор жұмыс істейді. Оның ішінде 5 % - Түркия мен басқа мемлекеттерден келген шетелдік оқытушылар. &nbsp; Оқу қазақ, түрік, орыс және ағылшын тілдерінде жүргізіледі. ==Оқу үдерісі== Университетте үш деңгейлі оқыту жүйесі: Болон үдерісі талаптарына сәйкес бакалавриат-магистратура-докторантура (резидентура) ендірілген. ===2018-2019 оқу жылы=== * алдыңғы қатардағы ЖОО-ның озық әлемдік тәжірибесіне бағдарланған білім беру бағдарламалары, сондай-ақ «Зауыт-Университет» және «Major and Minor» үлгісі бойынша тәжірибеге бағдарланған заманауи оқыту қағидалары түрлендірілді және үйлестірілді; * шетел профессорлары мен мамандар арқылы еуропалық тәжірибемен және әдістермен алмасу, оларды оқу үдерісіне жаңа инновациялық технологияларды трансляциялау мақсатында университетке шақыру тұрақты негізде жүзеге асырылады; * бакалавриат деңгейінде техникалық мамандықтар мен экономика үшін «Кентау трансформатор зауытымен» дуалды оқыту жүйесі бойынша білім беру бағдарламалары әзірленді; * педагогикалық мамандықтар бойынша оқу бағдарламаларына орта мектептің инновациялары (Назарбаев интеллектуалды мектеп тәжірибесі бойынша жаңартылған мазмұн, критерийлік бағалау, сыни ойлау және т.б.) ендірілуде; * ҚР Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы мен Назарбаев университетінің жобалық тәсілі мен тәжірибесі негізінде [http://gspa.ayu.edu.kz/ Мемлекеттік басқару және экономика жоғары мектебі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190226084624/http://gspa.ayu.edu.kz/ |date=2019-02-26 }} құрылды; * студенттердің шетелдік жоғары оқу орындарымен академиялық ұтқырлық бағдарламалары кеңейтілген; * 3+1, Эразмус + білім беру бағдарламаларын, қос диплом бағдарламаларын, шетелде білім алушылардың тәжірибесін батыстық ЖОО-на бағыттар бойынша ендіру; &nbsp; * университетті басқару жүйесіне Болашақ, Мевлана, Эразмус т.с.с. бағдарламалар аясында шетелдік оқу орындарында менеджмент саласында кәсіби біліктілікті жетілдіру арқылы әлемдік тәжірибе енгізілді; * Түркияда магистратура және PhD докторантура бағдарламалары бойынша арнаулы оқу арқылы дәрежелі оқытушылардың үлесі артты; * Инновациялық инфрақұрылымды дамыту элементтері (технологияларды коммерциализациялау оффисі, технопарк, стартаптар т.б.) құрылуда; * тренингтік Кәсіби даму орталығы құрылды (университеттің ОПҚ мен қызметкерлер үшін), мұнда оқытушылардың кәсіби шеберлігі мен біліктілігі арттырылады, озық университеттердің (Назарбаев Унтиверситет, Мармара, Гази университеттері т.б.) тәжірибесін трансляциялау арқылы олардың кәсіби дағдылары жетілдіріледі; * жаңа Түркістан облысының экономика және әлеуметтік сала қажеттіліктеріне сәйкес агрономия, ветеринарлық медицина, құрылыс, сәулет, жобалық менеджмент сияқты жаңа перспективті мамандықтарды ашу бойынша жұмыс жүргізілуде; * «Атамакен» ҰКП Түркістан филиалымен, жұмыс берушілермен оқу бағдарламаларын жаңарту бойынша белсенді жұмыс жүргізілуде; * Университетте зертхана, интернет-кластар, спутниктік бейнеконференция жүйесі (онлайн режимінде озық шетел ғалымдарының лекциялары), жаңа бағыттағы компьютерлер, оқу кабинеттері бар, онда оқу үдерісін қарқындатуға және ғылыми зерттеулер өткізуге мүмкіндік беретін зертханалық жабдықтар, макеттер бар; * Назарбаев Университеті тәжірибесі негізінде Үкіметаралық Өкілетті Кенестің шешімімен дайындық факультетінде «Foundation» бағдарламасы ашылды, оның мақсаты тыңдаушыларды ағылшын және түрік тілдеріне көп деңгейлі тереңдетіп оқыту. Аталмыш бағдарламаға республикалық конкурс қорытындысы бойынша Түркия грантын алған Қазақстан азаматтары және Қазақстан Үкіметінің грантына түскен шетелдіктер қабылданады. «Foundation» бағдарламасы бойынша оқуын сәтті аяқтағандар өздерінің таңдаған бакалавриат мамандығының 1 курсына қабылданып, одан кейін арнайы көптілді топтарда оқиды; * жыл сайын Республикалық «Ясауи» пәндік олимпиадасы (іріктеу онлайн режимінде, қорытынды сынақ және бағалау тікелей университетте) өткізіледі. Олимпиада жеңімпаздарына университетте тегін білім беру сертификаты табысталады. == Факультеттер/мектептер == *[http://gspa.ayu.edu.kz/ Мемлекеттік басқару және экономика жоғары мектебі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190226084624/http://gspa.ayu.edu.kz/ |date=2019-02-26 }} *[http://ayu.edu.kz/faculties/of-natural Жаратылыстану факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/engineering Инженерия факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/social-sciences Әлеуметтік ғылымдар факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/faculty-of-humanities Гуманитарлық ғылымдар факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/philology Филология факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/art Өнер факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/medicine Медицина факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/stomatology Стоматология факультеті] *[http://ayu.edu.kz/diplomnan-keingi-bilim-beru-fakulteti Университеттен кейінгі медициналық білім беру факультеті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191031212737/http://ayu.edu.kz/diplomnan-keingi-bilim-beru-fakulteti |date=2019-10-31 }} *[http://ayu.edu.kz/faculties/preparation-faculty Дайындық факультеті («Foundation»)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190119183125/http://ayu.edu.kz/faculties/preparation-faculty |date=2019-01-19 }}. == Институттар == *[http://ayu.edu.kz/turkology-research-institute-turkologiya-jurnali «Түркология» ғылыми-зерттеу институты] *[http://ayu.edu.kz/structural-units/archeology-research-institute «Археология» ғылыми-зерттеу институты] *[http://ayu.edu.kz/jasaui-atyndagy-gylymi-zertteu-ortalyq «Ясауи» ғылыми-зерттеу институты] *[https://eurasian-research.org/kk «Еуразия» ғылыми-зерттеу институты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190207015945/https://eurasian-research.org/kk |date=2019-02-07 }} *[http://ayu.edu.kz/structural-units/natural-sciences-research-institute «Жаратылыстану» ғылыми-зерттеу институты] *[http://ayu.edu.kz/ecology-research-institution «Экология» ғылыми-зерттеу институты] == Университетке қарасты == * Студенттер кәсіподағы *[http://lib.ayu.edu.kz/ Ғылыми кітапхана] * Ясауи колледжі * ХҚТУ тарих мұражайы * Түркі халықтарының тарихи панорамалық мұражайы * «Ясауи» мұражайы * ХҚТУ КТК командасы * «Би султан» би ансамблі * Халық аспаптары фольклорлық ансамблі * Студенттік драма театры * Түркі жастарының мюзикл театры * Университет студенттерінің вокалды-аспап ансамблі * Ақпараттық орталық * ХҚТУ Хабарлары *[http://ayu.edu.kz/campus-live/yasaui-gazeti «Ясауи» газеті] * Қызметкерлер кәсіподағы * Түлектер ассоциациясы * Жұмыс берушілер кеңесі *[http://ayu.edu.kz/structural-units/damu_jane_kordinasia_deportment/t-ran-baspahanasy «Тұран» баспасы] * ХҚТУ дебаттық клубы * ХҚТУ интеллектуалды клубы * Студенттер дискуссиялық клубы * 50- ге жуық өзге де студенттер бірлестігі, клубтар мен ұйымдар * «Ясауи» интернет-радио == Медициналық клиникалар == Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті – медицина факультеті студенттерінің теориялық білімі мен іс-тәжірибесін үйлестіретін 120 науқас орынға арналған Клинико-диагностикалық орталық пен Стоматологиялық поликлиникасы бар Қазақстандағы жалғыз университет. Клинико-диагностикалық орталық (Клиника) университеттің медицина факультетінің әлеуеті өте зор тәжірибе базасына ие, стандарттарға толық жауап беретін, заманауи диагностикалық құрал-жабдықтармен жабдықталған озық денсаулық сақтау мекемесі ретінде құрылған. Клинико-диагностикалық орталықтың құрылысы Түркия Республикасымен қаржыландырылып, 2006 жылы аяқталды. Қазіргі таңда клиника Түркістан қаласы мен аймақ тұрғындарына сапалы медициналық қызметтер ұсынуда. Клиниканың қызметі үш негізгі бағытта жүзеге асырылады: медициналық көмек көрсету, денсаулық сақтау саласында мамандар әзірлеу және дәрігерлерді дипломнан кейінгі даярлау бағыты. Университеттің Клиника-диагностикалық орталығы стационарлық мамандандырылған және жоғары мамандандырылған медициналық көмек, мамандандырылған жедел медициналық көмек көрсетеді, бір ауысымда 50-60 адам қабылдау мүмкіндігі бар травматологиялық пункт жұмыс істейді. Жыл сайын клиникаға медициналық көмекке 65 мың адам жүгінеді, 7 мыңға жуық науқас стационарлық емдеуден өтеді, 1500-ге жуық науқасқа аса күрделі ота жасалады. 2019 жылдан бастап заманауи құрал-жабдықпен жабдықталған стоматологиялық клиника өз жұмысын бастайды. == Қашықтан білім беру технологиялары == 2001 жылы Анкарада орналасқан және Еуропадан, Түркиядан, ТМД-дан, Қазақстаннан 7 000-ға жуық білім алушы, Түркияның озық университеттерінің 120 астам ОПҚ орта, жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 16 мамандығы бойынша колледж – бакалавриат – магистратура бағдарламаларын жүзеге асыратын ТҮРТЕП халықаралық қашықтықтан оқыту институты құрылды. Бүгінде ТҮРТЕП онлайн білім беру саласындағы көшбасшы, оның тәжірибесін Түркияның озық ЖОО қабылдауда. ТҮРТЕП-тің оң тәжірибесі негізінде 2016 жылдың қаңтарында Үкіметаралық Өкілетті Кенестің шешімімен Түркістанда пилоттық режимде магистратураның 5 мамандығы бойынша ҚазТеп (қазақ тілінде қашықтықтан білім беру технологиясы) қашықтықтан білім беру институты ашылды. ҚазТЕП-те қашықтықтан оқытудың озық тәжірибесі 2019 жылдан бастап бакалавриаттың 20 мамандығы және магистратураның 8 мамандығы бойынша жүзеге асырылатын болады. ҚазТЕП-тің мақсатты аудиториясы – бұл оқу кестесі мен білім беру траекториясы &nbsp;қолайлы, қазіргі заманға сай озық білім беру тәжірибесі негізінде өзінің тұрғылықты орны мен уақытына қарамастан қашықтықтан екінші жоғары білімді немесе колледжден кейінгі білімді, сондай-ақ магистрлік дәреже алғысы келетін өндірісте жұмыс істейтін тұлғалар. Қазіргі таңда ҚазТЕП өзінің білім алушыларына төмендегілер негізінде сапалы білім бере алады: * авторлық қашықтықтан оқыту курстарын әзірлеу үшін Қазақстан Республикасының озық ғалымдары мен профессорларын тарту; * заманауи ІТ технологияларды тиімді пайдалану; * барлық ЖОО мен өндірістен озық ғалымдар мен мамандардың мүмкіндіктерін жинау; * тьютор-мықты тәжірибешілердің өз саласында өткізетін практикалық вебинарлары; * ыңғайлы төлем формасымен дербес оқу кестесі. Білім беру бағдарламаларын әзірлеуде өз саласында беделге ие бағыттар бойынша ірі мамандар тартылған болатын, сондай-ақ өзге ЖОО-ның мамандар даярлаудың ерекшелігі мен еңбек нарығы жан-жақты зерттелген болатын. ҚазТЕП-тің мақсаты – халықаралық тәжірибе негізінде Қазақстан Республикасы жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру саласында қашықтықтан білім берудің жаңа тармағын құру. == Ғылым == Қ.А. Ясауи атындағы ХҚТУ-дің ғылыми-зерттеу және инновациялық қызметі негізінде білімді, ғылым мен инновациялық қызметті одан әрі біріктіру үдерісі қамтылған. Университет ғалымдары түркология, археология, дінтану, тарих, экономика, математика, физика, ақпараттық технологиялар, электроэнергетика, биотехнология, медицина т.с.с. салада зерттеулер жүргізуде. Жалпы зерттеулер ҚР-да ғылымды дамытудың 7 басым бағытының ішінде 5 бағыт аясында жүргізіледі: табиғи, оның ішінде су ресурстары, геология, қайта өңдеу, жаңа материалдар мен технологиялар, қауіпсіз бұйымдар мен конструкцияларды тиімді пайдалану; энергетика және машина құрылысы, ақпараттық, телекоммуникациялық және ғарыштық технологиялар, жаратылыстану ғылымдары аясында ғылыми зерттеулер; өмір және денсаулық туралы ғылым; елдің экономикалық өсуі, қауіпсіздігі мен бәсекеге қабілеттілігін нығайту үшін «Мәңгілік елдің» қажетті ғылыми негіздері. Университет қазіргі таңда перспективті және ұзақ мерзімді сипаттағы іргелі және қолданбалы ғылыми зерттеулердің орындаушысы болып табылады. Университеттің өз ғылыми мектептері құрылды, аймақты әлеуметтік-экономикалық және ғылыми-техникалық дамытудың өзекті мәселелерін шешу мүмкіндіктері мен ғылыми дайындамалары бар. Университеттің ғылыми-зерттеу жұмысы білім алушыларды ҒЗЖ мемлекетік бюджеттік бағдарламалар мен түрлі келісімшарттар бойынша орындау үшін білім беру қызметімен өзара байланыстырыла отырып тарту арқылы жүргізіледі. Университетте: * «ҚР Ұлттық мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптама орталығы» АҚ-да бекітілген, университеттің Үкіметаралық Өкілетті Кенесінің 150,0 млн. теңгеге қаржыландыратын ҒЗЖ-ның 12 бастамашы бағыттары; * 11 ЖОО ішілік жобалар; * 13 шаруашылық келісімшарт жобалары; * ҚР Ғылым комитеті қаржыландыратын 11 гранттық жоба бар (2018-2020 ж.ж.); * коммерциаландыру бойынша ғылыми гранттар – университет ғылымын дамытудың жаңа бағыты: республикалық конкурс қорытындылары бойынша Коммерциаландыру бойынша ғылым қорынан 4 ірі грант алынды. Түркияда шығарылатын «Bilig» университет журналы Clarivate Analytics (Tomson Reuters) және Scopus озық халықаралық ғылыми базаларда индексацияланған, ХҚТУ «Хабаршы» журналы ҚР БҒМ Бақылау комитетінің ұсынылған басылымдар тізіміне 2018 жылдың желтоқсан айында қосылған.&nbsp; Технологияларды коммерциализациялау кеңсесі ашылды, ол университетте құрылатын инновациялық инфрақұрылымның негізгі базалық элементі болып табылады. 2018 жылдың қарашасында Кентау қаласында Кентау трансформатор зауытымен (КТЗ) энергетика, сандық ақпараттық-коммуникациялық технологиялар саласында Технопарктің негізі қаланды. Оның дамуы ODTÜ,&nbsp; BILKENT КИБЕРПАРК, Мармара, Гази, Йылдыз университеттері сияқты Түркия университеттерінің озық технопарктерін құру тәжірибесі негізінде жүзеге асырылатын болады. Студенттер технопаркте әзірленген: «КТЗ мамандары үшін виртуалды жұмыс кеңістігі», «КТЗ үшін электронды құжатайналым жүйесі», «Түркістан аймағы тарихи-мәдени ескерткіштерінің 3D тур» Стартап жобаларын жүзеге асырды.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Түркістан экономикалық еркін аймақта (Түркістан облысы әкімшілігімен бірлесе) ХҚТУ Технопаркін құру жоспарланған. Университетте «Цифрлы Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы аясында Түркістан қаласында ендіруге «Smart campus» және «Smart қала» концепциялары әзірленді. &nbsp; Екі талантты жас ғалым, «Дене тәрбиесі және спорт» кафедрасының PhD докторлары Омаров Бақытжан және Баймуханбетов Бағдат ең ірі әлемдік Scopus (ELSEVIER) компаниясы ұйымдастырған Орталық Азия үшін «BestResearcherinHumanities» категориясында Scopus Award-2018 конкурсында жеңіске жетті. Үкіметаралық Өкілетті Кенестің шешімімен университет құрылымына Түркістан аймағының әлеуметтік саласын, экономиканы дамыту мәселелерімен айналысатын «Еуразия» ҒЗИ қосылды. Университеттің археолог-ғалымдары осы жылдың күзінде ежелгі Сығанақ қалашығында ауқымды жұмыстар кешенін жүргізді, бұл осы нысанды ЮНЕСКО мәдени мұра тізіміне қосу бойынша мәселені көтеруге септігін тигізді.&nbsp; Университеттің археолог-ғалымдары: «Орта түрік жазбаша ескерткіштер тілінде этномәдени атаулар және олардың заманауи түркі тілдерінде көрінісі», «Мұрағатта және қолжазба орталықтарында Түркістан өлкесінің аңыз әңгімелері мен ертегілері: археографиялық зерттеу, жарияланым, пікірлер» (жүз томға кірмеген материалдар), «Орыс дерек көздерінде Түркістан өлкесінің тарихы бойынша тарихи- -этнолингвистикалық көздер», «Түркістан өлкесінен шыққан шығыс әлемінің танымал тұлғалары мен ойшылдары», «Ежелгі Қаңлы халқының жазба мұрасы» жобаларын белсенділікпен әзірлеуде. «Қазақстан ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясы» президиумымен инновациялық биотехнология әдістерін пайдалану және және Оңтүстік Қазақстанның қола дәуірінен бастап бүгінге дейінгі мәдени және генетикалық басымдығын зерттеу негізінде аймақтың ауыл шаруашылығын дамытуға бағытталған екі жоба мақұлданды. &nbsp; Университеттің ғылыми жұмыстарын қаржыландырудың жалпы сомасы шамамен 1 млрд. теңгені құрайды (университеттің тартылған бюджетінің 15% -ы). ҚР БҒМ Ұлттық биотехнология орталығы, ҚР БҒМ Ақпараттық және есептеу технологиясы институты, ҚР БҒМ Тарих және этнология институты сияқты мемлекеттің озық ғылыми орталықтарымен ынтымақтастық туралы меморандумдар мен келісімшарттарға қол қойылды. ===ХҚТУ-нің ғылыми басылымдары=== * &nbsp;&nbsp; Clarivate Analytics, Scopus (<nowiki>http://ayu.edu.kz/scientific-publications</nowiki> мәліметтер базасына кіретін «Bilig» (Түркияда шығарылады); * &nbsp;&nbsp;«Ясауи университетінің хабаршысы» (философия, тарих, педагогика, филология бағыттары ҚР БҒМ БҒСБК басылымдар тізіміне &nbsp;қосылды;&nbsp; * &nbsp; «Түркология»; * &nbsp; «Қ.А.Ясауи атындағы қазақ-түрік университетінің хабарлары (математика, физика, информатика сериясы)»; * &nbsp; «Ayhaber», «Азия-Европа», «Е-бюллетень» ғылыми-танымал және ақпараттық-сараптама журналдары (<nowiki>http://eurasian-</nowiki> research.org/kk/research/asya-avrupa; * &nbsp; «Ясауи университеті» университет газеті. ===Ботаникалық бақ=== Университеттің Арал-Сырдария экологиялық қолайсыз аймақта құрылған &nbsp;және ЮНЕСКО халықаралық сыйлығын алған Ботаникалық бағы бар. Ботаникалық бақтың жалпы алаңы 88 га. Бақтың құрылуын 1992 жылы ҚР ҰҒА Ботаникалық ғылыми-зерттеу институты қарап бекітті. Қазақстан, Ресей және Өзбекстан ғалым-ботаниктерінің ойынша Түркістан ботаникалық бағы биологиялық және экологиялық мәселелерді шешу бойынша интродуктивті ғылым орталығы болып табылады. Ботаникалық бақ университеттің жаратылыстану және медицина факультеттері үшін оқу полигоны болып саналады, мұнда оқу-әдістемелік және ғылыми-өндірістік қызмет жүзеге асырылады. Қазақстанда мұндай бақ тек ХҚТУ аймағында ғана бар. Ботаникалық бақта декоративті және жеміс ағаштарының 150 түрі мен сорты кездеседі. Ботаникалық бақ негізінде «Ғылым қоры» грантының қолдауымен ҒЗИ нәтижелерін коммерциализациялау бойынша 282 млн. теңге мөлшерінде ірі жобаны жүзеге асыру басталды, оның нәтижелері Түркістан қаласы аумағында «жасыл белбеуді» орналастыруға бағытталатын болады. &nbsp; == Сапа менеджменті == 2018 жылдың желтоқсанында ХҚТУ Түрік стандарттау институтымен TSE (Türk Standardlari Enstitüsü) ISO 9001:2015 талаптарына сәйкес сапа менеджменті жүйесін сертификациялау процедурасынан өтті. &nbsp; ===Рейтинг=== Білім сапасын қамтамасыздандыру бойынша тәуелсіз қазақстандық агенттіктің 2018 жылғы рейтингісіне сәйкес ХҚТУ республиканың көп салалы университеттерінің арасында 6-шы орынды иеленеді. БСҚТҚА (Білім сапасын қамтамасыздандыру бойынша тәуелсіз қазақстандық агенттік) жасаған рейтингке сәйкес 2018 жылы ХҚТУ-нің білім беру бағдарламалары келесідей орынды иеленеді: '''1-ші орын''' – 5В050700 – Менеджмент, 6М050700 – Менеджмент, 5В011400 –&nbsp; Тарих. '''2-ші орын''' – 5В050600 – Экономика, 5В010900 – Математика, 5В011200 – Химия. 5В090200 –Туризм. '''3-ші орын''' – 5В060800 – Экология. 2018 жылы «Атамекен» ҰКП рейтинг қорытындысы бойынша университеттің 5В060800 – Экология білім беру бағдарламасы ҚР 40 ЖОО білім беру бағдарламалары арасында 2-ші орынды иеленді. Университет 2018 жылы Academic Ranking of World Universities-European Standard ARES-2018 ('''ARES-2018''') Халықаралық жоғары оқу орындар рейтингісінде Қазақстанның 96 ЖОО арасында '''11-ші орынды''' иеленді. Рейтингті Еуропалық ғылыми-өнеркәсіптік палата жүргізді. ARES-2018 &nbsp;рейтингісіне Жоғары білім беру сапасын қамтамасыз ету бойынша еуропалық ассоциация мен Жоғары білім сапасын қамтамасыз етудің еуропалық тіркелімнің қабылдаған және Еурокомиссияның мақұлдаған Еуропалық университеттік білім беру стандартының жаңа ережелері қосылды. &nbsp; === Аккредитация === Университет Қазақстанның екі негізгі аккредитациялық агенттіктерінде БСҚТҚА (Білім сапасын қамтамасыздандыру бойынша тәуелсіз қазақстандық агенттік), АРТА (Аккредиттеу және рейтингтің тәуелсіз агенттігі) институционалды және мамандандырылған аккредитациядан өтті. АРТА Білім беру сапасы кепілдігі бойынша агенттіктердің Еуропалық тізіліміне (EQAR) &nbsp;қосылған және ТМД елдерінің ішіндегі Бүкіләлемдік Медициналық Білім Федерациясы (WFME) мойындаған жалғыз ұйым болып табылады. == Даму стратегиясы == 2018 жылдың қарашасында Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ Үкіметаралық Өкілетті Кенестің шешімімен университеттің 2023 жылға дейінгі Стратегиялық даму жоспары мақұлданды, ол келесідей стратегиялық басымдықтарды қарастырады: оқыту сапасы мен кәсіби білімді дамыту, тәжірибелік-бағдарланған озық зерттеулерді ұйымдастыру, тиімді серіктестік және халықаралық серіктестікті дамыту, тиімді корпоративтік басқару және инфрақұрылым мен ресурстарды дамыту. 2015 жылдың қыркүйегінде түркі тілдес мемлекет басшыларының V Саммитінде Қазақстан Республикасының президенті Н.А.Назарбаев «ортақ білім беру кеңістігін қалыптастыруды жылдамдату мақсатында Түркістан қаласындағы Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетін бүкіл түркі әлемінің оқу орнына айналдыру қажет» деген маңызды бастаманы алға тартты. == Серіктес-университеттер == ХҚТУ 50-ден астам университеттермен ынтымақтастық етеді. Орташа есеппен, 100-ге жуық студент жыл сайын шетелге оқуға жіберіледі. Серіктес-университеттер қатарында: <br /> {| class="wikitable" |'''Мемлекет &nbsp; &nbsp;''' | '''Университет''' |- |Түркия |Gazi University, Middle East Technical University, Hacettepe University, Marmara University, Yildiz Technical University |- |Ұлыбритания |Coventry University, Middlesex University, Brunel University |- |АҚШ |University of Nebraska, Ohio University |- |Франция |University of Lille |- |Италия |University of Florence |- |Испания |Technical University of Valencia |- |Польша |University Of Lodz |- |Ресей |Санкт-Петербор мемлекеттік политехникалық университет |} == ХҚТУ университет кешені == Материалдық-техникалық базаның жабдықталу деңгейі бойынша университет Қазақстанның озық ЖОО-ның бірі болып саналады. &nbsp;Университеттің студенттер қалашығы (кампус) ауданы 227 гектар территорияны алуда. Оның ішінде 88 гектары - ботаникалық баққа, 80 гектары оқытушы-профессорлар құрамына арналған екі қабатты коттедждердің тұрғын үй кешеніне бөлінген, ал 59 гектарға оқу ғимараттары, спорт кешені, 800 орынға арналған Мәдениет орталығы мен басқа да ғимараттар орналасқан. Ашық және жабық спорт алаңдарының жалпы ауданы – 50 000 шаршы м. жоғары. Қалашық аумағында 1 500 орынға арналған жатақханалар кешені, «Тұран» қонақүйі, 400 орынға арналған студенттер асханасы орналасқан. Университет құрамына Түркістан, Кентау, Шымкент қалаларындағы оқу корпустары мен жатақханалар кешені, 84 орындық үш жұлдызды «Яссы» қонақүйі, жабық жүзу бассейні кіреді. Университет қалашығын салу үшін Түркиядан 100 млн долларға жуық қайырымдылық қаржы құралдары тартылған болатын. Кампус құрылысы Түркістан қаласының өзіне де оң әсерін тигізді: ол тарихи ғана емес, заманауи студенттер қалашығына айналды. &nbsp; Университет кешені (кампус) Б.Саттарханов 29 даңғылы бойынша орналасқан. Кешен құрылысы 1996 жылы басталған болатын. Жобаны озық қазақстандық және түркиялық мамандардың авторлық ұжымы әзірледі. Құрылыс екі кезекпен жүзеге асырылды: бірінші кезек гуманитарлық, жаратылыстану, медицина факультеттерінің оқу корпустарын, ректорат және ғылыми-зерттеу мақсатындағы ғимараттарды, Мәдениет орталығын, жатақханаларды, спорт кешенін, поликлиниканы, шаруашылық құрылғыларды салудан тұрды; екінші кезек жаратылыстану ғылымдары, инженерия, ғылыми-зерттеу институттары, зертханалар мен 400 мың дана кітапқа арналған кітапхана, жатақханалар т.б. құрылысын салуды көздеді. 2018 жылдың қарашасында Үкіметаралық Өкілетті Кенеспен ХҚТУ дамытудың жаңа Бас жоспары бекітілді, ол алдағы 5 жылда жаңа корпустар мен жатақханалар салуды қарастырады: 1-ші кезең – 2500 орынға арналған оқу корпусы, 500 орындық студенттер жатақханасы, ОПҚ үшін 6 сегізпәтерлі екіқабатты коттедж, Ботаникалық бақта оқу-практикалық дәрістер өткізуге арналған ғимарат, Студенттерге қызмет көрсету орталығының кешенді ғимараты. 2-ші кезең – 500 орындық ОПҚ арналған ғимарат, 600 орынға арналған студенттер жатақханасы, автотехника паркі. 3-ші кезең – 500 орындық оқу корпусы, колледж үшін 1000 орынға арналған оқу корпусы, колледж үшін 600 орынға арналған студенттер жатақханасы, 60 орынға арналған балалар бақшасы, әскери кафедраға арналған ғимараттар кешені, Ғылыми-зерттеу орталығының, Интеллектуалды мектептің, Орталық кітапхананың, әлеуметтік-мәдени нысандардың, сауда орталығының ғимараттар кешені, қоғамдық тамақтану және банк қызметтері кешені, оқытушылар үшін отбасылық жатақхана. == ХҚТУ студенттер ректораты. Студенттік клубтар мен ұйымдар == ХҚТУ студенттер ректораты – мүшелері студенттер контингентімен сайланатын және университет әкімшілігінде студенттердің мүдделерін танытатын ұйым. Ректорат мүшелері дауыс құқығына ие бола отырып ЖОО-ның барлық комитеттерінің жұмыстарына қатысады. 2016-2018 оқу жылы студенттер ректорының міндетін - Берікбаев Диас, 2018 жылдан бастап Тұрсынхан Уміт атқаруда. ХҚТУ базасында 50-ге жуық студенттер клубы жұмыс істейді, оның ішінде: «ШАҢЫРАҚ», «Түркі әлемінің жастары» студенттер клубының басқармасы, «Мұра», «Medical Tokens», «Интеллектуалды ойындар», «Халықаралық қатынастар», «КТК-ХҚТУ Самұрықтары», «Кино және сурет» т.б. интеллектуалды дебаттық клубтар. == Көшбасшы қасиеттерін дамыту бағдарламасы == Тұлғалық даму мен көшбасшылық туралы лекцияларды өткізу үшін көшбасшылық қасиеттерді дамыту бағдарламасына саясат, бизнес және ғылым жөнінен танымал қазақстандық және шетелдік өкілдер шақырылады. Аталмыш бағдарлама өзінің тыңдаушыларына Нобель сыйлығының лауреаты, профессор Азиз Санжар, БҰҰ Жастар және жастар саясаты ісі бойынша Департамент директоры Властемил Самек, Нобель сыйлығының ізденушісі, Орта шығыс техникалық университетінің профессоры Билге Демиргөз (Түркия), Астана қ. Мемлекеттік қызмет саласындағы Өңірлік хаб Басқарушы комитетінің төрағасы Байменов Алихан Мухамедиұлы, Қазақстанның мемлекетік саяси қайраткері, дипломат&nbsp; Абықаев Нұртай Абықайұлы, Дүниежүзі қазақтарының Қауымдастығы Төрағасының бірінші орынбасары Тұрысбеков Зауытбек Қауысбекұлы, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл Агенттігі төрғасының орынбасары Шаимова Айгүл Амантайқызы сияқты тұлғалармен, «Болашақ» халықаралық бағдарламасының түлектерімен, блогерлер тобының көшбасшылары Нұрлан Жанайым, Абзал Досым, ғалым және қоғам қайраткері Омар Жәлел т.б. кездесуге мүмкіндік береді. == Студенттерді орналастыру == ХҚТУ аймақтағы ең жақсы жатақханалардың біріне ие. Университет жатақханаларында 3200-ден астам, оның ішінде таяу және алыс шетелден келген студенттер тұрады. Студенттер асхана, кір жуатын орын, компьютер сыныптары, сымсыз Интернетпен өз бетінше сабақ оқу бөлмелерінің қызметтерін пайдалана алады. Мұнда кітапханалар, оқу залы, буфеттер, жаттығу залы, т.с.с. жұмыс істейді. Жатақхана жанында жазғы спорт кешендері мен футбол алаңдары, жабық жүзу бассейні жұмыс істейді. Жатақханада тәулік бойы және демалыссыз қауіпсіздік қызметінің қызметкерлері кезекшілік етеді. == «Рухани жаңғыру» ғылыми-практикалық орталығы == Ұлт көшбасшысы Н.Ә.Назарбаевтың «Болашаққа көзқарас: қоғамдық сананы модернизациялау» мақаласының бағдарламалық мақсаттарын жүзеге асыру, жастардың бойынан патриоттық және азаматтық сәйкестік сезімін қалыптастыру мақсатында 2018 жылдың тамыз айында «Рухани жаңғыру» ғылыми-практикалық орталығы құрылды.&nbsp; &nbsp; Негізгі міндеттері: * «Тәрбие және білім», «Атамекен», «Рухани қазына», «Ақпаратты толқын» ішкі бағдарламаларына сәйкес арнайы жобаларды әзірлеу; * ХХІ ғасырда ұлттық сананы қалыптастырудың ғылыми-практикалық әдістемесін «Бәсекелік қабілет», «Прагматизм», «Ұлттық бірегейлікті сақтау», «Білімнің салтанат құруы», «Қазақстанның революциялық емес, эволюциялық дамуы», «Сананың ашықтығы» атты 6 басым бағытта әзірлеу. == Университет студенттерінің спорттық жетістіктері == Университет өзінің студенттерінің спорттық жетістіктерімен танымал. Б.Саттарханов – бокстан бірінші олимпиада чемпионы (2000 ж.), Мұхтархан Ділдәбеков – 1999 жылғы әлем чемпионы, 2000 жылғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері, Таңатаров Ақжүрек –Лондон Олимпиадасының&nbsp; қол жүлдегері (еркін күрес), Дидар Хамза және Бағлан Ибрагимов – Джакарта қаласында өткен «Азиада – 2018» чемпиондары, Бек Нұрмағамбетов, Қайрат Ералиев&nbsp; – бокстан әлем чемпиондары, Аширов Меиржан – студенттер арасында еркін күрестен әлем чемпионы, Абдығани Бейбарыс – самбодан әлем чемпионы, Абдрахманов Ғалымжан және Құрымбаев Мади – қазақша күрестен әлем чемпиондары, Серікұлы Арман – таэквондодан әлемдік біріншілік жүлдегері, Паиз Жадра – самбодан әлем чемпионатының күміс жүлдегері, Жылқыбаева Айжан – Азия ойындарының күміс жүлдегері – дзюдо (Джакарта), Жақып Біржан – үш Олимпиада қатысушысы (бокс), Лондон Олимпиадасының қатысушылары Ермек Байдуашев, Жұмағалиев Даурен, Ниязбеков Даулет, дзюдо, самбо, қазақша күрестен ҚР чемпионы – Малимгереев Нұрым, баскетболдан әйелдер командасы – ҚР 2-дүркін чемпионы, универсиадалардың 3-дүркін жүлдегері, Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ құрама командасы – универсиаданың күміс жүлдегері (тоғызқұмалақ, армрестлинг, волейбол, жағажай футболы, таэквондо), универсиаданың қол жүлдегері (карате, еркін күрес, дзюдо, қазақша күрес, футбол, волейбол) т.б. ==Ректорлар== {| class="wikitable" width="100%" style="text-align:center" !№ !Ректорлар ! colspan="2" |Мерзімдері |- !1 |[[Мұрат Жұрынұлы Жұрынов|Жұрынов Мұрат Жұрынұлы]] |'''1991''' |'''1995''' |- !2 |[[Мұстафа Рысұлы|Рысұлы Мұстафа]] |'''1995''' |'''1997''' |- !3 |[[Мұрат Жұрынұлы Жұрынов|Жұрынов Мұрат Жұрынұлы]] |'''1997''' |'''2001''' |- !4 |[[Оразалы Сәбден|Сәбденов Оразалы]] |'''2001''' |'''2003''' |- !5 |[[Серік Жайлауұлы Пірәлиев|Пірәлиев Серік Жайлауұлы]] |'''2003''' |'''2008''' |- !6 |Тәшімов Лесбек Тәшімұлы |'''2008''' |'''2013''' |- !7 |Әбдібеков Уәлихан Сейділдәұлы |'''2013''' |'''2018''' |- !8 |[[Болатбек Серікбайұлы Әбдірәсілов|Әбдірәсілов Болатбек Серікбайұлы]] |'''2018''' |'''2021''' |- !9 |Темірбекова Жанар Амангелдіқызы |'''2021''' | - |} == Танымал түлектер мен студенттер == {| class="wikitable" |'''№''' | '''Аты-жөні''' | '''Жетістіктері''' |- | | colspan="2" |'''Мемлекеттік басқару саласында''' |- |1. |[[Алтай Сейдірұлы Көлгінов|Алтай Көлгінов]] |[[Астана]] қаласының әкімі |- |2. |Рамазан Әлімқулов |Бірыңғай ұлттық тестілеу орталығының директоры |- |3. |Ибадуллаев Азамат Амалулы |«Қазақстан Ипотекалық Компания» басқарма төрағасы |- |4. |Эльвира Азимова |РК Әділет министрі орынбасары |- |5. |Серік Камели |Индустрия және жаңа технологиялар министрлігінде департамент директоры |- |6. |Олжас Құдайбергенов |ҚР Ұлттық банк басшысының кеңесшісі, Макроэкономикалық зерттеулер орталығының директоры |- |7. |Айгүл Сағымбай |Қызылорда облысы әкімінің кеңесшісі |- |8. |Болат Калыков |Атырау облысы транспорт прокуроры |- |9. |Исламбек Төлегенов |Қызылорда облысы Шиелі ауданының прокуроры |- |10. |Дінислам Болатханұлы |Павлодар облысы білім басқармасының бастығы |- |11. |Ержан Иргебаевич Сейтенов |Алматы қ. жер қатынастары басқармасының басшысы |- |14. |Мадияр Балкен |Астана қ. мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының төрағасы |- |15. |Рахымжан Асанғазиев |Қазақстанда Бүкіләлемдік банк жобасы мен бағдарламалар үйлестірушісі |- |19. |Болатбек Дүйсенбекұлы Қыстауов |Түркістан облысы Шардара ауданының әкімі |- |20. |Айнұр Абдрасилқызы |ҚР МСМ Дін істері комитетінің «Дін мәселелері жөніндегі ғылыми-зерттеу және талдау орталығының директоры |- | | colspan="2" |'''Бизнес және кәсіпкерлік саласында''' |- |21. |Айдархан Сарсенбаев |«Азия АгроФуд» АҚ басқарма төрағасы |- |22. |Ербол Шаланов |Директор компании «HEMEN KazTrade Group» компаниясының директоры және Қазақстан-Венгер бірлескен кәсіпорынның атқарушы директоры |- |23. |Еркин Жакыпов |«Savoja Kazakhstan» Қазақстан-Литва бірлескен кәсіпорын директоры |- |24. |Алдаш Айтжанов |«Бәсекелестік саясатты дамыту және қорғау орталығы» АҚ президенті |- |25. |Талгат Тулешулы Андабай |Оңтүстік аймақтық дирекция, «Қазтелерадио» АҚ коммерциялық директоры |- |26. |Мақсат Кожамбек |Жас кәсіпкерлер ассоциациясының төрағасы |- |28. |Накипов Жандулла |Қазақстанда «Акгун Язылым» ЖШС (Түркия) филиалы директоры |- | | colspan="2" |'''Білім, ғылым және өнер саласында''' |- |29. |Досай Кенжетай |Философия және теология ғылымдарының докторы, «Рухани мұра» халықаралық қорының президенті, «Ясауи» ҒЗО (ХҚТУ) директоры |- |30. |[[Алтынай Жорабаева]] |Әнші, халықаралық конкурстардың жеңімпазы |- |31. |[[Бекарыс Шойбеков]] |Ақын, республикалық айтыстардың жүлдегері |- |32. |Ғани Жапишев |«Хабар» агенттігінің жаңалықтар жүргізушісі |- |33. |Серік Сейітман |«Қазақстан» республикалық РТРК бас редакторы, ақын, халықаралық ақындар мүшәйрасының жеңімпазы |- |34. |Аскар Кейкіұлы Дүйсенбі |Ақын, халықаралық ақындар мүшәйрасының жеңімпазы |- |35. |Ержан Нұрымбет |Қуанышбаев атындағы Мемлекетік академиялық драма театрының әртісі, Қазақстан кинематографистер одағының мүшесі, мемлекеттік стипендия иегері |- |36. |Нұржан Халжанов |Әнші, республикалық конкурстардың жеңімпазы |- |37. |Жадыра Нармахан |«Ақжелкен» республикалық журналының бас директоры |- |38. |Марат Оразметов |Түркістан облыстық Сатира театрының директор орынбасары |- |39. |Уфук Тузман |«Түркия дауысы» радиосы Қазақ редакциясының редактор жүргізушісі. Аудармашы, Анкарада «Эльбурс» атындағы Білім және мәдениет орталығының директор орынбасары &nbsp; |- |40. |Ержан Исатаев |Түркістан сазды драма театрының директоры |- |41. |Нұржан Төлендиев |«Алдараспан» әзіл-сықақ театрының директоры |- |42. |Абпазов Айдос |Түркістан гуманитарлық-техникалық колледж директоры, қалалық мәслихат депутаты |- | | colspan="2" |'''Спорт саласындағы жоғары жетістіктер''' |- |43. |[[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов|Бекзат Саттарханов]] |2000 жылы бокстан Олимпиада чемпионы |- |44. |Мұхтархан Дильдабеков |XXVII Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері &nbsp;(2000 жыл) және 1999 ж. Хьюстон қ. өткен &nbsp;бокстан әлем чемпионы |- |45. |Таңатаров Ақжүрек |Лондон олимпиадасының қола жүлдегері (еркін күрес), |- |52. |Бек Нұрмағамбетов |Бокстан әлем чемпионы |- |53. |Біржан Жақыпов |Бокстан әлем чемпионы |- |57. |Дидар Хамза |Джакарта қаласында өткен «Азиада – 2018» чемпионы (дзюдо) |- |58. |Бағлан Ибрагимов |Джакарта қаласында өткен «Азиада – 2018» чемпионы (самбо) |- |60. |[[Қайрат Ералиев]] |Бокстан әлем чемпионы |- |62. |Абдығани Бейбарыс |Әлем чемпионы (самбо) |} == Тағы қараңыз == * Халықаралық түрікмен-түрік университеті * [http://intl.manas.edu.kg/ru «Манас» Қырғыз-Түрік университеті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190222152253/http://intl.manas.edu.kg/ru |date=2019-02-22 }} * ==Сыртқы сілтемелер== * ХҚТУ-нің ресми сайты (http://ayu.edu.kz/) * ХҚТУ-нің электронды кітапханасы (http://lib.ayu.edu.kz/) {{stub}} [[Санат:Қазақстан университеттері]] 8pdpitftfu0856cseqtn9r0xw1liuhw 3597966 3597965 2026-05-01T16:55:53Z Rasulbek Adil 176232 3597966 wikitext text/x-wiki {{Университет |Аты = Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті |Қысқартылған аты = ХҚТУ |Эмблемасы = [[Сурет:Yesevi.edu.kz@mail.ru.jpg|150 px]] |Сурет =[[Сурет: Mktu.jpg|250 px]] |Бұрынғы атауы = Қожа Ахмет Ясауи атындағы Түркістан мемлекеттік университеті |Құрылған жылы = 1991 |Президенті = Темірбекова Жанар Амангелдіқызы |Магистратура = |Резидентура = |Орналасқан жері = [[Қазақстан]], [[Түркістан қаласы]] |Мекенжайы = [[Қазақстан]], [[Түркістан облысы]], [[Түркістан қаласы]], 161200, Бекзат Саттарханов даңғылы, 29 |Сайты = http://ayu.edu.kz/ |Марапаттары = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = |edu_region = |Студенттер=10 000-ға жуық}} '''Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті''' — Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ ({{Lang-tr|Hoca Ahmet Yesevi Uluslar arası Türk-Kazak Üniversitesi}}) — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]], [[Түркістан облысы]], [[Түркістан (қала)|Түркістан қаласында]] орналасқан [[ЖОО|жоғары оқу орны]]. == ХҚТУ құрылуы == Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті – Қазақстанның озық көп салалы университеттерінің бірі. Ахмет Ясауи университеті жыл сайын университеттердің ұлттық рейтингісінде ондықтың қатарынан &nbsp;(2018 ж. 6-шы орын) көрініп жүрген, заманауи білім және ғылым саясатын жүзеге асыратын, тұрақты кәсіби және тұлғалық дамуды басшылыққа алатын инновациялық университет. Университет классикалық профильдегі университеттердің арасында ең алғашқысы, мұнда тұңғыш рет сонау 1992 жылы жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі медициналық мамандар даярлығы ашылған болатын. Университет құрамында медициналық факультеті бар халықаралық «full university» жоғары оқу орындарының категориясына кіреді. &nbsp; Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінде бакалавриат, интернатура, &nbsp;магистратура, резидентура және докторантура сияқты көп деңгейлі бағдарламалар жүйесі негізінде жоғары базалық білім беруді қамтамасыз етеді. Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетіне қабылдау мемлекеттік білім беру гранттары, келісімшарт (ақылы) және Түркия квотасы негізінде 105 мамандық бойынша білікті мамандарды даярлауды жүзеге асырады. Университет құрамында 10 факультет, Мемлекеттік басқару және экономика жоғары мектебі, кәсіби колледж, 6 ғылыми-зерттеу институты, докторлық диссертацияларды қорғау бойынша мамандандырылған диссертациялық кеңес қызмет көрсетуде. Университетте 10 мыңға жуық студент, интерндер, магистранттар, резиденттер мен докторанттар білім алуда. == Тарихы == Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің ашылу және қалыптасу тарихы түркі өркениетінде ерекше орын алған Түркістан қаласының 1500 жылдық тарихымен байланысты. Көне қаланың айрықша геосаяси орналасуы мен оның түркі халықтарының мойындалған рухани орталығы ретіндегі маңызын ескере отырып университетті заманауи жоғары білікті мамандарды даярлаумен қатар құрудың негізгі мақсаты түркі халықтарының ғылыми және мәдени көне орталығы, түркі әлемінің заманауи рухани астанасы – Түркістан қаласын жандандыру және дамыту болып табылады. Университет Қазақстан Республикасының тұңғыш президенті Н.Ә. Назарбаевтың жеке бастамасымен 1991 жылы 6 маусымда ашылған болатын (1991 жылғы 06 маусымдағы 329 жарлық, Алматы). Қазақстан Республикасының президенті Н.Ә. Назарбаевтың және Түркия Республикасының премьер-министрі Сүлейман Демирелдің ресми кездесуі кезінде 1992 жылдың 1 мамырында «халықаралық университетті» құру туралы уағдаластыққа қол жеткізілген болатын. 1992 жылы 31 қазанда Анкарада Қазақстан Республикасы мен Түркия Республикасының Үкіметтері арасында осы оқу орнын «Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті етіп қайта құру туралы» келісімге қол қойылды. Келісім Қазақстан және Түркия Парламенттері ратификациялағаннан кейін күшіне енді. Университеттің Қазақстан үшін бірыңғай корпоративті басқару жүйесі бар. Қазақстан және Түркия үкіметтері бекіткен Жарғыға сәйкес Үкіметаралық Өкілетті Кеңес (Анкара) Жоғары басқару органы болып табылады, ол университеттің жалпы басшылығын паритеттік бастамада қамтамасыз етеді және он кеңес мүшесінен тұрады, оның ішінде бес мүшесін Қазақстан Республикасы Үкіметі, қалған бес мүшесін Түркия Республикасы Үкіметі тағайындайды. Қаржыландыру республикалық бюджеттен және Түркия Республикасы бюджетінен жүргізіледі. Қ.А. Ясауи атындағы ХҚТУ құрылған күннен бастап әрдайым екі бауырлас түркі тілдес мемлекет басшыларының назарында, олар университетке бірнеше рет ресми сапармен келіп, түркі тілдес мемлекеттердің студент жастары арасынан қазіргі заманға сай мамандарға интернационалды тәрбие беру және сапалы даярлау орталығы ретінде оған әрдайым айрықша көңіл бөлді. Ахмет Ясауи университеті — түркі әлеміндегі бірегей университет, ЖОО-да әлемнің 17 елінің жастары мен 30 ұлт пен ұлыс өкілдері арасында мәдениетаралық диалогы мен ұлтаралық толерантты тәрбие жүріп жатыр. Қазіргі жаһандану жағдайында Түркі тілдес әлемді рухани біріктіруші білім беру орталығы ретінде Ахмет Ясауи университетінің идеологиялық маңызы зор. 2018 жылдан бастап ХҚТУ түркі тілдес мемлекет университеттер Кеңесінің төрағасы болып табылады, оған Түркияның, Қазақстанның, Қырғызстанның, Әзербайжанның 19 университеті кіреді. Университет '''миссиясы''' – түркі тілдес мемлекеттер мен қауымдастықтардан келген жастар үшін&nbsp; сапалы білім ұсыну, инновациялық білім мен ғылыми зерттеулер саласында көшбасшы болу. '''Мақсаты''' – &nbsp;инновациялық ғылыми және білім беру технологияларын белсенді ендіретін, қарқынды түрде дамушы университет құру. '''Басты құндылықтар''': Рухани жаңғыру. Достық, теңдік және толеранттылық, Ашықтық, Өнегелілік, Кәсіпқойлық, Инновациялылық. Университет 2007 жылдың мамырында Болон декларациясына қосылу туралы Меморандумға қол қойды және 2010 жылғы қыркүйекте Болон декларациясының негізі болып табылатын Университеттердің Ұлы Хартиясына қол қойды. Егер 1991 жылы бірінші іріктеу нәтижесінде университетке 332 студент қабылданса, онда қазіргі студенттер контингенті 10 мыңға жуық студентті, интерндерді, магистранттар мен докторанттарды құрайды, оның ішінде 1,5 мыңға жуық студент (контингенттен 15%) алыс және таяу шетелдің түркі тілдес мемлекеттерінен келген.&nbsp; Үкіметаралық келісімшарттарға сәйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі жыл сайын Қ.А. Ясауи атындағы ХҚТУ үшін алыс және таяу шетелдің түркі тілдес мемлекеттерінің студент жастарын оқытуға 200 арнаулы мемлекеттік білім беру грантын бөледі. Университетке ең дарынды және талантты жастарды тарту мақсатында Үкіметаралық Өкілетті Кенестің шешімімен (Анкара) Түркия бюджетінен жыл сайын ҰБТ қорытындысы бойынша ең жоғары ұпай алған, бірақ мемлекеттік білім беру грантын алу конкурсынан өтпеген қазақстандық талапкерлер үшін 500 білім беру гранты бөлінеді. Білім беру қызметі бакалавриаттың 54, магистратураның 30, PhD докторантураның 11, резидентураның 3, интернатураның 7 мамандықтары бойынша жаратылыстану, гуманитарлық, экономикалық, заң, әлеуметтік, медициналық, техникалық ғылымдар, білім беру, бизнес, қызмет көрсету және өнер бағыттары бойынша жүзеге асырылады. 2018-2019 оқу жылы университетте 71 доктор, 282 ғылым кандидаты, 67 РhD доктор жұмыс істейді. Оның ішінде 5 % - Түркия мен басқа мемлекеттерден келген шетелдік оқытушылар. &nbsp; Оқу қазақ, түрік, орыс және ағылшын тілдерінде жүргізіледі. ==Оқу үдерісі== Университетте үш деңгейлі оқыту жүйесі: Болон үдерісі талаптарына сәйкес бакалавриат-магистратура-докторантура (резидентура) ендірілген. ===2018-2019 оқу жылы=== * алдыңғы қатардағы ЖОО-ның озық әлемдік тәжірибесіне бағдарланған білім беру бағдарламалары, сондай-ақ «Зауыт-Университет» және «Major and Minor» үлгісі бойынша тәжірибеге бағдарланған заманауи оқыту қағидалары түрлендірілді және үйлестірілді; * шетел профессорлары мен мамандар арқылы еуропалық тәжірибемен және әдістермен алмасу, оларды оқу үдерісіне жаңа инновациялық технологияларды трансляциялау мақсатында университетке шақыру тұрақты негізде жүзеге асырылады; * бакалавриат деңгейінде техникалық мамандықтар мен экономика үшін «Кентау трансформатор зауытымен» дуалды оқыту жүйесі бойынша білім беру бағдарламалары әзірленді; * педагогикалық мамандықтар бойынша оқу бағдарламаларына орта мектептің инновациялары (Назарбаев интеллектуалды мектеп тәжірибесі бойынша жаңартылған мазмұн, критерийлік бағалау, сыни ойлау және т.б.) ендірілуде; * ҚР Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы мен Назарбаев университетінің жобалық тәсілі мен тәжірибесі негізінде [http://gspa.ayu.edu.kz/ Мемлекеттік басқару және экономика жоғары мектебі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190226084624/http://gspa.ayu.edu.kz/ |date=2019-02-26 }} құрылды; * студенттердің шетелдік жоғары оқу орындарымен академиялық ұтқырлық бағдарламалары кеңейтілген; * 3+1, Эразмус + білім беру бағдарламаларын, қос диплом бағдарламаларын, шетелде білім алушылардың тәжірибесін батыстық ЖОО-на бағыттар бойынша ендіру; &nbsp; * университетті басқару жүйесіне Болашақ, Мевлана, Эразмус т.с.с. бағдарламалар аясында шетелдік оқу орындарында менеджмент саласында кәсіби біліктілікті жетілдіру арқылы әлемдік тәжірибе енгізілді; * Түркияда магистратура және PhD докторантура бағдарламалары бойынша арнаулы оқу арқылы дәрежелі оқытушылардың үлесі артты; * Инновациялық инфрақұрылымды дамыту элементтері (технологияларды коммерциализациялау оффисі, технопарк, стартаптар т.б.) құрылуда; * тренингтік Кәсіби даму орталығы құрылды (университеттің ОПҚ мен қызметкерлер үшін), мұнда оқытушылардың кәсіби шеберлігі мен біліктілігі арттырылады, озық университеттердің (Назарбаев Унтиверситет, Мармара, Гази университеттері т.б.) тәжірибесін трансляциялау арқылы олардың кәсіби дағдылары жетілдіріледі; * жаңа Түркістан облысының экономика және әлеуметтік сала қажеттіліктеріне сәйкес агрономия, ветеринарлық медицина, құрылыс, сәулет, жобалық менеджмент сияқты жаңа перспективті мамандықтарды ашу бойынша жұмыс жүргізілуде; * «Атамакен» ҰКП Түркістан филиалымен, жұмыс берушілермен оқу бағдарламаларын жаңарту бойынша белсенді жұмыс жүргізілуде; * Университетте зертхана, интернет-кластар, спутниктік бейнеконференция жүйесі (онлайн режимінде озық шетел ғалымдарының лекциялары), жаңа бағыттағы компьютерлер, оқу кабинеттері бар, онда оқу үдерісін қарқындатуға және ғылыми зерттеулер өткізуге мүмкіндік беретін зертханалық жабдықтар, макеттер бар; * Назарбаев Университеті тәжірибесі негізінде Үкіметаралық Өкілетті Кенестің шешімімен дайындық факультетінде «Foundation» бағдарламасы ашылды, оның мақсаты тыңдаушыларды ағылшын және түрік тілдеріне көп деңгейлі тереңдетіп оқыту. Аталмыш бағдарламаға республикалық конкурс қорытындысы бойынша Түркия грантын алған Қазақстан азаматтары және Қазақстан Үкіметінің грантына түскен шетелдіктер қабылданады. «Foundation» бағдарламасы бойынша оқуын сәтті аяқтағандар өздерінің таңдаған бакалавриат мамандығының 1 курсына қабылданып, одан кейін арнайы көптілді топтарда оқиды; * жыл сайын Республикалық «Ясауи» пәндік олимпиадасы (іріктеу онлайн режимінде, қорытынды сынақ және бағалау тікелей университетте) өткізіледі. Олимпиада жеңімпаздарына университетте тегін білім беру сертификаты табысталады. == Факультеттер/мектептер == *[http://gspa.ayu.edu.kz/ Мемлекеттік басқару және экономика жоғары мектебі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190226084624/http://gspa.ayu.edu.kz/ |date=2019-02-26 }} *[http://ayu.edu.kz/faculties/of-natural Жаратылыстану факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/engineering Инженерия факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/social-sciences Әлеуметтік ғылымдар факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/faculty-of-humanities Гуманитарлық ғылымдар факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/philology Филология факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/art Өнер факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/medicine Медицина факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/stomatology Стоматология факультеті] *[http://ayu.edu.kz/diplomnan-keingi-bilim-beru-fakulteti Университеттен кейінгі медициналық білім беру факультеті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191031212737/http://ayu.edu.kz/diplomnan-keingi-bilim-beru-fakulteti |date=2019-10-31 }} *[http://ayu.edu.kz/faculties/preparation-faculty Дайындық факультеті («Foundation»)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190119183125/http://ayu.edu.kz/faculties/preparation-faculty |date=2019-01-19 }}. == Институттар == *[http://ayu.edu.kz/turkology-research-institute-turkologiya-jurnali «Түркология» ғылыми-зерттеу институты] *[http://ayu.edu.kz/structural-units/archeology-research-institute «Археология» ғылыми-зерттеу институты] *[http://ayu.edu.kz/jasaui-atyndagy-gylymi-zertteu-ortalyq «Ясауи» ғылыми-зерттеу институты] *[https://eurasian-research.org/kk «Еуразия» ғылыми-зерттеу институты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190207015945/https://eurasian-research.org/kk |date=2019-02-07 }} *[http://ayu.edu.kz/structural-units/natural-sciences-research-institute «Жаратылыстану» ғылыми-зерттеу институты] *[http://ayu.edu.kz/ecology-research-institution «Экология» ғылыми-зерттеу институты] == Университетке қарасты == * Студенттер кәсіподағы *[http://lib.ayu.edu.kz/ Ғылыми кітапхана] * Ясауи колледжі * ХҚТУ тарих мұражайы * Түркі халықтарының тарихи панорамалық мұражайы * «Ясауи» мұражайы * ХҚТУ КТК командасы * «Би султан» би ансамблі * Халық аспаптары фольклорлық ансамблі * Студенттік драма театры * Түркі жастарының мюзикл театры * Университет студенттерінің вокалды-аспап ансамблі * Ақпараттық орталық * ХҚТУ Хабарлары *[http://ayu.edu.kz/campus-live/yasaui-gazeti «Ясауи» газеті] * Қызметкерлер кәсіподағы * Түлектер ассоциациясы * Жұмыс берушілер кеңесі *[http://ayu.edu.kz/structural-units/damu_jane_kordinasia_deportment/t-ran-baspahanasy «Тұран» баспасы] * ХҚТУ дебаттық клубы * ХҚТУ интеллектуалды клубы * Студенттер дискуссиялық клубы * 50- ге жуық өзге де студенттер бірлестігі, клубтар мен ұйымдар * «Ясауи» интернет-радио == Медициналық клиникалар == Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті – медицина факультеті студенттерінің теориялық білімі мен іс-тәжірибесін үйлестіретін 120 науқас орынға арналған Клинико-диагностикалық орталық пен Стоматологиялық поликлиникасы бар Қазақстандағы жалғыз университет. Клинико-диагностикалық орталық (Клиника) университеттің медицина факультетінің әлеуеті өте зор тәжірибе базасына ие, стандарттарға толық жауап беретін, заманауи диагностикалық құрал-жабдықтармен жабдықталған озық денсаулық сақтау мекемесі ретінде құрылған. Клинико-диагностикалық орталықтың құрылысы Түркия Республикасымен қаржыландырылып, 2006 жылы аяқталды. Қазіргі таңда клиника Түркістан қаласы мен аймақ тұрғындарына сапалы медициналық қызметтер ұсынуда. Клиниканың қызметі үш негізгі бағытта жүзеге асырылады: медициналық көмек көрсету, денсаулық сақтау саласында мамандар әзірлеу және дәрігерлерді дипломнан кейінгі даярлау бағыты. Университеттің Клиника-диагностикалық орталығы стационарлық мамандандырылған және жоғары мамандандырылған медициналық көмек, мамандандырылған жедел медициналық көмек көрсетеді, бір ауысымда 50-60 адам қабылдау мүмкіндігі бар травматологиялық пункт жұмыс істейді. Жыл сайын клиникаға медициналық көмекке 65 мың адам жүгінеді, 7 мыңға жуық науқас стационарлық емдеуден өтеді, 1500-ге жуық науқасқа аса күрделі ота жасалады. 2019 жылдан бастап заманауи құрал-жабдықпен жабдықталған стоматологиялық клиника өз жұмысын бастайды. == Қашықтан білім беру технологиялары == 2001 жылы Анкарада орналасқан және Еуропадан, Түркиядан, ТМД-дан, Қазақстаннан 7 000-ға жуық білім алушы, Түркияның озық университеттерінің 120 астам ОПҚ орта, жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 16 мамандығы бойынша колледж – бакалавриат – магистратура бағдарламаларын жүзеге асыратын ТҮРТЕП халықаралық қашықтықтан оқыту институты құрылды. Бүгінде ТҮРТЕП онлайн білім беру саласындағы көшбасшы, оның тәжірибесін Түркияның озық ЖОО қабылдауда. ТҮРТЕП-тің оң тәжірибесі негізінде 2016 жылдың қаңтарында Үкіметаралық Өкілетті Кенестің шешімімен Түркістанда пилоттық режимде магистратураның 5 мамандығы бойынша ҚазТеп (қазақ тілінде қашықтықтан білім беру технологиясы) қашықтықтан білім беру институты ашылды. ҚазТЕП-те қашықтықтан оқытудың озық тәжірибесі 2019 жылдан бастап бакалавриаттың 20 мамандығы және магистратураның 8 мамандығы бойынша жүзеге асырылатын болады. ҚазТЕП-тің мақсатты аудиториясы – бұл оқу кестесі мен білім беру траекториясы &nbsp;қолайлы, қазіргі заманға сай озық білім беру тәжірибесі негізінде өзінің тұрғылықты орны мен уақытына қарамастан қашықтықтан екінші жоғары білімді немесе колледжден кейінгі білімді, сондай-ақ магистрлік дәреже алғысы келетін өндірісте жұмыс істейтін тұлғалар. Қазіргі таңда ҚазТЕП өзінің білім алушыларына төмендегілер негізінде сапалы білім бере алады: * авторлық қашықтықтан оқыту курстарын әзірлеу үшін Қазақстан Республикасының озық ғалымдары мен профессорларын тарту; * заманауи ІТ технологияларды тиімді пайдалану; * барлық ЖОО мен өндірістен озық ғалымдар мен мамандардың мүмкіндіктерін жинау; * тьютор-мықты тәжірибешілердің өз саласында өткізетін практикалық вебинарлары; * ыңғайлы төлем формасымен дербес оқу кестесі. Білім беру бағдарламаларын әзірлеуде өз саласында беделге ие бағыттар бойынша ірі мамандар тартылған болатын, сондай-ақ өзге ЖОО-ның мамандар даярлаудың ерекшелігі мен еңбек нарығы жан-жақты зерттелген болатын. ҚазТЕП-тің мақсаты – халықаралық тәжірибе негізінде Қазақстан Республикасы жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру саласында қашықтықтан білім берудің жаңа тармағын құру. == Ғылым == Қ.А. Ясауи атындағы ХҚТУ-дің ғылыми-зерттеу және инновациялық қызметі негізінде білімді, ғылым мен инновациялық қызметті одан әрі біріктіру үдерісі қамтылған. Университет ғалымдары түркология, археология, дінтану, тарих, экономика, математика, физика, ақпараттық технологиялар, электроэнергетика, биотехнология, медицина т.с.с. салада зерттеулер жүргізуде. Жалпы зерттеулер ҚР-да ғылымды дамытудың 7 басым бағытының ішінде 5 бағыт аясында жүргізіледі: табиғи, оның ішінде су ресурстары, геология, қайта өңдеу, жаңа материалдар мен технологиялар, қауіпсіз бұйымдар мен конструкцияларды тиімді пайдалану; энергетика және машина құрылысы, ақпараттық, телекоммуникациялық және ғарыштық технологиялар, жаратылыстану ғылымдары аясында ғылыми зерттеулер; өмір және денсаулық туралы ғылым; елдің экономикалық өсуі, қауіпсіздігі мен бәсекеге қабілеттілігін нығайту үшін «Мәңгілік елдің» қажетті ғылыми негіздері. Университет қазіргі таңда перспективті және ұзақ мерзімді сипаттағы іргелі және қолданбалы ғылыми зерттеулердің орындаушысы болып табылады. Университеттің өз ғылыми мектептері құрылды, аймақты әлеуметтік-экономикалық және ғылыми-техникалық дамытудың өзекті мәселелерін шешу мүмкіндіктері мен ғылыми дайындамалары бар. Университеттің ғылыми-зерттеу жұмысы білім алушыларды ҒЗЖ мемлекетік бюджеттік бағдарламалар мен түрлі келісімшарттар бойынша орындау үшін білім беру қызметімен өзара байланыстырыла отырып тарту арқылы жүргізіледі. Университетте: * «ҚР Ұлттық мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптама орталығы» АҚ-да бекітілген, университеттің Үкіметаралық Өкілетті Кенесінің 150,0 млн. теңгеге қаржыландыратын ҒЗЖ-ның 12 бастамашы бағыттары; * 11 ЖОО ішілік жобалар; * 13 шаруашылық келісімшарт жобалары; * ҚР Ғылым комитеті қаржыландыратын 11 гранттық жоба бар (2018-2020 ж.ж.); * коммерциаландыру бойынша ғылыми гранттар – университет ғылымын дамытудың жаңа бағыты: республикалық конкурс қорытындылары бойынша Коммерциаландыру бойынша ғылым қорынан 4 ірі грант алынды. Түркияда шығарылатын «Bilig» университет журналы Clarivate Analytics (Tomson Reuters) және Scopus озық халықаралық ғылыми базаларда индексацияланған, ХҚТУ «Хабаршы» журналы ҚР БҒМ Бақылау комитетінің ұсынылған басылымдар тізіміне 2018 жылдың желтоқсан айында қосылған.&nbsp; Технологияларды коммерциализациялау кеңсесі ашылды, ол университетте құрылатын инновациялық инфрақұрылымның негізгі базалық элементі болып табылады. 2018 жылдың қарашасында Кентау қаласында Кентау трансформатор зауытымен (КТЗ) энергетика, сандық ақпараттық-коммуникациялық технологиялар саласында Технопарктің негізі қаланды. Оның дамуы ODTÜ,&nbsp; BILKENT КИБЕРПАРК, Мармара, Гази, Йылдыз университеттері сияқты Түркия университеттерінің озық технопарктерін құру тәжірибесі негізінде жүзеге асырылатын болады. Студенттер технопаркте әзірленген: «КТЗ мамандары үшін виртуалды жұмыс кеңістігі», «КТЗ үшін электронды құжатайналым жүйесі», «Түркістан аймағы тарихи-мәдени ескерткіштерінің 3D тур» Стартап жобаларын жүзеге асырды.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Түркістан экономикалық еркін аймақта (Түркістан облысы әкімшілігімен бірлесе) ХҚТУ Технопаркін құру жоспарланған. Университетте «Цифрлы Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы аясында Түркістан қаласында ендіруге «Smart campus» және «Smart қала» концепциялары әзірленді. &nbsp; Екі талантты жас ғалым, «Дене тәрбиесі және спорт» кафедрасының PhD докторлары Омаров Бақытжан және Баймуханбетов Бағдат ең ірі әлемдік Scopus (ELSEVIER) компаниясы ұйымдастырған Орталық Азия үшін «BestResearcherinHumanities» категориясында Scopus Award-2018 конкурсында жеңіске жетті. Үкіметаралық Өкілетті Кенестің шешімімен университет құрылымына Түркістан аймағының әлеуметтік саласын, экономиканы дамыту мәселелерімен айналысатын «Еуразия» ҒЗИ қосылды. Университеттің археолог-ғалымдары осы жылдың күзінде ежелгі Сығанақ қалашығында ауқымды жұмыстар кешенін жүргізді, бұл осы нысанды ЮНЕСКО мәдени мұра тізіміне қосу бойынша мәселені көтеруге септігін тигізді.&nbsp; Университеттің археолог-ғалымдары: «Орта түрік жазбаша ескерткіштер тілінде этномәдени атаулар және олардың заманауи түркі тілдерінде көрінісі», «Мұрағатта және қолжазба орталықтарында Түркістан өлкесінің аңыз әңгімелері мен ертегілері: археографиялық зерттеу, жарияланым, пікірлер» (жүз томға кірмеген материалдар), «Орыс дерек көздерінде Түркістан өлкесінің тарихы бойынша тарихи- -этнолингвистикалық көздер», «Түркістан өлкесінен шыққан шығыс әлемінің танымал тұлғалары мен ойшылдары», «Ежелгі Қаңлы халқының жазба мұрасы» жобаларын белсенділікпен әзірлеуде. «Қазақстан ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясы» президиумымен инновациялық биотехнология әдістерін пайдалану және және Оңтүстік Қазақстанның қола дәуірінен бастап бүгінге дейінгі мәдени және генетикалық басымдығын зерттеу негізінде аймақтың ауыл шаруашылығын дамытуға бағытталған екі жоба мақұлданды. &nbsp; Университеттің ғылыми жұмыстарын қаржыландырудың жалпы сомасы шамамен 1 млрд. теңгені құрайды (университеттің тартылған бюджетінің 15% -ы). ҚР БҒМ Ұлттық биотехнология орталығы, ҚР БҒМ Ақпараттық және есептеу технологиясы институты, ҚР БҒМ Тарих және этнология институты сияқты мемлекеттің озық ғылыми орталықтарымен ынтымақтастық туралы меморандумдар мен келісімшарттарға қол қойылды. ===ХҚТУ-нің ғылыми басылымдары=== * &nbsp;&nbsp; Clarivate Analytics, Scopus (<nowiki>http://ayu.edu.kz/scientific-publications</nowiki> мәліметтер базасына кіретін «Bilig» (Түркияда шығарылады); * &nbsp;&nbsp;«Ясауи университетінің хабаршысы» (философия, тарих, педагогика, филология бағыттары ҚР БҒМ БҒСБК басылымдар тізіміне &nbsp;қосылды;&nbsp; * &nbsp; «Түркология»; * &nbsp; «Қ.А. Ясауи атындағы қазақ-түрік университетінің хабарлары (математика, физика, информатика сериясы)»; * &nbsp; «Ayhaber», «Азия-Европа», «Е-бюллетень» ғылыми-танымал және ақпараттық-сараптама журналдары (<nowiki>http://eurasian-</nowiki> research.org/kk/research/asya-avrupa; * &nbsp; «Ясауи университеті» университет газеті. ===Ботаникалық бақ=== Университеттің Арал-Сырдария экологиялық қолайсыз аймақта құрылған &nbsp;және ЮНЕСКО халықаралық сыйлығын алған Ботаникалық бағы бар. Ботаникалық бақтың жалпы алаңы 88 га. Бақтың құрылуын 1992 жылы ҚР ҰҒА Ботаникалық ғылыми-зерттеу институты қарап бекітті. Қазақстан, Ресей және Өзбекстан ғалым-ботаниктерінің ойынша Түркістан ботаникалық бағы биологиялық және экологиялық мәселелерді шешу бойынша интродуктивті ғылым орталығы болып табылады. Ботаникалық бақ университеттің жаратылыстану және медицина факультеттері үшін оқу полигоны болып саналады, мұнда оқу-әдістемелік және ғылыми-өндірістік қызмет жүзеге асырылады. Қазақстанда мұндай бақ тек ХҚТУ аймағында ғана бар. Ботаникалық бақта декоративті және жеміс ағаштарының 150 түрі мен сорты кездеседі. Ботаникалық бақ негізінде «Ғылым қоры» грантының қолдауымен ҒЗИ нәтижелерін коммерциализациялау бойынша 282 млн. теңге мөлшерінде ірі жобаны жүзеге асыру басталды, оның нәтижелері Түркістан қаласы аумағында «жасыл белбеуді» орналастыруға бағытталатын болады. &nbsp; == Сапа менеджменті == 2018 жылдың желтоқсанында ХҚТУ Түрік стандарттау институтымен TSE (Türk Standardlari Enstitüsü) ISO 9001:2015 талаптарына сәйкес сапа менеджменті жүйесін сертификациялау процедурасынан өтті. &nbsp; ===Рейтинг=== Білім сапасын қамтамасыздандыру бойынша тәуелсіз қазақстандық агенттіктің 2018 жылғы рейтингісіне сәйкес ХҚТУ республиканың көп салалы университеттерінің арасында 6-шы орынды иеленеді. БСҚТҚА (Білім сапасын қамтамасыздандыру бойынша тәуелсіз қазақстандық агенттік) жасаған рейтингке сәйкес 2018 жылы ХҚТУ-нің білім беру бағдарламалары келесідей орынды иеленеді: '''1-ші орын''' – 5В050700 – Менеджмент, 6М050700 – Менеджмент, 5В011400 –&nbsp; Тарих. '''2-ші орын''' – 5В050600 – Экономика, 5В010900 – Математика, 5В011200 – Химия. 5В090200 –Туризм. '''3-ші орын''' – 5В060800 – Экология. 2018 жылы «Атамекен» ҰКП рейтинг қорытындысы бойынша университеттің 5В060800 – Экология білім беру бағдарламасы ҚР 40 ЖОО білім беру бағдарламалары арасында 2-ші орынды иеленді. Университет 2018 жылы Academic Ranking of World Universities-European Standard ARES-2018 ('''ARES-2018''') Халықаралық жоғары оқу орындар рейтингісінде Қазақстанның 96 ЖОО арасында '''11-ші орынды''' иеленді. Рейтингті Еуропалық ғылыми-өнеркәсіптік палата жүргізді. ARES-2018 &nbsp;рейтингісіне Жоғары білім беру сапасын қамтамасыз ету бойынша еуропалық ассоциация мен Жоғары білім сапасын қамтамасыз етудің еуропалық тіркелімнің қабылдаған және Еурокомиссияның мақұлдаған Еуропалық университеттік білім беру стандартының жаңа ережелері қосылды. &nbsp; === Аккредитация === Университет Қазақстанның екі негізгі аккредитациялық агенттіктерінде БСҚТҚА (Білім сапасын қамтамасыздандыру бойынша тәуелсіз қазақстандық агенттік), АРТА (Аккредиттеу және рейтингтің тәуелсіз агенттігі) институционалды және мамандандырылған аккредитациядан өтті. АРТА Білім беру сапасы кепілдігі бойынша агенттіктердің Еуропалық тізіліміне (EQAR) &nbsp;қосылған және ТМД елдерінің ішіндегі Бүкіләлемдік Медициналық Білім Федерациясы (WFME) мойындаған жалғыз ұйым болып табылады. == Даму стратегиясы == 2018 жылдың қарашасында Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ Үкіметаралық Өкілетті Кенестің шешімімен университеттің 2023 жылға дейінгі Стратегиялық даму жоспары мақұлданды, ол келесідей стратегиялық басымдықтарды қарастырады: оқыту сапасы мен кәсіби білімді дамыту, тәжірибелік-бағдарланған озық зерттеулерді ұйымдастыру, тиімді серіктестік және халықаралық серіктестікті дамыту, тиімді корпоративтік басқару және инфрақұрылым мен ресурстарды дамыту. 2015 жылдың қыркүйегінде түркі тілдес мемлекет басшыларының V Саммитінде Қазақстан Республикасының президенті Н.А.Назарбаев «ортақ білім беру кеңістігін қалыптастыруды жылдамдату мақсатында Түркістан қаласындағы Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетін бүкіл түркі әлемінің оқу орнына айналдыру қажет» деген маңызды бастаманы алға тартты. == Серіктес-университеттер == ХҚТУ 50-ден астам университеттермен ынтымақтастық етеді. Орташа есеппен, 100-ге жуық студент жыл сайын шетелге оқуға жіберіледі. Серіктес-университеттер қатарында: <br /> {| class="wikitable" |'''Мемлекет &nbsp; &nbsp;''' | '''Университет''' |- |Түркия |Gazi University, Middle East Technical University, Hacettepe University, Marmara University, Yildiz Technical University |- |Ұлыбритания |Coventry University, Middlesex University, Brunel University |- |АҚШ |University of Nebraska, Ohio University |- |Франция |University of Lille |- |Италия |University of Florence |- |Испания |Technical University of Valencia |- |Польша |University Of Lodz |- |Ресей |Санкт-Петербор мемлекеттік политехникалық университет |} == ХҚТУ университет кешені == Материалдық-техникалық базаның жабдықталу деңгейі бойынша университет Қазақстанның озық ЖОО-ның бірі болып саналады. &nbsp;Университеттің студенттер қалашығы (кампус) ауданы 227 гектар территорияны алуда. Оның ішінде 88 гектары - ботаникалық баққа, 80 гектары оқытушы-профессорлар құрамына арналған екі қабатты коттедждердің тұрғын үй кешеніне бөлінген, ал 59 гектарға оқу ғимараттары, спорт кешені, 800 орынға арналған Мәдениет орталығы мен басқа да ғимараттар орналасқан. Ашық және жабық спорт алаңдарының жалпы ауданы – 50 000 шаршы м. жоғары. Қалашық аумағында 1 500 орынға арналған жатақханалар кешені, «Тұран» қонақүйі, 400 орынға арналған студенттер асханасы орналасқан. Университет құрамына Түркістан, Кентау, Шымкент қалаларындағы оқу корпустары мен жатақханалар кешені, 84 орындық үш жұлдызды «Яссы» қонақүйі, жабық жүзу бассейні кіреді. Университет қалашығын салу үшін Түркиядан 100 млн долларға жуық қайырымдылық қаржы құралдары тартылған болатын. Кампус құрылысы Түркістан қаласының өзіне де оң әсерін тигізді: ол тарихи ғана емес, заманауи студенттер қалашығына айналды. &nbsp; Университет кешені (кампус) Б.Саттарханов 29 даңғылы бойынша орналасқан. Кешен құрылысы 1996 жылы басталған болатын. Жобаны озық қазақстандық және түркиялық мамандардың авторлық ұжымы әзірледі. Құрылыс екі кезекпен жүзеге асырылды: бірінші кезек гуманитарлық, жаратылыстану, медицина факультеттерінің оқу корпустарын, ректорат және ғылыми-зерттеу мақсатындағы ғимараттарды, Мәдениет орталығын, жатақханаларды, спорт кешенін, поликлиниканы, шаруашылық құрылғыларды салудан тұрды; екінші кезек жаратылыстану ғылымдары, инженерия, ғылыми-зерттеу институттары, зертханалар мен 400 мың дана кітапқа арналған кітапхана, жатақханалар т.б. құрылысын салуды көздеді. 2018 жылдың қарашасында Үкіметаралық Өкілетті Кенеспен ХҚТУ дамытудың жаңа Бас жоспары бекітілді, ол алдағы 5 жылда жаңа корпустар мен жатақханалар салуды қарастырады: 1-ші кезең – 2500 орынға арналған оқу корпусы, 500 орындық студенттер жатақханасы, ОПҚ үшін 6 сегізпәтерлі екіқабатты коттедж, Ботаникалық бақта оқу-практикалық дәрістер өткізуге арналған ғимарат, Студенттерге қызмет көрсету орталығының кешенді ғимараты. 2-ші кезең – 500 орындық ОПҚ арналған ғимарат, 600 орынға арналған студенттер жатақханасы, автотехника паркі. 3-ші кезең – 500 орындық оқу корпусы, колледж үшін 1000 орынға арналған оқу корпусы, колледж үшін 600 орынға арналған студенттер жатақханасы, 60 орынға арналған балалар бақшасы, әскери кафедраға арналған ғимараттар кешені, Ғылыми-зерттеу орталығының, Интеллектуалды мектептің, Орталық кітапхананың, әлеуметтік-мәдени нысандардың, сауда орталығының ғимараттар кешені, қоғамдық тамақтану және банк қызметтері кешені, оқытушылар үшін отбасылық жатақхана. == ХҚТУ студенттер ректораты. Студенттік клубтар мен ұйымдар == ХҚТУ студенттер ректораты – мүшелері студенттер контингентімен сайланатын және университет әкімшілігінде студенттердің мүдделерін танытатын ұйым. Ректорат мүшелері дауыс құқығына ие бола отырып ЖОО-ның барлық комитеттерінің жұмыстарына қатысады. 2016-2018 оқу жылы студенттер ректорының міндетін - Берікбаев Диас, 2018 жылдан бастап Тұрсынхан Уміт атқаруда. ХҚТУ базасында 50-ге жуық студенттер клубы жұмыс істейді, оның ішінде: «ШАҢЫРАҚ», «Түркі әлемінің жастары» студенттер клубының басқармасы, «Мұра», «Medical Tokens», «Интеллектуалды ойындар», «Халықаралық қатынастар», «КТК-ХҚТУ Самұрықтары», «Кино және сурет» т.б. интеллектуалды дебаттық клубтар. == Көшбасшы қасиеттерін дамыту бағдарламасы == Тұлғалық даму мен көшбасшылық туралы лекцияларды өткізу үшін көшбасшылық қасиеттерді дамыту бағдарламасына саясат, бизнес және ғылым жөнінен танымал қазақстандық және шетелдік өкілдер шақырылады. Аталмыш бағдарлама өзінің тыңдаушыларына Нобель сыйлығының лауреаты, профессор Азиз Санжар, БҰҰ Жастар және жастар саясаты ісі бойынша Департамент директоры Властемил Самек, Нобель сыйлығының ізденушісі, Орта шығыс техникалық университетінің профессоры Билге Демиргөз (Түркия), Астана қ. Мемлекеттік қызмет саласындағы Өңірлік хаб Басқарушы комитетінің төрағасы Байменов Алихан Мухамедиұлы, Қазақстанның мемлекетік саяси қайраткері, дипломат&nbsp; Абықаев Нұртай Абықайұлы, Дүниежүзі қазақтарының Қауымдастығы Төрағасының бірінші орынбасары Тұрысбеков Зауытбек Қауысбекұлы, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл Агенттігі төрғасының орынбасары Шаимова Айгүл Амантайқызы сияқты тұлғалармен, «Болашақ» халықаралық бағдарламасының түлектерімен, блогерлер тобының көшбасшылары Нұрлан Жанайым, Абзал Досым, ғалым және қоғам қайраткері Омар Жәлел т.б. кездесуге мүмкіндік береді. == Студенттерді орналастыру == ХҚТУ аймақтағы ең жақсы жатақханалардың біріне ие. Университет жатақханаларында 3200-ден астам, оның ішінде таяу және алыс шетелден келген студенттер тұрады. Студенттер асхана, кір жуатын орын, компьютер сыныптары, сымсыз Интернетпен өз бетінше сабақ оқу бөлмелерінің қызметтерін пайдалана алады. Мұнда кітапханалар, оқу залы, буфеттер, жаттығу залы, т.с.с. жұмыс істейді. Жатақхана жанында жазғы спорт кешендері мен футбол алаңдары, жабық жүзу бассейні жұмыс істейді. Жатақханада тәулік бойы және демалыссыз қауіпсіздік қызметінің қызметкерлері кезекшілік етеді. == «Рухани жаңғыру» ғылыми-практикалық орталығы == Ұлт көшбасшысы Н.Ә.Назарбаевтың «Болашаққа көзқарас: қоғамдық сананы модернизациялау» мақаласының бағдарламалық мақсаттарын жүзеге асыру, жастардың бойынан патриоттық және азаматтық сәйкестік сезімін қалыптастыру мақсатында 2018 жылдың тамыз айында «Рухани жаңғыру» ғылыми-практикалық орталығы құрылды.&nbsp; &nbsp; Негізгі міндеттері: * «Тәрбие және білім», «Атамекен», «Рухани қазына», «Ақпаратты толқын» ішкі бағдарламаларына сәйкес арнайы жобаларды әзірлеу; * ХХІ ғасырда ұлттық сананы қалыптастырудың ғылыми-практикалық әдістемесін «Бәсекелік қабілет», «Прагматизм», «Ұлттық бірегейлікті сақтау», «Білімнің салтанат құруы», «Қазақстанның революциялық емес, эволюциялық дамуы», «Сананың ашықтығы» атты 6 басым бағытта әзірлеу. == Университет студенттерінің спорттық жетістіктері == Университет өзінің студенттерінің спорттық жетістіктерімен танымал. Б.Саттарханов – бокстан бірінші олимпиада чемпионы (2000 ж.), Мұхтархан Ділдәбеков – 1999 жылғы әлем чемпионы, 2000 жылғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері, Таңатаров Ақжүрек –Лондон Олимпиадасының&nbsp; қол жүлдегері (еркін күрес), Дидар Хамза және Бағлан Ибрагимов – Джакарта қаласында өткен «Азиада – 2018» чемпиондары, Бек Нұрмағамбетов, Қайрат Ералиев&nbsp; – бокстан әлем чемпиондары, Аширов Меиржан – студенттер арасында еркін күрестен әлем чемпионы, Абдығани Бейбарыс – самбодан әлем чемпионы, Абдрахманов Ғалымжан және Құрымбаев Мади – қазақша күрестен әлем чемпиондары, Серікұлы Арман – таэквондодан әлемдік біріншілік жүлдегері, Паиз Жадра – самбодан әлем чемпионатының күміс жүлдегері, Жылқыбаева Айжан – Азия ойындарының күміс жүлдегері – дзюдо (Джакарта), Жақып Біржан – үш Олимпиада қатысушысы (бокс), Лондон Олимпиадасының қатысушылары Ермек Байдуашев, Жұмағалиев Даурен, Ниязбеков Даулет, дзюдо, самбо, қазақша күрестен ҚР чемпионы – Малимгереев Нұрым, баскетболдан әйелдер командасы – ҚР 2-дүркін чемпионы, универсиадалардың 3-дүркін жүлдегері, Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ құрама командасы – универсиаданың күміс жүлдегері (тоғызқұмалақ, армрестлинг, волейбол, жағажай футболы, таэквондо), универсиаданың қол жүлдегері (карате, еркін күрес, дзюдо, қазақша күрес, футбол, волейбол) т.б. ==Ректорлар== {| class="wikitable" width="100%" style="text-align:center" !№ !Ректорлар ! colspan="2" |Мерзімдері |- !1 |[[Мұрат Жұрынұлы Жұрынов|Жұрынов Мұрат Жұрынұлы]] |'''1991''' |'''1995''' |- !2 |[[Мұстафа Рысұлы|Рысұлы Мұстафа]] |'''1995''' |'''1997''' |- !3 |[[Мұрат Жұрынұлы Жұрынов|Жұрынов Мұрат Жұрынұлы]] |'''1997''' |'''2001''' |- !4 |[[Оразалы Сәбден|Сәбденов Оразалы]] |'''2001''' |'''2003''' |- !5 |[[Серік Жайлауұлы Пірәлиев|Пірәлиев Серік Жайлауұлы]] |'''2003''' |'''2008''' |- !6 |Тәшімов Лесбек Тәшімұлы |'''2008''' |'''2013''' |- !7 |Әбдібеков Уәлихан Сейділдәұлы |'''2013''' |'''2018''' |- !8 |[[Болатбек Серікбайұлы Әбдірәсілов|Әбдірәсілов Болатбек Серікбайұлы]] |'''2018''' |'''2021''' |- !9 |Темірбекова Жанар Амангелдіқызы |'''2021''' | - |} == Танымал түлектер мен студенттер == {| class="wikitable" |'''№''' | '''Аты-жөні''' | '''Жетістіктері''' |- | | colspan="2" |'''Мемлекеттік басқару саласында''' |- |1. |[[Алтай Сейдірұлы Көлгінов|Алтай Көлгінов]] |[[Астана]] қаласының әкімі |- |2. |Рамазан Әлімқулов |Бірыңғай ұлттық тестілеу орталығының директоры |- |3. |Ибадуллаев Азамат Амалулы |«Қазақстан Ипотекалық Компания» басқарма төрағасы |- |4. |Эльвира Азимова |РК Әділет министрі орынбасары |- |5. |Серік Камели |Индустрия және жаңа технологиялар министрлігінде департамент директоры |- |6. |Олжас Құдайбергенов |ҚР Ұлттық банк басшысының кеңесшісі, Макроэкономикалық зерттеулер орталығының директоры |- |7. |Айгүл Сағымбай |Қызылорда облысы әкімінің кеңесшісі |- |8. |Болат Калыков |Атырау облысы транспорт прокуроры |- |9. |Исламбек Төлегенов |Қызылорда облысы Шиелі ауданының прокуроры |- |10. |Дінислам Болатханұлы |Павлодар облысы білім басқармасының бастығы |- |11. |Ержан Иргебаевич Сейтенов |Алматы қ. жер қатынастары басқармасының басшысы |- |14. |Мадияр Балкен |Астана қ. мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының төрағасы |- |15. |Рахымжан Асанғазиев |Қазақстанда Бүкіләлемдік банк жобасы мен бағдарламалар үйлестірушісі |- |19. |Болатбек Дүйсенбекұлы Қыстауов |Түркістан облысы Шардара ауданының әкімі |- |20. |Айнұр Абдрасилқызы |ҚР МСМ Дін істері комитетінің «Дін мәселелері жөніндегі ғылыми-зерттеу және талдау орталығының директоры |- | | colspan="2" |'''Бизнес және кәсіпкерлік саласында''' |- |21. |Айдархан Сарсенбаев |«Азия АгроФуд» АҚ басқарма төрағасы |- |22. |Ербол Шаланов |Директор компании «HEMEN KazTrade Group» компаниясының директоры және Қазақстан-Венгер бірлескен кәсіпорынның атқарушы директоры |- |23. |Еркин Жакыпов |«Savoja Kazakhstan» Қазақстан-Литва бірлескен кәсіпорын директоры |- |24. |Алдаш Айтжанов |«Бәсекелестік саясатты дамыту және қорғау орталығы» АҚ президенті |- |25. |Талгат Тулешулы Андабай |Оңтүстік аймақтық дирекция, «Қазтелерадио» АҚ коммерциялық директоры |- |26. |Мақсат Кожамбек |Жас кәсіпкерлер ассоциациясының төрағасы |- |28. |Накипов Жандулла |Қазақстанда «Акгун Язылым» ЖШС (Түркия) филиалы директоры |- | | colspan="2" |'''Білім, ғылым және өнер саласында''' |- |29. |Досай Кенжетай |Философия және теология ғылымдарының докторы, «Рухани мұра» халықаралық қорының президенті, «Ясауи» ҒЗО (ХҚТУ) директоры |- |30. |[[Алтынай Жорабаева]] |Әнші, халықаралық конкурстардың жеңімпазы |- |31. |[[Бекарыс Шойбеков]] |Ақын, республикалық айтыстардың жүлдегері |- |32. |Ғани Жапишев |«Хабар» агенттігінің жаңалықтар жүргізушісі |- |33. |Серік Сейітман |«Қазақстан» республикалық РТРК бас редакторы, ақын, халықаралық ақындар мүшәйрасының жеңімпазы |- |34. |Аскар Кейкіұлы Дүйсенбі |Ақын, халықаралық ақындар мүшәйрасының жеңімпазы |- |35. |Ержан Нұрымбет |Қуанышбаев атындағы Мемлекетік академиялық драма театрының әртісі, Қазақстан кинематографистер одағының мүшесі, мемлекеттік стипендия иегері |- |36. |Нұржан Халжанов |Әнші, республикалық конкурстардың жеңімпазы |- |37. |Жадыра Нармахан |«Ақжелкен» республикалық журналының бас директоры |- |38. |Марат Оразметов |Түркістан облыстық Сатира театрының директор орынбасары |- |39. |Уфук Тузман |«Түркия дауысы» радиосы Қазақ редакциясының редактор жүргізушісі. Аудармашы, Анкарада «Эльбурс» атындағы Білім және мәдениет орталығының директор орынбасары &nbsp; |- |40. |Ержан Исатаев |Түркістан сазды драма театрының директоры |- |41. |Нұржан Төлендиев |«Алдараспан» әзіл-сықақ театрының директоры |- |42. |Абпазов Айдос |Түркістан гуманитарлық-техникалық колледж директоры, қалалық мәслихат депутаты |- | | colspan="2" |'''Спорт саласындағы жоғары жетістіктер''' |- |43. |[[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов|Бекзат Саттарханов]] |2000 жылы бокстан Олимпиада чемпионы |- |44. |Мұхтархан Дильдабеков |XXVII Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері &nbsp;(2000 жыл) және 1999 ж. Хьюстон қ. өткен &nbsp;бокстан әлем чемпионы |- |45. |Таңатаров Ақжүрек |Лондон олимпиадасының қола жүлдегері (еркін күрес), |- |52. |Бек Нұрмағамбетов |Бокстан әлем чемпионы |- |53. |Біржан Жақыпов |Бокстан әлем чемпионы |- |57. |Дидар Хамза |Джакарта қаласында өткен «Азиада – 2018» чемпионы (дзюдо) |- |58. |Бағлан Ибрагимов |Джакарта қаласында өткен «Азиада – 2018» чемпионы (самбо) |- |60. |[[Қайрат Ералиев]] |Бокстан әлем чемпионы |- |62. |Абдығани Бейбарыс |Әлем чемпионы (самбо) |} == Тағы қараңыз == * Халықаралық түрікмен-түрік университеті * [http://intl.manas.edu.kg/ru «Манас» Қырғыз-Түрік университеті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190222152253/http://intl.manas.edu.kg/ru |date=2019-02-22 }} * ==Сыртқы сілтемелер== * ХҚТУ-нің ресми сайты (http://ayu.edu.kz/) * ХҚТУ-нің электронды кітапханасы (http://lib.ayu.edu.kz/) {{stub}} [[Санат:Қазақстан университеттері]] phetgoh93ebxtaooes8nz7bp1e2s3of 3598075 3597966 2026-05-01T19:59:40Z Rasulbek Adil 176232 3598075 wikitext text/x-wiki {{Университет |Аты = Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті |Қысқартылған аты = ХҚТУ |Эмблемасы = [[Сурет:Yesevi.edu.kz@mail.ru.jpg|150 px]] |Сурет =[[Сурет: Mktu.jpg|250 px]] |Бұрынғы атауы = Қожа Ахмет Ясауи атындағы Түркістан мемлекеттік университеті |Құрылған жылы = 1991 |Президенті = Темірбекова Жанар Амангелдіқызы |Магистратура = |Резидентура = |Орналасқан жері = [[Қазақстан]], [[Түркістан қаласы]] |Мекенжайы = [[Қазақстан]], [[Түркістан облысы]], [[Түркістан қаласы]], 161200, Бекзат Саттарханов даңғылы, 29 |Сайты = http://ayu.edu.kz/ |Марапаттары = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = |edu_region = |Студенттер=10 000-ға жуық}} '''Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті''' — Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ ({{Lang-tr|Hoca Ahmet Yesevi Uluslar arası Türk-Kazak Üniversitesi}}) — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]], [[Түркістан облысы]], [[Түркістан (қала)|Түркістан қаласында]] орналасқан [[ЖОО|жоғары оқу орны]]. == ХҚТУ құрылуы == Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті – Қазақстанның озық көп салалы университеттерінің бірі. Ахмет Ясауи университеті жыл сайын университеттердің ұлттық рейтингісінде ондықтың қатарынан &nbsp;(2018 ж. 6-шы орын) көрініп жүрген, заманауи білім және ғылым саясатын жүзеге асыратын, тұрақты кәсіби және тұлғалық дамуды басшылыққа алатын инновациялық университет. Университет классикалық профильдегі университеттердің арасында ең алғашқысы, мұнда тұңғыш рет сонау 1992 жылы жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі медициналық мамандар даярлығы ашылған болатын. Университет құрамында медициналық факультеті бар халықаралық «full university» жоғары оқу орындарының категориясына кіреді. &nbsp; Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінде бакалавриат, интернатура, &nbsp;магистратура, резидентура және докторантура сияқты көп деңгейлі бағдарламалар жүйесі негізінде жоғары базалық білім беруді қамтамасыз етеді. Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетіне қабылдау мемлекеттік білім беру гранттары, келісімшарт (ақылы) және Түркия квотасы негізінде 105 мамандық бойынша білікті мамандарды даярлауды жүзеге асырады. Университет құрамында 10 факультет, Мемлекеттік басқару және экономика жоғары мектебі, кәсіби колледж, 6 ғылыми-зерттеу институты, докторлық диссертацияларды қорғау бойынша мамандандырылған диссертациялық кеңес қызмет көрсетуде. Университетте 10 мыңға жуық студент, интерндер, магистранттар, резиденттер мен докторанттар білім алуда. == Тарихы == Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің ашылу және қалыптасу тарихы түркі өркениетінде ерекше орын алған Түркістан қаласының 1500 жылдық тарихымен байланысты. Көне қаланың айрықша геосаяси орналасуы мен оның түркі халықтарының мойындалған рухани орталығы ретіндегі маңызын ескере отырып университетті заманауи жоғары білікті мамандарды даярлаумен қатар құрудың негізгі мақсаты түркі халықтарының ғылыми және мәдени көне орталығы, түркі әлемінің заманауи рухани астанасы – Түркістан қаласын жандандыру және дамыту болып табылады. Университет Қазақстан Республикасының тұңғыш президенті Н.Ә. Назарбаевтың жеке бастамасымен 1991 жылы 6 маусымда ашылған болатын (1991 жылғы 06 маусымдағы 329 жарлық, Алматы). Қазақстан Республикасының президенті Н.Ә. Назарбаевтың және Түркия Республикасының премьер-министрі Сүлейман Демирелдің ресми кездесуі кезінде 1992 жылдың 1 мамырында «халықаралық университетті» құру туралы уағдаластыққа қол жеткізілген болатын. 1992 жылы 31 қазанда Анкарада Қазақстан Республикасы мен Түркия Республикасының Үкіметтері арасында осы оқу орнын «Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті етіп қайта құру туралы» келісімге қол қойылды. Келісім Қазақстан және Түркия Парламенттері ратификациялағаннан кейін күшіне енді. Университеттің Қазақстан үшін бірыңғай корпоративті басқару жүйесі бар. Қазақстан және Түркия үкіметтері бекіткен Жарғыға сәйкес Үкіметаралық Өкілетті Кеңес (Анкара) Жоғары басқару органы болып табылады, ол университеттің жалпы басшылығын паритеттік бастамада қамтамасыз етеді және он кеңес мүшесінен тұрады, оның ішінде бес мүшесін Қазақстан Республикасы Үкіметі, қалған бес мүшесін Түркия Республикасы Үкіметі тағайындайды. Қаржыландыру республикалық бюджеттен және Түркия Республикасы бюджетінен жүргізіледі. Қ.А. Ясауи атындағы ХҚТУ құрылған күннен бастап әрдайым екі бауырлас түркі тілдес мемлекет басшыларының назарында, олар университетке бірнеше рет ресми сапармен келіп, түркі тілдес мемлекеттердің студент жастары арасынан қазіргі заманға сай мамандарға интернационалды тәрбие беру және сапалы даярлау орталығы ретінде оған әрдайым айрықша көңіл бөлді. Ахмет Ясауи университеті — түркі әлеміндегі бірегей университет, ЖОО-да әлемнің 17 елінің жастары мен 30 ұлт пен ұлыс өкілдері арасында мәдениетаралық диалогы мен ұлтаралық толерантты тәрбие жүріп жатыр. Қазіргі жаһандану жағдайында Түркі тілдес әлемді рухани біріктіруші білім беру орталығы ретінде Ахмет Ясауи университетінің идеологиялық маңызы зор. 2018 жылдан бастап ХҚТУ түркі тілдес мемлекет университеттер Кеңесінің төрағасы болып табылады, оған Түркияның, Қазақстанның, Қырғызстанның, Әзербайжанның 19 университеті кіреді. Университет '''миссиясы''' – түркі тілдес мемлекеттер мен қауымдастықтардан келген жастар үшін&nbsp; сапалы білім ұсыну, инновациялық білім мен ғылыми зерттеулер саласында көшбасшы болу. '''Мақсаты''' – &nbsp;инновациялық ғылыми және білім беру технологияларын белсенді ендіретін, қарқынды түрде дамушы университет құру. '''Басты құндылықтар''': Рухани жаңғыру. Достық, теңдік және толеранттылық, Ашықтық, Өнегелілік, Кәсіпқойлық, Инновациялылық. Университет 2007 жылдың мамырында Болон декларациясына қосылу туралы Меморандумға қол қойды және 2010 жылғы қыркүйекте Болон декларациясының негізі болып табылатын Университеттердің Ұлы Хартиясына қол қойды. Егер 1991 жылы бірінші іріктеу нәтижесінде университетке 332 студент қабылданса, онда қазіргі студенттер контингенті 10 мыңға жуық студентті, интерндерді, магистранттар мен докторанттарды құрайды, оның ішінде 1,5 мыңға жуық студент (контингенттен 15%) алыс және таяу шетелдің түркі тілдес мемлекеттерінен келген.&nbsp; Үкіметаралық келісімшарттарға сәйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі жыл сайын Қ.А. Ясауи атындағы ХҚТУ үшін алыс және таяу шетелдің түркі тілдес мемлекеттерінің студент жастарын оқытуға 200 арнаулы мемлекеттік білім беру грантын бөледі. Университетке ең дарынды және талантты жастарды тарту мақсатында Үкіметаралық Өкілетті Кенестің шешімімен (Анкара) Түркия бюджетінен жыл сайын ҰБТ қорытындысы бойынша ең жоғары ұпай алған, бірақ мемлекеттік білім беру грантын алу конкурсынан өтпеген қазақстандық талапкерлер үшін 500 білім беру гранты бөлінеді. Білім беру қызметі бакалавриаттың 54, магистратураның 30, PhD докторантураның 11, резидентураның 3, интернатураның 7 мамандықтары бойынша жаратылыстану, гуманитарлық, экономикалық, заң, әлеуметтік, медициналық, техникалық ғылымдар, білім беру, бизнес, қызмет көрсету және өнер бағыттары бойынша жүзеге асырылады. 2018-2019 оқу жылы университетте 71 доктор, 282 ғылым кандидаты, 67 РhD доктор жұмыс істейді. Оның ішінде 5 % - Түркия мен басқа мемлекеттерден келген шетелдік оқытушылар. &nbsp; Оқу қазақ, түрік, орыс және ағылшын тілдерінде жүргізіледі. ==Оқу үдерісі== Университетте үш деңгейлі оқыту жүйесі: Болон үдерісі талаптарына сәйкес бакалавриат-магистратура-докторантура (резидентура) ендірілген. ===2018-2019 оқу жылы=== * алдыңғы қатардағы ЖОО-ның озық әлемдік тәжірибесіне бағдарланған білім беру бағдарламалары, сондай-ақ «Зауыт-Университет» және «Major and Minor» үлгісі бойынша тәжірибеге бағдарланған заманауи оқыту қағидалары түрлендірілді және үйлестірілді; * шетел профессорлары мен мамандар арқылы еуропалық тәжірибемен және әдістермен алмасу, оларды оқу үдерісіне жаңа инновациялық технологияларды трансляциялау мақсатында университетке шақыру тұрақты негізде жүзеге асырылады; * бакалавриат деңгейінде техникалық мамандықтар мен экономика үшін «Кентау трансформатор зауытымен» дуалды оқыту жүйесі бойынша білім беру бағдарламалары әзірленді; * педагогикалық мамандықтар бойынша оқу бағдарламаларына орта мектептің инновациялары (Назарбаев интеллектуалды мектеп тәжірибесі бойынша жаңартылған мазмұн, критерийлік бағалау, сыни ойлау және т.б.) ендірілуде; * ҚР Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы мен Назарбаев университетінің жобалық тәсілі мен тәжірибесі негізінде [http://gspa.ayu.edu.kz/ Мемлекеттік басқару және экономика жоғары мектебі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190226084624/http://gspa.ayu.edu.kz/ |date=2019-02-26 }} құрылды; * студенттердің шетелдік жоғары оқу орындарымен академиялық ұтқырлық бағдарламалары кеңейтілген; * 3+1, Эразмус + білім беру бағдарламаларын, қос диплом бағдарламаларын, шетелде білім алушылардың тәжірибесін батыстық ЖОО-на бағыттар бойынша ендіру; &nbsp; * университетті басқару жүйесіне Болашақ, Мевлана, Эразмус т.с.с. бағдарламалар аясында шетелдік оқу орындарында менеджмент саласында кәсіби біліктілікті жетілдіру арқылы әлемдік тәжірибе енгізілді; * Түркияда магистратура және PhD докторантура бағдарламалары бойынша арнаулы оқу арқылы дәрежелі оқытушылардың үлесі артты; * Инновациялық инфрақұрылымды дамыту элементтері (технологияларды коммерциализациялау оффисі, технопарк, стартаптар т.б.) құрылуда; * тренингтік Кәсіби даму орталығы құрылды (университеттің ОПҚ мен қызметкерлер үшін), мұнда оқытушылардың кәсіби шеберлігі мен біліктілігі арттырылады, озық университеттердің (Назарбаев Унтиверситет, Мармара, Гази университеттері т.б.) тәжірибесін трансляциялау арқылы олардың кәсіби дағдылары жетілдіріледі; * жаңа Түркістан облысының экономика және әлеуметтік сала қажеттіліктеріне сәйкес агрономия, ветеринарлық медицина, құрылыс, сәулет, жобалық менеджмент сияқты жаңа перспективті мамандықтарды ашу бойынша жұмыс жүргізілуде; * «Атамакен» ҰКП Түркістан филиалымен, жұмыс берушілермен оқу бағдарламаларын жаңарту бойынша белсенді жұмыс жүргізілуде; * Университетте зертхана, интернет-кластар, спутниктік бейнеконференция жүйесі (онлайн режимінде озық шетел ғалымдарының лекциялары), жаңа бағыттағы компьютерлер, оқу кабинеттері бар, онда оқу үдерісін қарқындатуға және ғылыми зерттеулер өткізуге мүмкіндік беретін зертханалық жабдықтар, макеттер бар; * Назарбаев Университеті тәжірибесі негізінде Үкіметаралық Өкілетті Кенестің шешімімен дайындық факультетінде «Foundation» бағдарламасы ашылды, оның мақсаты тыңдаушыларды ағылшын және түрік тілдеріне көп деңгейлі тереңдетіп оқыту. Аталмыш бағдарламаға республикалық конкурс қорытындысы бойынша Түркия грантын алған Қазақстан азаматтары және Қазақстан Үкіметінің грантына түскен шетелдіктер қабылданады. «Foundation» бағдарламасы бойынша оқуын сәтті аяқтағандар өздерінің таңдаған бакалавриат мамандығының 1 курсына қабылданып, одан кейін арнайы көптілді топтарда оқиды; * жыл сайын Республикалық «Ясауи» пәндік олимпиадасы (іріктеу онлайн режимінде, қорытынды сынақ және бағалау тікелей университетте) өткізіледі. Олимпиада жеңімпаздарына университетте тегін білім беру сертификаты табысталады. == Факультеттер/мектептер == *[http://gspa.ayu.edu.kz/ Мемлекеттік басқару және экономика жоғары мектебі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190226084624/http://gspa.ayu.edu.kz/ |date=2019-02-26 }} *[http://ayu.edu.kz/faculties/of-natural Жаратылыстану факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/engineering Инженерия факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/social-sciences Әлеуметтік ғылымдар факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/faculty-of-humanities Гуманитарлық ғылымдар факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/philology Филология факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/art Өнер факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/medicine Медицина факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/stomatology Стоматология факультеті] *[http://ayu.edu.kz/diplomnan-keingi-bilim-beru-fakulteti Университеттен кейінгі медициналық білім беру факультеті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191031212737/http://ayu.edu.kz/diplomnan-keingi-bilim-beru-fakulteti |date=2019-10-31 }} *[http://ayu.edu.kz/faculties/preparation-faculty Дайындық факультеті («Foundation»)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190119183125/http://ayu.edu.kz/faculties/preparation-faculty |date=2019-01-19 }}. == Институттар == *[http://ayu.edu.kz/turkology-research-institute-turkologiya-jurnali «Түркология» ғылыми-зерттеу институты] *[http://ayu.edu.kz/structural-units/archeology-research-institute «Археология» ғылыми-зерттеу институты] *[http://ayu.edu.kz/jasaui-atyndagy-gylymi-zertteu-ortalyq «Ясауи» ғылыми-зерттеу институты] *[https://eurasian-research.org/kk «Еуразия» ғылыми-зерттеу институты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190207015945/https://eurasian-research.org/kk |date=2019-02-07 }} *[http://ayu.edu.kz/structural-units/natural-sciences-research-institute «Жаратылыстану» ғылыми-зерттеу институты] *[http://ayu.edu.kz/ecology-research-institution «Экология» ғылыми-зерттеу институты] == Университетке қарасты == * Студенттер кәсіподағы *[http://lib.ayu.edu.kz/ Ғылыми кітапхана] * Ясауи колледжі * ХҚТУ тарих мұражайы * Түркі халықтарының тарихи панорамалық мұражайы * «Ясауи» мұражайы * ХҚТУ КТК командасы * «Би султан» би ансамблі * Халық аспаптары фольклорлық ансамблі * Студенттік драма театры * Түркі жастарының мюзикл театры * Университет студенттерінің вокалды-аспап ансамблі * Ақпараттық орталық * ХҚТУ Хабарлары *[http://ayu.edu.kz/campus-live/yasaui-gazeti «Ясауи» газеті] * Қызметкерлер кәсіподағы * Түлектер ассоциациясы * Жұмыс берушілер кеңесі *[http://ayu.edu.kz/structural-units/damu_jane_kordinasia_deportment/t-ran-baspahanasy «Тұран» баспасы] * ХҚТУ дебаттық клубы * ХҚТУ интеллектуалды клубы * Студенттер дискуссиялық клубы * 50- ге жуық өзге де студенттер бірлестігі, клубтар мен ұйымдар * «Ясауи» интернет-радио == Медициналық клиникалар == Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті – медицина факультеті студенттерінің теориялық білімі мен іс-тәжірибесін үйлестіретін 120 науқас орынға арналған Клинико-диагностикалық орталық пен Стоматологиялық поликлиникасы бар Қазақстандағы жалғыз университет. Клинико-диагностикалық орталық (Клиника) университеттің медицина факультетінің әлеуеті өте зор тәжірибе базасына ие, стандарттарға толық жауап беретін, заманауи диагностикалық құрал-жабдықтармен жабдықталған озық денсаулық сақтау мекемесі ретінде құрылған. Клинико-диагностикалық орталықтың құрылысы Түркия Республикасымен қаржыландырылып, 2006 жылы аяқталды. Қазіргі таңда клиника Түркістан қаласы мен аймақ тұрғындарына сапалы медициналық қызметтер ұсынуда. Клиниканың қызметі үш негізгі бағытта жүзеге асырылады: медициналық көмек көрсету, денсаулық сақтау саласында мамандар әзірлеу және дәрігерлерді дипломнан кейінгі даярлау бағыты. Университеттің Клиника-диагностикалық орталығы стационарлық мамандандырылған және жоғары мамандандырылған медициналық көмек, мамандандырылған жедел медициналық көмек көрсетеді, бір ауысымда 50-60 адам қабылдау мүмкіндігі бар травматологиялық пункт жұмыс істейді. Жыл сайын клиникаға медициналық көмекке 65 мың адам жүгінеді, 7 мыңға жуық науқас стационарлық емдеуден өтеді, 1500-ге жуық науқасқа аса күрделі ота жасалады. 2019 жылдан бастап заманауи құрал-жабдықпен жабдықталған стоматологиялық клиника өз жұмысын бастайды. == Қашықтан білім беру технологиялары == 2001 жылы Анкарада орналасқан және Еуропадан, Түркиядан, ТМД-дан, Қазақстаннан 7 000-ға жуық білім алушы, Түркияның озық университеттерінің 120 астам ОПҚ орта, жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 16 мамандығы бойынша колледж – бакалавриат – магистратура бағдарламаларын жүзеге асыратын ТҮРТЕП халықаралық қашықтықтан оқыту институты құрылды. Бүгінде ТҮРТЕП онлайн білім беру саласындағы көшбасшы, оның тәжірибесін Түркияның озық ЖОО қабылдауда. ТҮРТЕП-тің оң тәжірибесі негізінде 2016 жылдың қаңтарында Үкіметаралық Өкілетті Кенестің шешімімен Түркістанда пилоттық режимде магистратураның 5 мамандығы бойынша ҚазТеп (қазақ тілінде қашықтықтан білім беру технологиясы) қашықтықтан білім беру институты ашылды. ҚазТЕП-те қашықтықтан оқытудың озық тәжірибесі 2019 жылдан бастап бакалавриаттың 20 мамандығы және магистратураның 8 мамандығы бойынша жүзеге асырылатын болады. ҚазТЕП-тің мақсатты аудиториясы – бұл оқу кестесі мен білім беру траекториясы &nbsp;қолайлы, қазіргі заманға сай озық білім беру тәжірибесі негізінде өзінің тұрғылықты орны мен уақытына қарамастан қашықтықтан екінші жоғары білімді немесе колледжден кейінгі білімді, сондай-ақ магистрлік дәреже алғысы келетін өндірісте жұмыс істейтін тұлғалар. Қазіргі таңда ҚазТЕП өзінің білім алушыларына төмендегілер негізінде сапалы білім бере алады: * авторлық қашықтықтан оқыту курстарын әзірлеу үшін Қазақстан Республикасының озық ғалымдары мен профессорларын тарту; * заманауи ІТ технологияларды тиімді пайдалану; * барлық ЖОО мен өндірістен озық ғалымдар мен мамандардың мүмкіндіктерін жинау; * тьютор-мықты тәжірибешілердің өз саласында өткізетін практикалық вебинарлары; * ыңғайлы төлем формасымен дербес оқу кестесі. Білім беру бағдарламаларын әзірлеуде өз саласында беделге ие бағыттар бойынша ірі мамандар тартылған болатын, сондай-ақ өзге ЖОО-ның мамандар даярлаудың ерекшелігі мен еңбек нарығы жан-жақты зерттелген болатын. ҚазТЕП-тің мақсаты – халықаралық тәжірибе негізінде Қазақстан Республикасы жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру саласында қашықтықтан білім берудің жаңа тармағын құру. == Ғылым == Қ.А. Ясауи атындағы ХҚТУ-дің ғылыми-зерттеу және инновациялық қызметі негізінде білімді, ғылым мен инновациялық қызметті одан әрі біріктіру үдерісі қамтылған. Университет ғалымдары түркология, археология, дінтану, тарих, экономика, математика, физика, ақпараттық технологиялар, электроэнергетика, биотехнология, медицина т.с.с. салада зерттеулер жүргізуде. Жалпы зерттеулер ҚР-да ғылымды дамытудың 7 басым бағытының ішінде 5 бағыт аясында жүргізіледі: табиғи, оның ішінде су ресурстары, геология, қайта өңдеу, жаңа материалдар мен технологиялар, қауіпсіз бұйымдар мен конструкцияларды тиімді пайдалану; энергетика және машина құрылысы, ақпараттық, телекоммуникациялық және ғарыштық технологиялар, жаратылыстану ғылымдары аясында ғылыми зерттеулер; өмір және денсаулық туралы ғылым; елдің экономикалық өсуі, қауіпсіздігі мен бәсекеге қабілеттілігін нығайту үшін «Мәңгілік елдің» қажетті ғылыми негіздері. Университет қазіргі таңда перспективті және ұзақ мерзімді сипаттағы іргелі және қолданбалы ғылыми зерттеулердің орындаушысы болып табылады. Университеттің өз ғылыми мектептері құрылды, аймақты әлеуметтік-экономикалық және ғылыми-техникалық дамытудың өзекті мәселелерін шешу мүмкіндіктері мен ғылыми дайындамалары бар. Университеттің ғылыми-зерттеу жұмысы білім алушыларды ҒЗЖ мемлекетік бюджеттік бағдарламалар мен түрлі келісімшарттар бойынша орындау үшін білім беру қызметімен өзара байланыстырыла отырып тарту арқылы жүргізіледі. Университетте: * «ҚР Ұлттық мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптама орталығы» АҚ-да бекітілген, университеттің Үкіметаралық Өкілетті Кенесінің 150,0 млн. теңгеге қаржыландыратын ҒЗЖ-ның 12 бастамашы бағыттары; * 11 ЖОО ішілік жобалар; * 13 шаруашылық келісімшарт жобалары; * ҚР Ғылым комитеті қаржыландыратын 11 гранттық жоба бар (2018-2020 ж.ж.); * коммерциаландыру бойынша ғылыми гранттар – университет ғылымын дамытудың жаңа бағыты: республикалық конкурс қорытындылары бойынша Коммерциаландыру бойынша ғылым қорынан 4 ірі грант алынды. Түркияда шығарылатын «Bilig» университет журналы Clarivate Analytics (Tomson Reuters) және Scopus озық халықаралық ғылыми базаларда индексацияланған, ХҚТУ «Хабаршы» журналы ҚР БҒМ Бақылау комитетінің ұсынылған басылымдар тізіміне 2018 жылдың желтоқсан айында қосылған.&nbsp; Технологияларды коммерциализациялау кеңсесі ашылды, ол университетте құрылатын инновациялық инфрақұрылымның негізгі базалық элементі болып табылады. 2018 жылдың қарашасында Кентау қаласында Кентау трансформатор зауытымен (КТЗ) энергетика, сандық ақпараттық-коммуникациялық технологиялар саласында Технопарктің негізі қаланды. Оның дамуы ODTÜ,&nbsp; BILKENT КИБЕРПАРК, Мармара, Гази, Йылдыз университеттері сияқты Түркия университеттерінің озық технопарктерін құру тәжірибесі негізінде жүзеге асырылатын болады. Студенттер технопаркте әзірленген: «КТЗ мамандары үшін виртуалды жұмыс кеңістігі», «КТЗ үшін электронды құжатайналым жүйесі», «Түркістан аймағы тарихи-мәдени ескерткіштерінің 3D тур» Стартап жобаларын жүзеге асырды.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Түркістан экономикалық еркін аймақта (Түркістан облысы әкімшілігімен бірлесе) ХҚТУ Технопаркін құру жоспарланған. Университетте «Цифрлы Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы аясында Түркістан қаласында ендіруге «Smart campus» және «Smart қала» концепциялары әзірленді. &nbsp; Екі талантты жас ғалым, «Дене тәрбиесі және спорт» кафедрасының PhD докторлары Омаров Бақытжан және Баймуханбетов Бағдат ең ірі әлемдік Scopus (ELSEVIER) компаниясы ұйымдастырған Орталық Азия үшін «BestResearcherinHumanities» категориясында Scopus Award-2018 конкурсында жеңіске жетті. Үкіметаралық Өкілетті Кенестің шешімімен университет құрылымына Түркістан аймағының әлеуметтік саласын, экономиканы дамыту мәселелерімен айналысатын «Еуразия» ҒЗИ қосылды. Университеттің археолог-ғалымдары осы жылдың күзінде ежелгі Сығанақ қалашығында ауқымды жұмыстар кешенін жүргізді, бұл осы нысанды ЮНЕСКО мәдени мұра тізіміне қосу бойынша мәселені көтеруге септігін тигізді.&nbsp; Университеттің археолог-ғалымдары: «Орта түрік жазбаша ескерткіштер тілінде этномәдени атаулар және олардың заманауи түркі тілдерінде көрінісі», «Мұрағатта және қолжазба орталықтарында Түркістан өлкесінің аңыз әңгімелері мен ертегілері: археографиялық зерттеу, жарияланым, пікірлер» (жүз томға кірмеген материалдар), «Орыс дерек көздерінде Түркістан өлкесінің тарихы бойынша тарихи- -этнолингвистикалық көздер», «Түркістан өлкесінен шыққан шығыс әлемінің танымал тұлғалары мен ойшылдары», «Ежелгі Қаңлы халқының жазба мұрасы» жобаларын белсенділікпен әзірлеуде. «Қазақстан ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясы» президиумымен инновациялық биотехнология әдістерін пайдалану және және Оңтүстік Қазақстанның қола дәуірінен бастап бүгінге дейінгі мәдени және генетикалық басымдығын зерттеу негізінде аймақтың ауыл шаруашылығын дамытуға бағытталған екі жоба мақұлданды. &nbsp; Университеттің ғылыми жұмыстарын қаржыландырудың жалпы сомасы шамамен 1 млрд. теңгені құрайды (университеттің тартылған бюджетінің 15% -ы). ҚР БҒМ Ұлттық биотехнология орталығы, ҚР БҒМ Ақпараттық және есептеу технологиясы институты, ҚР БҒМ Тарих және этнология институты сияқты мемлекеттің озық ғылыми орталықтарымен ынтымақтастық туралы меморандумдар мен келісімшарттарға қол қойылды. ===ХҚТУ-нің ғылыми басылымдары=== * &nbsp;&nbsp; Clarivate Analytics, Scopus (<nowiki>http://ayu.edu.kz/scientific-publications</nowiki> мәліметтер базасына кіретін «Bilig» (Түркияда шығарылады); * &nbsp;&nbsp;«Ясауи университетінің хабаршысы» (философия, тарих, педагогика, филология бағыттары ҚР БҒМ БҒСБК басылымдар тізіміне &nbsp;қосылды;&nbsp; * &nbsp; «Түркология»; * &nbsp; «Қ.А. Ясауи атындағы қазақ-түрік университетінің хабарлары (математика, физика, информатика сериясы)»; * &nbsp; «Ayhaber», «Азия-Европа», «Е-бюллетень» ғылыми-танымал және ақпараттық-сараптама журналдары (<nowiki>http://eurasian-</nowiki> research.org/kk/research/asya-avrupa; * &nbsp; «Ясауи университеті» университет газеті. ===Ботаникалық бақ=== Университеттің Арал-Сырдария экологиялық қолайсыз аймақта құрылған &nbsp;және ЮНЕСКО халықаралық сыйлығын алған Ботаникалық бағы бар. Ботаникалық бақтың жалпы алаңы 88 га. Бақтың құрылуын 1992 жылы ҚР ҰҒА Ботаникалық ғылыми-зерттеу институты қарап бекітті. Қазақстан, Ресей және Өзбекстан ғалым-ботаниктерінің ойынша Түркістан ботаникалық бағы биологиялық және экологиялық мәселелерді шешу бойынша интродуктивті ғылым орталығы болып табылады. Ботаникалық бақ университеттің жаратылыстану және медицина факультеттері үшін оқу полигоны болып саналады, мұнда оқу-әдістемелік және ғылыми-өндірістік қызмет жүзеге асырылады. Қазақстанда мұндай бақ тек ХҚТУ аймағында ғана бар. Ботаникалық бақта декоративті және жеміс ағаштарының 150 түрі мен сорты кездеседі. Ботаникалық бақ негізінде «Ғылым қоры» грантының қолдауымен ҒЗИ нәтижелерін коммерциализациялау бойынша 282 млн. теңге мөлшерінде ірі жобаны жүзеге асыру басталды, оның нәтижелері Түркістан қаласы аумағында «жасыл белбеуді» орналастыруға бағытталатын болады. &nbsp; == Сапа менеджменті == 2018 жылдың желтоқсанында ХҚТУ Түрік стандарттау институтымен TSE (Türk Standardlari Enstitüsü) ISO 9001:2015 талаптарына сәйкес сапа менеджменті жүйесін сертификациялау процедурасынан өтті. &nbsp; ===Рейтинг=== Білім сапасын қамтамасыздандыру бойынша тәуелсіз қазақстандық агенттіктің 2018 жылғы рейтингісіне сәйкес ХҚТУ республиканың көп салалы университеттерінің арасында 6-шы орынды иеленеді. БСҚТҚА (Білім сапасын қамтамасыздандыру бойынша тәуелсіз қазақстандық агенттік) жасаған рейтингке сәйкес 2018 жылы ХҚТУ-нің білім беру бағдарламалары келесідей орынды иеленеді: '''1-ші орын''' – 5В050700 – Менеджмент, 6М050700 – Менеджмент, 5В011400 –&nbsp; Тарих. '''2-ші орын''' – 5В050600 – Экономика, 5В010900 – Математика, 5В011200 – Химия. 5В090200 –Туризм. '''3-ші орын''' – 5В060800 – Экология. 2018 жылы «Атамекен» ҰКП рейтинг қорытындысы бойынша университеттің 5В060800 – Экология білім беру бағдарламасы ҚР 40 ЖОО білім беру бағдарламалары арасында 2-ші орынды иеленді. Университет 2018 жылы Academic Ranking of World Universities-European Standard ARES-2018 ('''ARES-2018''') Халықаралық жоғары оқу орындар рейтингісінде Қазақстанның 96 ЖОО арасында '''11-ші орынды''' иеленді. Рейтингті Еуропалық ғылыми-өнеркәсіптік палата жүргізді. ARES-2018 &nbsp;рейтингісіне Жоғары білім беру сапасын қамтамасыз ету бойынша еуропалық ассоциация мен Жоғары білім сапасын қамтамасыз етудің еуропалық тіркелімнің қабылдаған және Еурокомиссияның мақұлдаған Еуропалық университеттік білім беру стандартының жаңа ережелері қосылды. &nbsp; === Аккредитация === Университет Қазақстанның екі негізгі аккредитациялық агенттіктерінде БСҚТҚА (Білім сапасын қамтамасыздандыру бойынша тәуелсіз қазақстандық агенттік), АРТА (Аккредиттеу және рейтингтің тәуелсіз агенттігі) институционалды және мамандандырылған аккредитациядан өтті. АРТА Білім беру сапасы кепілдігі бойынша агенттіктердің Еуропалық тізіліміне (EQAR) &nbsp;қосылған және ТМД елдерінің ішіндегі Бүкіләлемдік Медициналық Білім Федерациясы (WFME) мойындаған жалғыз ұйым болып табылады. == Даму стратегиясы == 2018 жылдың қарашасында Қ.А. Ясауи атындағы ХҚТУ Үкіметаралық Өкілетті Кенестің шешімімен университеттің 2023 жылға дейінгі Стратегиялық даму жоспары мақұлданды, ол келесідей стратегиялық басымдықтарды қарастырады: оқыту сапасы мен кәсіби білімді дамыту, тәжірибелік-бағдарланған озық зерттеулерді ұйымдастыру, тиімді серіктестік және халықаралық серіктестікті дамыту, тиімді корпоративтік басқару және инфрақұрылым мен ресурстарды дамыту. 2015 жылдың қыркүйегінде түркі тілдес мемлекет басшыларының V Саммитінде Қазақстан Республикасының президенті Н.А. Назарбаев «ортақ білім беру кеңістігін қалыптастыруды жылдамдату мақсатында Түркістан қаласындағы Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетін бүкіл түркі әлемінің оқу орнына айналдыру қажет» деген маңызды бастаманы алға тартты. == Серіктес-университеттер == ХҚТУ 50-ден астам университеттермен ынтымақтастық етеді. Орташа есеппен, 100-ге жуық студент жыл сайын шетелге оқуға жіберіледі. Серіктес-университеттер қатарында: <br /> {| class="wikitable" |'''Мемлекет &nbsp; &nbsp;''' | '''Университет''' |- |Түркия |Gazi University, Middle East Technical University, Hacettepe University, Marmara University, Yildiz Technical University |- |Ұлыбритания |Coventry University, Middlesex University, Brunel University |- |АҚШ |University of Nebraska, Ohio University |- |Франция |University of Lille |- |Италия |University of Florence |- |Испания |Technical University of Valencia |- |Польша |University Of Lodz |- |Ресей |Санкт-Петербор мемлекеттік политехникалық университет |} == ХҚТУ университет кешені == Материалдық-техникалық базаның жабдықталу деңгейі бойынша университет Қазақстанның озық ЖОО-ның бірі болып саналады. &nbsp;Университеттің студенттер қалашығы (кампус) ауданы 227 гектар территорияны алуда. Оның ішінде 88 гектары - ботаникалық баққа, 80 гектары оқытушы-профессорлар құрамына арналған екі қабатты коттедждердің тұрғын үй кешеніне бөлінген, ал 59 гектарға оқу ғимараттары, спорт кешені, 800 орынға арналған Мәдениет орталығы мен басқа да ғимараттар орналасқан. Ашық және жабық спорт алаңдарының жалпы ауданы – 50 000 шаршы м. жоғары. Қалашық аумағында 1 500 орынға арналған жатақханалар кешені, «Тұран» қонақүйі, 400 орынға арналған студенттер асханасы орналасқан. Университет құрамына Түркістан, Кентау, Шымкент қалаларындағы оқу корпустары мен жатақханалар кешені, 84 орындық үш жұлдызды «Яссы» қонақүйі, жабық жүзу бассейні кіреді. Университет қалашығын салу үшін Түркиядан 100 млн долларға жуық қайырымдылық қаржы құралдары тартылған болатын. Кампус құрылысы Түркістан қаласының өзіне де оң әсерін тигізді: ол тарихи ғана емес, заманауи студенттер қалашығына айналды. &nbsp; Университет кешені (кампус) Б.Саттарханов 29 даңғылы бойынша орналасқан. Кешен құрылысы 1996 жылы басталған болатын. Жобаны озық қазақстандық және түркиялық мамандардың авторлық ұжымы әзірледі. Құрылыс екі кезекпен жүзеге асырылды: бірінші кезек гуманитарлық, жаратылыстану, медицина факультеттерінің оқу корпустарын, ректорат және ғылыми-зерттеу мақсатындағы ғимараттарды, Мәдениет орталығын, жатақханаларды, спорт кешенін, поликлиниканы, шаруашылық құрылғыларды салудан тұрды; екінші кезек жаратылыстану ғылымдары, инженерия, ғылыми-зерттеу институттары, зертханалар мен 400 мың дана кітапқа арналған кітапхана, жатақханалар т.б. құрылысын салуды көздеді. 2018 жылдың қарашасында Үкіметаралық Өкілетті Кенеспен ХҚТУ дамытудың жаңа Бас жоспары бекітілді, ол алдағы 5 жылда жаңа корпустар мен жатақханалар салуды қарастырады: 1-ші кезең – 2500 орынға арналған оқу корпусы, 500 орындық студенттер жатақханасы, ОПҚ үшін 6 сегізпәтерлі екіқабатты коттедж, Ботаникалық бақта оқу-практикалық дәрістер өткізуге арналған ғимарат, Студенттерге қызмет көрсету орталығының кешенді ғимараты. 2-ші кезең – 500 орындық ОПҚ арналған ғимарат, 600 орынға арналған студенттер жатақханасы, автотехника паркі. 3-ші кезең – 500 орындық оқу корпусы, колледж үшін 1000 орынға арналған оқу корпусы, колледж үшін 600 орынға арналған студенттер жатақханасы, 60 орынға арналған балалар бақшасы, әскери кафедраға арналған ғимараттар кешені, Ғылыми-зерттеу орталығының, Интеллектуалды мектептің, Орталық кітапхананың, әлеуметтік-мәдени нысандардың, сауда орталығының ғимараттар кешені, қоғамдық тамақтану және банк қызметтері кешені, оқытушылар үшін отбасылық жатақхана. == ХҚТУ студенттер ректораты. Студенттік клубтар мен ұйымдар == ХҚТУ студенттер ректораты – мүшелері студенттер контингентімен сайланатын және университет әкімшілігінде студенттердің мүдделерін танытатын ұйым. Ректорат мүшелері дауыс құқығына ие бола отырып ЖОО-ның барлық комитеттерінің жұмыстарына қатысады. 2016-2018 оқу жылы студенттер ректорының міндетін - Берікбаев Диас, 2018 жылдан бастап Тұрсынхан Уміт атқаруда. ХҚТУ базасында 50-ге жуық студенттер клубы жұмыс істейді, оның ішінде: «ШАҢЫРАҚ», «Түркі әлемінің жастары» студенттер клубының басқармасы, «Мұра», «Medical Tokens», «Интеллектуалды ойындар», «Халықаралық қатынастар», «КТК-ХҚТУ Самұрықтары», «Кино және сурет» т.б. интеллектуалды дебаттық клубтар. == Көшбасшы қасиеттерін дамыту бағдарламасы == Тұлғалық даму мен көшбасшылық туралы лекцияларды өткізу үшін көшбасшылық қасиеттерді дамыту бағдарламасына саясат, бизнес және ғылым жөнінен танымал қазақстандық және шетелдік өкілдер шақырылады. Аталмыш бағдарлама өзінің тыңдаушыларына Нобель сыйлығының лауреаты, профессор Азиз Санжар, БҰҰ Жастар және жастар саясаты ісі бойынша Департамент директоры Властемил Самек, Нобель сыйлығының ізденушісі, Орта шығыс техникалық университетінің профессоры Билге Демиргөз (Түркия), Астана қ. Мемлекеттік қызмет саласындағы Өңірлік хаб Басқарушы комитетінің төрағасы Байменов Алихан Мухамедиұлы, Қазақстанның мемлекетік саяси қайраткері, дипломат&nbsp; Абықаев Нұртай Абықайұлы, Дүниежүзі қазақтарының Қауымдастығы Төрағасының бірінші орынбасары Тұрысбеков Зауытбек Қауысбекұлы, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл Агенттігі төрғасының орынбасары Шаимова Айгүл Амантайқызы сияқты тұлғалармен, «Болашақ» халықаралық бағдарламасының түлектерімен, блогерлер тобының көшбасшылары Нұрлан Жанайым, Абзал Досым, ғалым және қоғам қайраткері Омар Жәлел т.б. кездесуге мүмкіндік береді. == Студенттерді орналастыру == ХҚТУ аймақтағы ең жақсы жатақханалардың біріне ие. Университет жатақханаларында 3200-ден астам, оның ішінде таяу және алыс шетелден келген студенттер тұрады. Студенттер асхана, кір жуатын орын, компьютер сыныптары, сымсыз Интернетпен өз бетінше сабақ оқу бөлмелерінің қызметтерін пайдалана алады. Мұнда кітапханалар, оқу залы, буфеттер, жаттығу залы, т.с.с. жұмыс істейді. Жатақхана жанында жазғы спорт кешендері мен футбол алаңдары, жабық жүзу бассейні жұмыс істейді. Жатақханада тәулік бойы және демалыссыз қауіпсіздік қызметінің қызметкерлері кезекшілік етеді. == «Рухани жаңғыру» ғылыми-практикалық орталығы == Ұлт көшбасшысы Н.Ә.Назарбаевтың «Болашаққа көзқарас: қоғамдық сананы модернизациялау» мақаласының бағдарламалық мақсаттарын жүзеге асыру, жастардың бойынан патриоттық және азаматтық сәйкестік сезімін қалыптастыру мақсатында 2018 жылдың тамыз айында «Рухани жаңғыру» ғылыми-практикалық орталығы құрылды.&nbsp; &nbsp; Негізгі міндеттері: * «Тәрбие және білім», «Атамекен», «Рухани қазына», «Ақпаратты толқын» ішкі бағдарламаларына сәйкес арнайы жобаларды әзірлеу; * ХХІ ғасырда ұлттық сананы қалыптастырудың ғылыми-практикалық әдістемесін «Бәсекелік қабілет», «Прагматизм», «Ұлттық бірегейлікті сақтау», «Білімнің салтанат құруы», «Қазақстанның революциялық емес, эволюциялық дамуы», «Сананың ашықтығы» атты 6 басым бағытта әзірлеу. == Университет студенттерінің спорттық жетістіктері == Университет өзінің студенттерінің спорттық жетістіктерімен танымал. Б.Саттарханов – бокстан бірінші олимпиада чемпионы (2000 ж.), Мұхтархан Ділдәбеков – 1999 жылғы әлем чемпионы, 2000 жылғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері, Таңатаров Ақжүрек –Лондон Олимпиадасының&nbsp; қол жүлдегері (еркін күрес), Дидар Хамза және Бағлан Ибрагимов – Джакарта қаласында өткен «Азиада – 2018» чемпиондары, Бек Нұрмағамбетов, Қайрат Ералиев&nbsp; – бокстан әлем чемпиондары, Аширов Меиржан – студенттер арасында еркін күрестен әлем чемпионы, Абдығани Бейбарыс – самбодан әлем чемпионы, Абдрахманов Ғалымжан және Құрымбаев Мади – қазақша күрестен әлем чемпиондары, Серікұлы Арман – таэквондодан әлемдік біріншілік жүлдегері, Паиз Жадра – самбодан әлем чемпионатының күміс жүлдегері, Жылқыбаева Айжан – Азия ойындарының күміс жүлдегері – дзюдо (Джакарта), Жақып Біржан – үш Олимпиада қатысушысы (бокс), Лондон Олимпиадасының қатысушылары Ермек Байдуашев, Жұмағалиев Даурен, Ниязбеков Даулет, дзюдо, самбо, қазақша күрестен ҚР чемпионы – Малимгереев Нұрым, баскетболдан әйелдер командасы – ҚР 2-дүркін чемпионы, универсиадалардың 3-дүркін жүлдегері, Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ құрама командасы – универсиаданың күміс жүлдегері (тоғызқұмалақ, армрестлинг, волейбол, жағажай футболы, таэквондо), универсиаданың қол жүлдегері (карате, еркін күрес, дзюдо, қазақша күрес, футбол, волейбол) т.б. ==Ректорлар== {| class="wikitable" width="100%" style="text-align:center" !№ !Ректорлар ! colspan="2" |Мерзімдері |- !1 |[[Мұрат Жұрынұлы Жұрынов|Жұрынов Мұрат Жұрынұлы]] |'''1991''' |'''1995''' |- !2 |[[Мұстафа Рысұлы|Рысұлы Мұстафа]] |'''1995''' |'''1997''' |- !3 |[[Мұрат Жұрынұлы Жұрынов|Жұрынов Мұрат Жұрынұлы]] |'''1997''' |'''2001''' |- !4 |[[Оразалы Сәбден|Сәбденов Оразалы]] |'''2001''' |'''2003''' |- !5 |[[Серік Жайлауұлы Пірәлиев|Пірәлиев Серік Жайлауұлы]] |'''2003''' |'''2008''' |- !6 |Тәшімов Лесбек Тәшімұлы |'''2008''' |'''2013''' |- !7 |Әбдібеков Уәлихан Сейділдәұлы |'''2013''' |'''2018''' |- !8 |[[Болатбек Серікбайұлы Әбдірәсілов|Әбдірәсілов Болатбек Серікбайұлы]] |'''2018''' |'''2021''' |- !9 |Темірбекова Жанар Амангелдіқызы |'''2021''' | - |} == Танымал түлектер мен студенттер == {| class="wikitable" |'''№''' | '''Аты-жөні''' | '''Жетістіктері''' |- | | colspan="2" |'''Мемлекеттік басқару саласында''' |- |1. |[[Алтай Сейдірұлы Көлгінов|Алтай Көлгінов]] |[[Астана]] қаласының әкімі |- |2. |Рамазан Әлімқулов |Бірыңғай ұлттық тестілеу орталығының директоры |- |3. |Ибадуллаев Азамат Амалулы |«Қазақстан Ипотекалық Компания» басқарма төрағасы |- |4. |Эльвира Азимова |РК Әділет министрі орынбасары |- |5. |Серік Камели |Индустрия және жаңа технологиялар министрлігінде департамент директоры |- |6. |Олжас Құдайбергенов |ҚР Ұлттық банк басшысының кеңесшісі, Макроэкономикалық зерттеулер орталығының директоры |- |7. |Айгүл Сағымбай |Қызылорда облысы әкімінің кеңесшісі |- |8. |Болат Калыков |Атырау облысы транспорт прокуроры |- |9. |Исламбек Төлегенов |Қызылорда облысы Шиелі ауданының прокуроры |- |10. |Дінислам Болатханұлы |Павлодар облысы білім басқармасының бастығы |- |11. |Ержан Иргебаевич Сейтенов |Алматы қ. жер қатынастары басқармасының басшысы |- |14. |Мадияр Балкен |Астана қ. мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының төрағасы |- |15. |Рахымжан Асанғазиев |Қазақстанда Бүкіләлемдік банк жобасы мен бағдарламалар үйлестірушісі |- |19. |Болатбек Дүйсенбекұлы Қыстауов |Түркістан облысы Шардара ауданының әкімі |- |20. |Айнұр Абдрасилқызы |ҚР МСМ Дін істері комитетінің «Дін мәселелері жөніндегі ғылыми-зерттеу және талдау орталығының директоры |- | | colspan="2" |'''Бизнес және кәсіпкерлік саласында''' |- |21. |Айдархан Сарсенбаев |«Азия АгроФуд» АҚ басқарма төрағасы |- |22. |Ербол Шаланов |Директор компании «HEMEN KazTrade Group» компаниясының директоры және Қазақстан-Венгер бірлескен кәсіпорынның атқарушы директоры |- |23. |Еркин Жакыпов |«Savoja Kazakhstan» Қазақстан-Литва бірлескен кәсіпорын директоры |- |24. |Алдаш Айтжанов |«Бәсекелестік саясатты дамыту және қорғау орталығы» АҚ президенті |- |25. |Талгат Тулешулы Андабай |Оңтүстік аймақтық дирекция, «Қазтелерадио» АҚ коммерциялық директоры |- |26. |Мақсат Кожамбек |Жас кәсіпкерлер ассоциациясының төрағасы |- |28. |Накипов Жандулла |Қазақстанда «Акгун Язылым» ЖШС (Түркия) филиалы директоры |- | | colspan="2" |'''Білім, ғылым және өнер саласында''' |- |29. |Досай Кенжетай |Философия және теология ғылымдарының докторы, «Рухани мұра» халықаралық қорының президенті, «Ясауи» ҒЗО (ХҚТУ) директоры |- |30. |[[Алтынай Жорабаева]] |Әнші, халықаралық конкурстардың жеңімпазы |- |31. |[[Бекарыс Шойбеков]] |Ақын, республикалық айтыстардың жүлдегері |- |32. |Ғани Жапишев |«Хабар» агенттігінің жаңалықтар жүргізушісі |- |33. |Серік Сейітман |«Қазақстан» республикалық РТРК бас редакторы, ақын, халықаралық ақындар мүшәйрасының жеңімпазы |- |34. |Аскар Кейкіұлы Дүйсенбі |Ақын, халықаралық ақындар мүшәйрасының жеңімпазы |- |35. |Ержан Нұрымбет |Қуанышбаев атындағы Мемлекетік академиялық драма театрының әртісі, Қазақстан кинематографистер одағының мүшесі, мемлекеттік стипендия иегері |- |36. |Нұржан Халжанов |Әнші, республикалық конкурстардың жеңімпазы |- |37. |Жадыра Нармахан |«Ақжелкен» республикалық журналының бас директоры |- |38. |Марат Оразметов |Түркістан облыстық Сатира театрының директор орынбасары |- |39. |Уфук Тузман |«Түркия дауысы» радиосы Қазақ редакциясының редактор жүргізушісі. Аудармашы, Анкарада «Эльбурс» атындағы Білім және мәдениет орталығының директор орынбасары &nbsp; |- |40. |Ержан Исатаев |Түркістан сазды драма театрының директоры |- |41. |Нұржан Төлендиев |«Алдараспан» әзіл-сықақ театрының директоры |- |42. |Абпазов Айдос |Түркістан гуманитарлық-техникалық колледж директоры, қалалық мәслихат депутаты |- | | colspan="2" |'''Спорт саласындағы жоғары жетістіктер''' |- |43. |[[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов|Бекзат Саттарханов]] |2000 жылы бокстан Олимпиада чемпионы |- |44. |Мұхтархан Дильдабеков |XXVII Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері &nbsp;(2000 жыл) және 1999 ж. Хьюстон қ. өткен &nbsp;бокстан әлем чемпионы |- |45. |Таңатаров Ақжүрек |Лондон олимпиадасының қола жүлдегері (еркін күрес), |- |52. |Бек Нұрмағамбетов |Бокстан әлем чемпионы |- |53. |Біржан Жақыпов |Бокстан әлем чемпионы |- |57. |Дидар Хамза |Джакарта қаласында өткен «Азиада – 2018» чемпионы (дзюдо) |- |58. |Бағлан Ибрагимов |Джакарта қаласында өткен «Азиада – 2018» чемпионы (самбо) |- |60. |[[Қайрат Ералиев]] |Бокстан әлем чемпионы |- |62. |Абдығани Бейбарыс |Әлем чемпионы (самбо) |} == Тағы қараңыз == * Халықаралық түрікмен-түрік университеті * [http://intl.manas.edu.kg/ru «Манас» Қырғыз-Түрік университеті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190222152253/http://intl.manas.edu.kg/ru |date=2019-02-22 }} * ==Сыртқы сілтемелер== * ХҚТУ-нің ресми сайты (http://ayu.edu.kz/) * ХҚТУ-нің электронды кітапханасы (http://lib.ayu.edu.kz/) {{stub}} [[Санат:Қазақстан университеттері]] jbund5vw4zux7o1ancqvnqo7hrhh54z 3598077 3598075 2026-05-01T20:00:05Z Rasulbek Adil 176232 3598077 wikitext text/x-wiki {{Университет |Аты = Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті |Қысқартылған аты = ХҚТУ |Эмблемасы = [[Сурет:Yesevi.edu.kz@mail.ru.jpg|150 px]] |Сурет =[[Сурет: Mktu.jpg|250 px]] |Бұрынғы атауы = Қожа Ахмет Ясауи атындағы Түркістан мемлекеттік университеті |Құрылған жылы = 1991 |Президенті = Темірбекова Жанар Амангелдіқызы |Магистратура = |Резидентура = |Орналасқан жері = [[Қазақстан]], [[Түркістан қаласы]] |Мекенжайы = [[Қазақстан]], [[Түркістан облысы]], [[Түркістан қаласы]], 161200, Бекзат Саттарханов даңғылы, 29 |Сайты = http://ayu.edu.kz/ |Марапаттары = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = |edu_region = |Студенттер=10 000-ға жуық}} '''Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті''' — Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ ({{Lang-tr|Hoca Ahmet Yesevi Uluslar arası Türk-Kazak Üniversitesi}}) — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]], [[Түркістан облысы]], [[Түркістан (қала)|Түркістан қаласында]] орналасқан [[ЖОО|жоғары оқу орны]]. == ХҚТУ құрылуы == Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті – Қазақстанның озық көп салалы университеттерінің бірі. Ахмет Ясауи университеті жыл сайын университеттердің ұлттық рейтингісінде ондықтың қатарынан &nbsp;(2018 ж. 6-шы орын) көрініп жүрген, заманауи білім және ғылым саясатын жүзеге асыратын, тұрақты кәсіби және тұлғалық дамуды басшылыққа алатын инновациялық университет. Университет классикалық профильдегі университеттердің арасында ең алғашқысы, мұнда тұңғыш рет сонау 1992 жылы жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі медициналық мамандар даярлығы ашылған болатын. Университет құрамында медициналық факультеті бар халықаралық «full university» жоғары оқу орындарының категориясына кіреді. &nbsp; Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінде бакалавриат, интернатура, &nbsp;магистратура, резидентура және докторантура сияқты көп деңгейлі бағдарламалар жүйесі негізінде жоғары базалық білім беруді қамтамасыз етеді. Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетіне қабылдау мемлекеттік білім беру гранттары, келісімшарт (ақылы) және Түркия квотасы негізінде 105 мамандық бойынша білікті мамандарды даярлауды жүзеге асырады. Университет құрамында 10 факультет, Мемлекеттік басқару және экономика жоғары мектебі, кәсіби колледж, 6 ғылыми-зерттеу институты, докторлық диссертацияларды қорғау бойынша мамандандырылған диссертациялық кеңес қызмет көрсетуде. Университетте 10 мыңға жуық студент, интерндер, магистранттар, резиденттер мен докторанттар білім алуда. == Тарихы == Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің ашылу және қалыптасу тарихы түркі өркениетінде ерекше орын алған Түркістан қаласының 1500 жылдық тарихымен байланысты. Көне қаланың айрықша геосаяси орналасуы мен оның түркі халықтарының мойындалған рухани орталығы ретіндегі маңызын ескере отырып университетті заманауи жоғары білікті мамандарды даярлаумен қатар құрудың негізгі мақсаты түркі халықтарының ғылыми және мәдени көне орталығы, түркі әлемінің заманауи рухани астанасы – Түркістан қаласын жандандыру және дамыту болып табылады. Университет Қазақстан Республикасының тұңғыш президенті Н.Ә. Назарбаевтың жеке бастамасымен 1991 жылы 6 маусымда ашылған болатын (1991 жылғы 06 маусымдағы 329 жарлық, Алматы). Қазақстан Республикасының президенті Н.Ә. Назарбаевтың және Түркия Республикасының премьер-министрі Сүлейман Демирелдің ресми кездесуі кезінде 1992 жылдың 1 мамырында «халықаралық университетті» құру туралы уағдаластыққа қол жеткізілген болатын. 1992 жылы 31 қазанда Анкарада Қазақстан Республикасы мен Түркия Республикасының Үкіметтері арасында осы оқу орнын «Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті етіп қайта құру туралы» келісімге қол қойылды. Келісім Қазақстан және Түркия Парламенттері ратификациялағаннан кейін күшіне енді. Университеттің Қазақстан үшін бірыңғай корпоративті басқару жүйесі бар. Қазақстан және Түркия үкіметтері бекіткен Жарғыға сәйкес Үкіметаралық Өкілетті Кеңес (Анкара) Жоғары басқару органы болып табылады, ол университеттің жалпы басшылығын паритеттік бастамада қамтамасыз етеді және он кеңес мүшесінен тұрады, оның ішінде бес мүшесін Қазақстан Республикасы Үкіметі, қалған бес мүшесін Түркия Республикасы Үкіметі тағайындайды. Қаржыландыру республикалық бюджеттен және Түркия Республикасы бюджетінен жүргізіледі. Қ.А. Ясауи атындағы ХҚТУ құрылған күннен бастап әрдайым екі бауырлас түркі тілдес мемлекет басшыларының назарында, олар университетке бірнеше рет ресми сапармен келіп, түркі тілдес мемлекеттердің студент жастары арасынан қазіргі заманға сай мамандарға интернационалды тәрбие беру және сапалы даярлау орталығы ретінде оған әрдайым айрықша көңіл бөлді. Ахмет Ясауи университеті — түркі әлеміндегі бірегей университет, ЖОО-да әлемнің 17 елінің жастары мен 30 ұлт пен ұлыс өкілдері арасында мәдениетаралық диалогы мен ұлтаралық толерантты тәрбие жүріп жатыр. Қазіргі жаһандану жағдайында Түркі тілдес әлемді рухани біріктіруші білім беру орталығы ретінде Ахмет Ясауи университетінің идеологиялық маңызы зор. 2018 жылдан бастап ХҚТУ түркі тілдес мемлекет университеттер Кеңесінің төрағасы болып табылады, оған Түркияның, Қазақстанның, Қырғызстанның, Әзербайжанның 19 университеті кіреді. Университет '''миссиясы''' – түркі тілдес мемлекеттер мен қауымдастықтардан келген жастар үшін&nbsp; сапалы білім ұсыну, инновациялық білім мен ғылыми зерттеулер саласында көшбасшы болу. '''Мақсаты''' – &nbsp;инновациялық ғылыми және білім беру технологияларын белсенді ендіретін, қарқынды түрде дамушы университет құру. '''Басты құндылықтар''': Рухани жаңғыру. Достық, теңдік және толеранттылық, Ашықтық, Өнегелілік, Кәсіпқойлық, Инновациялылық. Университет 2007 жылдың мамырында Болон декларациясына қосылу туралы Меморандумға қол қойды және 2010 жылғы қыркүйекте Болон декларациясының негізі болып табылатын Университеттердің Ұлы Хартиясына қол қойды. Егер 1991 жылы бірінші іріктеу нәтижесінде университетке 332 студент қабылданса, онда қазіргі студенттер контингенті 10 мыңға жуық студентті, интерндерді, магистранттар мен докторанттарды құрайды, оның ішінде 1,5 мыңға жуық студент (контингенттен 15%) алыс және таяу шетелдің түркі тілдес мемлекеттерінен келген.&nbsp; Үкіметаралық келісімшарттарға сәйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі жыл сайын Қ.А. Ясауи атындағы ХҚТУ үшін алыс және таяу шетелдің түркі тілдес мемлекеттерінің студент жастарын оқытуға 200 арнаулы мемлекеттік білім беру грантын бөледі. Университетке ең дарынды және талантты жастарды тарту мақсатында Үкіметаралық Өкілетті Кенестің шешімімен (Анкара) Түркия бюджетінен жыл сайын ҰБТ қорытындысы бойынша ең жоғары ұпай алған, бірақ мемлекеттік білім беру грантын алу конкурсынан өтпеген қазақстандық талапкерлер үшін 500 білім беру гранты бөлінеді. Білім беру қызметі бакалавриаттың 54, магистратураның 30, PhD докторантураның 11, резидентураның 3, интернатураның 7 мамандықтары бойынша жаратылыстану, гуманитарлық, экономикалық, заң, әлеуметтік, медициналық, техникалық ғылымдар, білім беру, бизнес, қызмет көрсету және өнер бағыттары бойынша жүзеге асырылады. 2018-2019 оқу жылы университетте 71 доктор, 282 ғылым кандидаты, 67 РhD доктор жұмыс істейді. Оның ішінде 5 % - Түркия мен басқа мемлекеттерден келген шетелдік оқытушылар. &nbsp; Оқу қазақ, түрік, орыс және ағылшын тілдерінде жүргізіледі. ==Оқу үдерісі== Университетте үш деңгейлі оқыту жүйесі: Болон үдерісі талаптарына сәйкес бакалавриат-магистратура-докторантура (резидентура) ендірілген. ===2018-2019 оқу жылы=== * алдыңғы қатардағы ЖОО-ның озық әлемдік тәжірибесіне бағдарланған білім беру бағдарламалары, сондай-ақ «Зауыт-Университет» және «Major and Minor» үлгісі бойынша тәжірибеге бағдарланған заманауи оқыту қағидалары түрлендірілді және үйлестірілді; * шетел профессорлары мен мамандар арқылы еуропалық тәжірибемен және әдістермен алмасу, оларды оқу үдерісіне жаңа инновациялық технологияларды трансляциялау мақсатында университетке шақыру тұрақты негізде жүзеге асырылады; * бакалавриат деңгейінде техникалық мамандықтар мен экономика үшін «Кентау трансформатор зауытымен» дуалды оқыту жүйесі бойынша білім беру бағдарламалары әзірленді; * педагогикалық мамандықтар бойынша оқу бағдарламаларына орта мектептің инновациялары (Назарбаев интеллектуалды мектеп тәжірибесі бойынша жаңартылған мазмұн, критерийлік бағалау, сыни ойлау және т.б.) ендірілуде; * ҚР Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы мен Назарбаев университетінің жобалық тәсілі мен тәжірибесі негізінде [http://gspa.ayu.edu.kz/ Мемлекеттік басқару және экономика жоғары мектебі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190226084624/http://gspa.ayu.edu.kz/ |date=2019-02-26 }} құрылды; * студенттердің шетелдік жоғары оқу орындарымен академиялық ұтқырлық бағдарламалары кеңейтілген; * 3+1, Эразмус + білім беру бағдарламаларын, қос диплом бағдарламаларын, шетелде білім алушылардың тәжірибесін батыстық ЖОО-на бағыттар бойынша ендіру; &nbsp; * университетті басқару жүйесіне Болашақ, Мевлана, Эразмус т.с.с. бағдарламалар аясында шетелдік оқу орындарында менеджмент саласында кәсіби біліктілікті жетілдіру арқылы әлемдік тәжірибе енгізілді; * Түркияда магистратура және PhD докторантура бағдарламалары бойынша арнаулы оқу арқылы дәрежелі оқытушылардың үлесі артты; * Инновациялық инфрақұрылымды дамыту элементтері (технологияларды коммерциализациялау оффисі, технопарк, стартаптар т.б.) құрылуда; * тренингтік Кәсіби даму орталығы құрылды (университеттің ОПҚ мен қызметкерлер үшін), мұнда оқытушылардың кәсіби шеберлігі мен біліктілігі арттырылады, озық университеттердің (Назарбаев Унтиверситет, Мармара, Гази университеттері т.б.) тәжірибесін трансляциялау арқылы олардың кәсіби дағдылары жетілдіріледі; * жаңа Түркістан облысының экономика және әлеуметтік сала қажеттіліктеріне сәйкес агрономия, ветеринарлық медицина, құрылыс, сәулет, жобалық менеджмент сияқты жаңа перспективті мамандықтарды ашу бойынша жұмыс жүргізілуде; * «Атамакен» ҰКП Түркістан филиалымен, жұмыс берушілермен оқу бағдарламаларын жаңарту бойынша белсенді жұмыс жүргізілуде; * Университетте зертхана, интернет-кластар, спутниктік бейнеконференция жүйесі (онлайн режимінде озық шетел ғалымдарының лекциялары), жаңа бағыттағы компьютерлер, оқу кабинеттері бар, онда оқу үдерісін қарқындатуға және ғылыми зерттеулер өткізуге мүмкіндік беретін зертханалық жабдықтар, макеттер бар; * Назарбаев Университеті тәжірибесі негізінде Үкіметаралық Өкілетті Кенестің шешімімен дайындық факультетінде «Foundation» бағдарламасы ашылды, оның мақсаты тыңдаушыларды ағылшын және түрік тілдеріне көп деңгейлі тереңдетіп оқыту. Аталмыш бағдарламаға республикалық конкурс қорытындысы бойынша Түркия грантын алған Қазақстан азаматтары және Қазақстан Үкіметінің грантына түскен шетелдіктер қабылданады. «Foundation» бағдарламасы бойынша оқуын сәтті аяқтағандар өздерінің таңдаған бакалавриат мамандығының 1 курсына қабылданып, одан кейін арнайы көптілді топтарда оқиды; * жыл сайын Республикалық «Ясауи» пәндік олимпиадасы (іріктеу онлайн режимінде, қорытынды сынақ және бағалау тікелей университетте) өткізіледі. Олимпиада жеңімпаздарына университетте тегін білім беру сертификаты табысталады. == Факультеттер/мектептер == *[http://gspa.ayu.edu.kz/ Мемлекеттік басқару және экономика жоғары мектебі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190226084624/http://gspa.ayu.edu.kz/ |date=2019-02-26 }} *[http://ayu.edu.kz/faculties/of-natural Жаратылыстану факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/engineering Инженерия факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/social-sciences Әлеуметтік ғылымдар факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/faculty-of-humanities Гуманитарлық ғылымдар факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/philology Филология факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/art Өнер факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/medicine Медицина факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/stomatology Стоматология факультеті] *[http://ayu.edu.kz/diplomnan-keingi-bilim-beru-fakulteti Университеттен кейінгі медициналық білім беру факультеті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191031212737/http://ayu.edu.kz/diplomnan-keingi-bilim-beru-fakulteti |date=2019-10-31 }} *[http://ayu.edu.kz/faculties/preparation-faculty Дайындық факультеті («Foundation»)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190119183125/http://ayu.edu.kz/faculties/preparation-faculty |date=2019-01-19 }}. == Институттар == *[http://ayu.edu.kz/turkology-research-institute-turkologiya-jurnali «Түркология» ғылыми-зерттеу институты] *[http://ayu.edu.kz/structural-units/archeology-research-institute «Археология» ғылыми-зерттеу институты] *[http://ayu.edu.kz/jasaui-atyndagy-gylymi-zertteu-ortalyq «Ясауи» ғылыми-зерттеу институты] *[https://eurasian-research.org/kk «Еуразия» ғылыми-зерттеу институты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190207015945/https://eurasian-research.org/kk |date=2019-02-07 }} *[http://ayu.edu.kz/structural-units/natural-sciences-research-institute «Жаратылыстану» ғылыми-зерттеу институты] *[http://ayu.edu.kz/ecology-research-institution «Экология» ғылыми-зерттеу институты] == Университетке қарасты == * Студенттер кәсіподағы *[http://lib.ayu.edu.kz/ Ғылыми кітапхана] * Ясауи колледжі * ХҚТУ тарих мұражайы * Түркі халықтарының тарихи панорамалық мұражайы * «Ясауи» мұражайы * ХҚТУ КТК командасы * «Би султан» би ансамблі * Халық аспаптары фольклорлық ансамблі * Студенттік драма театры * Түркі жастарының мюзикл театры * Университет студенттерінің вокалды-аспап ансамблі * Ақпараттық орталық * ХҚТУ Хабарлары *[http://ayu.edu.kz/campus-live/yasaui-gazeti «Ясауи» газеті] * Қызметкерлер кәсіподағы * Түлектер ассоциациясы * Жұмыс берушілер кеңесі *[http://ayu.edu.kz/structural-units/damu_jane_kordinasia_deportment/t-ran-baspahanasy «Тұран» баспасы] * ХҚТУ дебаттық клубы * ХҚТУ интеллектуалды клубы * Студенттер дискуссиялық клубы * 50- ге жуық өзге де студенттер бірлестігі, клубтар мен ұйымдар * «Ясауи» интернет-радио == Медициналық клиникалар == Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті – медицина факультеті студенттерінің теориялық білімі мен іс-тәжірибесін үйлестіретін 120 науқас орынға арналған Клинико-диагностикалық орталық пен Стоматологиялық поликлиникасы бар Қазақстандағы жалғыз университет. Клинико-диагностикалық орталық (Клиника) университеттің медицина факультетінің әлеуеті өте зор тәжірибе базасына ие, стандарттарға толық жауап беретін, заманауи диагностикалық құрал-жабдықтармен жабдықталған озық денсаулық сақтау мекемесі ретінде құрылған. Клинико-диагностикалық орталықтың құрылысы Түркия Республикасымен қаржыландырылып, 2006 жылы аяқталды. Қазіргі таңда клиника Түркістан қаласы мен аймақ тұрғындарына сапалы медициналық қызметтер ұсынуда. Клиниканың қызметі үш негізгі бағытта жүзеге асырылады: медициналық көмек көрсету, денсаулық сақтау саласында мамандар әзірлеу және дәрігерлерді дипломнан кейінгі даярлау бағыты. Университеттің Клиника-диагностикалық орталығы стационарлық мамандандырылған және жоғары мамандандырылған медициналық көмек, мамандандырылған жедел медициналық көмек көрсетеді, бір ауысымда 50-60 адам қабылдау мүмкіндігі бар травматологиялық пункт жұмыс істейді. Жыл сайын клиникаға медициналық көмекке 65 мың адам жүгінеді, 7 мыңға жуық науқас стационарлық емдеуден өтеді, 1500-ге жуық науқасқа аса күрделі ота жасалады. 2019 жылдан бастап заманауи құрал-жабдықпен жабдықталған стоматологиялық клиника өз жұмысын бастайды. == Қашықтан білім беру технологиялары == 2001 жылы Анкарада орналасқан және Еуропадан, Түркиядан, ТМД-дан, Қазақстаннан 7 000-ға жуық білім алушы, Түркияның озық университеттерінің 120 астам ОПҚ орта, жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 16 мамандығы бойынша колледж – бакалавриат – магистратура бағдарламаларын жүзеге асыратын ТҮРТЕП халықаралық қашықтықтан оқыту институты құрылды. Бүгінде ТҮРТЕП онлайн білім беру саласындағы көшбасшы, оның тәжірибесін Түркияның озық ЖОО қабылдауда. ТҮРТЕП-тің оң тәжірибесі негізінде 2016 жылдың қаңтарында Үкіметаралық Өкілетті Кенестің шешімімен Түркістанда пилоттық режимде магистратураның 5 мамандығы бойынша ҚазТеп (қазақ тілінде қашықтықтан білім беру технологиясы) қашықтықтан білім беру институты ашылды. ҚазТЕП-те қашықтықтан оқытудың озық тәжірибесі 2019 жылдан бастап бакалавриаттың 20 мамандығы және магистратураның 8 мамандығы бойынша жүзеге асырылатын болады. ҚазТЕП-тің мақсатты аудиториясы – бұл оқу кестесі мен білім беру траекториясы &nbsp;қолайлы, қазіргі заманға сай озық білім беру тәжірибесі негізінде өзінің тұрғылықты орны мен уақытына қарамастан қашықтықтан екінші жоғары білімді немесе колледжден кейінгі білімді, сондай-ақ магистрлік дәреже алғысы келетін өндірісте жұмыс істейтін тұлғалар. Қазіргі таңда ҚазТЕП өзінің білім алушыларына төмендегілер негізінде сапалы білім бере алады: * авторлық қашықтықтан оқыту курстарын әзірлеу үшін Қазақстан Республикасының озық ғалымдары мен профессорларын тарту; * заманауи ІТ технологияларды тиімді пайдалану; * барлық ЖОО мен өндірістен озық ғалымдар мен мамандардың мүмкіндіктерін жинау; * тьютор-мықты тәжірибешілердің өз саласында өткізетін практикалық вебинарлары; * ыңғайлы төлем формасымен дербес оқу кестесі. Білім беру бағдарламаларын әзірлеуде өз саласында беделге ие бағыттар бойынша ірі мамандар тартылған болатын, сондай-ақ өзге ЖОО-ның мамандар даярлаудың ерекшелігі мен еңбек нарығы жан-жақты зерттелген болатын. ҚазТЕП-тің мақсаты – халықаралық тәжірибе негізінде Қазақстан Республикасы жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру саласында қашықтықтан білім берудің жаңа тармағын құру. == Ғылым == Қ.А. Ясауи атындағы ХҚТУ-дің ғылыми-зерттеу және инновациялық қызметі негізінде білімді, ғылым мен инновациялық қызметті одан әрі біріктіру үдерісі қамтылған. Университет ғалымдары түркология, археология, дінтану, тарих, экономика, математика, физика, ақпараттық технологиялар, электроэнергетика, биотехнология, медицина т.с.с. салада зерттеулер жүргізуде. Жалпы зерттеулер ҚР-да ғылымды дамытудың 7 басым бағытының ішінде 5 бағыт аясында жүргізіледі: табиғи, оның ішінде су ресурстары, геология, қайта өңдеу, жаңа материалдар мен технологиялар, қауіпсіз бұйымдар мен конструкцияларды тиімді пайдалану; энергетика және машина құрылысы, ақпараттық, телекоммуникациялық және ғарыштық технологиялар, жаратылыстану ғылымдары аясында ғылыми зерттеулер; өмір және денсаулық туралы ғылым; елдің экономикалық өсуі, қауіпсіздігі мен бәсекеге қабілеттілігін нығайту үшін «Мәңгілік елдің» қажетті ғылыми негіздері. Университет қазіргі таңда перспективті және ұзақ мерзімді сипаттағы іргелі және қолданбалы ғылыми зерттеулердің орындаушысы болып табылады. Университеттің өз ғылыми мектептері құрылды, аймақты әлеуметтік-экономикалық және ғылыми-техникалық дамытудың өзекті мәселелерін шешу мүмкіндіктері мен ғылыми дайындамалары бар. Университеттің ғылыми-зерттеу жұмысы білім алушыларды ҒЗЖ мемлекетік бюджеттік бағдарламалар мен түрлі келісімшарттар бойынша орындау үшін білім беру қызметімен өзара байланыстырыла отырып тарту арқылы жүргізіледі. Университетте: * «ҚР Ұлттық мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптама орталығы» АҚ-да бекітілген, университеттің Үкіметаралық Өкілетті Кенесінің 150,0 млн. теңгеге қаржыландыратын ҒЗЖ-ның 12 бастамашы бағыттары; * 11 ЖОО ішілік жобалар; * 13 шаруашылық келісімшарт жобалары; * ҚР Ғылым комитеті қаржыландыратын 11 гранттық жоба бар (2018-2020 ж.ж.); * коммерциаландыру бойынша ғылыми гранттар – университет ғылымын дамытудың жаңа бағыты: республикалық конкурс қорытындылары бойынша Коммерциаландыру бойынша ғылым қорынан 4 ірі грант алынды. Түркияда шығарылатын «Bilig» университет журналы Clarivate Analytics (Tomson Reuters) және Scopus озық халықаралық ғылыми базаларда индексацияланған, ХҚТУ «Хабаршы» журналы ҚР БҒМ Бақылау комитетінің ұсынылған басылымдар тізіміне 2018 жылдың желтоқсан айында қосылған.&nbsp; Технологияларды коммерциализациялау кеңсесі ашылды, ол университетте құрылатын инновациялық инфрақұрылымның негізгі базалық элементі болып табылады. 2018 жылдың қарашасында Кентау қаласында Кентау трансформатор зауытымен (КТЗ) энергетика, сандық ақпараттық-коммуникациялық технологиялар саласында Технопарктің негізі қаланды. Оның дамуы ODTÜ,&nbsp; BILKENT КИБЕРПАРК, Мармара, Гази, Йылдыз университеттері сияқты Түркия университеттерінің озық технопарктерін құру тәжірибесі негізінде жүзеге асырылатын болады. Студенттер технопаркте әзірленген: «КТЗ мамандары үшін виртуалды жұмыс кеңістігі», «КТЗ үшін электронды құжатайналым жүйесі», «Түркістан аймағы тарихи-мәдени ескерткіштерінің 3D тур» Стартап жобаларын жүзеге асырды.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Түркістан экономикалық еркін аймақта (Түркістан облысы әкімшілігімен бірлесе) ХҚТУ Технопаркін құру жоспарланған. Университетте «Цифрлы Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы аясында Түркістан қаласында ендіруге «Smart campus» және «Smart қала» концепциялары әзірленді. &nbsp; Екі талантты жас ғалым, «Дене тәрбиесі және спорт» кафедрасының PhD докторлары Омаров Бақытжан және Баймуханбетов Бағдат ең ірі әлемдік Scopus (ELSEVIER) компаниясы ұйымдастырған Орталық Азия үшін «BestResearcherinHumanities» категориясында Scopus Award-2018 конкурсында жеңіске жетті. Үкіметаралық Өкілетті Кенестің шешімімен университет құрылымына Түркістан аймағының әлеуметтік саласын, экономиканы дамыту мәселелерімен айналысатын «Еуразия» ҒЗИ қосылды. Университеттің археолог-ғалымдары осы жылдың күзінде ежелгі Сығанақ қалашығында ауқымды жұмыстар кешенін жүргізді, бұл осы нысанды ЮНЕСКО мәдени мұра тізіміне қосу бойынша мәселені көтеруге септігін тигізді.&nbsp; Университеттің археолог-ғалымдары: «Орта түрік жазбаша ескерткіштер тілінде этномәдени атаулар және олардың заманауи түркі тілдерінде көрінісі», «Мұрағатта және қолжазба орталықтарында Түркістан өлкесінің аңыз әңгімелері мен ертегілері: археографиялық зерттеу, жарияланым, пікірлер» (жүз томға кірмеген материалдар), «Орыс дерек көздерінде Түркістан өлкесінің тарихы бойынша тарихи- -этнолингвистикалық көздер», «Түркістан өлкесінен шыққан шығыс әлемінің танымал тұлғалары мен ойшылдары», «Ежелгі Қаңлы халқының жазба мұрасы» жобаларын белсенділікпен әзірлеуде. «Қазақстан ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясы» президиумымен инновациялық биотехнология әдістерін пайдалану және және Оңтүстік Қазақстанның қола дәуірінен бастап бүгінге дейінгі мәдени және генетикалық басымдығын зерттеу негізінде аймақтың ауыл шаруашылығын дамытуға бағытталған екі жоба мақұлданды. &nbsp; Университеттің ғылыми жұмыстарын қаржыландырудың жалпы сомасы шамамен 1 млрд. теңгені құрайды (университеттің тартылған бюджетінің 15% -ы). ҚР БҒМ Ұлттық биотехнология орталығы, ҚР БҒМ Ақпараттық және есептеу технологиясы институты, ҚР БҒМ Тарих және этнология институты сияқты мемлекеттің озық ғылыми орталықтарымен ынтымақтастық туралы меморандумдар мен келісімшарттарға қол қойылды. ===ХҚТУ-нің ғылыми басылымдары=== * &nbsp;&nbsp; Clarivate Analytics, Scopus (<nowiki>http://ayu.edu.kz/scientific-publications</nowiki> мәліметтер базасына кіретін «Bilig» (Түркияда шығарылады); * &nbsp;&nbsp;«Ясауи университетінің хабаршысы» (философия, тарих, педагогика, филология бағыттары ҚР БҒМ БҒСБК басылымдар тізіміне &nbsp;қосылды;&nbsp; * &nbsp; «Түркология»; * &nbsp; «Қ.А. Ясауи атындағы қазақ-түрік университетінің хабарлары (математика, физика, информатика сериясы)»; * &nbsp; «Ayhaber», «Азия-Европа», «Е-бюллетень» ғылыми-танымал және ақпараттық-сараптама журналдары (<nowiki>http://eurasian-</nowiki> research.org/kk/research/asya-avrupa; * &nbsp; «Ясауи университеті» университет газеті. ===Ботаникалық бақ=== Университеттің Арал-Сырдария экологиялық қолайсыз аймақта құрылған &nbsp;және ЮНЕСКО халықаралық сыйлығын алған Ботаникалық бағы бар. Ботаникалық бақтың жалпы алаңы 88 га. Бақтың құрылуын 1992 жылы ҚР ҰҒА Ботаникалық ғылыми-зерттеу институты қарап бекітті. Қазақстан, Ресей және Өзбекстан ғалым-ботаниктерінің ойынша Түркістан ботаникалық бағы биологиялық және экологиялық мәселелерді шешу бойынша интродуктивті ғылым орталығы болып табылады. Ботаникалық бақ университеттің жаратылыстану және медицина факультеттері үшін оқу полигоны болып саналады, мұнда оқу-әдістемелік және ғылыми-өндірістік қызмет жүзеге асырылады. Қазақстанда мұндай бақ тек ХҚТУ аймағында ғана бар. Ботаникалық бақта декоративті және жеміс ағаштарының 150 түрі мен сорты кездеседі. Ботаникалық бақ негізінде «Ғылым қоры» грантының қолдауымен ҒЗИ нәтижелерін коммерциализациялау бойынша 282 млн. теңге мөлшерінде ірі жобаны жүзеге асыру басталды, оның нәтижелері Түркістан қаласы аумағында «жасыл белбеуді» орналастыруға бағытталатын болады. &nbsp; == Сапа менеджменті == 2018 жылдың желтоқсанында ХҚТУ Түрік стандарттау институтымен TSE (Türk Standardlari Enstitüsü) ISO 9001:2015 талаптарына сәйкес сапа менеджменті жүйесін сертификациялау процедурасынан өтті. &nbsp; ===Рейтинг=== Білім сапасын қамтамасыздандыру бойынша тәуелсіз қазақстандық агенттіктің 2018 жылғы рейтингісіне сәйкес ХҚТУ республиканың көп салалы университеттерінің арасында 6-шы орынды иеленеді. БСҚТҚА (Білім сапасын қамтамасыздандыру бойынша тәуелсіз қазақстандық агенттік) жасаған рейтингке сәйкес 2018 жылы ХҚТУ-нің білім беру бағдарламалары келесідей орынды иеленеді: '''1-ші орын''' – 5В050700 – Менеджмент, 6М050700 – Менеджмент, 5В011400 –&nbsp; Тарих. '''2-ші орын''' – 5В050600 – Экономика, 5В010900 – Математика, 5В011200 – Химия. 5В090200 –Туризм. '''3-ші орын''' – 5В060800 – Экология. 2018 жылы «Атамекен» ҰКП рейтинг қорытындысы бойынша университеттің 5В060800 – Экология білім беру бағдарламасы ҚР 40 ЖОО білім беру бағдарламалары арасында 2-ші орынды иеленді. Университет 2018 жылы Academic Ranking of World Universities-European Standard ARES-2018 ('''ARES-2018''') Халықаралық жоғары оқу орындар рейтингісінде Қазақстанның 96 ЖОО арасында '''11-ші орынды''' иеленді. Рейтингті Еуропалық ғылыми-өнеркәсіптік палата жүргізді. ARES-2018 &nbsp;рейтингісіне Жоғары білім беру сапасын қамтамасыз ету бойынша еуропалық ассоциация мен Жоғары білім сапасын қамтамасыз етудің еуропалық тіркелімнің қабылдаған және Еурокомиссияның мақұлдаған Еуропалық университеттік білім беру стандартының жаңа ережелері қосылды. &nbsp; === Аккредитация === Университет Қазақстанның екі негізгі аккредитациялық агенттіктерінде БСҚТҚА (Білім сапасын қамтамасыздандыру бойынша тәуелсіз қазақстандық агенттік), АРТА (Аккредиттеу және рейтингтің тәуелсіз агенттігі) институционалды және мамандандырылған аккредитациядан өтті. АРТА Білім беру сапасы кепілдігі бойынша агенттіктердің Еуропалық тізіліміне (EQAR) &nbsp;қосылған және ТМД елдерінің ішіндегі Бүкіләлемдік Медициналық Білім Федерациясы (WFME) мойындаған жалғыз ұйым болып табылады. == Даму стратегиясы == 2018 жылдың қарашасында Қ.А. Ясауи атындағы ХҚТУ Үкіметаралық Өкілетті Кенестің шешімімен университеттің 2023 жылға дейінгі Стратегиялық даму жоспары мақұлданды, ол келесідей стратегиялық басымдықтарды қарастырады: оқыту сапасы мен кәсіби білімді дамыту, тәжірибелік-бағдарланған озық зерттеулерді ұйымдастыру, тиімді серіктестік және халықаралық серіктестікті дамыту, тиімді корпоративтік басқару және инфрақұрылым мен ресурстарды дамыту. 2015 жылдың қыркүйегінде түркі тілдес мемлекет басшыларының V Саммитінде Қазақстан Республикасының президенті Н.А. Назарбаев «ортақ білім беру кеңістігін қалыптастыруды жылдамдату мақсатында Түркістан қаласындағы Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетін бүкіл түркі әлемінің оқу орнына айналдыру қажет» деген маңызды бастаманы алға тартты. == Серіктес-университеттер == ХҚТУ 50-ден астам университеттермен ынтымақтастық етеді. Орташа есеппен, 100-ге жуық студент жыл сайын шетелге оқуға жіберіледі. Серіктес-университеттер қатарында: <br /> {| class="wikitable" |'''Мемлекет &nbsp; &nbsp;''' | '''Университет''' |- |Түркия |Gazi University, Middle East Technical University, Hacettepe University, Marmara University, Yildiz Technical University |- |Ұлыбритания |Coventry University, Middlesex University, Brunel University |- |АҚШ |University of Nebraska, Ohio University |- |Франция |University of Lille |- |Италия |University of Florence |- |Испания |Technical University of Valencia |- |Польша |University Of Lodz |- |Ресей |Санкт-Петербор мемлекеттік политехникалық университет |} == ХҚТУ университет кешені == Материалдық-техникалық базаның жабдықталу деңгейі бойынша университет Қазақстанның озық ЖОО-ның бірі болып саналады. &nbsp;Университеттің студенттер қалашығы (кампус) ауданы 227 гектар территорияны алуда. Оның ішінде 88 гектары - ботаникалық баққа, 80 гектары оқытушы-профессорлар құрамына арналған екі қабатты коттедждердің тұрғын үй кешеніне бөлінген, ал 59 гектарға оқу ғимараттары, спорт кешені, 800 орынға арналған Мәдениет орталығы мен басқа да ғимараттар орналасқан. Ашық және жабық спорт алаңдарының жалпы ауданы – 50 000 шаршы м. жоғары. Қалашық аумағында 1 500 орынға арналған жатақханалар кешені, «Тұран» қонақүйі, 400 орынға арналған студенттер асханасы орналасқан. Университет құрамына Түркістан, Кентау, Шымкент қалаларындағы оқу корпустары мен жатақханалар кешені, 84 орындық үш жұлдызды «Яссы» қонақүйі, жабық жүзу бассейні кіреді. Университет қалашығын салу үшін Түркиядан 100 млн долларға жуық қайырымдылық қаржы құралдары тартылған болатын. Кампус құрылысы Түркістан қаласының өзіне де оң әсерін тигізді: ол тарихи ғана емес, заманауи студенттер қалашығына айналды. &nbsp; Университет кешені (кампус) Б.Саттарханов 29 даңғылы бойынша орналасқан. Кешен құрылысы 1996 жылы басталған болатын. Жобаны озық қазақстандық және түркиялық мамандардың авторлық ұжымы әзірледі. Құрылыс екі кезекпен жүзеге асырылды: бірінші кезек гуманитарлық, жаратылыстану, медицина факультеттерінің оқу корпустарын, ректорат және ғылыми-зерттеу мақсатындағы ғимараттарды, Мәдениет орталығын, жатақханаларды, спорт кешенін, поликлиниканы, шаруашылық құрылғыларды салудан тұрды; екінші кезек жаратылыстану ғылымдары, инженерия, ғылыми-зерттеу институттары, зертханалар мен 400 мың дана кітапқа арналған кітапхана, жатақханалар т.б. құрылысын салуды көздеді. 2018 жылдың қарашасында Үкіметаралық Өкілетті Кенеспен ХҚТУ дамытудың жаңа Бас жоспары бекітілді, ол алдағы 5 жылда жаңа корпустар мен жатақханалар салуды қарастырады: 1-ші кезең – 2500 орынға арналған оқу корпусы, 500 орындық студенттер жатақханасы, ОПҚ үшін 6 сегізпәтерлі екіқабатты коттедж, Ботаникалық бақта оқу-практикалық дәрістер өткізуге арналған ғимарат, Студенттерге қызмет көрсету орталығының кешенді ғимараты. 2-ші кезең – 500 орындық ОПҚ арналған ғимарат, 600 орынға арналған студенттер жатақханасы, автотехника паркі. 3-ші кезең – 500 орындық оқу корпусы, колледж үшін 1000 орынға арналған оқу корпусы, колледж үшін 600 орынға арналған студенттер жатақханасы, 60 орынға арналған балалар бақшасы, әскери кафедраға арналған ғимараттар кешені, Ғылыми-зерттеу орталығының, Интеллектуалды мектептің, Орталық кітапхананың, әлеуметтік-мәдени нысандардың, сауда орталығының ғимараттар кешені, қоғамдық тамақтану және банк қызметтері кешені, оқытушылар үшін отбасылық жатақхана. == ХҚТУ студенттер ректораты. Студенттік клубтар мен ұйымдар == ХҚТУ студенттер ректораты – мүшелері студенттер контингентімен сайланатын және университет әкімшілігінде студенттердің мүдделерін танытатын ұйым. Ректорат мүшелері дауыс құқығына ие бола отырып ЖОО-ның барлық комитеттерінің жұмыстарына қатысады. 2016-2018 оқу жылы студенттер ректорының міндетін - Берікбаев Диас, 2018 жылдан бастап Тұрсынхан Уміт атқаруда. ХҚТУ базасында 50-ге жуық студенттер клубы жұмыс істейді, оның ішінде: «ШАҢЫРАҚ», «Түркі әлемінің жастары» студенттер клубының басқармасы, «Мұра», «Medical Tokens», «Интеллектуалды ойындар», «Халықаралық қатынастар», «КТК-ХҚТУ Самұрықтары», «Кино және сурет» т.б. интеллектуалды дебаттық клубтар. == Көшбасшы қасиеттерін дамыту бағдарламасы == Тұлғалық даму мен көшбасшылық туралы лекцияларды өткізу үшін көшбасшылық қасиеттерді дамыту бағдарламасына саясат, бизнес және ғылым жөнінен танымал қазақстандық және шетелдік өкілдер шақырылады. Аталмыш бағдарлама өзінің тыңдаушыларына Нобель сыйлығының лауреаты, профессор Азиз Санжар, БҰҰ Жастар және жастар саясаты ісі бойынша Департамент директоры Властемил Самек, Нобель сыйлығының ізденушісі, Орта шығыс техникалық университетінің профессоры Билге Демиргөз (Түркия), Астана қ. Мемлекеттік қызмет саласындағы Өңірлік хаб Басқарушы комитетінің төрағасы Байменов Алихан Мухамедиұлы, Қазақстанның мемлекетік саяси қайраткері, дипломат&nbsp; Абықаев Нұртай Абықайұлы, Дүниежүзі қазақтарының Қауымдастығы Төрағасының бірінші орынбасары Тұрысбеков Зауытбек Қауысбекұлы, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл Агенттігі төрғасының орынбасары Шаимова Айгүл Амантайқызы сияқты тұлғалармен, «Болашақ» халықаралық бағдарламасының түлектерімен, блогерлер тобының көшбасшылары Нұрлан Жанайым, Абзал Досым, ғалым және қоғам қайраткері Омар Жәлел т.б. кездесуге мүмкіндік береді. == Студенттерді орналастыру == ХҚТУ аймақтағы ең жақсы жатақханалардың біріне ие. Университет жатақханаларында 3200-ден астам, оның ішінде таяу және алыс шетелден келген студенттер тұрады. Студенттер асхана, кір жуатын орын, компьютер сыныптары, сымсыз Интернетпен өз бетінше сабақ оқу бөлмелерінің қызметтерін пайдалана алады. Мұнда кітапханалар, оқу залы, буфеттер, жаттығу залы, т.с.с. жұмыс істейді. Жатақхана жанында жазғы спорт кешендері мен футбол алаңдары, жабық жүзу бассейні жұмыс істейді. Жатақханада тәулік бойы және демалыссыз қауіпсіздік қызметінің қызметкерлері кезекшілік етеді. == «Рухани жаңғыру» ғылыми-практикалық орталығы == Ұлт көшбасшысы Н.Ә. Назарбаевтың «Болашаққа көзқарас: қоғамдық сананы модернизациялау» мақаласының бағдарламалық мақсаттарын жүзеге асыру, жастардың бойынан патриоттық және азаматтық сәйкестік сезімін қалыптастыру мақсатында 2018 жылдың тамыз айында «Рухани жаңғыру» ғылыми-практикалық орталығы құрылды.&nbsp; &nbsp; Негізгі міндеттері: * «Тәрбие және білім», «Атамекен», «Рухани қазына», «Ақпаратты толқын» ішкі бағдарламаларына сәйкес арнайы жобаларды әзірлеу; * ХХІ ғасырда ұлттық сананы қалыптастырудың ғылыми-практикалық әдістемесін «Бәсекелік қабілет», «Прагматизм», «Ұлттық бірегейлікті сақтау», «Білімнің салтанат құруы», «Қазақстанның революциялық емес, эволюциялық дамуы», «Сананың ашықтығы» атты 6 басым бағытта әзірлеу. == Университет студенттерінің спорттық жетістіктері == Университет өзінің студенттерінің спорттық жетістіктерімен танымал. Б.Саттарханов – бокстан бірінші олимпиада чемпионы (2000 ж.), Мұхтархан Ділдәбеков – 1999 жылғы әлем чемпионы, 2000 жылғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері, Таңатаров Ақжүрек –Лондон Олимпиадасының&nbsp; қол жүлдегері (еркін күрес), Дидар Хамза және Бағлан Ибрагимов – Джакарта қаласында өткен «Азиада – 2018» чемпиондары, Бек Нұрмағамбетов, Қайрат Ералиев&nbsp; – бокстан әлем чемпиондары, Аширов Меиржан – студенттер арасында еркін күрестен әлем чемпионы, Абдығани Бейбарыс – самбодан әлем чемпионы, Абдрахманов Ғалымжан және Құрымбаев Мади – қазақша күрестен әлем чемпиондары, Серікұлы Арман – таэквондодан әлемдік біріншілік жүлдегері, Паиз Жадра – самбодан әлем чемпионатының күміс жүлдегері, Жылқыбаева Айжан – Азия ойындарының күміс жүлдегері – дзюдо (Джакарта), Жақып Біржан – үш Олимпиада қатысушысы (бокс), Лондон Олимпиадасының қатысушылары Ермек Байдуашев, Жұмағалиев Даурен, Ниязбеков Даулет, дзюдо, самбо, қазақша күрестен ҚР чемпионы – Малимгереев Нұрым, баскетболдан әйелдер командасы – ҚР 2-дүркін чемпионы, универсиадалардың 3-дүркін жүлдегері, Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ құрама командасы – универсиаданың күміс жүлдегері (тоғызқұмалақ, армрестлинг, волейбол, жағажай футболы, таэквондо), универсиаданың қол жүлдегері (карате, еркін күрес, дзюдо, қазақша күрес, футбол, волейбол) т.б. ==Ректорлар== {| class="wikitable" width="100%" style="text-align:center" !№ !Ректорлар ! colspan="2" |Мерзімдері |- !1 |[[Мұрат Жұрынұлы Жұрынов|Жұрынов Мұрат Жұрынұлы]] |'''1991''' |'''1995''' |- !2 |[[Мұстафа Рысұлы|Рысұлы Мұстафа]] |'''1995''' |'''1997''' |- !3 |[[Мұрат Жұрынұлы Жұрынов|Жұрынов Мұрат Жұрынұлы]] |'''1997''' |'''2001''' |- !4 |[[Оразалы Сәбден|Сәбденов Оразалы]] |'''2001''' |'''2003''' |- !5 |[[Серік Жайлауұлы Пірәлиев|Пірәлиев Серік Жайлауұлы]] |'''2003''' |'''2008''' |- !6 |Тәшімов Лесбек Тәшімұлы |'''2008''' |'''2013''' |- !7 |Әбдібеков Уәлихан Сейділдәұлы |'''2013''' |'''2018''' |- !8 |[[Болатбек Серікбайұлы Әбдірәсілов|Әбдірәсілов Болатбек Серікбайұлы]] |'''2018''' |'''2021''' |- !9 |Темірбекова Жанар Амангелдіқызы |'''2021''' | - |} == Танымал түлектер мен студенттер == {| class="wikitable" |'''№''' | '''Аты-жөні''' | '''Жетістіктері''' |- | | colspan="2" |'''Мемлекеттік басқару саласында''' |- |1. |[[Алтай Сейдірұлы Көлгінов|Алтай Көлгінов]] |[[Астана]] қаласының әкімі |- |2. |Рамазан Әлімқулов |Бірыңғай ұлттық тестілеу орталығының директоры |- |3. |Ибадуллаев Азамат Амалулы |«Қазақстан Ипотекалық Компания» басқарма төрағасы |- |4. |Эльвира Азимова |РК Әділет министрі орынбасары |- |5. |Серік Камели |Индустрия және жаңа технологиялар министрлігінде департамент директоры |- |6. |Олжас Құдайбергенов |ҚР Ұлттық банк басшысының кеңесшісі, Макроэкономикалық зерттеулер орталығының директоры |- |7. |Айгүл Сағымбай |Қызылорда облысы әкімінің кеңесшісі |- |8. |Болат Калыков |Атырау облысы транспорт прокуроры |- |9. |Исламбек Төлегенов |Қызылорда облысы Шиелі ауданының прокуроры |- |10. |Дінислам Болатханұлы |Павлодар облысы білім басқармасының бастығы |- |11. |Ержан Иргебаевич Сейтенов |Алматы қ. жер қатынастары басқармасының басшысы |- |14. |Мадияр Балкен |Астана қ. мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының төрағасы |- |15. |Рахымжан Асанғазиев |Қазақстанда Бүкіләлемдік банк жобасы мен бағдарламалар үйлестірушісі |- |19. |Болатбек Дүйсенбекұлы Қыстауов |Түркістан облысы Шардара ауданының әкімі |- |20. |Айнұр Абдрасилқызы |ҚР МСМ Дін істері комитетінің «Дін мәселелері жөніндегі ғылыми-зерттеу және талдау орталығының директоры |- | | colspan="2" |'''Бизнес және кәсіпкерлік саласында''' |- |21. |Айдархан Сарсенбаев |«Азия АгроФуд» АҚ басқарма төрағасы |- |22. |Ербол Шаланов |Директор компании «HEMEN KazTrade Group» компаниясының директоры және Қазақстан-Венгер бірлескен кәсіпорынның атқарушы директоры |- |23. |Еркин Жакыпов |«Savoja Kazakhstan» Қазақстан-Литва бірлескен кәсіпорын директоры |- |24. |Алдаш Айтжанов |«Бәсекелестік саясатты дамыту және қорғау орталығы» АҚ президенті |- |25. |Талгат Тулешулы Андабай |Оңтүстік аймақтық дирекция, «Қазтелерадио» АҚ коммерциялық директоры |- |26. |Мақсат Кожамбек |Жас кәсіпкерлер ассоциациясының төрағасы |- |28. |Накипов Жандулла |Қазақстанда «Акгун Язылым» ЖШС (Түркия) филиалы директоры |- | | colspan="2" |'''Білім, ғылым және өнер саласында''' |- |29. |Досай Кенжетай |Философия және теология ғылымдарының докторы, «Рухани мұра» халықаралық қорының президенті, «Ясауи» ҒЗО (ХҚТУ) директоры |- |30. |[[Алтынай Жорабаева]] |Әнші, халықаралық конкурстардың жеңімпазы |- |31. |[[Бекарыс Шойбеков]] |Ақын, республикалық айтыстардың жүлдегері |- |32. |Ғани Жапишев |«Хабар» агенттігінің жаңалықтар жүргізушісі |- |33. |Серік Сейітман |«Қазақстан» республикалық РТРК бас редакторы, ақын, халықаралық ақындар мүшәйрасының жеңімпазы |- |34. |Аскар Кейкіұлы Дүйсенбі |Ақын, халықаралық ақындар мүшәйрасының жеңімпазы |- |35. |Ержан Нұрымбет |Қуанышбаев атындағы Мемлекетік академиялық драма театрының әртісі, Қазақстан кинематографистер одағының мүшесі, мемлекеттік стипендия иегері |- |36. |Нұржан Халжанов |Әнші, республикалық конкурстардың жеңімпазы |- |37. |Жадыра Нармахан |«Ақжелкен» республикалық журналының бас директоры |- |38. |Марат Оразметов |Түркістан облыстық Сатира театрының директор орынбасары |- |39. |Уфук Тузман |«Түркия дауысы» радиосы Қазақ редакциясының редактор жүргізушісі. Аудармашы, Анкарада «Эльбурс» атындағы Білім және мәдениет орталығының директор орынбасары &nbsp; |- |40. |Ержан Исатаев |Түркістан сазды драма театрының директоры |- |41. |Нұржан Төлендиев |«Алдараспан» әзіл-сықақ театрының директоры |- |42. |Абпазов Айдос |Түркістан гуманитарлық-техникалық колледж директоры, қалалық мәслихат депутаты |- | | colspan="2" |'''Спорт саласындағы жоғары жетістіктер''' |- |43. |[[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов|Бекзат Саттарханов]] |2000 жылы бокстан Олимпиада чемпионы |- |44. |Мұхтархан Дильдабеков |XXVII Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері &nbsp;(2000 жыл) және 1999 ж. Хьюстон қ. өткен &nbsp;бокстан әлем чемпионы |- |45. |Таңатаров Ақжүрек |Лондон олимпиадасының қола жүлдегері (еркін күрес), |- |52. |Бек Нұрмағамбетов |Бокстан әлем чемпионы |- |53. |Біржан Жақыпов |Бокстан әлем чемпионы |- |57. |Дидар Хамза |Джакарта қаласында өткен «Азиада – 2018» чемпионы (дзюдо) |- |58. |Бағлан Ибрагимов |Джакарта қаласында өткен «Азиада – 2018» чемпионы (самбо) |- |60. |[[Қайрат Ералиев]] |Бокстан әлем чемпионы |- |62. |Абдығани Бейбарыс |Әлем чемпионы (самбо) |} == Тағы қараңыз == * Халықаралық түрікмен-түрік университеті * [http://intl.manas.edu.kg/ru «Манас» Қырғыз-Түрік университеті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190222152253/http://intl.manas.edu.kg/ru |date=2019-02-22 }} * ==Сыртқы сілтемелер== * ХҚТУ-нің ресми сайты (http://ayu.edu.kz/) * ХҚТУ-нің электронды кітапханасы (http://lib.ayu.edu.kz/) {{stub}} [[Санат:Қазақстан университеттері]] 1n868mwr9slcq1t2n6uxt2597pwtb5y 3598260 3598077 2026-05-02T06:38:35Z Rasulbek Adil 176232 3598260 wikitext text/x-wiki {{Университет |Аты = Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті |Қысқартылған аты = ХҚТУ |Эмблемасы = [[Сурет:Yesevi.edu.kz@mail.ru.jpg|150 px]] |Сурет =[[Сурет: Mktu.jpg|250 px]] |Бұрынғы атауы = Қожа Ахмет Ясауи атындағы Түркістан мемлекеттік университеті |Құрылған жылы = 1991 |Президенті = Темірбекова Жанар Амангелдіқызы |Магистратура = |Резидентура = |Орналасқан жері = [[Қазақстан]], [[Түркістан қаласы]] |Мекенжайы = [[Қазақстан]], [[Түркістан облысы]], [[Түркістан қаласы]], 161200, Бекзат Саттарханов даңғылы, 29 |Сайты = http://ayu.edu.kz/ |Марапаттары = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = |edu_region = |Студенттер=10 000-ға жуық}} '''Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті''' — Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ ({{Lang-tr|Hoca Ahmet Yesevi Uluslar arası Türk-Kazak Üniversitesi}}) — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]], [[Түркістан облысы]], [[Түркістан (қала)|Түркістан қаласында]] орналасқан [[ЖОО|жоғары оқу орны]]. == ХҚТУ құрылуы == Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті – Қазақстанның озық көп салалы университеттерінің бірі. Ахмет Ясауи университеті жыл сайын университеттердің ұлттық рейтингісінде ондықтың қатарынан &nbsp;(2018 ж. 6-шы орын) көрініп жүрген, заманауи білім және ғылым саясатын жүзеге асыратын, тұрақты кәсіби және тұлғалық дамуды басшылыққа алатын инновациялық университет. Университет классикалық профильдегі университеттердің арасында ең алғашқысы, мұнда тұңғыш рет сонау 1992 жылы жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі медициналық мамандар даярлығы ашылған болатын. Университет құрамында медициналық факультеті бар халықаралық «full university» жоғары оқу орындарының категориясына кіреді. &nbsp; Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінде бакалавриат, интернатура, &nbsp;магистратура, резидентура және докторантура сияқты көп деңгейлі бағдарламалар жүйесі негізінде жоғары базалық білім беруді қамтамасыз етеді. Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетіне қабылдау мемлекеттік білім беру гранттары, келісімшарт (ақылы) және Түркия квотасы негізінде 105 мамандық бойынша білікті мамандарды даярлауды жүзеге асырады. Университет құрамында 10 факультет, Мемлекеттік басқару және экономика жоғары мектебі, кәсіби колледж, 6 ғылыми-зерттеу институты, докторлық диссертацияларды қорғау бойынша мамандандырылған диссертациялық кеңес қызмет көрсетуде. Университетте 10 мыңға жуық студент, интерндер, магистранттар, резиденттер мен докторанттар білім алуда. == Тарихы == Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің ашылу және қалыптасу тарихы түркі өркениетінде ерекше орын алған Түркістан қаласының 1500 жылдық тарихымен байланысты. Көне қаланың айрықша геосаяси орналасуы мен оның түркі халықтарының мойындалған рухани орталығы ретіндегі маңызын ескере отырып университетті заманауи жоғары білікті мамандарды даярлаумен қатар құрудың негізгі мақсаты түркі халықтарының ғылыми және мәдени көне орталығы, түркі әлемінің заманауи рухани астанасы – Түркістан қаласын жандандыру және дамыту болып табылады. Университет Қазақстан Республикасының тұңғыш президенті Н.Ә. Назарбаевтың жеке бастамасымен 1991 жылы 6 маусымда ашылған болатын (1991 жылғы 06 маусымдағы 329 жарлық, Алматы). Қазақстан Республикасының президенті Н.Ә. Назарбаевтың және Түркия Республикасының премьер-министрі Сүлейман Демирелдің ресми кездесуі кезінде 1992 жылдың 1 мамырында «халықаралық университетті» құру туралы уағдаластыққа қол жеткізілген болатын. 1992 жылы 31 қазанда Анкарада Қазақстан Республикасы мен Түркия Республикасының Үкіметтері арасында осы оқу орнын «Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті етіп қайта құру туралы» келісімге қол қойылды. Келісім Қазақстан және Түркия Парламенттері ратификациялағаннан кейін күшіне енді. Университеттің Қазақстан үшін бірыңғай корпоративті басқару жүйесі бар. Қазақстан және Түркия үкіметтері бекіткен Жарғыға сәйкес Үкіметаралық Өкілетті Кеңес (Анкара) Жоғары басқару органы болып табылады, ол университеттің жалпы басшылығын паритеттік бастамада қамтамасыз етеді және он кеңес мүшесінен тұрады, оның ішінде бес мүшесін Қазақстан Республикасы Үкіметі, қалған бес мүшесін Түркия Республикасы Үкіметі тағайындайды. Қаржыландыру республикалық бюджеттен және Түркия Республикасы бюджетінен жүргізіледі. Қ.А. Ясауи атындағы ХҚТУ құрылған күннен бастап әрдайым екі бауырлас түркі тілдес мемлекет басшыларының назарында, олар университетке бірнеше рет ресми сапармен келіп, түркі тілдес мемлекеттердің студент жастары арасынан қазіргі заманға сай мамандарға интернационалды тәрбие беру және сапалы даярлау орталығы ретінде оған әрдайым айрықша көңіл бөлді. Ахмет Ясауи университеті — түркі әлеміндегі бірегей университет, ЖОО-да әлемнің 17 елінің жастары мен 30 ұлт пен ұлыс өкілдері арасында мәдениетаралық диалогы мен ұлтаралық толерантты тәрбие жүріп жатыр. Қазіргі жаһандану жағдайында Түркі тілдес әлемді рухани біріктіруші білім беру орталығы ретінде Ахмет Ясауи университетінің идеологиялық маңызы зор. 2018 жылдан бастап ХҚТУ түркі тілдес мемлекет университеттер Кеңесінің төрағасы болып табылады, оған Түркияның, Қазақстанның, Қырғызстанның, Әзербайжанның 19 университеті кіреді. Университет '''миссиясы''' – түркі тілдес мемлекеттер мен қауымдастықтардан келген жастар үшін&nbsp; сапалы білім ұсыну, инновациялық білім мен ғылыми зерттеулер саласында көшбасшы болу. '''Мақсаты''' – &nbsp;инновациялық ғылыми және білім беру технологияларын белсенді ендіретін, қарқынды түрде дамушы университет құру. '''Басты құндылықтар''': Рухани жаңғыру. Достық, теңдік және толеранттылық, Ашықтық, Өнегелілік, Кәсіпқойлық, Инновациялылық. Университет 2007 жылдың мамырында Болон декларациясына қосылу туралы Меморандумға қол қойды және 2010 жылғы қыркүйекте Болон декларациясының негізі болып табылатын Университеттердің Ұлы Хартиясына қол қойды. Егер 1991 жылы бірінші іріктеу нәтижесінде университетке 332 студент қабылданса, онда қазіргі студенттер контингенті 10 мыңға жуық студентті, интерндерді, магистранттар мен докторанттарды құрайды, оның ішінде 1,5 мыңға жуық студент (контингенттен 15%) алыс және таяу шетелдің түркі тілдес мемлекеттерінен келген.&nbsp; Үкіметаралық келісімшарттарға сәйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі жыл сайын Қ.А. Ясауи атындағы ХҚТУ үшін алыс және таяу шетелдің түркі тілдес мемлекеттерінің студент жастарын оқытуға 200 арнаулы мемлекеттік білім беру грантын бөледі. Университетке ең дарынды және талантты жастарды тарту мақсатында Үкіметаралық Өкілетті Кенестің шешімімен (Анкара) Түркия бюджетінен жыл сайын ҰБТ қорытындысы бойынша ең жоғары ұпай алған, бірақ мемлекеттік білім беру грантын алу конкурсынан өтпеген қазақстандық талапкерлер үшін 500 білім беру гранты бөлінеді. Білім беру қызметі бакалавриаттың 54, магистратураның 30, PhD докторантураның 11, резидентураның 3, интернатураның 7 мамандықтары бойынша жаратылыстану, гуманитарлық, экономикалық, заң, әлеуметтік, медициналық, техникалық ғылымдар, білім беру, бизнес, қызмет көрсету және өнер бағыттары бойынша жүзеге асырылады. 2018-2019 оқу жылы университетте 71 доктор, 282 ғылым кандидаты, 67 РhD доктор жұмыс істейді. Оның ішінде 5 % - Түркия мен басқа мемлекеттерден келген шетелдік оқытушылар. &nbsp; Оқу қазақ, түрік, орыс және ағылшын тілдерінде жүргізіледі. ==Оқу үдерісі== Университетте үш деңгейлі оқыту жүйесі: Болон үдерісі талаптарына сәйкес бакалавриат-магистратура-докторантура (резидентура) ендірілген. ===2018-2019 оқу жылы=== * алдыңғы қатардағы ЖОО-ның озық әлемдік тәжірибесіне бағдарланған білім беру бағдарламалары, сондай-ақ «Зауыт-Университет» және «Major and Minor» үлгісі бойынша тәжірибеге бағдарланған заманауи оқыту қағидалары түрлендірілді және үйлестірілді; * шетел профессорлары мен мамандар арқылы еуропалық тәжірибемен және әдістермен алмасу, оларды оқу үдерісіне жаңа инновациялық технологияларды трансляциялау мақсатында университетке шақыру тұрақты негізде жүзеге асырылады; * бакалавриат деңгейінде техникалық мамандықтар мен экономика үшін «Кентау трансформатор зауытымен» дуалды оқыту жүйесі бойынша білім беру бағдарламалары әзірленді; * педагогикалық мамандықтар бойынша оқу бағдарламаларына орта мектептің инновациялары (Назарбаев интеллектуалды мектеп тәжірибесі бойынша жаңартылған мазмұн, критерийлік бағалау, сыни ойлау және т.б.) ендірілуде; * ҚР Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы мен Назарбаев университетінің жобалық тәсілі мен тәжірибесі негізінде [http://gspa.ayu.edu.kz/ Мемлекеттік басқару және экономика жоғары мектебі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190226084624/http://gspa.ayu.edu.kz/ |date=2019-02-26 }} құрылды; * студенттердің шетелдік жоғары оқу орындарымен академиялық ұтқырлық бағдарламалары кеңейтілген; * 3+1, Эразмус + білім беру бағдарламаларын, қос диплом бағдарламаларын, шетелде білім алушылардың тәжірибесін батыстық ЖОО-на бағыттар бойынша ендіру; &nbsp; * университетті басқару жүйесіне Болашақ, Мевлана, Эразмус т.с.с. бағдарламалар аясында шетелдік оқу орындарында менеджмент саласында кәсіби біліктілікті жетілдіру арқылы әлемдік тәжірибе енгізілді; * Түркияда магистратура және PhD докторантура бағдарламалары бойынша арнаулы оқу арқылы дәрежелі оқытушылардың үлесі артты; * Инновациялық инфрақұрылымды дамыту элементтері (технологияларды коммерциализациялау оффисі, технопарк, стартаптар т.б.) құрылуда; * тренингтік Кәсіби даму орталығы құрылды (университеттің ОПҚ мен қызметкерлер үшін), мұнда оқытушылардың кәсіби шеберлігі мен біліктілігі арттырылады, озық университеттердің (Назарбаев Унтиверситет, Мармара, Гази университеттері т.б.) тәжірибесін трансляциялау арқылы олардың кәсіби дағдылары жетілдіріледі; * жаңа Түркістан облысының экономика және әлеуметтік сала қажеттіліктеріне сәйкес агрономия, ветеринарлық медицина, құрылыс, сәулет, жобалық менеджмент сияқты жаңа перспективті мамандықтарды ашу бойынша жұмыс жүргізілуде; * «Атамакен» ҰКП Түркістан филиалымен, жұмыс берушілермен оқу бағдарламаларын жаңарту бойынша белсенді жұмыс жүргізілуде; * Университетте зертхана, интернет-кластар, спутниктік бейнеконференция жүйесі (онлайн режимінде озық шетел ғалымдарының лекциялары), жаңа бағыттағы компьютерлер, оқу кабинеттері бар, онда оқу үдерісін қарқындатуға және ғылыми зерттеулер өткізуге мүмкіндік беретін зертханалық жабдықтар, макеттер бар; * Назарбаев Университеті тәжірибесі негізінде Үкіметаралық Өкілетті Кенестің шешімімен дайындық факультетінде «Foundation» бағдарламасы ашылды, оның мақсаты тыңдаушыларды ағылшын және түрік тілдеріне көп деңгейлі тереңдетіп оқыту. Аталмыш бағдарламаға республикалық конкурс қорытындысы бойынша Түркия грантын алған Қазақстан азаматтары және Қазақстан Үкіметінің грантына түскен шетелдіктер қабылданады. «Foundation» бағдарламасы бойынша оқуын сәтті аяқтағандар өздерінің таңдаған бакалавриат мамандығының 1 курсына қабылданып, одан кейін арнайы көптілді топтарда оқиды; * жыл сайын Республикалық «Ясауи» пәндік олимпиадасы (іріктеу онлайн режимінде, қорытынды сынақ және бағалау тікелей университетте) өткізіледі. Олимпиада жеңімпаздарына университетте тегін білім беру сертификаты табысталады. == Факультеттер/мектептер == *[http://gspa.ayu.edu.kz/ Мемлекеттік басқару және экономика жоғары мектебі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190226084624/http://gspa.ayu.edu.kz/ |date=2019-02-26 }} *[http://ayu.edu.kz/faculties/of-natural Жаратылыстану факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/engineering Инженерия факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/social-sciences Әлеуметтік ғылымдар факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/faculty-of-humanities Гуманитарлық ғылымдар факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/philology Филология факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/art Өнер факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/medicine Медицина факультеті] *[http://ayu.edu.kz/faculties/stomatology Стоматология факультеті] *[http://ayu.edu.kz/diplomnan-keingi-bilim-beru-fakulteti Университеттен кейінгі медициналық білім беру факультеті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191031212737/http://ayu.edu.kz/diplomnan-keingi-bilim-beru-fakulteti |date=2019-10-31 }} *[http://ayu.edu.kz/faculties/preparation-faculty Дайындық факультеті («Foundation»)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190119183125/http://ayu.edu.kz/faculties/preparation-faculty |date=2019-01-19 }}. == Институттар == *[http://ayu.edu.kz/turkology-research-institute-turkologiya-jurnali «Түркология» ғылыми-зерттеу институты] *[http://ayu.edu.kz/structural-units/archeology-research-institute «Археология» ғылыми-зерттеу институты] *[http://ayu.edu.kz/jasaui-atyndagy-gylymi-zertteu-ortalyq «Ясауи» ғылыми-зерттеу институты] *[https://eurasian-research.org/kk «Еуразия» ғылыми-зерттеу институты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190207015945/https://eurasian-research.org/kk |date=2019-02-07 }} *[http://ayu.edu.kz/structural-units/natural-sciences-research-institute «Жаратылыстану» ғылыми-зерттеу институты] *[http://ayu.edu.kz/ecology-research-institution «Экология» ғылыми-зерттеу институты] == Университетке қарасты == * Студенттер кәсіподағы *[http://lib.ayu.edu.kz/ Ғылыми кітапхана] * Ясауи колледжі * ХҚТУ тарих мұражайы * Түркі халықтарының тарихи панорамалық мұражайы * «Ясауи» мұражайы * ХҚТУ КТК командасы * «Би султан» би ансамблі * Халық аспаптары фольклорлық ансамблі * Студенттік драма театры * Түркі жастарының мюзикл театры * Университет студенттерінің вокалды-аспап ансамблі * Ақпараттық орталық * ХҚТУ Хабарлары *[http://ayu.edu.kz/campus-live/yasaui-gazeti «Ясауи» газеті] * Қызметкерлер кәсіподағы * Түлектер ассоциациясы * Жұмыс берушілер кеңесі *[http://ayu.edu.kz/structural-units/damu_jane_kordinasia_deportment/t-ran-baspahanasy «Тұран» баспасы] * ХҚТУ дебаттық клубы * ХҚТУ интеллектуалды клубы * Студенттер дискуссиялық клубы * 50- ге жуық өзге де студенттер бірлестігі, клубтар мен ұйымдар * «Ясауи» интернет-радио == Медициналық клиникалар == Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті – медицина факультеті студенттерінің теориялық білімі мен іс-тәжірибесін үйлестіретін 120 науқас орынға арналған Клинико-диагностикалық орталық пен Стоматологиялық поликлиникасы бар Қазақстандағы жалғыз университет. Клинико-диагностикалық орталық (Клиника) университеттің медицина факультетінің әлеуеті өте зор тәжірибе базасына ие, стандарттарға толық жауап беретін, заманауи диагностикалық құрал-жабдықтармен жабдықталған озық денсаулық сақтау мекемесі ретінде құрылған. Клинико-диагностикалық орталықтың құрылысы Түркия Республикасымен қаржыландырылып, 2006 жылы аяқталды. Қазіргі таңда клиника Түркістан қаласы мен аймақ тұрғындарына сапалы медициналық қызметтер ұсынуда. Клиниканың қызметі үш негізгі бағытта жүзеге асырылады: медициналық көмек көрсету, денсаулық сақтау саласында мамандар әзірлеу және дәрігерлерді дипломнан кейінгі даярлау бағыты. Университеттің Клиника-диагностикалық орталығы стационарлық мамандандырылған және жоғары мамандандырылған медициналық көмек, мамандандырылған жедел медициналық көмек көрсетеді, бір ауысымда 50-60 адам қабылдау мүмкіндігі бар травматологиялық пункт жұмыс істейді. Жыл сайын клиникаға медициналық көмекке 65 мың адам жүгінеді, 7 мыңға жуық науқас стационарлық емдеуден өтеді, 1500-ге жуық науқасқа аса күрделі ота жасалады. 2019 жылдан бастап заманауи құрал-жабдықпен жабдықталған стоматологиялық клиника өз жұмысын бастайды. == Қашықтан білім беру технологиялары == 2001 жылы Анкарада орналасқан және Еуропадан, Түркиядан, ТМД-дан, Қазақстаннан 7 000-ға жуық білім алушы, Түркияның озық университеттерінің 120 астам ОПҚ орта, жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің 16 мамандығы бойынша колледж – бакалавриат – магистратура бағдарламаларын жүзеге асыратын ТҮРТЕП халықаралық қашықтықтан оқыту институты құрылды. Бүгінде ТҮРТЕП онлайн білім беру саласындағы көшбасшы, оның тәжірибесін Түркияның озық ЖОО қабылдауда. ТҮРТЕП-тің оң тәжірибесі негізінде 2016 жылдың қаңтарында Үкіметаралық Өкілетті Кенестің шешімімен Түркістанда пилоттық режимде магистратураның 5 мамандығы бойынша ҚазТеп (қазақ тілінде қашықтықтан білім беру технологиясы) қашықтықтан білім беру институты ашылды. ҚазТЕП-те қашықтықтан оқытудың озық тәжірибесі 2019 жылдан бастап бакалавриаттың 20 мамандығы және магистратураның 8 мамандығы бойынша жүзеге асырылатын болады. ҚазТЕП-тің мақсатты аудиториясы – бұл оқу кестесі мен білім беру траекториясы &nbsp;қолайлы, қазіргі заманға сай озық білім беру тәжірибесі негізінде өзінің тұрғылықты орны мен уақытына қарамастан қашықтықтан екінші жоғары білімді немесе колледжден кейінгі білімді, сондай-ақ магистрлік дәреже алғысы келетін өндірісте жұмыс істейтін тұлғалар. Қазіргі таңда ҚазТЕП өзінің білім алушыларына төмендегілер негізінде сапалы білім бере алады: * авторлық қашықтықтан оқыту курстарын әзірлеу үшін Қазақстан Республикасының озық ғалымдары мен профессорларын тарту; * заманауи ІТ технологияларды тиімді пайдалану; * барлық ЖОО мен өндірістен озық ғалымдар мен мамандардың мүмкіндіктерін жинау; * тьютор-мықты тәжірибешілердің өз саласында өткізетін практикалық вебинарлары; * ыңғайлы төлем формасымен дербес оқу кестесі. Білім беру бағдарламаларын әзірлеуде өз саласында беделге ие бағыттар бойынша ірі мамандар тартылған болатын, сондай-ақ өзге ЖОО-ның мамандар даярлаудың ерекшелігі мен еңбек нарығы жан-жақты зерттелген болатын. ҚазТЕП-тің мақсаты – халықаралық тәжірибе негізінде Қазақстан Республикасы жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру саласында қашықтықтан білім берудің жаңа тармағын құру. == Ғылым == Қ.А. Ясауи атындағы ХҚТУ-дің ғылыми-зерттеу және инновациялық қызметі негізінде білімді, ғылым мен инновациялық қызметті одан әрі біріктіру үдерісі қамтылған. Университет ғалымдары түркология, археология, дінтану, тарих, экономика, математика, физика, ақпараттық технологиялар, электроэнергетика, биотехнология, медицина т.с.с. салада зерттеулер жүргізуде. Жалпы зерттеулер ҚР-да ғылымды дамытудың 7 басым бағытының ішінде 5 бағыт аясында жүргізіледі: табиғи, оның ішінде су ресурстары, геология, қайта өңдеу, жаңа материалдар мен технологиялар, қауіпсіз бұйымдар мен конструкцияларды тиімді пайдалану; энергетика және машина құрылысы, ақпараттық, телекоммуникациялық және ғарыштық технологиялар, жаратылыстану ғылымдары аясында ғылыми зерттеулер; өмір және денсаулық туралы ғылым; елдің экономикалық өсуі, қауіпсіздігі мен бәсекеге қабілеттілігін нығайту үшін «Мәңгілік елдің» қажетті ғылыми негіздері. Университет қазіргі таңда перспективті және ұзақ мерзімді сипаттағы іргелі және қолданбалы ғылыми зерттеулердің орындаушысы болып табылады. Университеттің өз ғылыми мектептері құрылды, аймақты әлеуметтік-экономикалық және ғылыми-техникалық дамытудың өзекті мәселелерін шешу мүмкіндіктері мен ғылыми дайындамалары бар. Университеттің ғылыми-зерттеу жұмысы білім алушыларды ҒЗЖ мемлекетік бюджеттік бағдарламалар мен түрлі келісімшарттар бойынша орындау үшін білім беру қызметімен өзара байланыстырыла отырып тарту арқылы жүргізіледі. Университетте: * «ҚР Ұлттық мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптама орталығы» АҚ-да бекітілген, университеттің Үкіметаралық Өкілетті Кенесінің 150,0 млн. теңгеге қаржыландыратын ҒЗЖ-ның 12 бастамашы бағыттары; * 11 ЖОО ішілік жобалар; * 13 шаруашылық келісімшарт жобалары; * ҚР Ғылым комитеті қаржыландыратын 11 гранттық жоба бар (2018-2020 ж.ж.); * коммерциаландыру бойынша ғылыми гранттар – университет ғылымын дамытудың жаңа бағыты: республикалық конкурс қорытындылары бойынша Коммерциаландыру бойынша ғылым қорынан 4 ірі грант алынды. Түркияда шығарылатын «Bilig» университет журналы Clarivate Analytics (Tomson Reuters) және Scopus озық халықаралық ғылыми базаларда индексацияланған, ХҚТУ «Хабаршы» журналы ҚР БҒМ Бақылау комитетінің ұсынылған басылымдар тізіміне 2018 жылдың желтоқсан айында қосылған.&nbsp; Технологияларды коммерциализациялау кеңсесі ашылды, ол университетте құрылатын инновациялық инфрақұрылымның негізгі базалық элементі болып табылады. 2018 жылдың қарашасында Кентау қаласында Кентау трансформатор зауытымен (КТЗ) энергетика, сандық ақпараттық-коммуникациялық технологиялар саласында Технопарктің негізі қаланды. Оның дамуы ODTÜ,&nbsp; BILKENT КИБЕРПАРК, Мармара, Гази, Йылдыз университеттері сияқты Түркия университеттерінің озық технопарктерін құру тәжірибесі негізінде жүзеге асырылатын болады. Студенттер технопаркте әзірленген: «КТЗ мамандары үшін виртуалды жұмыс кеңістігі», «КТЗ үшін электронды құжатайналым жүйесі», «Түркістан аймағы тарихи-мәдени ескерткіштерінің 3D тур» Стартап жобаларын жүзеге асырды.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Түркістан экономикалық еркін аймақта (Түркістан облысы әкімшілігімен бірлесе) ХҚТУ Технопаркін құру жоспарланған. Университетте «Цифрлы Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы аясында Түркістан қаласында ендіруге «Smart campus» және «Smart қала» концепциялары әзірленді. &nbsp; Екі талантты жас ғалым, «Дене тәрбиесі және спорт» кафедрасының PhD докторлары Омаров Бақытжан және Баймуханбетов Бағдат ең ірі әлемдік Scopus (ELSEVIER) компаниясы ұйымдастырған Орталық Азия үшін «BestResearcherinHumanities» категориясында Scopus Award-2018 конкурсында жеңіске жетті. Үкіметаралық Өкілетті Кенестің шешімімен университет құрылымына Түркістан аймағының әлеуметтік саласын, экономиканы дамыту мәселелерімен айналысатын «Еуразия» ҒЗИ қосылды. Университеттің археолог-ғалымдары осы жылдың күзінде ежелгі Сығанақ қалашығында ауқымды жұмыстар кешенін жүргізді, бұл осы нысанды ЮНЕСКО мәдени мұра тізіміне қосу бойынша мәселені көтеруге септігін тигізді.&nbsp; Университеттің археолог-ғалымдары: «Орта түрік жазбаша ескерткіштер тілінде этномәдени атаулар және олардың заманауи түркі тілдерінде көрінісі», «Мұрағатта және қолжазба орталықтарында Түркістан өлкесінің аңыз әңгімелері мен ертегілері: археографиялық зерттеу, жарияланым, пікірлер» (жүз томға кірмеген материалдар), «Орыс дерек көздерінде Түркістан өлкесінің тарихы бойынша тарихи- -этнолингвистикалық көздер», «Түркістан өлкесінен шыққан шығыс әлемінің танымал тұлғалары мен ойшылдары», «Ежелгі Қаңлы халқының жазба мұрасы» жобаларын белсенділікпен әзірлеуде. «Қазақстан ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясы» президиумымен инновациялық биотехнология әдістерін пайдалану және және Оңтүстік Қазақстанның қола дәуірінен бастап бүгінге дейінгі мәдени және генетикалық басымдығын зерттеу негізінде аймақтың ауыл шаруашылығын дамытуға бағытталған екі жоба мақұлданды. &nbsp; Университеттің ғылыми жұмыстарын қаржыландырудың жалпы сомасы шамамен 1 млрд. теңгені құрайды (университеттің тартылған бюджетінің 15% -ы). ҚР БҒМ Ұлттық биотехнология орталығы, ҚР БҒМ Ақпараттық және есептеу технологиясы институты, ҚР БҒМ Тарих және этнология институты сияқты мемлекеттің озық ғылыми орталықтарымен ынтымақтастық туралы меморандумдар мен келісімшарттарға қол қойылды. ===ХҚТУ-нің ғылыми басылымдары=== * &nbsp;&nbsp; Clarivate Analytics, Scopus (<nowiki>http://ayu.edu.kz/scientific-publications</nowiki> мәліметтер базасына кіретін «Bilig» (Түркияда шығарылады); * &nbsp;&nbsp;«Ясауи университетінің хабаршысы» (философия, тарих, педагогика, филология бағыттары ҚР БҒМ БҒСБК басылымдар тізіміне &nbsp;қосылды;&nbsp; * &nbsp; «Түркология»; * &nbsp; «Қ.А. Ясауи атындағы қазақ-түрік университетінің хабарлары (математика, физика, информатика сериясы)»; * &nbsp; «Ayhaber», «Азия-Европа», «Е-бюллетень» ғылыми-танымал және ақпараттық-сараптама журналдары (<nowiki>http://eurasian-</nowiki> research.org/kk/research/asya-avrupa; * &nbsp; «Ясауи университеті» университет газеті. ===Ботаникалық бақ=== Университеттің Арал-Сырдария экологиялық қолайсыз аймақта құрылған &nbsp;және ЮНЕСКО халықаралық сыйлығын алған Ботаникалық бағы бар. Ботаникалық бақтың жалпы алаңы 88 га. Бақтың құрылуын 1992 жылы ҚР ҰҒА Ботаникалық ғылыми-зерттеу институты қарап бекітті. Қазақстан, Ресей және Өзбекстан ғалым-ботаниктерінің ойынша Түркістан ботаникалық бағы биологиялық және экологиялық мәселелерді шешу бойынша интродуктивті ғылым орталығы болып табылады. Ботаникалық бақ университеттің жаратылыстану және медицина факультеттері үшін оқу полигоны болып саналады, мұнда оқу-әдістемелік және ғылыми-өндірістік қызмет жүзеге асырылады. Қазақстанда мұндай бақ тек ХҚТУ аймағында ғана бар. Ботаникалық бақта декоративті және жеміс ағаштарының 150 түрі мен сорты кездеседі. Ботаникалық бақ негізінде «Ғылым қоры» грантының қолдауымен ҒЗИ нәтижелерін коммерциализациялау бойынша 282 млн. теңге мөлшерінде ірі жобаны жүзеге асыру басталды, оның нәтижелері Түркістан қаласы аумағында «жасыл белбеуді» орналастыруға бағытталатын болады. &nbsp; == Сапа менеджменті == 2018 жылдың желтоқсанында ХҚТУ Түрік стандарттау институтымен TSE (Türk Standardlari Enstitüsü) ISO 9001:2015 талаптарына сәйкес сапа менеджменті жүйесін сертификациялау процедурасынан өтті. &nbsp; ===Рейтинг=== Білім сапасын қамтамасыздандыру бойынша тәуелсіз қазақстандық агенттіктің 2018 жылғы рейтингісіне сәйкес ХҚТУ республиканың көп салалы университеттерінің арасында 6-шы орынды иеленеді. БСҚТҚА (Білім сапасын қамтамасыздандыру бойынша тәуелсіз қазақстандық агенттік) жасаған рейтингке сәйкес 2018 жылы ХҚТУ-нің білім беру бағдарламалары келесідей орынды иеленеді: '''1-ші орын''' – 5В050700 – Менеджмент, 6М050700 – Менеджмент, 5В011400 –&nbsp; Тарих. '''2-ші орын''' – 5В050600 – Экономика, 5В010900 – Математика, 5В011200 – Химия. 5В090200 –Туризм. '''3-ші орын''' – 5В060800 – Экология. 2018 жылы «Атамекен» ҰКП рейтинг қорытындысы бойынша университеттің 5В060800 – Экология білім беру бағдарламасы ҚР 40 ЖОО білім беру бағдарламалары арасында 2-ші орынды иеленді. Университет 2018 жылы Academic Ranking of World Universities-European Standard ARES-2018 ('''ARES-2018''') Халықаралық жоғары оқу орындар рейтингісінде Қазақстанның 96 ЖОО арасында '''11-ші орынды''' иеленді. Рейтингті Еуропалық ғылыми-өнеркәсіптік палата жүргізді. ARES-2018 &nbsp;рейтингісіне Жоғары білім беру сапасын қамтамасыз ету бойынша еуропалық ассоциация мен Жоғары білім сапасын қамтамасыз етудің еуропалық тіркелімнің қабылдаған және Еурокомиссияның мақұлдаған Еуропалық университеттік білім беру стандартының жаңа ережелері қосылды. &nbsp; === Аккредитация === Университет Қазақстанның екі негізгі аккредитациялық агенттіктерінде БСҚТҚА (Білім сапасын қамтамасыздандыру бойынша тәуелсіз қазақстандық агенттік), АРТА (Аккредиттеу және рейтингтің тәуелсіз агенттігі) институционалды және мамандандырылған аккредитациядан өтті. АРТА Білім беру сапасы кепілдігі бойынша агенттіктердің Еуропалық тізіліміне (EQAR) &nbsp;қосылған және ТМД елдерінің ішіндегі Бүкіләлемдік Медициналық Білім Федерациясы (WFME) мойындаған жалғыз ұйым болып табылады. == Даму стратегиясы == 2018 жылдың қарашасында Қ.А. Ясауи атындағы ХҚТУ Үкіметаралық Өкілетті Кенестің шешімімен университеттің 2023 жылға дейінгі Стратегиялық даму жоспары мақұлданды, ол келесідей стратегиялық басымдықтарды қарастырады: оқыту сапасы мен кәсіби білімді дамыту, тәжірибелік-бағдарланған озық зерттеулерді ұйымдастыру, тиімді серіктестік және халықаралық серіктестікті дамыту, тиімді корпоративтік басқару және инфрақұрылым мен ресурстарды дамыту. 2015 жылдың қыркүйегінде түркі тілдес мемлекет басшыларының V Саммитінде Қазақстан Республикасының президенті Н.А. Назарбаев «ортақ білім беру кеңістігін қалыптастыруды жылдамдату мақсатында Түркістан қаласындағы Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетін бүкіл түркі әлемінің оқу орнына айналдыру қажет» деген маңызды бастаманы алға тартты. == Серіктес-университеттер == ХҚТУ 50-ден астам университеттермен ынтымақтастық етеді. Орташа есеппен, 100-ге жуық студент жыл сайын шетелге оқуға жіберіледі. Серіктес-университеттер қатарында: <br /> {| class="wikitable" |'''Мемлекет &nbsp; &nbsp;''' | '''Университет''' |- |Түркия |Gazi University, Middle East Technical University, Hacettepe University, Marmara University, Yildiz Technical University |- |Ұлыбритания |Coventry University, Middlesex University, Brunel University |- |АҚШ |University of Nebraska, Ohio University |- |Франция |University of Lille |- |Италия |University of Florence |- |Испания |Technical University of Valencia |- |Польша |University Of Lodz |- |Ресей |Санкт-Петербор мемлекеттік политехникалық университет |} == ХҚТУ университет кешені == Материалдық-техникалық базаның жабдықталу деңгейі бойынша университет Қазақстанның озық ЖОО-ның бірі болып саналады. &nbsp;Университеттің студенттер қалашығы (кампус) ауданы 227 гектар территорияны алуда. Оның ішінде 88 гектары - ботаникалық баққа, 80 гектары оқытушы-профессорлар құрамына арналған екі қабатты коттедждердің тұрғын үй кешеніне бөлінген, ал 59 гектарға оқу ғимараттары, спорт кешені, 800 орынға арналған Мәдениет орталығы мен басқа да ғимараттар орналасқан. Ашық және жабық спорт алаңдарының жалпы ауданы – 50 000 шаршы м. жоғары. Қалашық аумағында 1 500 орынға арналған жатақханалар кешені, «Тұран» қонақүйі, 400 орынға арналған студенттер асханасы орналасқан. Университет құрамына Түркістан, Кентау, Шымкент қалаларындағы оқу корпустары мен жатақханалар кешені, 84 орындық үш жұлдызды «Яссы» қонақүйі, жабық жүзу бассейні кіреді. Университет қалашығын салу үшін Түркиядан 100 млн долларға жуық қайырымдылық қаржы құралдары тартылған болатын. Кампус құрылысы Түркістан қаласының өзіне де оң әсерін тигізді: ол тарихи ғана емес, заманауи студенттер қалашығына айналды. &nbsp; Университет кешені (кампус) Б.Саттарханов 29 даңғылы бойынша орналасқан. Кешен құрылысы 1996 жылы басталған болатын. Жобаны озық қазақстандық және түркиялық мамандардың авторлық ұжымы әзірледі. Құрылыс екі кезекпен жүзеге асырылды: бірінші кезек гуманитарлық, жаратылыстану, медицина факультеттерінің оқу корпустарын, ректорат және ғылыми-зерттеу мақсатындағы ғимараттарды, Мәдениет орталығын, жатақханаларды, спорт кешенін, поликлиниканы, шаруашылық құрылғыларды салудан тұрды; екінші кезек жаратылыстану ғылымдары, инженерия, ғылыми-зерттеу институттары, зертханалар мен 400 мың дана кітапқа арналған кітапхана, жатақханалар т.б. құрылысын салуды көздеді. 2018 жылдың қарашасында Үкіметаралық Өкілетті Кенеспен ХҚТУ дамытудың жаңа Бас жоспары бекітілді, ол алдағы 5 жылда жаңа корпустар мен жатақханалар салуды қарастырады: 1-ші кезең – 2500 орынға арналған оқу корпусы, 500 орындық студенттер жатақханасы, ОПҚ үшін 6 сегізпәтерлі екіқабатты коттедж, Ботаникалық бақта оқу-практикалық дәрістер өткізуге арналған ғимарат, Студенттерге қызмет көрсету орталығының кешенді ғимараты. 2-ші кезең – 500 орындық ОПҚ арналған ғимарат, 600 орынға арналған студенттер жатақханасы, автотехника паркі. 3-ші кезең – 500 орындық оқу корпусы, колледж үшін 1000 орынға арналған оқу корпусы, колледж үшін 600 орынға арналған студенттер жатақханасы, 60 орынға арналған балалар бақшасы, әскери кафедраға арналған ғимараттар кешені, Ғылыми-зерттеу орталығының, Интеллектуалды мектептің, Орталық кітапхананың, әлеуметтік-мәдени нысандардың, сауда орталығының ғимараттар кешені, қоғамдық тамақтану және банк қызметтері кешені, оқытушылар үшін отбасылық жатақхана. == ХҚТУ студенттер ректораты. Студенттік клубтар мен ұйымдар == ХҚТУ студенттер ректораты – мүшелері студенттер контингентімен сайланатын және университет әкімшілігінде студенттердің мүдделерін танытатын ұйым. Ректорат мүшелері дауыс құқығына ие бола отырып ЖОО-ның барлық комитеттерінің жұмыстарына қатысады. 2016-2018 оқу жылы студенттер ректорының міндетін - Берікбаев Диас, 2018 жылдан бастап Тұрсынхан Уміт атқаруда. ХҚТУ базасында 50-ге жуық студенттер клубы жұмыс істейді, оның ішінде: «ШАҢЫРАҚ», «Түркі әлемінің жастары» студенттер клубының басқармасы, «Мұра», «Medical Tokens», «Интеллектуалды ойындар», «Халықаралық қатынастар», «КТК-ХҚТУ Самұрықтары», «Кино және сурет» т.б. интеллектуалды дебаттық клубтар. == Көшбасшы қасиеттерін дамыту бағдарламасы == Тұлғалық даму мен көшбасшылық туралы лекцияларды өткізу үшін көшбасшылық қасиеттерді дамыту бағдарламасына саясат, бизнес және ғылым жөнінен танымал қазақстандық және шетелдік өкілдер шақырылады. Аталмыш бағдарлама өзінің тыңдаушыларына Нобель сыйлығының лауреаты, профессор Азиз Санжар, БҰҰ Жастар және жастар саясаты ісі бойынша Департамент директоры Властемил Самек, Нобель сыйлығының ізденушісі, Орта шығыс техникалық университетінің профессоры Билге Демиргөз (Түркия), Астана қ. Мемлекеттік қызмет саласындағы Өңірлік хаб Басқарушы комитетінің төрағасы Байменов Алихан Мухамедиұлы, Қазақстанның мемлекетік саяси қайраткері, дипломат&nbsp; Абықаев Нұртай Абықайұлы, Дүниежүзі қазақтарының Қауымдастығы Төрағасының бірінші орынбасары Тұрысбеков Зауытбек Қауысбекұлы, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл Агенттігі төрғасының орынбасары Шаимова Айгүл Амантайқызы сияқты тұлғалармен, «Болашақ» халықаралық бағдарламасының түлектерімен, блогерлер тобының көшбасшылары Нұрлан Жанайым, Абзал Досым, ғалым және қоғам қайраткері Омар Жәлел т.б. кездесуге мүмкіндік береді. == Студенттерді орналастыру == ХҚТУ аймақтағы ең жақсы жатақханалардың біріне ие. Университет жатақханаларында 3200-ден астам, оның ішінде таяу және алыс шетелден келген студенттер тұрады. Студенттер асхана, кір жуатын орын, компьютер сыныптары, сымсыз Интернетпен өз бетінше сабақ оқу бөлмелерінің қызметтерін пайдалана алады. Мұнда кітапханалар, оқу залы, буфеттер, жаттығу залы, т.с.с. жұмыс істейді. Жатақхана жанында жазғы спорт кешендері мен футбол алаңдары, жабық жүзу бассейні жұмыс істейді. Жатақханада тәулік бойы және демалыссыз қауіпсіздік қызметінің қызметкерлері кезекшілік етеді. == «Рухани жаңғыру» ғылыми-практикалық орталығы == Ұлт көшбасшысы Н.Ә. Назарбаевтың «Болашаққа көзқарас: қоғамдық сананы модернизациялау» мақаласының бағдарламалық мақсаттарын жүзеге асыру, жастардың бойынан патриоттық және азаматтық сәйкестік сезімін қалыптастыру мақсатында 2018 жылдың тамыз айында «Рухани жаңғыру» ғылыми-практикалық орталығы құрылды.&nbsp; &nbsp; Негізгі міндеттері: * «Тәрбие және білім», «Атамекен», «Рухани қазына», «Ақпаратты толқын» ішкі бағдарламаларына сәйкес арнайы жобаларды әзірлеу; * ХХІ ғасырда ұлттық сананы қалыптастырудың ғылыми-практикалық әдістемесін «Бәсекелік қабілет», «Прагматизм», «Ұлттық бірегейлікті сақтау», «Білімнің салтанат құруы», «Қазақстанның революциялық емес, эволюциялық дамуы», «Сананың ашықтығы» атты 6 басым бағытта әзірлеу. == Университет студенттерінің спорттық жетістіктері == Университет өзінің студенттерінің спорттық жетістіктерімен танымал. Б. Саттарханов – бокстан бірінші олимпиада чемпионы (2000 ж.), Мұхтархан Ділдәбеков – 1999 жылғы әлем чемпионы, 2000 жылғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері, Таңатаров Ақжүрек –Лондон Олимпиадасының&nbsp; қол жүлдегері (еркін күрес), Дидар Хамза және Бағлан Ибрагимов – Джакарта қаласында өткен «Азиада – 2018» чемпиондары, Бек Нұрмағамбетов, Қайрат Ералиев&nbsp; – бокстан әлем чемпиондары, Аширов Меиржан – студенттер арасында еркін күрестен әлем чемпионы, Абдығани Бейбарыс – самбодан әлем чемпионы, Абдрахманов Ғалымжан және Құрымбаев Мади – қазақша күрестен әлем чемпиондары, Серікұлы Арман – таэквондодан әлемдік біріншілік жүлдегері, Паиз Жадра – самбодан әлем чемпионатының күміс жүлдегері, Жылқыбаева Айжан – Азия ойындарының күміс жүлдегері – дзюдо (Джакарта), Жақып Біржан – үш Олимпиада қатысушысы (бокс), Лондон Олимпиадасының қатысушылары Ермек Байдуашев, Жұмағалиев Даурен, Ниязбеков Даулет, дзюдо, самбо, қазақша күрестен ҚР чемпионы – Малимгереев Нұрым, баскетболдан әйелдер командасы – ҚР 2-дүркін чемпионы, универсиадалардың 3-дүркін жүлдегері, Қ.А. Ясауи атындағы ХҚТУ құрама командасы – универсиаданың күміс жүлдегері (тоғызқұмалақ, армрестлинг, волейбол, жағажай футболы, таэквондо), универсиаданың қол жүлдегері (карате, еркін күрес, дзюдо, қазақша күрес, футбол, волейбол) т.б. ==Ректорлар== {| class="wikitable" width="100%" style="text-align:center" !№ !Ректорлар ! colspan="2" |Мерзімдері |- !1 |[[Мұрат Жұрынұлы Жұрынов|Жұрынов Мұрат Жұрынұлы]] |'''1991''' |'''1995''' |- !2 |[[Мұстафа Рысұлы|Рысұлы Мұстафа]] |'''1995''' |'''1997''' |- !3 |[[Мұрат Жұрынұлы Жұрынов|Жұрынов Мұрат Жұрынұлы]] |'''1997''' |'''2001''' |- !4 |[[Оразалы Сәбден|Сәбденов Оразалы]] |'''2001''' |'''2003''' |- !5 |[[Серік Жайлауұлы Пірәлиев|Пірәлиев Серік Жайлауұлы]] |'''2003''' |'''2008''' |- !6 |Тәшімов Лесбек Тәшімұлы |'''2008''' |'''2013''' |- !7 |Әбдібеков Уәлихан Сейділдәұлы |'''2013''' |'''2018''' |- !8 |[[Болатбек Серікбайұлы Әбдірәсілов|Әбдірәсілов Болатбек Серікбайұлы]] |'''2018''' |'''2021''' |- !9 |Темірбекова Жанар Амангелдіқызы |'''2021''' | - |} == Танымал түлектер мен студенттер == {| class="wikitable" |'''№''' | '''Аты-жөні''' | '''Жетістіктері''' |- | | colspan="2" |'''Мемлекеттік басқару саласында''' |- |1. |[[Алтай Сейдірұлы Көлгінов|Алтай Көлгінов]] |[[Астана]] қаласының әкімі |- |2. |Рамазан Әлімқулов |Бірыңғай ұлттық тестілеу орталығының директоры |- |3. |Ибадуллаев Азамат Амалулы |«Қазақстан Ипотекалық Компания» басқарма төрағасы |- |4. |Эльвира Азимова |РК Әділет министрі орынбасары |- |5. |Серік Камели |Индустрия және жаңа технологиялар министрлігінде департамент директоры |- |6. |Олжас Құдайбергенов |ҚР Ұлттық банк басшысының кеңесшісі, Макроэкономикалық зерттеулер орталығының директоры |- |7. |Айгүл Сағымбай |Қызылорда облысы әкімінің кеңесшісі |- |8. |Болат Калыков |Атырау облысы транспорт прокуроры |- |9. |Исламбек Төлегенов |Қызылорда облысы Шиелі ауданының прокуроры |- |10. |Дінислам Болатханұлы |Павлодар облысы білім басқармасының бастығы |- |11. |Ержан Иргебаевич Сейтенов |Алматы қ. жер қатынастары басқармасының басшысы |- |14. |Мадияр Балкен |Астана қ. мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының төрағасы |- |15. |Рахымжан Асанғазиев |Қазақстанда Бүкіләлемдік банк жобасы мен бағдарламалар үйлестірушісі |- |19. |Болатбек Дүйсенбекұлы Қыстауов |Түркістан облысы Шардара ауданының әкімі |- |20. |Айнұр Абдрасилқызы |ҚР МСМ Дін істері комитетінің «Дін мәселелері жөніндегі ғылыми-зерттеу және талдау орталығының директоры |- | | colspan="2" |'''Бизнес және кәсіпкерлік саласында''' |- |21. |Айдархан Сарсенбаев |«Азия АгроФуд» АҚ басқарма төрағасы |- |22. |Ербол Шаланов |Директор компании «HEMEN KazTrade Group» компаниясының директоры және Қазақстан-Венгер бірлескен кәсіпорынның атқарушы директоры |- |23. |Еркин Жакыпов |«Savoja Kazakhstan» Қазақстан-Литва бірлескен кәсіпорын директоры |- |24. |Алдаш Айтжанов |«Бәсекелестік саясатты дамыту және қорғау орталығы» АҚ президенті |- |25. |Талгат Тулешулы Андабай |Оңтүстік аймақтық дирекция, «Қазтелерадио» АҚ коммерциялық директоры |- |26. |Мақсат Кожамбек |Жас кәсіпкерлер ассоциациясының төрағасы |- |28. |Накипов Жандулла |Қазақстанда «Акгун Язылым» ЖШС (Түркия) филиалы директоры |- | | colspan="2" |'''Білім, ғылым және өнер саласында''' |- |29. |Досай Кенжетай |Философия және теология ғылымдарының докторы, «Рухани мұра» халықаралық қорының президенті, «Ясауи» ҒЗО (ХҚТУ) директоры |- |30. |[[Алтынай Жорабаева]] |Әнші, халықаралық конкурстардың жеңімпазы |- |31. |[[Бекарыс Шойбеков]] |Ақын, республикалық айтыстардың жүлдегері |- |32. |Ғани Жапишев |«Хабар» агенттігінің жаңалықтар жүргізушісі |- |33. |Серік Сейітман |«Қазақстан» республикалық РТРК бас редакторы, ақын, халықаралық ақындар мүшәйрасының жеңімпазы |- |34. |Аскар Кейкіұлы Дүйсенбі |Ақын, халықаралық ақындар мүшәйрасының жеңімпазы |- |35. |Ержан Нұрымбет |Қуанышбаев атындағы Мемлекетік академиялық драма театрының әртісі, Қазақстан кинематографистер одағының мүшесі, мемлекеттік стипендия иегері |- |36. |Нұржан Халжанов |Әнші, республикалық конкурстардың жеңімпазы |- |37. |Жадыра Нармахан |«Ақжелкен» республикалық журналының бас директоры |- |38. |Марат Оразметов |Түркістан облыстық Сатира театрының директор орынбасары |- |39. |Уфук Тузман |«Түркия дауысы» радиосы Қазақ редакциясының редактор жүргізушісі. Аудармашы, Анкарада «Эльбурс» атындағы Білім және мәдениет орталығының директор орынбасары &nbsp; |- |40. |Ержан Исатаев |Түркістан сазды драма театрының директоры |- |41. |Нұржан Төлендиев |«Алдараспан» әзіл-сықақ театрының директоры |- |42. |Абпазов Айдос |Түркістан гуманитарлық-техникалық колледж директоры, қалалық мәслихат депутаты |- | | colspan="2" |'''Спорт саласындағы жоғары жетістіктер''' |- |43. |[[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов|Бекзат Саттарханов]] |2000 жылы бокстан Олимпиада чемпионы |- |44. |Мұхтархан Дильдабеков |XXVII Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері &nbsp;(2000 жыл) және 1999 ж. Хьюстон қ. өткен &nbsp;бокстан әлем чемпионы |- |45. |Таңатаров Ақжүрек |Лондон олимпиадасының қола жүлдегері (еркін күрес), |- |52. |Бек Нұрмағамбетов |Бокстан әлем чемпионы |- |53. |Біржан Жақыпов |Бокстан әлем чемпионы |- |57. |Дидар Хамза |Джакарта қаласында өткен «Азиада – 2018» чемпионы (дзюдо) |- |58. |Бағлан Ибрагимов |Джакарта қаласында өткен «Азиада – 2018» чемпионы (самбо) |- |60. |[[Қайрат Ералиев]] |Бокстан әлем чемпионы |- |62. |Абдығани Бейбарыс |Әлем чемпионы (самбо) |} == Тағы қараңыз == * Халықаралық түрікмен-түрік университеті * [http://intl.manas.edu.kg/ru «Манас» Қырғыз-Түрік университеті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190222152253/http://intl.manas.edu.kg/ru |date=2019-02-22 }} * ==Сыртқы сілтемелер== * ХҚТУ-нің ресми сайты (http://ayu.edu.kz/) * ХҚТУ-нің электронды кітапханасы (http://lib.ayu.edu.kz/) {{stub}} [[Санат:Қазақстан университеттері]] nus17zjjjeusypapyb1145vbrkdhpir 0 47460 3597721 2723781 2026-05-01T12:28:05Z Janugyl 180535 3597721 wikitext text/x-wiki {{otheruses|Балапан (айрық)}} '''Балапанов Тұрсын''' (1914, қазіргі [[Сырдария ауданы]] [[Далакөл]] ауыл округы - 13.1.1978, [[Сырдария ауданы]] [[Ақжарма (Сырдария ауданы)|Ақжарма]] ауылы) - еңбек ардагері. Еңбек жолын Аламесек (қазіргі [[Есет батыр ауылы]]) МТС-нда [[трактор]]шының көмекшісі болып бастаған. 1936 жылы [[Сұлутөбе]]дегі [[механизатор]]лар курсын бітірген. 1936 - 45 жылы Аламесек МТС-нда [[бригадир]], шеберхана меңгерушісі, бөлімше механигі, ал 1945 - 53 жылы аға [[механик]] қызметтерін атқарды. 1953 - 78 жылы қазіргі Ақжарма ауылында [[күріш]] өсірушілер звеносының жетекшісі болған. Ол күріш өсіруде Ы.[[Жақаев]]тың іс-тәжірибесін насихаттап, егіншілік мәдениеті мен мол [[өнім]] алу саласында көп еңбек еткен. Б. «[[Ленин]]», «[[Октябрь революциясы]]» [[орден]]дері және бірнеше [[медаль]]дармен марапатталған. [[Балапанов]]тың [[өмір]] жолы А.[[Тоқмағанбетов]]тің «[[Мұзбалақ]]» [[поэма]]сына арқау болған.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том</ref> [[Ақжарма ауылдық округі (Сырдария ауданы)|Ақжарма ауылында]] көше атауы берілген.<ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> ==Дереккөздер== {{wikify}} [[Санат:Тұлғалар]] {{stub}} 26tcmlzkfp7pxp648xrib1aquxa1gtx 3597723 3597721 2026-05-01T12:29:42Z Janugyl 180535 3597723 wikitext text/x-wiki {{otheruses|Балапан (айрық)}} '''Балапанов Тұрсын''' (1914, қазіргі [[Сырдария ауданы]] [[Далакөл]] ауыл округы - 13.1.1978, [[Сырдария ауданы]] [[Ақжарма (Сырдария ауданы)|Ақжарма]] ауылы) - еңбек ардагері. Еңбек жолын Аламесек (қазіргі [[Есет батыр ауылы]]) МТС-нда [[трактор]]шының көмекшісі болып бастаған. 1936 жылы [[Сұлутөбе]]дегі [[механизатор]]лар курсын бітірген. 1936 - 45 жылы Аламесек МТС-нда [[бригадир]], шеберхана меңгерушісі, бөлімше механигі, ал 1945 - 53 жылы аға [[механик]] қызметтерін атқарды. 1953 - 78 жылы қазіргі Ақжарма ауылында [[күріш]] өсірушілер звеносының жетекшісі болған. Ол күріш өсіруде Ы.[[Жақаев]]тың іс-тәжірибесін насихаттап, егіншілік мәдениеті мен мол [[өнім]] алу саласында көп еңбек еткен. Б. «[[Ленин]]», «[[Октябрь революциясы]]» [[орден]]дері және бірнеше [[медаль]]дармен марапатталған. [[Балапанов]]тың [[өмір]] жолы А.[[Тоқмағанбетов]]тің «[[Мұзбалақ]]» [[поэма]]сына арқау болған.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том</ref> [[Ақжарма ауылдық округі (Сырдария ауданы)|Ақжарма ауылында]] көше атауы берілген.<ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> {{wikify}} [[Санат:Тұлғалар]] {{stub}} ==Дереккөздер== 9ty7fc2jbq5ddxr3cv7np3097za96nl 0 47479 3597725 2735766 2026-05-01T12:31:40Z Janugyl 180535 /* Дереккөз */ 3597725 wikitext text/x-wiki '''Жамбыл Балбыров''' (12.12. [[1936 жыл]], [[Жалағаш ауданы]] Жаңаталап ауылы) - өнертапқыш. Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ауыл шаруашылығы қызметкері (1978). == Өмірбаяны == * 1957 жылдан Жаңаталап ұжымшарында тракторшы-комбайншы, трактор бригадасының бригадирі, бөлімше механигі болып жұмыс істеген. * «Құрмет белгісі» (1964) ордені == Марапаттары== * [[Еңбек Қызыл Ту]] (1966) ордені * Халық Шаруашылығы Жетістіктері Көрмесінің қола, алтын (1963, 1966) медальдары * есімі [[Қазақстанның Алтын кітабы]]на жазылған (1976).<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том</ref><ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:12 желтоқсанда туғандар]] [[Санат:1936 жылы туғандар]] [[Санат:Жалағаш ауданында туғандар]] [[Санат:Қазақстан өнертапқыштары]] [[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ауыл шаруашылығы қызметкерлері]] [[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]] [[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]] [[Санат:Халық Шаруашылығы Жетістіктері Көрмесі алтын медалінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстанның Алтын кітабына жазылғандар]] 1v6618k7galsupozkenpi92imbb3lou 0 47587 3597737 3094733 2026-05-01T12:45:47Z Janugyl 180535 ақпарат пен дереккөз қосылды 3597737 wikitext text/x-wiki '''Айнаш Балғабаева ''' ([[1953 жыл]]ы туған [[Жалағаш ауданы]] [[Мәдениет (Жалағаш ауданы)|Мәдениет]] ауылы) – еңбек ардагері. ==Өмірбаяны== * 1972 жылдан «Мәдениет» кеңшарында күрішші, өндіріс бригадасының [[бригадир]]і болып еңбек еткен. * 1998 жылдан «Айнаш» шаруа қожалығын басқарып келеді. ==Марапаттары== * «Еңбек Қызыл Ту» (1984) * «Октябрь революциясы» (1991) ордені Бірнеше медальдармен марапатталған. 2018 жылы туған ауылында Балғабаеваға көше атауы берілді.<ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> ==Жетістіктері== * [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]]не депутат болып сайланған ((11-шақырылым).<ref>.«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1953 жылы туғандар]] [[Санат:Жалағаш ауданында туғандар]] [[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]] [[Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары]] dysdfossfu04iledzl6ekpi8dx3l12j 0 47765 3598173 3496265 2026-05-02T01:56:32Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3598173 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = Сан-Томе және Принсипи Демократиялық Республикасы |Шынайы атауы = República Democrática de São Tomé e Príncipe |Септік = |Елтаңба = Coat of arms of São Tomé and Príncipe.svg |Байрақ = |Ұраны = |Әнұранның аты = Independência total |Аудио = |lat_dir =N |lat_deg =0 |lat_min =14 |lat_sec =1 |lon_dir =E |lon_deg =6 |lon_min =36 |lon_sec =46 |region = ST |CoordScale = 500000 |Картада = Location São Tomé and Príncipe AU Africa.svg |карта тақырыбы = |Картада2 = |Үкімет түрі = |Құрылды = |Тәуелсіздік күні = [[12 шілде]] [[1975 жыл]] |Тәуелсіздігін алды = [[Португалия]]дан |Тілі = [[португал тілі]] |Мемлекеттік діні = |Астанасы = [[Сан-Томе (қала)|Сан-Томе]] |Ірі қалалары = Сан-Томе, [[Триндади (Сан-Томе және Принсипи)|Триндади]], [[Невеш (Сан-Томе және Принсипи)|Невеш]] |Басшы қызметі = [[Сан-Томе және Принсипи президенттерінің тізімі|Президенті]]<br />[[Сан-Томе және Принсипи премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] |Басшылары = [[Эваристу Карвалью]]<br />[[Жоржи Бом Жезуш]] |Жер аумағы = 1 001 <ref>{{cite web|url=http://www.mnec.gov.st/index.php/o-pais |title=Ministério Dos Negócios Estrangeiros e Comunidades da República Democrática de São Tomé e Príncipe}}</ref> |Жер аумағы бойынша орны = 171-ші |Судың үлесі = |Этнохороним = |Жұрты = {{өсім}} 199 910 |Халық саны бойынша орны = 178-ші |Сарап жылы = 2016 |Санақ бойынша халық саны = 178 739 |Санақ жылы = 2012 |Халық тығыздығы = 199,7 |Тығыздық бойынша орны = 69-шы |ЖІӨ = |ЖІӨ сараптаған жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ (АҚТ) = 685&nbsp;млн.<ref name="imf2">{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=23&pr.y=3&sy=2017&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=716&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title=São Tomé and Príncipe |publisher=International Monetary Fund |accessdate=2013-04-17}}</ref> |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = 2017 |ЖІӨ (АҚТ) орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = 3,220<ref name="imf2"/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = |ЖІӨ (номинал) = 355 млн.<ref name="imf2"/> |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2017 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = 1,668<ref name="imf2"/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = |АДИ = {{өсім}} 0,589<ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf |title=2016 Human Development Report|date=2016 |accessdate=21 March 2017 |publisher=United Nations Development Programme }}</ref> |АДИ жылдық есебі = 2017 |АДИ бойынша орны = 143-ші |АДИ деңгейі = <span style="color:#fc0">орташа</span> |Әуе компаниясы = |Валютасы = [[Сан-Томе және Принсипи добрасы]] |Интернет үйшігі = [[.st]] |ISO = |Телефон коды = 239 |Уақыт белдеуі = |Түсініктемелер = }} '''Сан-Томе және Принсипи Демократиялық Республикасы''' ({{lang-pt|República Democrática de São Tomé e Príncipe}} {{IPA|[sɐ̃ũ tu'mɛ i 'pɾı̃sɨpɨ]}}) — [[Орталық Африка Республикасы|Орталық Африканың]] батыс жағалауындағы Сан-Томе және Принсипи аралдарында орналасқан мемлекет. Жер аумағы 1001 км², астанасы — Сан-Томе қаласы. Халқы 160 мың ([[2000 жыл|2000]]), негізінен африкалықтардан және португалдардан тұрады * Ресми тілі — [[португал тілі]] * Тұрғындарының 80%-ға жуығы католиктер, қалғандары протестанттар * Мемлекет басшысы — [[президент]], [[үкімет басшысы]] — [[премьер-министр]] * Жоғары заң шығарушы органы — Ұлттық халықтық жиналыс (бір палаталы парламент) * Әкімшілік жағынан 2 провинцияға бөлінеді * Ұлттық мейрамы — [[Тәуелсіздік күні]] — 12 шілде (1975). * [[Ақша бірлігі]] — добра * Сан-Томе және Принсипи [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]]-ның (1975), [[Африка одағы|Африка Одағы ұйымының]] (1975) мүшесі. Сан-Томе және Принсипи - ең кішкентай португал тілінде сөйлейтін мемелекет. == Географиясы == [[Сурет:Sao Tome e Principe.svg|thumb|250px]] Сан-Томе және Принсипи Демократиялық Республикасы - аймақ бойынша, [[Африка|Африкада]] [[Сейшель аралдары|Сейшель аралдардан]] кейін ең кішкентай мемелекет. Сан-Томе және Принсипенің аралдары [[Габон|Габонның]] солтүстік-батыс жағалауынан шамамен 300 және 250 [[шақырым|шақырымдай]] [[Экватор|экваторлық]] [[Атлант мұхиты|Атлантикада]] орналасқан. Сан-Томе және Принсипи жері негізінен базальт қабаттарынан түзілген Сөнген [[вулкан]] конустары (ең биік жері 2024 м, Сан-Томе аралында) жақсы сақталған. Бұлардың кратерлерінде шағын көлдер пайда болған. Принсипи аралының климаты экваторлық, ылғалды келеді. Сан-Томе аралында экваторлықтан бірте-бірте жаңбырлы және қуаң маусымдары кезектесіп отыратын тропиктік климатқа ауысады. [[Жыл]] бойғы орташа температура 23° – 27°С. Жылдық [[жауын-шашын]] мөлш. 1000 — 3000 мм. Көпшілік жерінде ылғалды экваторлық қалың орман өседі. [[Өзен]] сағаларында мангралық өсімдік жамылғысы қалыптасқан. Жануарлар дүниесі бай емес. Ормандарда маймылдар — гверец, дрил, макака бар. Құстың көптеген түрі кездеседі. Әр түрлі тасбақа, хамелеон, жыландар, сондай-ақ шаянтәрізділер және моллюскалар тіршілік етеді. == Тарихы == Сан-Томе және Принсипиді 1471 ж. португалдар өз иелігіне айналдырды. 15 — 16 ғ-ларда Анголадан, Мозамбиктен, Жасыл Мүйіс аралдарынан қант плантацияларында жұмыс істету үшін африкалық құлдар көптеп әкелінді. 16 — 17 ғ-ларда Сан-Томе аралы [[Африка]], Вест — Үндістан және Бразилия аралығындағы құл саудасында маңызды өтпелі база болды. Жергілікті тұрғындар португал отаршыларына қарсы 16 ғ-дың басында-ақ күреске шықты. Бұл көтерілістер әр түрлі үзілістермен 1953 жылға дейін созылды. Бірте-бірте бұл көтерілістер ұйымдасқан сипат алып, ұлт-азаттық қозғалысқа айналды. Азаттық қозғалысын 1960 ж. құрылған Сан-Томе және Принсипиді азат ету к-ті басқарды. 1974 ж. қарашада қозғалыс делегациясы мен португал үкіметінің өкілдері Сан-Томе және Принсипиге тәуелсіздік беру туралы келісімге қол қойды. Сол жылы өтпелі үкімет құрылды. 1975 ж. 12 шілдеде Ұлттық жиналыс Сан-Томе және Принсипиді тәуелсіз демократиялық республика деп жариялады. == Экономикасы == Сан-Томе және Принсипи өнеркәсіп салалары дамымаған аграрлы ел. Ұлттық табыстың көпшілік бөлігі а. ш-нан түседі. Экономикасы елдің бұрынғы метрополиясы [[Португалия]]мен тығыз байланысты. Басты дақылдары мен жемістері — [[какао]], [[кофе]], [[майлы]] және [[кокосты пальма]], банан. Елдің ішкі қажеті үшін [[тары]], маниок, [[жүгері]], ямс егіледі. [[Мал шаруашылығы]], [[Егіншілік|егіншілікке]] қосалқы рөл атқарады. Балық ш. дамыған. Теңізден тасбақа, сегізаяқ, ұлу, т.б. ауланады. Экспортқа какао, кофе, банан, пальма майын шығарады. Импортының негізін өнеркәсіп, мұнай және тамақ өнімдері, құрылыс материалдары, электроника құрайды. Ұлттық табыстың жан басына шаққандағы мөлш. шамамен 1000 АҚШ долларына тең. Негізгі сауда серіктестері: [[Португалия]], [[Германия|ГФР]], [[Нидерланд]], [[Қытай]]. == Ішікі Политикасы == 1972 жылы Африка Одағы Ұйымы MLSTP / PCD-ті мойындады, бірақ 1975 жылы тәуелсіздік алғанға дейін Сан-Томе мен Принсипи Португалия арқылы сыртқы байланыстарды жүзеге асырды. Тәуелсіздік танылғаннан кейін Сан-Томе мен Принсипи Шығыс блокпен қарым-қатынасты жақсартуға тырысты, бірақ көрсетілген көмек көлеміне қанағаттанбау бұл елді басқа одақтастар іздеуге мәжбүр етті. Нәтижесінде Сан-Томе және Принсипи президенті Мануэль Пинто да Костаның Габон президенті Омар Бонгомен кездесуі елдер арасындағы қарым-қатынастың жақсаруына әкелді. Мануэль Пинто да Коста да сыртқы істер және жоспарлау министрлерін ауыстырды, өйткені екеуі де солшыл саясаткерлер болды. Сан-Томе мен Принсипидің Батыс әлемінің көмегіне толықтай дерлік тәуелділігі, кеңестік көмектің жеткіліксіздігінен және африкалық көршілермен қарым-қатынастың жақсаруынан көңілі қалуымен бірге сыртқы саясаттың қайта бағдарлануына ықпал етті [12]. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == {{commonscat|São Tomé and Príncipe|Сан-Томе және Принсипи}} === Үкімет сайттары === * [http://www.presidencia.st/ Сан-Томе және Принсипи Демократиялық Республикасы Президентінің ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051022122318/http://www.presidencia.st/ |date=2005-10-22 }} {{ref-pt}} * [http://www.parlamento.st/ Сан-Томе және Принсипи Демократиялық Республикасы Ұлттық жиналысының ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430035407/http://www.parlamento.st/ |date=2011-04-30 }} {{ref-pt}} * [http://www.ine.st Ұлттық статистика институты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091113141805/http://www.ine.st/ |date=2009-11-13 }} {{ref-pt}} {{wikify}} {{Навигациялық блок |тақырып = Сан-Томе және Принсипи |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}}; |state = collapsed |Африка елдері |Африка одағы |CPLP |Франкофония }} [[Санат:Сан-Томе және Принсипи|*]] {{Stub}} 8iitr53dxwhac311s50s8mws93q6p8n 0 48329 3597746 2716582 2026-05-01T12:56:48Z Төлеген Мереке 179229 3597746 wikitext text/x-wiki '''Сарқырама''' – судың [[өзен]] арнасын көлденең кесіп өтетін тік жартасты кертпештен құлап, тік ағуы. Тым қатты және борпылдақ жыныс қабаттары кезектесе қалыптасқан өңірлермен өтетін өзендер бойында пайда болады. Жиегі үнемі шайылу салдарынан Сарқырама өзен ағысын бойлай жоғары шегіне береді. Су бірнеше кертпештен каскад құрып құлауы мүмкін. Дүниежүзіндегі ірі Сарқырама: [[Оңтүстік Америка]]дағы [[Анхель]] (биікт. 1054 м), [[Африка]]дағы [[Тугела]] (биікт. 933 м) және [[Виктория]] (биікт. 120 м). Қазақстанда [[Алтай]], [[Іле Алатауы]], [[Жетісу Алатауы]] тауларының өзендерінде кездеседі.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том</ref> Су бірнеше кертпештен қатарынан сарқырама легін құрай (каскад) құлауы мүмкін. {{wide image|Iguazu Décembre 2007 - Panorama 7.jpg|800px|<center>Парана өзеніндегі Игуасу сарқырамалары (Аргентина/Бразилия)</center>}} == Дүние жүзіндегі аса ірі сарқырамалар == {| class="standard" |- !Биіктігі||Аты||Мемлекет||Өзен |- |979 м||[[Анхель]]||[[Венесуэла]]||[[Чурун]] |- |948 м||[[Тугела]]||[[Оңтүстік Африка Республикасы|ОАР]]||[[Тугела]] |- |914 м||[[Три сестры]]||[[Перу]]|| |- |900 м||[[Олоупена]]||[[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]|| |- |895,4 м||[[Умбилла]]||[[Перу]]|| |- |860 м||[[Виннуфоссен]]||[[Норвегия]]||[[Винну]] |- |850 м||[[Балайфоссен]]||[[Норвегия]]||[[Балай]] |- |840 м||[[Пуукаоку]]||[[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]|| |- |840 м||[[Джеймс Брюс]]||[[Канада]]|| |- |836 м||[[Браун]]||[[Жаңа Зеландия]]|| |- |820 м||[[Струпенфоссен]]||[[Норвегия]]||[[Струпен]] |- |818 м||[[Утигард]]||[[Норвегия]]||[[Утигардсельва]] |- |792 м||[[Вайхилау]]||[[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]||[[Вайхилау стрим]] |- |788 м||[[Колониал Крик]]||[[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]||Колониал Крик |- |774 м||[[Монге]]||[[Норвегия]]||[[Монгельбек]] |} <!-- не обновленная информация |- |762 м||[[Мутарази]]||[[Зимбабве]]||Мутарази |- |739 м||[[Йосемит сарқырамасы]]||[[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]||[[Йосемит Крик]] |- |703 м||[[Эспеландс]]||Норвегия||[[Опо]] |- |655 м||[[Нижний Мар]]||Норвегия||[[Мардаль]] |- |647 м||[[Тиссестренгене]]||Норвегия||[[Тисса]] |- |610 м||[[Кукенан]]||Венесуэла||[[Кукенан]] |- |580 м||[[Сазерленд]]||[[Жаңа Зеландия]]||[[Артур]] |- |561 м||[[Кьелль]]||Норвегия||[[Гудванген]] |- |503 м||[[Таккакау]]||[[Канада]]||[[Таккакау Крик]] |- |491 м||[[Лента]]||[[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]||[[Риббон Стрим]] |- |468 м||[[Жоғарғы Мар]]||Норвегия||[[Мардаль]] |- |423 м||[[Гаварнье]]||[[Франция]]||[[Гаве де По]] |- |370 м||[[Веттис]]||[[Норвегия]]||[[Ульта]] |- |365 м||[[Ханлен]]||[[Канада]]||Ханлен |- |360 м||[[Тин Майн]]||[[Австралия]]||[[Тин Майн Крик]] |- |357 м||[[Сильвер Стрэнд]]||[[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]||[[Сильвер Стрэнд Крик]] |} --> == Ресей сарқырамалары == {| class="standard" |- !Биіктігі||Аты||Аймақ||Өзен |- |482 м||[[Тальниковый сарқырыма]]||[[плато Путорана]]|| |- |~600 м||[[Зейгалан]]||[[Орталық Кавказ]]|| |- |328 м||[[Кинзелюкский]]||[[Саян]]||[[Кинзелюк]] |- |~250 м||[[Чараор]]||[[Шығыс Кавказ]]||[[Чараор]] |- |~200 м||[[Грандиозный]]||Саян||[[Водопадный]] |- |~200 м||[[Фишт]]||[[Батыс Кавказ]]||[[Пшеха]] |- |~160 м||[[Учар]]||[[Алтай]]||[[Чульча]] |- |~150 м||[[Киштинская]]||Саяны||[[Үлкен Кишта]] |- |141 м||[[Илья Муромец]]||[[Курилы]], [[Итуруп]]|| |- |103 м||[[Ашильтинский]]||Шығыс Кавказ||[[Ашильтинка]] |} == Галерея == <gallery> File:Чучхурский_водопад_1.jpg|Чучхурский сарқырамасы File:Водопад Джугутурлучат.jpg|Джугутурлучат сарқырамасы File:Manavgat Waterfull.jpg|Манагват сарқырамасы, [[Түркия]] File:Водопад Кивач.jpg|Кивач сарқырамасы </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сарқырамалар]] [[Санат:Су шаруашылығы]] 2vgugkx8tjpfhk7k61pxky21ard4d8y 0 48432 3597744 2926291 2026-05-01T12:53:05Z Janugyl 180535 /* Дереккөздер */ 3597744 wikitext text/x-wiki '''Баспан Құлымбайұлы''' ([[1843 жыл|1843]], [[Қазалы уезі]]не қарасты [[Көшербай болысы]] – [[1915 жыл|1915]], [[Қазалы ауданы]]) – [[ақын]], [[жырау]]. [[Кіші жүз]]дің '''[[Шөмекей]]''' руы ''Бозғыл (Бозғұл)'' бұтағынан шыққан<ref name="Дайрабаев Т. 0"> Кете Шомекей шежіресі / Дайрабаев Т. – Алматы, Ана тілі, 1995. - 167 бет.</ref>. Ел арасына тараған «Есенгүл қаратамыр Баспан жырау, қиырын талай жердің басқан жырау» деген сөз оның көп жерлерде болғандығын аңғартады. Баспанның «Төребай биге», «Көңіл қосымен», «Самұратқа», «Бәшкеннің Оспанына», «Өзім туралы», тағы басқа өлеңдері сақталған. Ақын өлеңдерінде ел жақсыларын татулыққа, бірлікке шақырады.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том</ref><ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> <small>''[[Шежіре]]: Баспан-Құлымбай-Баймұрат-Ақсақ-Есенғұл-Құттығай-Қожас-Қаратамыр-Бозғыл-Шомекей<ref name="Дайрабаев Т. 0"/>''</small> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1843 жылы туғандар]] [[Санат:Қазалы ауданында туғандар]] [[Санат:1915 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазалы ауданында қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақ ақындары]] [[Санат:Қазақ жыраулары]] 0ahbnvnqbphrnv4hq4uxfbxpt9lqadv 0 48771 3597776 3452393 2026-05-01T13:47:48Z Janugyl 180535 Дереккөз енгізілді 3597776 wikitext text/x-wiki '''Бектұрғанов Хасан Шаяхметұлы''' (1922, [[Мамлют ауданы]] [[Мамлют]] қаласы — 1987, [[Тараз]] қаласы) — [[партия]] және қоғам қайраткері. [[Арғын]] тайпасының [[Қарауыл руы]]нан шыққан.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://zonakz.net/2007/09/20/%d0%b2%d0%be%d0%b7%d0%b3%d0%bb%d0%b0%d0%b2%d0%b8%d1%82%d1%8c-%d0%ba%d1%8b%d0%b7%d1%8b%d0%bb%d0%be%d1%80%d0%b4%d0%b8%d0%bd%d1%81%d0%ba%d1%83%d1%8e-%d0%be%d0%b1%d0%bb%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8c-%d0%bf/|title=Возглавить Кызылординскую область проще уроженцу Китая, чем местному алшыну|website=zonakz.net|access-date=2021-12-27}}</ref> 1941 жылы [[Фрунзе]] ([[Бішкек]]) жаяу әскер училищесін, [[Алматы]]дағы КОКП ОК жанындағы [[Жоғары партия мектебі]]н (1958) бітірген. 1941 жылы [[Қызыл армия]] қатарына шақырылып, 38-атқыштар дивизиясының құрамында взвод командирі болып, Калинин және Солтүстік-батыс майдандардағы шайқастарға қатысқан. 1942 жылы сәуір айында 8-гвардия [[И.В. Панфилов]] дивизиясында [[полк]] комсоргы, 1943 жылдың сәуір айынан 19-гвардия атқыштар дивизиясында полк комсоргы бола жүріп, соғысты аяқтайды. [[Петропавл]] қаласына оралған соң [[Солтүстік Қазақстан облысы]] партия комитетінің нұсқаушысы; кейіннен Совет (қазіргі [[Аққайың ауданы]]) ауданы партия комитетінің хатшысының орынбасары; 1958 — 66 ж. [[Көкшетау]], кейіннен [[Ақтөбе облысы]] партия комитеттері хатшысының 2-орынбасары, атқару комимтетінің төрағасы; 1966 — 83 жылдары [[Қызылорда]], [[Жамбыл облысы]] партия комитеттерінің 1-хатшысы қызметтерін атқарған. Бірнеше ордендермен және медальдармен марапатталған.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, II том</ref><ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> == Дереккөздер == <references/> {{wikify}} [[Санат:1922 жылы туғандар]] [[Санат:Солтүстік Қазақстан облысында туғандар]] [[Санат:1987 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] [[Санат:Жамбыл облысы тұлғалары]] [[Санат:Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Қызылорда облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Жамбыл облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] {{stub}} k1y0ym5ybacm8rfq5k11cmx2qpj5p0j 0 49125 3597817 3216587 2026-05-01T14:17:29Z Janugyl 180535 Дереккөз енгізілді 3597817 wikitext text/x-wiki '''Әлім Байжанұлы Бижанов''' ''([[16 қаңтар]] [[1961 жыл]], [[Қызылорда облысы]], [[Арал ауданы]], [[Абай (Арал ауданы)|Абай ауылы]])'' – [[ауыл шаруашылығы]] ғылымдарының докторы ''(1999 жыл)'', профессор ''(2005 жыл)''. * [[Қазақ Ұлттық Аграрлық Университеті|Алматы зоотехника-малдәрігерлік институтын]] ''(1984 жылы, қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті)'' * [[Орта Азия мемлекеттік университеті]]н ''(2003 жылы)'' бітірген. * ''1984–86 жылдары'' [[Ақтөбе облысы]], [[Мәртөк ауданы]]нда мал дәрігері * ''1986 жылдан'' [[Атырау ауыл шаруашылық ғылыми-зерттеу институты|Қазақ малдәрігерлік ғылыми-зерттеу институтында]] аспирант, кіші және аға ғылыми қызметкер, кафедра меңгерушісі қызметінде. * Ғылыми еңбектері жылқы малының жұқпалы ауруларының таралуы және оған қарсы күрес шараларын зерттеуге арналған. * 157-ден астам ғылыми еңбектің авторы, оның ішінде 17 патент пен 3 авторлық куәлігі бар.<ref>“Қазақ Энциклопедиясы”, 2 том</ref><ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{бастама}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:16 қаңтарда туғандар]] [[Санат:1961 жылы туғандар]] [[Санат:Арал ауданында туғандар]] [[Санат:Ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақстан ветеринарлары]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Қазақ малдәрігерлік ғылыми-зерттеу институтының профессорлары]] tait8pal5d781w6q2rnp7xzw069suj8 3597819 3597817 2026-05-01T14:19:00Z Janugyl 180535 үлгі 3597819 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Әлім Бижанов|Туған күні=16.01.1961|Туған жері=[[Қызылорда облысы]], [[Арал ауданы]], Абай ауылы}} '''Әлім Байжанұлы Бижанов''' ''([[16 қаңтар]] [[1961 жыл]], [[Қызылорда облысы]], [[Арал ауданы]], [[Абай (Арал ауданы)|Абай ауылы]])'' – [[ауыл шаруашылығы]] ғылымдарының докторы ''(1999 жыл)'', профессор ''(2005 жыл)''. * [[Қазақ Ұлттық Аграрлық Университеті|Алматы зоотехника-малдәрігерлік институтын]] ''(1984 жылы, қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті)'' * [[Орта Азия мемлекеттік университеті]]н ''(2003 жылы)'' бітірген. * ''1984–86 жылдары'' [[Ақтөбе облысы]], [[Мәртөк ауданы]]нда мал дәрігері * ''1986 жылдан'' [[Атырау ауыл шаруашылық ғылыми-зерттеу институты|Қазақ малдәрігерлік ғылыми-зерттеу институтында]] аспирант, кіші және аға ғылыми қызметкер, кафедра меңгерушісі қызметінде. * Ғылыми еңбектері жылқы малының жұқпалы ауруларының таралуы және оған қарсы күрес шараларын зерттеуге арналған. * 157-ден астам ғылыми еңбектің авторы, оның ішінде 17 патент пен 3 авторлық куәлігі бар.<ref>“Қазақ Энциклопедиясы”, 2 том</ref><ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{бастама}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:16 қаңтарда туғандар]] [[Санат:1961 жылы туғандар]] [[Санат:Арал ауданында туғандар]] [[Санат:Ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақстан ветеринарлары]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Қазақ малдәрігерлік ғылыми-зерттеу институтының профессорлары]] f9yxwy5zq75s7a23o38x0zjj4mi3ro0 3597822 3597819 2026-05-01T14:19:55Z Janugyl 180535 3597822 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Әлім Бижанов|Туған күні=16.01.1961|Туған жері=[[Қызылорда облысы]], [[Арал ауданы]], Абай ауылы|Мамандығы=[[мал дәрігері]], ғалым|Білімі=[[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Алматы зоотехника-малдәрігерлік институты]] (1984), Орта Азия мемлекеттік университеті (2003)}} '''Әлім Байжанұлы Бижанов''' ''([[16 қаңтар]] [[1961 жыл]], [[Қызылорда облысы]], [[Арал ауданы]], [[Абай (Арал ауданы)|Абай ауылы]])'' – [[ауыл шаруашылығы]] ғылымдарының докторы ''(1999 жыл)'', профессор ''(2005 жыл)''. * [[Қазақ Ұлттық Аграрлық Университеті|Алматы зоотехника-малдәрігерлік институтын]] ''(1984 жылы, қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті)'' * [[Орта Азия мемлекеттік университеті]]н ''(2003 жылы)'' бітірген. * ''1984–86 жылдары'' [[Ақтөбе облысы]], [[Мәртөк ауданы]]нда мал дәрігері * ''1986 жылдан'' [[Атырау ауыл шаруашылық ғылыми-зерттеу институты|Қазақ малдәрігерлік ғылыми-зерттеу институтында]] аспирант, кіші және аға ғылыми қызметкер, кафедра меңгерушісі қызметінде. * Ғылыми еңбектері жылқы малының жұқпалы ауруларының таралуы және оған қарсы күрес шараларын зерттеуге арналған. * 157-ден астам ғылыми еңбектің авторы, оның ішінде 17 патент пен 3 авторлық куәлігі бар.<ref>“Қазақ Энциклопедиясы”, 2 том</ref><ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{бастама}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:16 қаңтарда туғандар]] [[Санат:1961 жылы туғандар]] [[Санат:Арал ауданында туғандар]] [[Санат:Ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақстан ветеринарлары]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Қазақ малдәрігерлік ғылыми-зерттеу институтының профессорлары]] 8t2dheap00qpumeo90ptw4mwgygfnm3 0 49227 3598319 3386156 2026-05-02T09:12:28Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3598319 wikitext text/x-wiki '''Сейдін Бизақов''' ''(26 қараша 1937 жылы, [[Алматы облысы]], [[Райымбек ауданы (Алматы облысы)|Райымбек ауданы]], [[Сүмбе ауылы]]нда туған)'' – [[филология]] ғылымының докторы ''(2001 жылы)''. [[Қазақ Ұлттық Педагогика Университеті|Қазақ Педагогика Институтының]] ''(1960 жылы, қазіргі Қазақ Ұлттық Педагогика Университеті)'' тарих-филология факультетін және [[Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым Академиясы|Қазақстан Ғылым Академиясының]] [[Тіл Білімі Институты|Тіл білімі институтының]] аспирантурасын ''(1972 жылы)'' бітірді. ''1968 жылға'' дейін Райымбек ауданы, Сүмбе ауылы орта мектебінде оқытушы болды. ''1972–75 жылдары''<ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref> Тіл білімі институтында ғылыми қызметкер, ''1975–85 жылдары'' [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қазақ политехника институты]]ның [[Қаратау]] бөлімшесінде кафедра меңгерушісі. ''1985 жылдан'' Тіл білімі институтының жетекшісі, ''2001 жылдан'' бас ғылыми қызметкері. Бизақов қазақтың ұлттық [[тақта ойыны]]н дамытуға ат салысып, ''«Тоғызқұмалақ әліппесі»'' оқулығын жазды. Ол туысқан халықтардың тілі, тарихы, мәдениеті мен салт-дәстүріне арналған бірнеше ғылыми-танымдық кітаптың авторы. Негізгі ғылыми жұмыстары қазақ тілі мәдениеті, әдеби норма, [[Қазақ тілі|лексикография]], [[этнография]] мәселелеріне арналған. 300-ге жуық ғылыми еңбегі жарияланған.<ref name="source1">“Қазақ Энциклопедиясы”, 2 том</ref> ==Шығармалары== 1. [[«Тоғызқұмалақ әліппесі»]], Бизақов С. - Алматы 2. [[''Синонимдер сөздігі"]], Бизақов С. - Алматы : Арыс, 2007. - 640 б. - ISBN 9965-17-465-2 : 750.00 р., 2000.00 р. 3. [[«Түбі бір түркілер»]], Бизақов С. - Алматы 4. Көңіл-күй лебіздері. Алматы, 2007. 5. Қазақ тілі қандай тіл? Алматы, 2010. 6. Сөз нұсқалары және балама атаулар. Алматы, 2008 6. [["Қазақ тілі қандай тіл?"]], Бизақов С. - Алматы: Арыс, 2010.- 429, [3] б. - ISBN 978-601-291-001-8: 860т.00т., 1000 дана. ==Сілтемелер== 1. [http://izgilik.blogspot.com/2008/07/blog-post_7196.html Бизақов жазған мақала]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 2. [http://anatili.kz/?p=5187 Бизақов жазған мақала "Сүйген ісінің семсері еді"] ==Дереккөздер</span>== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Тұлғалар]] {{stub}} 8h54j3mltr049cjreodj3xk9kjpgohi 0 49501 3597718 3568471 2026-05-01T12:24:17Z Janugyl 180535 3597718 wikitext text/x-wiki '''Бақтыбай батыр''' (1720, кейбір деректерде [[1698]] — [[1780]]) — [[аға]] [[батыр]], [[қолбасшы]]. [[Қазақ-қалмақ соғысы]]нда [[Әбілқайыр]] ханның сенімді серігі болған.<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө. Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х</ref> Руы — шекті. Әкесі — [[Төлес би]]. Бақтыбай батыр 15 жасында [[Әбілқайыр]] жасағының құрамында шайқасқа қатысып, ерлігімен көзге түскен. [[Есет батыр]]дың қолдауымен шекті жасақтарына [[қолбасшы]] болып тағайындалады.<ref>«Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007</ref> Есімі сарбаздардың жауынгерлік ұранына айналады. Бақтыбай батыр бастаған жасақтар [[Бұланты]] және [[Аңырақай шайқасы|Аңырақай]] шайқастарында жауды жеңуге үлкен үлес қосқан. М. Тевкелевтің [[Ресей сыртқы істер министрлігі]]не жазған құпия хатында (1732 жылы 20 маусым) полковник Гарбердің басшылығымен Ресейден [[Бұхара]] мен [[Хиуа]]ға бет алған 500 түйелі керуенін Бақтыбай батыр басып алып, дүние-мүлкін жергілікті елге таратып бергені баяндалады. Бақтыбай батырды жергілікті халық “Әлім Қарасақал әулие” деп те атайды. Бақтыбай батыр майданда қаза тапты. Жем өзені бойындағы “Қарасақал әулие” зиратына ([[Ақтөбе облысы]] [[Байғанин ауданы]] [[Ақжар ауылы]]) жерленген. Батырдың туғанына 200 жыл толуына байланысты бейітінде кесене тұрғызылды.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;</ref> Соңғы деректер бойынша, Бақтыбай батыр Ырғыз ауылы, Дүкен ауылынан 70 шақырым жерде, Өлкеаяқ өзенінің жағасында жерленген. Оның немересі Амалдық, шөбересі Кішкентайдың да осы өзеннің жағасында жерленгені анықталды. Әкесі Төлестің бейіті Торғай өзенінің жағасында екені белгілі болды. Ұлы Асан Ырғыз ауданында Бақтыбай құмында жерленген.<ref>Серік Дәулетов. Бақтыбай батыр қайда жатыр. Тарихи зерттеулер. http://kitap.kz/reader/serik_dauletov_baqtybaj_batyr_qajda_zhatyr_tarixi_zertteuler# {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171227142414/http://kitap.kz/reader/serik_dauletov_baqtybaj_batyr_qajda_zhatyr_tarixi_zertteuler |date=2017-12-27 }}</ref><ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} [[Санат:1698 жылы туғандар]] [[Санат:1780 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақ батырлары]] [[Санат:Қолбасшылар]] [[Санат:Байғанин ауданында қайтыс болғандар]] {{stub}} n9azb7oyys6zl0qjc4gjn5xy0pf3bk1 0 49755 3597749 2376053 2026-05-01T12:58:56Z Janugyl 180535 /* Дереккөз */ 3597749 wikitext text/x-wiki '''Батырбаев Рахмет''' (1921, [[Қызылорда]] қалалық әкімдігіне қарасты [[Қызылжарма]] ауылы – 25.10.1992, [[Қызылорда]] қаласы) – [[ақын]]. Жасынан [[ән]]-[[жыр]]ға құмар болып, [[қисса]]-[[дастандастандарды]] жаттап өседі. Т.[[Ізтілеуов]]ті пір тұтқан. 2-дүниежүзіндегі соғысқа қатысқан. [[Өлең]] жазумен 1950 жылдардан айналыса бастаған. Алғашқы өлеңдері «[[Сыр бойы]]» газетінде «[[Шұғыла (журнал)|Шұғыла]]» (1977), «[[Жайқоңыр]]» (1984) жинақтарында жарық көрген. Оның «[[Ажал құрсауында]]», «[[От кешу]]», «[[Үзілмеген үміт]]», «[[Достық баспалдақтары]]» атты ұсақ-жырлары бар. «[[Бұқарбай батыр]]» дастаны (1991) жарияланған. [[Қызылорда]] қалалық әкімдігіне қарасты [[Қызылжар]] ауылы [[Батырбаев]] есімімен аталады.<ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> ==Дереккөздер== «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том {{wikify}} [[Санат:Тұлғалар]] {{stub}} pes7o6apt3ra9m40y26n0ckkox2metd 3597751 3597749 2026-05-01T12:59:45Z Janugyl 180535 3597751 wikitext text/x-wiki '''Батырбаев Рахмет''' (1921, [[Қызылорда]] қалалық әкімдігіне қарасты [[Қызылжарма]] ауылы – 25.10.1992, [[Қызылорда]] қаласы) – [[ақын]].<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том</ref> Жасынан [[ән]]-[[жыр]]ға құмар болып, [[қисса]]-[[дастандастандарды]] жаттап өседі. Т.[[Ізтілеуов]]ті пір тұтқан. 2-дүниежүзіндегі соғысқа қатысқан. [[Өлең]] жазумен 1950 жылдардан айналыса бастаған. Алғашқы өлеңдері «[[Сыр бойы]]» газетінде «[[Шұғыла (журнал)|Шұғыла]]» (1977), «[[Жайқоңыр]]» (1984) жинақтарында жарық көрген. Оның «[[Ажал құрсауында]]», «[[От кешу]]», «[[Үзілмеген үміт]]», «[[Достық баспалдақтары]]» атты ұсақ-жырлары бар. «[[Бұқарбай батыр]]» дастаны (1991) жарияланған. [[Қызылорда]] қалалық әкімдігіне қарасты [[Қызылжар]] ауылы [[Батырбаев]] есімімен аталады.<ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref>{{wikify}} [[Санат:Тұлғалар]] {{stub}} == Дереккөздер == 0saj577cufn35gf1r6r4ia7ggt0pnvs 3597752 3597751 2026-05-01T13:01:41Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Janugyl|Janugyl]] ([[User talk:Janugyl|т]]) өңдемелерінен [[User:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] соңғы нұсқасына қайтарды 2376053 wikitext text/x-wiki '''Батырбаева Рахмет''' (1921, [[Қызылорда]] қалалық әкімдігіне қарасты [[Қызылжарма]] ауылы – 25.10.1992, [[Қызылорда]] қаласы) – [[ақын]]. Жасынан [[ән]]-[[жыр]]ға құмар болып, [[қисса]]-[[дастандастандарды]] жаттап өседі. Т.[[Ізтілеуов]]ті пір тұтқан. 2-дүниежүзіндегі соғысқа қатысқан. [[Өлең]] жазумен 1950 жылдардан айналыса бастаған. Алғашқы өлеңдері «[[Сыр бойы]]» газетінде «[[Шұғыла (журнал)|Шұғыла]]» (1977), «[[Жайқоңыр]]» (1984) жинақтарында жарық көрген. Оның «[[Ажал құрсауында]]», «[[От кешу]]», «[[Үзілмеген үміт]]», «[[Достық баспалдақтары]]» атты ұсақ-жырлары бар. «[[Бұқарбай батыр]]» дастаны (1991) жарияланған. [[Қызылорда]] қалалық әкімдігіне қарасты [[Қызылжар]] ауылы [[Батырбаев]] есімімен аталады. ==Дереккөздер== «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том {{wikify}} [[Санат:Тұлғалар]] {{stub}} osuljtse7oufx375ri6wndbn95q2ewe 0 51510 3597761 2383609 2026-05-01T13:16:34Z Janugyl 180535 /* Дереккөздер */ 3597761 wikitext text/x-wiki '''Әлібек Бәйкенов''' ([[1889 жыл]], [[Қызылорда облысы]] [[Қармақшы ауданы]] - [[1944 жыл]], [[Қызылорда облысы]] [[Қармақшы ауданы]]) - [[ақын]]. * [[Ұлы Отан соғысы]] жылдарында [[Нартай Бекежанов]]тың концерттік бригадасының құрамында болған. * 1943 жылы Республикалық айтыста [[Орынбай Тайманов]]пен жыр сайысына түскен. * Шығармалары ''“Пернедегі термелер” (1965), “Айтыс”'' (3-том, 1966) жинақтарында жарияланды. Ақынның жеке туындылары мен ел арасынан жинаған материалдары [[Қазақстан ғылым академиясы]]ның [[Орталық ғылыми кітапхана]]сының сирек [[қолжазбалар қоры]]нда, [[Әдебиет және өнер институты]]ның [[Қолжазбалар орталығы]]нда сақтаулы.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том</ref><ref>“Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6</ref><ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} [[Санат:1889 жылы туғандар]] [[Санат:Қармақшы ауданында туғандар]] [[Санат:1944 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Қармақшы ауданында қайтыс болғандар]] [[Санат:Айтыс ақындары]] [[Санат:Халық ақындары]] tcpsukx07piiztjvx2bxax4wvyrsevr 0 51588 3597762 3568056 2026-05-01T13:18:46Z Janugyl 180535 /* Дереккөздер */ 3597762 wikitext text/x-wiki '''Бәйтік Бәймәмбетұлы''' (шамамен 1762–1841) — қазақ батыры. [[Алшын]] тайпасының [[Шөмекей]] руынан.<ref name="Усенбаев Т. 0"> Алшын шежіресi (Адам Атадан өзіме шейін) / Усенбаев Т. – Кызылорда, Тумар, 2003. - 464 бет.</ref> [[Хиуа]] мен [[Қоқан хандығы|Қоқан]] хандықтарының жергілікті халыққа жасаған озбырлық әрекеттеріне қарсы тұрған. [[Қазақ|Қазақтардың]] [[Жаңадария (ескі арна)|Жаңадария]] өзенінің бойына қоныстануына басшылық жасады. Бәйтіктің өмір жолы мен жорықтары туралы [[Балқы Базар]], [[Тұрмағамбет Ізтілеуов]], Шораяқтың Омары шығармаларында айтылады. Батырдың [[қалмақтар]] мен Хиуа, Қоқан басқыншыларына қарсы жорықтарында көтерген ақ туы баласы [[Тоғанас батыр Бәйтікұлы|Тоғанас]] батырға ауысқан.<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө. Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х</ref><ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> == Шежіресі == Бәйтік – Тойқожа – Өтебай – Әлдеберлі – Келмембет (Сарқасқа) – Келдібай – Бозғыл (Бозғұл) – Шөмекей == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:1762 жылы туғандар]] [[Санат:1841 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Ұлт-азаттық қозғалыстардың көсемдері]] [[Санат:Қазақ батырлары]] 65ql79rcsuk08vz97791me0cuqmnuve 0 51598 3597768 3578434 2026-05-01T13:32:47Z Janugyl 180535 үлгі 3597768 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Жұмағазы Бәйімбетов|Туған күні=1874 жыл|Туған жері=Қызылорда облысы, Қармақшы ауданы|Қайтыс болған жері=Алматы|Қайтыс болған күні=1931 жыл|Білімі=Бұхарадағы діни медресе|Не үшін белгілі=Қармақшы көтерілісі жетекшілерінің бірі}} '''Жұмағазы Бәйімбетов''' ([[1874]], [[Қызылорда облысы]] [[Қармақшы ауданы]] - [[1931]], [[Алматы]]) – [[Қармақшы көтерілісі]] жетекшілерінің бірі. * [[Бұхара]]дағы діни [[медресе]]де білім алған. * 1930 жылы Кеңес өкіметінің ұжымдастыру саясаты кезіндегі [[зорлық]]-зомбылығына қарсы Қармақшы ауданы шаруаларының ірі тобына басшылық жасады. Олар [[Жосалы станциясы]]ның солтүстік-шығыс жағындағы [[Қарақұм]] деген жерде жиналған [[Қазалы]], [[Арал]], Тереңөзек ([[Сырдария ауданы|Сырдария]]), [[Ырғыз]] аудандары көтерілісшілеріне барып қосылды. Бәйімбетов [[Орынбор]]дан, [[Қызылорда]]дан, [[Ташкент]]тен, [[Орск]]іден жіберілген жазалаушы отрядтарға қарсы күресте шебер ұйымдастырушы ретінде көзге түсті. [[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин|Әліби Жангелдин]] бастаған үкіметтің арнайы комиссиясымен келіссөздер жүргізуге қатысып, ел ішіндегі [[саяси қуғын-сүргін]]ді доғаруды, халықтың діни сенімін қадірлеуді талап етті. Ол көтерілісшілердің Д. Қараев бастаған тобы кеңестік билікті мойындағанына қарамастан, шағын топпен қарулы қарсылықты жалғастыра берді. * Бәйімбетов 1930 жылы мамырдың соңында қолға түсіп, ОГПУ ''“үштігінің”'' 21 қарашадағы үкімімен ату жазасына кесілді.<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х</ref><ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Bio-stub}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:1874 жылы туғандар]] [[Санат:Қармақшы ауданында туғандар]] [[Санат:1931 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Алматыда қайтыс болғандар]] [[Санат:Ұлт-азаттық қозғалыстардың көсемдері]] [[Санат:КСРО-да бұйрықпен атылғандар]] [[Санат:КСРО-да репрессияланғандар]] 8zsk9kha4xnjgys3ctzx0od53hxb7uh 3597769 3597768 2026-05-01T13:33:19Z Janugyl 180535 Дереккөз енгізілді 3597769 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Жұмағазы Бәйімбетов|Туған күні=1874 жыл|Туған жері=Қызылорда облысы, Қармақшы ауданы|Қайтыс болған жері=Алматы|Қайтыс болған күні=1931 жыл|Білімі=Бұхарадағы діни медресе|Не үшін белгілі=Қармақшы көтерілісі жетекшілерінің бірі}} '''Жұмағазы Бәйімбетов''' ([[1874]], [[Қызылорда облысы]] [[Қармақшы ауданы]] - [[1931]], [[Алматы]]) – [[Қармақшы көтерілісі]] жетекшілерінің бірі. * [[Бұхара]]дағы діни [[медресе]]де білім алған. * 1930 жылы Кеңес өкіметінің ұжымдастыру саясаты кезіндегі [[зорлық]]-зомбылығына қарсы Қармақшы ауданы шаруаларының ірі тобына басшылық жасады. Олар [[Жосалы станциясы]]ның солтүстік-шығыс жағындағы [[Қарақұм]] деген жерде жиналған [[Қазалы]], [[Арал]], Тереңөзек ([[Сырдария ауданы|Сырдария]]), [[Ырғыз]] аудандары көтерілісшілеріне барып қосылды. Бәйімбетов [[Орынбор]]дан, [[Қызылорда]]дан, [[Ташкент]]тен, [[Орск]]іден жіберілген жазалаушы отрядтарға қарсы күресте шебер ұйымдастырушы ретінде көзге түсті. [[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин|Әліби Жангелдин]] бастаған үкіметтің арнайы комиссиясымен келіссөздер жүргізуге қатысып, ел ішіндегі [[саяси қуғын-сүргін]]ді доғаруды, халықтың діни сенімін қадірлеуді талап етті. Ол көтерілісшілердің Д. Қараев бастаған тобы кеңестік билікті мойындағанына қарамастан, шағын топпен қарулы қарсылықты жалғастыра берді. * Бәйімбетов 1930 жылы мамырдың соңында қолға түсіп, ОГПУ ''“үштігінің”'' 21 қарашадағы үкімімен ату жазасына кесілді.<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х</ref><ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref><ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Bio-stub}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:1874 жылы туғандар]] [[Санат:Қармақшы ауданында туғандар]] [[Санат:1931 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Алматыда қайтыс болғандар]] [[Санат:Ұлт-азаттық қозғалыстардың көсемдері]] [[Санат:КСРО-да бұйрықпен атылғандар]] [[Санат:КСРО-да репрессияланғандар]] irr2f1wtr59qty722t28f5a5mjut885 0 52824 3597765 2699137 2026-05-01T13:23:32Z Janugyl 180535 /* Дереккөздер */ 3597765 wikitext text/x-wiki '''Бәкірұлы Құрманбек''' (1944 жылы туған, [[Қызылорда облысы]] [[Шиелi ауданы]] Бала би ауылы) – ауыл шаруашылық ғылым докторы ([[2003]]). Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылығы институтын ([[1967]], қазiргi Қазақ ұлттық аграрлық университеті) бiтiрген. Институтты бiтiргеннен кейін ауыл шаруашылығы ғылым саласында еңбек еттi. [[1995]] жылдан осы кезге дейiн [[Арал]] өңiрi агроэкология және ауыл шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты директорының ғылыми жұмыстар жөнiндегi орынбасары. Ол ғылыми қызметкер, топ жетекшісі, бөлім меңгерушісі, ғалым - хатшы қызметтерін және институтының бастапқы партия ұйымы бюросының хатшысы міндетін атқарған. Ол бiрнеше күрiш сорттарының, оның iшiнде «[[Маржан]]» және «[[Ару]]» сорттарының негiзгi авторы. Бәкірұлының 80-дей ғылыми еңбегi, 1 монографиясы жарық көрген. Қ. Бәкірұлы ғылыми іссапармен Үндістанда, Филиппинде, Қытыйда, Италияда және [[ТМД]] елдерінде болып Халықаралық ғылыми конференциялар мен конгрестерге қатысқан, баяндамалар жасаған. Ол [[2003]] жылы ауыл шаруашылығы ғылыми саласында республикада алғышқылырдың бірі болып «өнімділікке және бейімділікке бағытталған Қазақстандағы күріш селекциясы» тақырыбында мемлекеттік тілде докторлық дессертация қорғады. Қ. Бәкірұлы ғылыми және қоғамдық жұмыстағы жетістіктері үшін [[Қызылорда облысы]] халық депутаттары Кеңесінің, облыс әкімі мен мәслихатының, Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Ұлттық Аграрлық зерттеулер орталығының, Бүкілодақтық лениншіл жастар одағының, [[КСРО]] ішкі істер министрлігінің Құрмет грамоталарымен, КСРО халық шаруашылығы жетістіктері көрмесінің қола медалімен марапатталған. Ол «КСРО өнертапқышы» белгісінің, [[1997]] жылғы Қазақстан Республикасы мемлекеттік ғылыми стипендиясының,[[2006]] және [[2008]] жылдардағы Қызылорда облысының әкімі стипендияларының иегері, ал [[2004]] жылы «[[Құрмет]]» орденімен марапатталған. [[2014]] жылы «Ауыл шыруашылығы саласының үздігі» төс белгісінің иегері болады. Оған [[2018]] жылы «Шиелі ауданының құрметті азаматы» атағы берілді.<ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref><ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том</ref> ==Дереккөздер== {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] {{stub}} 217szyhf000uyaalhk78w3sv6i1iry1 3597766 3597765 2026-05-01T13:24:09Z Janugyl 180535 /* Дереккөздер */ 3597766 wikitext text/x-wiki '''Бәкірұлы Құрманбек''' (1944 жылы туған, [[Қызылорда облысы]] [[Шиелi ауданы]] Бала би ауылы) – ауыл шаруашылық ғылым докторы ([[2003]]). Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылығы институтын ([[1967]], қазiргi Қазақ ұлттық аграрлық университеті) бiтiрген. Институтты бiтiргеннен кейін ауыл шаруашылығы ғылым саласында еңбек еттi. [[1995]] жылдан осы кезге дейiн [[Арал]] өңiрi агроэкология және ауыл шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты директорының ғылыми жұмыстар жөнiндегi орынбасары. Ол ғылыми қызметкер, топ жетекшісі, бөлім меңгерушісі, ғалым - хатшы қызметтерін және институтының бастапқы партия ұйымы бюросының хатшысы міндетін атқарған. Ол бiрнеше күрiш сорттарының, оның iшiнде «[[Маржан]]» және «[[Ару]]» сорттарының негiзгi авторы. Бәкірұлының 80-дей ғылыми еңбегi, 1 монографиясы жарық көрген. Қ. Бәкірұлы ғылыми іссапармен Үндістанда, Филиппинде, Қытыйда, Италияда және [[ТМД]] елдерінде болып Халықаралық ғылыми конференциялар мен конгрестерге қатысқан, баяндамалар жасаған. Ол [[2003]] жылы ауыл шаруашылығы ғылыми саласында республикада алғышқылырдың бірі болып «өнімділікке және бейімділікке бағытталған Қазақстандағы күріш селекциясы» тақырыбында мемлекеттік тілде докторлық дессертация қорғады. Қ. Бәкірұлы ғылыми және қоғамдық жұмыстағы жетістіктері үшін [[Қызылорда облысы]] халық депутаттары Кеңесінің, облыс әкімі мен мәслихатының, Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Ұлттық Аграрлық зерттеулер орталығының, Бүкілодақтық лениншіл жастар одағының, [[КСРО]] ішкі істер министрлігінің Құрмет грамоталарымен, КСРО халық шаруашылығы жетістіктері көрмесінің қола медалімен марапатталған. Ол «КСРО өнертапқышы» белгісінің, [[1997]] жылғы Қазақстан Республикасы мемлекеттік ғылыми стипендиясының,[[2006]] және [[2008]] жылдардағы Қызылорда облысының әкімі стипендияларының иегері, ал [[2004]] жылы «[[Құрмет]]» орденімен марапатталған. [[2014]] жылы «Ауыл шыруашылығы саласының үздігі» төс белгісінің иегері болады. Оған [[2018]] жылы «Шиелі ауданының құрметті азаматы» атағы берілді.<ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref><ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том</ref> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] {{stub}} == Дереккөздер == 9p2mqyezvwv891yeoxf2tsu5xomf5w9 3597767 3597766 2026-05-01T13:25:15Z Janugyl 180535 3597767 wikitext text/x-wiki '''Бәкірұлы Құрманбек''' (1944 жылы туған, [[Қызылорда облысы]] [[Шиелi ауданы]] Бала би ауылы) – ауыл шаруашылық ғылым докторы ([[2003]]). Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылығы институтын ([[1967]], қазiргi Қазақ ұлттық аграрлық университеті) бiтiрген. Институтты бiтiргеннен кейін ауыл шаруашылығы ғылым саласында еңбек еттi. [[1995]] жылдан осы кезге дейiн [[Арал]] өңiрi агроэкология және ауыл шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты директорының ғылыми жұмыстар жөнiндегi орынбасары. Ол ғылыми қызметкер, топ жетекшісі, бөлім меңгерушісі, ғалым - хатшы қызметтерін және институтының бастапқы партия ұйымы бюросының хатшысы міндетін атқарған. Ол бiрнеше күрiш сорттарының, оның iшiнде «[[Маржан]]» және «[[Ару]]» сорттарының негiзгi авторы. Бәкірұлының 80-дей ғылыми еңбегi, 1 монографиясы жарық көрген. Қ. Бәкірұлы ғылыми іссапармен Үндістанда, Филиппинде, Қытыйда, Италияда және [[ТМД]] елдерінде болып Халықаралық ғылыми конференциялар мен конгрестерге қатысқан, баяндамалар жасаған. Ол [[2003]] жылы ауыл шаруашылығы ғылыми саласында республикада алғышқылырдың бірі болып «өнімділікке және бейімділікке бағытталған Қазақстандағы күріш селекциясы» тақырыбында мемлекеттік тілде докторлық дессертация қорғады. Қ. Бәкірұлы ғылыми және қоғамдық жұмыстағы жетістіктері үшін [[Қызылорда облысы]] халық депутаттары Кеңесінің, облыс әкімі мен мәслихатының, Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Ұлттық Аграрлық зерттеулер орталығының, Бүкілодақтық лениншіл жастар одағының, [[КСРО]] ішкі істер министрлігінің Құрмет грамоталарымен, КСРО халық шаруашылығы жетістіктері көрмесінің қола медалімен марапатталған. Ол «КСРО өнертапқышы» белгісінің, [[1997]] жылғы Қазақстан Республикасы мемлекеттік ғылыми стипендиясының,[[2006]] және [[2008]] жылдардағы Қызылорда облысының әкімі стипендияларының иегері, ал [[2004]] жылы «[[Құрмет]]» орденімен марапатталған. [[2014]] жылы «Ауыл шыруашылығы саласының үздігі» төс белгісінің иегері болады. Оған [[2018]] жылы «Шиелі ауданының құрметті азаматы» атағы берілді.<ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref><ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том</ref> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] {{stub}} == Дереккөздер == <references /> [[Санат:Қызылордада туғандар]] ah9sqr1dceoqjo262qbumg6djflx0mc 0 53219 3598005 3442920 2026-05-01T18:16:36Z Елмұрат Х 157319 3598005 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Circularly polarized glasses.jpg|250 px|thumb]] '''''Көзілдірік''''' – [[көз]]дің [[оптика]]лық кемістігін түзету, [[күн]] сәулесінен, шаң-тозаңнан, химиялық заттар әсерінен қорғау үшін қолданылатын құрал. Көзілдірік шынысының сәулені жинайтын (“+”) ([[алыстан көргіштік]]ті түзету үшін) және сәулені шашырататын (“–”) (алыстан көрмеушілікті түзету үшін) түрлері болады. Көзілдірік екі жағы ойыс (“–”) не екі жағы дөңес (“+”) шыныдан жасалынады. Сонымен қатар, көзілдірік шынысы көздің қасаң қабығына жабыстырылып та киіледі (жапсарлы [[линза]]). Көздің көруі қатты нашарлағанда 2 – 3 қатар линзадан жасалған көзілдірік қолданылады. Кейбір адамдардың алыстан көргіштігімен қатар жақыннан көру қабілеті нашарлайды. Мұндайда екі көзілдірік кимеу үшін жоғары бөлігімен алыстағыны, төмен бөлігімен жақындағыны көруге болатын шыныдан жасалған құрама көзілдірік беріледі. Жастың ұлғаюына байланысты (40-тан асқан адам газет, кітап, журнал оқу үшін) әр түрлі шынылы көзілдірік киюге тура келеді. Көздің көру кемістігін қалыптастыру үшін киілетін көзілдіріктің қай түрін болса да дәрігердің нұсқауымен кию керек. Көзді күн сәулесінен қорғайтын көзілдіріктің шынысы қоңыр, қара, көк, күлгін, жасыл түсті болады. Мұндай көзілдіріктер қолданылуына байланысты әр түрлі пішінде жасалады. [[Болат]] қорытушылар, [[химия]]лық өндіріс қызметкерлері үшін арнайы қалың шыныдан екі бүйірі жабық көзілдірік шығарылады. Көзді күн сәулесінен қорғауға арналған алғашқы көзілдірікті Қиыр Солтүстік, Азия және Америка тұрғындары жасаған. Олардың көзілдірігі жануарлардың сүйектері немесе тар көз саңылаулары бар ағаш қабығының бөліктері болды. == Көзілдіріктің пайда болуы == Көзілдіріктің қай уақытта пайда болғандығы жөнінде нақты дерек жоқ. Ол тарих беттерінде түрлі болып кездеседі. Мәселен, [[ежелгі Грекия]]да адамдар дөңес және ойыс айналардың ерекшеліктерін байқаған. Сондай-ақ көзілдіріктің күннен қорғауға, оқуға, ұсақ нәрсені ұлғайтып көруге айналған түрлерінің өзіне тән тарихы бар. Ең алғашқы көзді күннен қорғайтын көзілдірікті Қиыр Солтүстік пен [[Азия]]ның, сонымен қатар [[Америка]]ның ежелгі тұрғындары ойлап тауыпты. Оларды жануарлардың сүйегінен жасаған екен. Ал, [[Қытай]] жерінде ежелде күңгірт көзілдірік (бүгінде күннен қорғайтын қара көзілдіріктердің арғы атасы) пайда болған. Мұндай көзілдірікті [[Қытай]]да сот үкімін оқитындар киіпті. Бұл жаза алушылар мен куәгерлер сот үкімін оқитындардың көзінен олардың ішкі жан-дүниесін танып қоймау үшін қажет болған екен. Ұсақ әріптерді немесе таңбаларды жақындатып, ұлғайтып оқу үшін алғашында бір ғана көзге арналған оптикалық құралдар пайдаланылған. Ал оқуға арналған алғашқы көзілдіріктің пайда болған жері – [[Италия]] деп есептелінеді. Себебі, ХІІІ ғасырда венециялық шыны үрлеушілер алғаш рет көзілдірік жасауға арналған түссіз, жұқа және мөлдір шыныларды ойлап тапты. ХІҮ ғасырдың басында [[Еуропа]]да көзілдірік туралы деректер кеңінен тарала бастады. Көзілдірік қымбат «ойыншық» болып саналды, ешнәрсеге қарамастан, көзілдірік жоғары сапалы шынылардан жасалды. Ол атадан балаға бағалы бұйым ретінде мұра болып қалып отырған. Сол заманда көзілдірікті қажеттілік үшін емес, өздерінің мәртебесін көтеру мақсатында қолданған. Жақыннан және алыстан көруге арналған көзілдіріктер ХҮІ ғасырда пайда болған. Осы уақытта көзілдіріктің сыртқы көрінісі мен пішініне де өзгерістер енгізілді. Күңгірт көзілдіріктерді ойлап тапқан [[Қытай]] еліне көз кемістігіне арналған көзілдіріктер [[араб]] және [[парсы]] саудагерлері арқылы жетіпті. == Көзілдірік түрлері == <gallery> Сурет:Silhouette sunglasses.jpg Сурет:Көзілдірік.jpeg File:Persol sunglasses.jpg File:Sunglasses-1 retouch.png File:Sunglasses as seen by a fisheye lens.jpg </gallery> === Әйнек линзалар === Әйнек [[Ультракүлгін сәулелену|ультракүлгін]] сәулелерінен қорғайтындығына кепілдік береді, пластикке қарағанда заттарды аздап қана бұрмалап, төменірек көрсетеді. Бірақ әйнекті линзалар қауіпсіз емес: кез келген жағдайда сынып қалып, көзіңізге зиянын тигізуі мүмкін. Пластикалық линзаларға қарағанда ауырлау болып келеді әрі терлетіп жібереді. Әйнекті линзалар балаларға арналмаған. === Пластикалық линзалар === Пластикалық линзалар әйнекке қарағанда жеңіл әрі қауіпсіз. Бірақ пластик ультракүлгін сәулелерін жіберіп қояды да, көзге зиянын тигізеді. Арнайы химиялық ингредиентке ие, зиянды сәулелерді ұстап қалатын линзалар да болады. Мұндай көзілдіріктерді көшедегі лашықтардан немесе базарлардан алмаған жөн. Сапалы пластикалық линзаларды жасауда алдыңғы орында тұрған елдер қатарында Канада, Германия және Франция бар. Заманауи пластикалық линзалардың құрамына арнайы химиялық қоспалар қосылады. Ол қоспалар көзге ешқандай зиянның тимеуін қамтамасыз етеді. Олардың екі түрі болады: А және В. Сапалы көзілдіріктердің этикеткаларында: "Blocks at least 90% UVB and 60% UVA" деген жазу болады. Әрине сандары өзгертіліп жазылуы мүмкін. Сәуледен толық қорғауды қамтамасыз ететін көзілдіріктердің өлшемі - 400 нанометр. === Жүзуге арналған көзілдіріктер === Жүзуге арналған көзілдіріктерді ХІҮ ғасырда парсы сүңгігіштері қолдана бастады. Ол тасбақаның қабыршағынан жасалынған еді. [[1930 жыл]]ы жазушы [[Гай Гилпатрик]] жүзуге арналған көзілдірік пен ұшаққа арналған көзілдірік екеуіне тәжірибе жүргізеді. Жүзуге арналған көзілдіріктер [[1950 жыл]]да танымал болды. Алайда спортшылар үшін өте қауіпті болып қала берді. Олар әйнектер жасалатындықтан, кейде әйнектері сынып, спортшыларға қауіп төндіретін. [[1972 жыл]]ы жүзуге арналған көзілдіріктерді [[Олимпиада ойындары|Олимпиадалық ойындарда]] қолдануға тыйым салған еді. === Аудармашы көзілдіріктер === [[Жапония]]лық NEC корпорациясы шетел сөздерін аудара алатын көзілдіріктер ойлап тапты. Ғажайып оптикалық құрал TeleScouter деп аталады. Көзілдіріктің арнайы бейнекамерасы бар. Ол нысанаға алынған ақпаратты ғаламдық желіге қосылған портативті компьютерге бере алады. Арнайы аударма сөздікті ресурстың көмегімен көзілдірікке шағылысқан ұғымдар мен сөздер автоматты түрде жапон тіліне аударылады. Технологтардың айтуынша, оптикалық құрал адамның көру қабілетіне кедергі келтірмейді. == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.baq.kz/blog/article/4259 Алғашқы көзілдірік қашан пайда болған?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130921054925/http://www.baq.kz/blog/article/4259 |date=2013-09-21 }} * [http://www.alashainasy.kz/world/5633/ Аудармашы көзілдіріктер пайда болды] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130921054033/http://www.alashainasy.kz/world/5633/ |date=2013-09-21 }} * [http://massaget.kz/bastangy/sn/1416 Көзілдірік түрлері] == Дереккөздер == <references/>[[Қазақ Энциклопедиясы]], 11 - том [[Санат:Оптикалық заттар]] [[Санат:Линзалар]] [[Санат:Көру]] 874o8fh3rks38ujsaah7uak4biwfpqd 0 53285 3598344 3597437 2026-05-02T11:40:50Z Kasymov 10777 3598344 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Ұзақ Бағаев|Туған күні=16.10.1930|Қайтыс болған күні=28.07.1973|Туған жері=[[Алматы облысы]], {{туғанжері|Райымбек ауданы|Райымбек ауданында}}|Қайтыс болған жері={{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}|Мансабы=журналист, мемлекет қайраткері|Мамандығы=[[журналист]]|Білімі=[[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]] (1952)|Марапаттары={{Еңбек Қызыл Ту ордені}} {{Құрмет Белгісі ордені}}|Сурет=Chernobyl-journalists.JPG|Сурет атауы=Журналисттер}} '''Ұзақ Бағаев''' (16.10.1930, Алматы облысы Райымбек ауданы — 28.7.1973, Алматы қаласы) — белгілі журналист, Қазақстанның мемлекеттік және қоғам қайраткері. == Өмірбаяны == 1952 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің (қазіргі [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]) журналистика факультетін бітірген. [[Ұлы жүз|Ұлы жүздің]] [[Албан руы|Албан]] тайпасынан шыққан.<ref>Алмабеков Т. Албан ата энциклопедиялық шежіре. // – Алматы, 2003. – 1352 б. – ISBN 9965-00-838-8.</ref> === Қызмет жолы === * 1952–1962 жж. — «Социалистік Қазақстан» (қазіргі [[Егемен Қазақстан]]) газетінде әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарды. * Одан кейінгі жылдары Қызылорда және Талдықорған облыстық газеттерінің редакторы болды. * 1969–1973 жж. — «Социалистік Қазақстан» газетінің бас редакторы болып еңбек етті. * Қазақстан Журналистер одағының төрағасы міндетін атқарып, республикада кәсіби журналист кадрларын даярлау ісіне елеулі үлес қосты. == Шығармашылығы == Оның қаламынан туған маңызды еңбектер мен жинақтар: * «Халық бастамасы — қайнар бұлақ» (1961); * «Дала жұлдыздары» (1970); * «Жан сұлулығы» (1975). == Марапаттары == * [[Еңбек Қызыл Ту ордені]]; * [[Құрмет Белгісі ордені]]; * КСРО Журналистер одағы сыйлығының лауреаты (1973); * Бірнеше мемлекеттік медальдар. == Естелік == * Алматы облысы Райымбек ауданының Алғабас ауылында Ұзақ Бағаев атындағы орта мектеп, көше және мұражай-үйі бар.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, I том</ref> * Қазақстанның үздік журналистеріне арналған Ұ. Бағаев атындағы арнайы сыйлық тағайындалған.<ref>«СЫР ЕЛІ. Энциклопедия» / Бас ред. Б.С. Каримова. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан журналистері]] qu0xs7579o4okqiyjst7dymkap6goud 3598345 3598344 2026-05-02T11:41:07Z Kasymov 10777 «[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3598345 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Ұзақ Бағаев|Туған күні=16.10.1930|Қайтыс болған күні=28.07.1973|Туған жері=[[Алматы облысы]], {{туғанжері|Райымбек ауданы|Райымбек ауданында}}|Қайтыс болған жері={{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}|Мансабы=журналист, мемлекет қайраткері|Мамандығы=[[журналист]]|Білімі=[[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]] (1952)|Марапаттары={{Еңбек Қызыл Ту ордені}} {{Құрмет Белгісі ордені}}|Сурет=Chernobyl-journalists.JPG|Сурет атауы=Журналисттер}} '''Ұзақ Бағаев''' (16.10.1930, Алматы облысы Райымбек ауданы — 28.7.1973, Алматы қаласы) — белгілі журналист, Қазақстанның мемлекеттік және қоғам қайраткері. == Өмірбаяны == 1952 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің (қазіргі [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]) журналистика факультетін бітірген. [[Ұлы жүз|Ұлы жүздің]] [[Албан руы|Албан]] тайпасынан шыққан.<ref>Алмабеков Т. Албан ата энциклопедиялық шежіре. // – Алматы, 2003. – 1352 б. – ISBN 9965-00-838-8.</ref> === Қызмет жолы === * 1952–1962 жж. — «Социалистік Қазақстан» (қазіргі [[Егемен Қазақстан]]) газетінде әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарды. * Одан кейінгі жылдары Қызылорда және Талдықорған облыстық газеттерінің редакторы болды. * 1969–1973 жж. — «Социалистік Қазақстан» газетінің бас редакторы болып еңбек етті. * Қазақстан Журналистер одағының төрағасы міндетін атқарып, республикада кәсіби журналист кадрларын даярлау ісіне елеулі үлес қосты. == Шығармашылығы == Оның қаламынан туған маңызды еңбектер мен жинақтар: * «Халық бастамасы — қайнар бұлақ» (1961); * «Дала жұлдыздары» (1970); * «Жан сұлулығы» (1975). == Марапаттары == * [[Еңбек Қызыл Ту ордені]]; * [[Құрмет Белгісі ордені]]; * КСРО Журналистер одағы сыйлығының лауреаты (1973); * Бірнеше мемлекеттік медальдар. == Естелік == * Алматы облысы Райымбек ауданының Алғабас ауылында Ұзақ Бағаев атындағы орта мектеп, көше және мұражай-үйі бар.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, I том</ref> * Қазақстанның үздік журналистеріне арналған Ұ. Бағаев атындағы арнайы сыйлық тағайындалған.<ref>«СЫР ЕЛІ. Энциклопедия» / Бас ред. Б.С. Каримова. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан журналистері]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] fxqdexvqjprfqyw597u1l7n2znadp2x 0 54095 3597771 3384578 2026-05-01T13:39:22Z Janugyl 180535 үлгі 3597771 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Қасым Бейсембиев|Туған күні=05.09.1919|Қайтыс болған күні=11.12.1980|Туған жері=[[Қызылорда облысы]], [[Жаңақорған ауданы]], Талап ауылы|Қайтыс болған жері=[[Алматы]]|Мамандығы=[[философ]], [[ұстаз]]|Білімі=Орта Азия мемлекеттік университеті (1944)|Марапаттары=2-дүниежүзілік соғыс ардагері}} '''Қасым Бейсембиев''' (5.9.1919, Қызылорда облысы Жаңақорған ауданы Талап ауылы – 11.12.[[1980]], [[Алматы]] қаласы) – [[философия]] ғылым докторы ([[1960]]), профессор ([[1961]]). 2-дүниежүзлік соғысқа қатысқан. Ташкенттегi мұғалiмдер техникумын бiтiрген. Ұстаздарымен бiрге «Халық жауы» деп айыпталып, бiр жыл қамауда отырды. Орта Азия мемлекеттік университетiнiң философия факултiн ([[1944]]) және [[СОКП ОК]]-нің Жоғары партия мектебiн ([[1948]]) бітірген. Шымкент (қазiргi Оңтүстік Қазақстан) облысы Келес ауданы байланыс бөлiмiнiң бастығы, [[Шымкент]] қалалық комсомол кентiнiң 1-хатшысы, қалалық партия кентiнiң насихат және үгiт бөлiмiнiң нұсқаушысы қызметтерiн атқарды. [[1952]]–[[1961]] жылдыры Қазақстан ғылым академиясының философия және құқық инстутында ғылыми қызметкер, бөлiм меңгерушiсi. [[1961]]–[[1964]] жылдары қазiргi Қазақ ұлттық тех. университетiнде философия кафедрасын, [[1964]]–[[1975]] жылдыры [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]]-да (қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]) қызмет атқарған. [[1975]] жылдан өмiрiнiң соңына дейiн Алматы халық ш. инстутында (қазіргі Қазақ экономика университетi) философия кафедрасының меңгерушiсi болды. ==Шығармалары== Орта ғасырлардан 20-ғасырдың басына дейінгі Қазақстандағы философия тарихы туралы зерттеулер жүргізген. Ол «Абай Құнанбаевтың қоғамдық-саяси көзқарастары» («Қазақстан коммунисі», № 6, 1954) деген мақаласында ақынның өмірге, дүниеге көзқарастарын, философиялық ой-пікірін талдайды. 1956 жылы жарық көрген «Абай Құнанбаевтың көзқарасы» деген көлемді монографиясы мен Қазақстанның қоғамдық-саяси және философиялық ой-пікірлеріне арналған іргелі зерттеулерінде Абайдың туған халқының ұлы ақыны болып қана қоймай, өз шығармаларында көкейкесті әлеуметтік-саяси, философиялық, этикалық, эстетик. мәселелерді қазақ қоғамы дамуының пісіп жетілген қажеттіліктерімен тығыз байланыста көтере білген ұлы ойшыл екендігін жан-жақты ашады. Абай өлеңдері мен қара сөздеріндегі философиялық ой-толғаныстарды талдау арқылы оның XX ғасырда басындағы демократиялық ой мен ұлттық сананың өрістеуіне үлкен әсер еткендігін атап көрсетеді.8 ғыл. еңбегi жарық көрдi. Бұлардың iшiнде «[[Мировоззрение Абая Кунанбаева]]» ([[1956]]), «[[Қазақ ағартушыларының әлеум.-саяси көзқарастары туралы|Қазақ ағартушыларының]] [[Қазақ ағартушыларының әлеум.-саяси көзқарастары туралы|әлеум.-саяси көзқарастары туралы]]» ([[1958]]), т.б. кiтаптары бар. <ref name="source1">Қазақ энциклопедиясы</ref> ==Дереккөздер</span>== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] {{stub}} 8wi779v2dynf0k4d29ssuwpg3qu46wa 3597772 3597771 2026-05-01T13:40:57Z Janugyl 180535 /* Дереккөздер */ 3597772 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Қасым Бейсембиев|Туған күні=05.09.1919|Қайтыс болған күні=11.12.1980|Туған жері=[[Қызылорда облысы]], [[Жаңақорған ауданы]], Талап ауылы|Қайтыс болған жері=[[Алматы]]|Мамандығы=[[философ]], [[ұстаз]]|Білімі=Орта Азия мемлекеттік университеті (1944)|Марапаттары=2-дүниежүзілік соғыс ардагері}} '''Қасым Бейсембиев''' (5.9.1919, Қызылорда облысы Жаңақорған ауданы Талап ауылы – 11.12.[[1980]], [[Алматы]] қаласы) – [[философия]] ғылым докторы ([[1960]]), профессор ([[1961]]). 2-дүниежүзлік соғысқа қатысқан. Ташкенттегi мұғалiмдер техникумын бiтiрген. Ұстаздарымен бiрге «Халық жауы» деп айыпталып, бiр жыл қамауда отырды. Орта Азия мемлекеттік университетiнiң философия факултiн ([[1944]]) және [[СОКП ОК]]-нің Жоғары партия мектебiн ([[1948]]) бітірген. Шымкент (қазiргi Оңтүстік Қазақстан) облысы Келес ауданы байланыс бөлiмiнiң бастығы, [[Шымкент]] қалалық комсомол кентiнiң 1-хатшысы, қалалық партия кентiнiң насихат және үгiт бөлiмiнiң нұсқаушысы қызметтерiн атқарды. [[1952]]–[[1961]] жылдыры Қазақстан ғылым академиясының философия және құқық инстутында ғылыми қызметкер, бөлiм меңгерушiсi. [[1961]]–[[1964]] жылдары қазiргi Қазақ ұлттық тех. университетiнде философия кафедрасын, [[1964]]–[[1975]] жылдыры [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]]-да (қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]) қызмет атқарған. [[1975]] жылдан өмiрiнiң соңына дейiн Алматы халық ш. инстутында (қазіргі Қазақ экономика университетi) философия кафедрасының меңгерушiсi болды.<ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> ==Шығармалары== Орта ғасырлардан 20-ғасырдың басына дейінгі Қазақстандағы философия тарихы туралы зерттеулер жүргізген. Ол «Абай Құнанбаевтың қоғамдық-саяси көзқарастары» («Қазақстан коммунисі», № 6, 1954) деген мақаласында ақынның өмірге, дүниеге көзқарастарын, философиялық ой-пікірін талдайды. 1956 жылы жарық көрген «Абай Құнанбаевтың көзқарасы» деген көлемді монографиясы мен Қазақстанның қоғамдық-саяси және философиялық ой-пікірлеріне арналған іргелі зерттеулерінде Абайдың туған халқының ұлы ақыны болып қана қоймай, өз шығармаларында көкейкесті әлеуметтік-саяси, философиялық, этикалық, эстетик. мәселелерді қазақ қоғамы дамуының пісіп жетілген қажеттіліктерімен тығыз байланыста көтере білген ұлы ойшыл екендігін жан-жақты ашады. Абай өлеңдері мен қара сөздеріндегі философиялық ой-толғаныстарды талдау арқылы оның XX ғасырда басындағы демократиялық ой мен ұлттық сананың өрістеуіне үлкен әсер еткендігін атап көрсетеді.8 ғыл. еңбегi жарық көрдi. Бұлардың iшiнде «[[Мировоззрение Абая Кунанбаева]]» [[1956|(1956]]), «[[Қазақ ағартушыларының әлеум.-саяси көзқарастары туралы|Қазақ ағартушыларының]] [[Қазақ ағартушыларының әлеум.-саяси көзқарастары туралы|әлеум.-саяси көзқарастары туралы]]» ([[1958]]), т.б. кiтаптары бар. <ref name="source1">Қазақ энциклопедиясы</ref> ==Дереккөздер</span>== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] {{stub}} nkr6jjeoorxplv3tvxnlkejplz0w3po 0 56020 3598290 2919391 2026-05-02T07:43:46Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3598290 wikitext text/x-wiki '''Ұзақбаева Сақыпжамал Асқарқызы''' (16.10.[[1949]] ж.т., [[Шығыс Қазақстан облысы]] Аягөз қ.) – [[педагогика ғылымының докторы]] ([[1993]]), [[профессор]] ([[1994]]) [[ҚР Педагогика ғылым академиясы]]ның академигі ([[1996]]). Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институтын ([[1972]], қазіргі [http://www.zhenpi.kz/ Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика университеті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120312011132/http://www.zhenpi.kz/ |date=2012-03-12 }}) бітірген соң осы институтта оқытушы ([[1972]]–76), аға оқытушы, [[доцент]] ([[1981]]–86), ҚазПИ-де стажер ([[1976]]–78, қазіргі [http://kaznpu.kz/kz/ ҚазҰПУ]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}), [[аспирант]] ([[1978]]–81), доцент, профессор ([[1986]]–[[2001]]), [[Қазақ ұлттық өнер академиясы]]ның оқу және оқу-әдістемелік істер жөніндегі [[проректор]]ы ([[2001]]–07); [[2007]] жылдан [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]]нде профессор қызметтерін атқарады. «Қазақтың халықтық педагогикасындағы эстетикалық тәрбие» деген тақырыпта [[докторлық диссертация]] қорғады. 80-нен астам ғылыми жарияланымның, оның ішінде 3 [[монография]]ның авторы. <ref>[[Қазақстан ұлттық энциклопедиясы]]</ref> == Сілтемелер == *[http://kaznpu.kz/kz/ ҚазҰПУ]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.zhenpi.kz/ Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика университеті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120312011132/http://www.zhenpi.kz/ |date=2012-03-12 }} == Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] {{stub}} nyv1kl65rtgrnxjopvnps26es2tba8z 0 57114 3597971 3289255 2026-05-01T17:01:51Z Janugyl 180535 3597971 wikitext text/x-wiki '''Бисариев Жүсіп''' (5.5.1913, бұрынғы [[Сырдария ауданы]] [[Қостам]] елді мекеніне қарасты 17 ауылы – 18.3.1978, [[Қызылорда қаласы]]) – қызметкер. [[Қазақ КСР]]-на еңбек сіңірген қайраткер. [[Тараз теміржолшылар училищесі]]н (1933), Алматыдағы жоғары [[партия]] мектебін (1951) бітірген 1928 – 41 жылы [[Перовск]] теміржолындағы депода [[слесарь]], [[паровоз]] машинисінің көмекшісі болды. 1941 – 43 жылы [[2- дүниежүзілік соғыс]]қа қатысады. 1943 – 46 жылы облыстық [[партия]] комитеті әскери бөлімінің нұсқаушысы, 1946 – 49 жылы [[Қазалы]], [[Арал]] аудан партия комитетінің екінші хатшысы, [[Арал]] аудан комитетінің 1-хатшысы (1951 – 53), 1953 – 69 жылы [[Сырдария]] аудан атқару комитетіті төрағасының орынбасары, «[[Коммунизм]]», «[[1 май]]» ұжымшарларының төрағасы, [[Жалағаш ауданы]] «[[Жаңадария (ауыл)|Жаңадария]]» кеңшарының директоры қызметтерін атқарды. 1969 жылы республика дәрежедегі зейнеткерлікке шығып, облыс саңыраулар қоғамының оқу-өндірістік кәсіпорнының директоры болып істеді. 2-дәрежелі [[Отан соғысы]] орденімен, бірнеше [[медаль]]дармен марапатталған. ==Дереккөздер== «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] {{stub}} fwhy7l7jc5abtr6fki0s5h1vt7xkz7k 0 57116 3597839 2918385 2026-05-01T14:28:00Z Janugyl 180535 Дереккөз енгізілді 3597839 wikitext text/x-wiki {{Суретші |есімі = |шынайы есімі = |суреті = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 18.9.1949 |туған жері = {{туғанжері|Шиелі ауданы|Шиелі ауданында}} |қайтыс болған күні = 25.4.1997 |қайтыс болған жері = |шыққан жері = |азаматтығы = |жанры = мүсін |мектебі = |өнер ағымы = |атақты қолөнерлері = |марапаттаушылары = |ықпалын тигізу = |ықпалы әсер етті = |марапаттары = |сайты = |Commons = }} '''Ермахан Әбдіұлы Биманов''' (1949 – 1997) — [[мүсінші]]. == Өмірбаяны== * [[Түрікмен мемлекеттік көркемсурет училищесі]]нің мүсінші бөлімін бітірген (1976). * 1976 жылдан өмірінің соңына дейін өз мамандығы бойынша еңбек етті. 1986–89 жылы [[Рига]] қаласының түбіндегі [[Юрмала]]да жұмыс істеген. == Қоғамдық қызметі== * [[Қазақстан Суретшілер одағы]]ның мүшесі (1985). * 1987 жылы Бүкілодақтық мүсіншілердің [[Атырау]] қаласында болған [[симпозиум]]ына қатысқан.<ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> == Монументалды еңбектері== * 1990 жылы [[Нартай Бекежанов]] мүсінін; * 1989 жылы «Балаға араша» жұмысын жасаған.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:18 қыркүйекте туғандар]] [[Санат:25 сәуірде қайтыс болғандар]] [[Санат:Түрікмен мемлекеттік көркемсурет училищесі түлектері]] [[Санат:Қазақстан суретшілер одағы мүшелері]] [[Санат:Қазақстан мүсіншілері]] tcjpoc2yyagm595cs4fd0fviefksnt2 3597841 3597839 2026-05-01T14:28:43Z Janugyl 180535 3597841 wikitext text/x-wiki {{Суретші |есімі = |шынайы есімі = |суреті = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 18.9.1949 |туған жері = {{туғанжері|Шиелі ауданы|Шиелі ауданында}} |қайтыс болған күні = 25.4.1997 |қайтыс болған жері = |шыққан жері = |азаматтығы = |жанры = мүсін |мектебі = |өнер ағымы = |атақты қолөнерлері = |марапаттаушылары = |ықпалын тигізу = |ықпалы әсер етті = |марапаттары = |сайты = |Commons = }} '''Ермахан Әбдіұлы Биманов''' (1949 – 1997) — [[мүсінші]]. == Өмірбаяны== * [[Түрікмен мемлекеттік көркемсурет училищесі]]нің мүсінші бөлімін бітірген (1976). * 1976 жылдан өмірінің соңына дейін өз мамандығы бойынша еңбек етті. 1986–89 жылы [[Рига]] қаласының түбіндегі [[Юрмала]]да жұмыс істеген. == Қоғамдық қызметі== * [[Қазақстан Суретшілер одағы]]ның мүшесі (1985). * 1987 жылы Бүкілодақтық мүсіншілердің [[Атырау]] қаласында болған [[симпозиум]]ына қатысқан.<ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> == Монументалды еңбектері== * 1990 жылы [[Нартай Бекежанов]] мүсінін; * 1989 жылы «Балаға араша» жұмысын жасаған.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:18 қыркүйекте туғандар]] [[Санат:25 сәуірде қайтыс болғандар]] [[Санат:Түрікмен мемлекеттік көркемсурет училищесі түлектері]] [[Санат:Қазақстан суретшілер одағы мүшелері]] [[Санат:Қазақстан мүсіншілері]] [[Санат:Шиелі ауданында туғандар]] aepci79ut9o9ed0wqtvfnk301ktxri7 3597845 3597841 2026-05-01T14:29:58Z Janugyl 180535 3597845 wikitext text/x-wiki {{Суретші |есімі = |шынайы есімі = |суреті = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 18.9.1949 |туған жері = {{туғанжері|Шиелі ауданы|Шиелі ауданында}} |қайтыс болған күні = 25.4.1997 |қайтыс болған жері = |шыққан жері = |азаматтығы = |жанры = мүсін |мектебі = |өнер ағымы = |атақты қолөнерлері = |марапаттаушылары = |ықпалын тигізу = |ықпалы әсер етті = |марапаттары = |сайты = |Commons = }} '''Ермахан Әбдіұлы Биманов''' (1949 – 1997) — [[мүсінші]]. == Өмірбаяны== * [[Түрікмен мемлекеттік көркемсурет училищесі]]нің мүсінші бөлімін бітірген (1976). * 1976 жылдан өмірінің соңына дейін өз мамандығы бойынша еңбек етті. 1986–89 жылы [[Рига]] қаласының түбіндегі [[Юрмала]]да жұмыс істеген. == Қоғамдық қызметі== * [[Қазақстан Суретшілер одағы]]ның мүшесі (1985). * 1987 жылы Бүкілодақтық мүсіншілердің [[Атырау]] қаласында болған [[симпозиум]]ына қатысқан.<ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> == Монументалды еңбектері== * 1990 жылы [[Нартай Бекежанов]] мүсінін; * 1989 жылы «Балаға араша» жұмысын жасаған.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:18 қыркүйекте туғандар]] [[Санат:25 сәуірде қайтыс болғандар]] [[Санат:Түрікмен мемлекеттік көркемсурет училищесі түлектері]] [[Санат:Қазақстан суретшілер одағы мүшелері]] [[Санат:Қазақстан мүсіншілері]] [[Санат:Шиелі ауданында туғандар]] [[Санат:Тұлғалар]] 78nm6fpn8wq8bvhe2ibmb5hs2mqqkdh 0 57121 3597828 3208240 2026-05-01T14:23:33Z Janugyl 180535 3597828 wikitext text/x-wiki ‘’’Бимағанбетов Көпей‘’’ (1890, [[Шиелі ауданы]] «[[Шал шұңқыры]]» елді мекені – 1968, сонда) – қайраткер. [[Перовск]] (қазіргі [[Қызылорда]]) қаласындағы [[қазақ]]-[[орыс]] мектебінде оқыған. 1918 жылы Шиелі ауданда қазіргі «[[Бидайкөл]]» ұжымдық шаруашылығы орналасқан елді мекеннен алғаш мұсылман жастарына арналған мектеп ашуды ұйымдастырып, кейін оның директорлығына тағайындалды. 1923 – 25 жылы [[Ақмешіт]] уезіне қарасты «[[Қосшы]]» одағы уездік-қалалық комитетінің мүшесі, жауапты хатшысы, 1925 – 26 жылы Шиелі атқару комитетінің төрағасы болды. 1929 – 31 жылы [[Қызылорда уезі]] 27-телімінің [[халық соты]], [[Қазалы]], [[Қармақшы]] аудандарында халық соты, 1931 – 36 жылы оңтүстік Қазақстан облысының [[Сайрам]], [[Леңгір]], [[Шаян]], [[Келес]] аудандарында халық соты, ауданы ұжымшарлар одағы төрағасының орынбасары қызметтерін атқарады. 1936 – 38 жылы [[қуғын-сүргін кезең]]інде туған ауылына оралып, сонда қызмет істеді.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том</ref> <ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] {{stub}} == Дереккөздер == 9xd3vz0dwsxesgoej6ueq2bbime31kr 3597831 3597828 2026-05-01T14:24:03Z Janugyl 180535 3597831 wikitext text/x-wiki '''Көпей Бимағанбетов''' (1890, [[Шиелі ауданы]] «[[Шал шұңқыры]]» елді мекені – 1968, сонда) – қайраткер. [[Перовск]] (қазіргі [[Қызылорда]]) қаласындағы [[қазақ]]-[[орыс]] мектебінде оқыған. 1918 жылы Шиелі ауданда қазіргі «[[Бидайкөл]]» ұжымдық шаруашылығы орналасқан елді мекеннен алғаш мұсылман жастарына арналған мектеп ашуды ұйымдастырып, кейін оның директорлығына тағайындалды. 1923 – 25 жылы [[Ақмешіт]] уезіне қарасты «[[Қосшы]]» одағы уездік-қалалық комитетінің мүшесі, жауапты хатшысы, 1925 – 26 жылы Шиелі атқару комитетінің төрағасы болды. 1929 – 31 жылы [[Қызылорда уезі]] 27-телімінің [[халық соты]], [[Қазалы]], [[Қармақшы]] аудандарында халық соты, 1931 – 36 жылы оңтүстік Қазақстан облысының [[Сайрам]], [[Леңгір]], [[Шаян]], [[Келес]] аудандарында халық соты, ауданы ұжымшарлар одағы төрағасының орынбасары қызметтерін атқарады. 1936 – 38 жылы [[қуғын-сүргін кезең]]інде туған ауылына оралып, сонда қызмет істеді.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том</ref> <ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] {{stub}} == Дереккөздер == su1f5q7bkpvneha1lqhn4hi6ovk4dr6 3597834 3597831 2026-05-01T14:24:47Z Janugyl 180535 3597834 wikitext text/x-wiki '''Көпей Бимағанбетов''' (1890, [[Шиелі ауданы]] «[[Шал шұңқыры]]» елді мекені – 1968, сонда) – қайраткер. [[Перовск]] (қазіргі [[Қызылорда]]) қаласындағы [[қазақ]]-[[орыс]] мектебінде оқыған. 1918 жылы Шиелі ауданда қазіргі «[[Бидайкөл]]» ұжымдық шаруашылығы орналасқан елді мекеннен алғаш мұсылман жастарына арналған мектеп ашуды ұйымдастырып, кейін оның директорлығына тағайындалды. 1923 – 25 жылы [[Ақмешіт]] уезіне қарасты «[[Қосшы]]» одағы уездік-қалалық комитетінің мүшесі, жауапты хатшысы, 1925 – 26 жылы Шиелі атқару комитетінің төрағасы болды. 1929 – 31 жылы [[Қызылорда уезі]] 27-телімінің [[халық соты]], [[Қазалы]], [[Қармақшы]] аудандарында халық соты, 1931 – 36 жылы оңтүстік Қазақстан облысының [[Сайрам]], [[Леңгір]], [[Шаян]], [[Келес]] аудандарында халық соты, ауданы ұжымшарлар одағы төрағасының орынбасары қызметтерін атқарады. 1936 – 38 жылы [[қуғын-сүргін кезең]]інде туған ауылына оралып, сонда қызмет істеді.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том</ref> <ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] {{stub}} == Дереккөздер == <references /> [[Санат:Қызылорда облысында туғандар]] ol30hhxq2uv4wy7nv7atk8aisgsnjsl 0 57155 3597783 3289261 2026-05-01T14:01:29Z Janugyl 180535 3597783 wikitext text/x-wiki '''Камал''' '''Бердәулетов''' (12.12.1923жылы туған, [[Жалағаш ауданы]], Елтай а., [[Қалжан ахун мешіті]]нің маңы) – [[соғыс]] және еңбек ардагері, шаруашылық ұйымдастырушысы. [[Қызылорда]] педагогикалық институтының (қазіргі [[Қорқыт ата]] атындағы [[Қызылорда]] мемлекеттік университетті) [[тарих]] факультетін, [[Алматы]] зоовет институтын ([[ҚазҰАУ]]) бітірген 1945 жылдан ұжымшар басшысы. 1954–61 жылы [[Жалағаш ауданы]] ауыл шаруа инспекциясының бастығы. 1961–63 жылы [[Жалағаш (Қызылорда облысы)|Жалағаш]], [[Қармақшы]] ауданы [[атком]] төрағасының орынбасары, Қармақшы өндірістік басқарма бастығының мал шаруа жөніндегі орынбасары қызметтерін атқарды. 1963 жылы Жалағаш ауданда қой өсіретін «[[Аққыр]]» кеңшарының директоры, 1973 жылдан жаңадан ұйымдасқан облыс қой кеңшарлары басқармасының бастығы, 1976–86 жылы облыстық мал бордақылау және дайындау жөніндегі мамандандырылған бірлестіктің бас директоры болған. 1993 жылдан облыстық ардагерлер кеңесінің төрағасы. «Іздегенге резерв көп немесе «[[Аққыр]]» ақиқаты» (1976), «[[Бұқарбай батыр]]» (1993), «[[Ата жұрт]]» (1998) атты кітаптары жарық көрген.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том </ref> Қызыл жұлдыз (1943), [[Еңбек Қызыл Ту]] (1986), «[[Құрмет]]<nowiki/>» (2007) ордендерімен марапатталған. Жалағаш ауданының (2007), Қызылор да облысының (2008) құрметті азаматы.[[СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5]] ==Дереккөздер== {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] {{stub}} dkrpje3haurqlu3zx45xerbem9hdy8o 3597785 3597783 2026-05-01T14:02:18Z Janugyl 180535 3597785 wikitext text/x-wiki '''Камал''' '''Бердәулетов''' (12.12.1923жылы туған, [[Жалағаш ауданы]], Елтай а., [[Қалжан ахун мешіті]]нің маңы) – [[соғыс]] және еңбек ардагері, шаруашылық ұйымдастырушысы. [[Қызылорда]] педагогикалық институтының (қазіргі [[Қорқыт ата]] атындағы [[Қызылорда]] мемлекеттік университетті) [[тарих]] факультетін, [[Алматы]] зоовет институтын ([[ҚазҰАУ]]) бітірген 1945 жылдан ұжымшар басшысы. 1954–61 жылы [[Жалағаш ауданы]] ауыл шаруа инспекциясының бастығы. 1961–63 жылы [[Жалағаш (Қызылорда облысы)|Жалағаш]], [[Қармақшы]] ауданы [[атком]] төрағасының орынбасары, Қармақшы өндірістік басқарма бастығының мал шаруа жөніндегі орынбасары қызметтерін атқарды. 1963 жылы Жалағаш ауданда қой өсіретін «[[Аққыр]]» кеңшарының директоры, 1973 жылдан жаңадан ұйымдасқан облыс қой кеңшарлары басқармасының бастығы, 1976–86 жылы облыстық мал бордақылау және дайындау жөніндегі мамандандырылған бірлестіктің бас директоры болған. 1993 жылдан облыстық ардагерлер кеңесінің төрағасы. «Іздегенге резерв көп немесе «[[Аққыр]]» ақиқаты» (1976), «[[Бұқарбай батыр]]» (1993), «[[Ата жұрт]]» (1998) атты кітаптары жарық көрген.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том </ref> Қызыл жұлдыз (1943), [[Еңбек Қызыл Ту]] (1986), «[[Құрмет]]<nowiki/>» (2007) ордендерімен марапатталған. Жалағаш ауданының (2007), Қызылор да облысының (2008) құрметті азаматы. <ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] {{stub}} == Дереккөздер == a8snpky86kh61wasmw55bn7om9rreqm 3597788 3597785 2026-05-01T14:03:39Z Janugyl 180535 3597788 wikitext text/x-wiki '''Камал''' '''Бердәулетов''' (12.12.1923жылы туған, [[Жалағаш ауданы]], Елтай а., [[Қалжан ахун мешіті]]нің маңы) – [[соғыс]] және еңбек ардагері, шаруашылық ұйымдастырушысы. [[Қызылорда]] педагогикалық институтының (қазіргі [[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті|Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университетті]]) [[тарих]] факультетін, Алматы зоовет институтын ([[ҚазҰАУ]]) бітірген 1945 жылдан ұжымшар басшысы. 1954–61 жылы [[Жалағаш ауданы]] ауыл шаруа инспекциясының бастығы. 1961–63 жылы [[Жалағаш (Қызылорда облысы)|Жалағаш]], [[Қармақшы]] ауданы [[атком]] төрағасының орынбасары, Қармақшы өндірістік басқарма бастығының мал шаруа жөніндегі орынбасары қызметтерін атқарды. 1963 жылы Жалағаш ауданда қой өсіретін «[[Аққыр]]» кеңшарының директоры, 1973 жылдан жаңадан ұйымдасқан облыс қой кеңшарлары басқармасының бастығы, 1976–86 жылы облыстық мал бордақылау және дайындау жөніндегі мамандандырылған бірлестіктің бас директоры болған. 1993 жылдан облыстық ардагерлер кеңесінің төрағасы. «Іздегенге резерв көп немесе «[[Аққыр]]» ақиқаты» (1976), «[[Бұқарбай батыр]]» (1993), «[[Ата жұрт]]» (1998) атты кітаптары жарық көрген.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том </ref> Қызыл жұлдыз (1943), [[Еңбек Қызыл Ту]] (1986), «[[Құрмет]]<nowiki/>» (2007) ордендерімен марапатталған. Жалағаш ауданының (2007), Қызылор да облысының (2008) құрметті азаматы. <ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] {{stub}} == Дереккөздер == tclrfc5msenlokqysfnhwynasxa6111 0 57334 3597730 3388400 2026-05-01T12:35:48Z Rasulbek Adil 176232 3597730 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Сейітхан Жошыбаев |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Туған күні = 09.10.1939 |Туған жері = [[Жамбыл облысы]], {{туғанжері|Тұрар Рысқұлов ауданы|Тұрар Рысқұлов ауданында}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы ={{KAZ}} |Ғылыми аясы = [[медицина|медицина ғылымдары]], [[кардиология]], [[хирургия|кардиохирургия]] |Жұмыс орны = С.Жошыбаев атындағы Ғылыми-клиникалық кардиохирургия және трансплантология орталағы ЖШС Бас директоры |Ғылыми дәрежесі =[[профилактикалық медицина академиясы|Қазақстан Прафилактикалық медицина академиясының]] [[академик|академигі]]<br /> Қырғыз Ұлттық Ғылым академиясының [[академик|академигі]]<br />[[медицина|Медицина ғылымдарының докторы]], [[профессор]] |Сыйлықтары = |Альма-матер = Қырғыз Республикасының Мемлекеттік медиицина инистититуы <br /> Мәскеу Жүрек-қан тамырлары ғылыми-зерттеу иниститутының асперантурасы |Ғылыми жетекші = |Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Барыс ордені}}{{!}}{{!}}{{Парасат ордені}}{{!}}{{!}}{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}}{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} {{!}}} {{{!}} {{!}}[[Сурет:KRG Medal Dank.png|60px|Қырғыз Республикасының Даңқ медалі]] {{!}}} {{{!}} {{!}}[[Сурет: Otl zdrav.png|22px|ҚР Денсаулық сақтау ісінің Үздігі]] {{!}}{{!}}[[Сурет: Otlichnik zdravookhraneniya SSSR.jpg|22px|КСРО Денсаулық сақтау ісінің Үздігі]] {{!}}} }} '''Сейітхан Жошыбаев''' ([[9 маусым]], [[1939 жыл]]ы [[Жамбыл облысы]], [[Тұрар Рысқұлов ауданы]], Ақыртөбе ауылында туған) — [[кардиология|кардиолог]] [[ғалым]]. [[медицина|Медицина ғылымдарының докторы]], [[профессор]]. [[профилактикалық медицина академиясы|Қазақстан Прафилактикалық медицина академиясының]] және Қырғыз Ұлттық Ғылым академиясының [[академик|академигі]]. [[Денсаулық сақтау ісінің үздігі медалі|КСРО және Қазақстанның Денсаулық сақтау ісінің Үздігі]]. Қырғызстанның және Қазақстанның Еңбек сіңірген дәрігері. Тараз Ғылыми-клиникалық кардиохирургия және трансплантология орталағы ЖШС Бас директоры. [[Құрметті азамат|Тараз қаласының Құрметті азаматы]]. Қазақстан Жүрек-қан тамырлары хирургтар қауымдастығының төрағасы. ==Толығырақ== * Сейітхан Жошыбаев [[1939 жыл]]ы [[9 маусым]]да [[Жамбыл облысы]], [[Тұрар Рысқұлов ауданы]], Ақыртөбе ауылында дүниеге келген. [[Дулат]] тайпасы [[Сиқым]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Ә. Дәуітбеков|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Сиқым Тоғатай шежіресі|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Шымкент|баспасы= ЖШС Кітап|жыл= 2015|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=978-601-7404-68-0|тиражы= }}</ref> * 1956 жылы орта мектепті аяқтаған. * 1962 жылы Фрунзе қаласындағы Қырғыз мемлекеттік медицина иниститутын бітіріген. * 1970 жылы Мәскеу Жүрек-қан тамырлары ғылыми-зерттеу иниститутының асперантурасын бітірген. * 1962 – 1967 жылдары Нарын және Талас қалаларында дәрігердің ассистенті, дәрігер – ординатор; 1971-76 жылдары бөлім меңгерушісі болды. * 1970 – 1984 жылдары Бішкек қаласында Республикалық клиникалық ауруханада хирург, медициналық институтының кафедрасы Жалпы хирургия көмекшісі, кеуде, жүрек кафедрасының меңгерушісі лауазымдарын атқарды. * 1984- 1992 жылдары Алматыдағы Сызғанов атындағы Жүрек-қан тамырлары иниститутының жетекшісі. * 2006 жылдан бастап Тараз Ғылыми-клиникалық кардиохирургия және трансплантология орталағы ЖШС Бас директоры. ==Ғылыми және құрметті атақтары == * 1981 жылы [[медицина|Медицина ғылымдарының докторы]] * [[профессор]] құрметті ғылыми атақтарының иегері. * [[профилактикалық медицина академиясы|Қазақстан Прафилактикалық медицина академиясының]] [[академик|академигі]] * Қырғыз Ұлттық Ғылым академиясының [[академик|академигі]] * Қазақстан жүрек-қан тамырлары қауымдастығының құрметті профессоры * Ресей Жүрек-қан тамырлар хирург қауымдастығының мүшесі * Қазақстан Жүрек-қан тамырлар хирург қауымдастығының төрағасы * Еуропалық Кардиоторакальная хирургия қауымдастығының мүшесі * Халықаралық кардиохирургтер қауымдасының мүшесі * Азия Жүрек-қан тамырлары хирург қауымдастығының мүшесі ==Мемлекеттік марапаттары == *КСРО Денсаулық сақтау ісінің Үздігі * Қырғыз КСРнің Еңбек сіңірген дәрігері * Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген дәрігері * [[Денсаулық сақтау ісінің үздігі медалі|Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау ісінің Үздігі]] құрметті атағы * Алтын адам жыл адамы ұлттық сыйлығының лауреаты * Әлем айнасы халықаралық сыйлығының лауреаты * Әлем академигі құрметті атағы * Қырғыз Республикасының Даңқ медалі * 2001 жылы Қазақстанның «Ерен Еңбегі үшін» медалі * 2008 жылы ҚР жоғарғы мемлекеттік марапаты «[[Парасат ордені]]» мен марапатталды. * 2011 жылы "Қазақстан тәуелсіздігіне 20 жыл" мерекелік медалі * 2014 жылы елбасының өз қолынан Қазақстанның ең жоғарғы мемлекеттік марапаты ІІ дәрежелегі «[[Барыс ордені]]» мен марапатталды (желтоқсан айы Астана, Ақорда). * ҚР тұңғыш президентінің жеке алғыс хатымен марапатталған. ==Ғылыми шығармашылығы == Сейітхан Жошыбаев Кардиология жөніндегі көптеген халықаралық ұйымдар мен одақтардың құрметті мүшесі. 1 ғылым докторын, 9 ғылым кандидатын дайындап шығарған. Ол тәжірибе алмасу мақсатында Моңғолияның, Венгрияның, Германияның, Үндістанның, АҚШ-тың, Англияның, Канаданың, Польшаның, Чехияның және тағы басқа елдердің арнайы мамандандырылған клиникаларында болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан дәрігерлері]] [[Санат:КСРО дәрігерлері]] [[Санат:Медицина ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақстан денсаулық сақтау ісінің үздіктері]] [[Санат:КСРО денсаулық сақтау ісінің үздіктері]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген дәрігерлері]] ib5lysjzdltff76jh552dh2r432bozf 3597732 3597730 2026-05-01T12:36:20Z Rasulbek Adil 176232 3597732 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Сейітхан Жошыбаев |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Туған күні = 09.10.1939 |Туған жері = [[Жамбыл облысы]], {{туғанжері|Тұрар Рысқұлов ауданы|Тұрар Рысқұлов ауданында}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы ={{KAZ}} |Ғылыми аясы = [[медицина|медицина ғылымдары]], [[кардиология]], [[хирургия|кардиохирургия]] |Жұмыс орны = С. Жошыбаев атындағы Ғылыми-клиникалық кардиохирургия және трансплантология орталағы ЖШС Бас директоры |Ғылыми дәрежесі =[[профилактикалық медицина академиясы|Қазақстан Прафилактикалық медицина академиясының]] [[академик|академигі]]<br /> Қырғыз Ұлттық Ғылым академиясының [[академик|академигі]]<br />[[медицина|Медицина ғылымдарының докторы]], [[профессор]] |Сыйлықтары = |Альма-матер = Қырғыз Республикасының Мемлекеттік медиицина инистититуы <br /> Мәскеу Жүрек-қан тамырлары ғылыми-зерттеу иниститутының асперантурасы |Ғылыми жетекші = |Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Барыс ордені}}{{!}}{{!}}{{Парасат ордені}}{{!}}{{!}}{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}}{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} {{!}}} {{{!}} {{!}}[[Сурет:KRG Medal Dank.png|60px|Қырғыз Республикасының Даңқ медалі]] {{!}}} {{{!}} {{!}}[[Сурет: Otl zdrav.png|22px|ҚР Денсаулық сақтау ісінің Үздігі]] {{!}}{{!}}[[Сурет: Otlichnik zdravookhraneniya SSSR.jpg|22px|КСРО Денсаулық сақтау ісінің Үздігі]] {{!}}} }} '''Сейітхан Жошыбаев''' ([[9 маусым]], [[1939 жыл]]ы [[Жамбыл облысы]], [[Тұрар Рысқұлов ауданы]], Ақыртөбе ауылында туған) — [[кардиология|кардиолог]] [[ғалым]]. [[медицина|Медицина ғылымдарының докторы]], [[профессор]]. [[профилактикалық медицина академиясы|Қазақстан Прафилактикалық медицина академиясының]] және Қырғыз Ұлттық Ғылым академиясының [[академик|академигі]]. [[Денсаулық сақтау ісінің үздігі медалі|КСРО және Қазақстанның Денсаулық сақтау ісінің Үздігі]]. Қырғызстанның және Қазақстанның Еңбек сіңірген дәрігері. Тараз Ғылыми-клиникалық кардиохирургия және трансплантология орталағы ЖШС Бас директоры. [[Құрметті азамат|Тараз қаласының Құрметті азаматы]]. Қазақстан Жүрек-қан тамырлары хирургтар қауымдастығының төрағасы. ==Толығырақ== * Сейітхан Жошыбаев [[1939 жыл]]ы [[9 маусым]]да [[Жамбыл облысы]], [[Тұрар Рысқұлов ауданы]], Ақыртөбе ауылында дүниеге келген. [[Дулат]] тайпасы [[Сиқым]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Ә. Дәуітбеков|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Сиқым Тоғатай шежіресі|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Шымкент|баспасы= ЖШС Кітап|жыл= 2015|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=978-601-7404-68-0|тиражы= }}</ref> * 1956 жылы орта мектепті аяқтаған. * 1962 жылы Фрунзе қаласындағы Қырғыз мемлекеттік медицина иниститутын бітіріген. * 1970 жылы Мәскеу Жүрек-қан тамырлары ғылыми-зерттеу иниститутының асперантурасын бітірген. * 1962 – 1967 жылдары Нарын және Талас қалаларында дәрігердің ассистенті, дәрігер – ординатор; 1971-76 жылдары бөлім меңгерушісі болды. * 1970 – 1984 жылдары Бішкек қаласында Республикалық клиникалық ауруханада хирург, медициналық институтының кафедрасы Жалпы хирургия көмекшісі, кеуде, жүрек кафедрасының меңгерушісі лауазымдарын атқарды. * 1984- 1992 жылдары Алматыдағы Сызғанов атындағы Жүрек-қан тамырлары иниститутының жетекшісі. * 2006 жылдан бастап Тараз Ғылыми-клиникалық кардиохирургия және трансплантология орталағы ЖШС Бас директоры. ==Ғылыми және құрметті атақтары == * 1981 жылы [[медицина|Медицина ғылымдарының докторы]] * [[профессор]] құрметті ғылыми атақтарының иегері. * [[профилактикалық медицина академиясы|Қазақстан Прафилактикалық медицина академиясының]] [[академик|академигі]] * Қырғыз Ұлттық Ғылым академиясының [[академик|академигі]] * Қазақстан жүрек-қан тамырлары қауымдастығының құрметті профессоры * Ресей Жүрек-қан тамырлар хирург қауымдастығының мүшесі * Қазақстан Жүрек-қан тамырлар хирург қауымдастығының төрағасы * Еуропалық Кардиоторакальная хирургия қауымдастығының мүшесі * Халықаралық кардиохирургтер қауымдасының мүшесі * Азия Жүрек-қан тамырлары хирург қауымдастығының мүшесі ==Мемлекеттік марапаттары == *КСРО Денсаулық сақтау ісінің Үздігі * Қырғыз КСРнің Еңбек сіңірген дәрігері * Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген дәрігері * [[Денсаулық сақтау ісінің үздігі медалі|Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау ісінің Үздігі]] құрметті атағы * Алтын адам жыл адамы ұлттық сыйлығының лауреаты * Әлем айнасы халықаралық сыйлығының лауреаты * Әлем академигі құрметті атағы * Қырғыз Республикасының Даңқ медалі * 2001 жылы Қазақстанның «Ерен Еңбегі үшін» медалі * 2008 жылы ҚР жоғарғы мемлекеттік марапаты «[[Парасат ордені]]» мен марапатталды. * 2011 жылы "Қазақстан тәуелсіздігіне 20 жыл" мерекелік медалі * 2014 жылы елбасының өз қолынан Қазақстанның ең жоғарғы мемлекеттік марапаты ІІ дәрежелегі «[[Барыс ордені]]» мен марапатталды (желтоқсан айы Астана, Ақорда). * ҚР тұңғыш президентінің жеке алғыс хатымен марапатталған. ==Ғылыми шығармашылығы == Сейітхан Жошыбаев Кардиология жөніндегі көптеген халықаралық ұйымдар мен одақтардың құрметті мүшесі. 1 ғылым докторын, 9 ғылым кандидатын дайындап шығарған. Ол тәжірибе алмасу мақсатында Моңғолияның, Венгрияның, Германияның, Үндістанның, АҚШ-тың, Англияның, Канаданың, Польшаның, Чехияның және тағы басқа елдердің арнайы мамандандырылған клиникаларында болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан дәрігерлері]] [[Санат:КСРО дәрігерлері]] [[Санат:Медицина ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақстан денсаулық сақтау ісінің үздіктері]] [[Санат:КСРО денсаулық сақтау ісінің үздіктері]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген дәрігерлері]] 0xtfg6iob7nr8dmb957fc3v1jg5xhzy 0 58708 3597708 3470355 2026-05-01T12:20:37Z Rasulbek Adil 176232 3597708 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер|Қазақша есімі=Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров|Суреті=|Титулы=[[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]] Денсаулық сақтау халық комиссары|Басқарған кезеңі=[[1931 жыл|1931]]-[[1933 жыл|1933]]|Премьер=[[Ораз Жанұзақұлы Исаев]]|Титулы_2=[[Қазақ ұлттық медицина университеті|Мемлекеттік медицина институтының директоры]]|Басқарған кезеңі_2=[[1931 жыл|1931]]-[[1933 жыл|1933]]|Ізашары_2=қызмет пайда болды|Ізбасары_2=Виктор Зикеев|Титулы_3=[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Қазақ педагогикалық институтының]] ректоры|Басқарған кезеңі_3=[[1928 жыл|1928]] - [[1931 жыл|1931]]|Ізашары_3=қызмет пайда болды|Ізбасары_3=Баймен Алманов|Титулы_4=[[КСРО орталық атқару комитеті|КСРО ОАК]] Ұлттар Кеңесінің хатшысы|Ізашары_4=қызмет пайда болды|Басқарған кезеңі_4=[[1925 жыл|1925]]-[[1927 жыл|1927]]|Титулы_5=[[Түркістан Автономиялық Социалистік Кеңестік Республикасы|Түркістан АКСР]] Денсаулық сақтау халық комиссары|Басқарған кезеңі_5=[[1923 жыл|1923]]-[[1924 жыл|1924]]|Титулы_6=[[Түркістан Автономиялық Социалистік Кеңестік Республикасы|Түркістан АКСР]] егіншілік халық комиссары|Титулы_7=[[Түркістан Автономиялық Социалистік Кеңестік Республикасы|Түркістан АКСР]] Денсаулық сақтау халық комиссары|Басқарған кезеңі_6=[[1920 жыл|1920]]-[[1921 жыл|1921]]|Басқарған кезеңі_7=[[1919 жыл|1919]]-[[1920 жыл|1920]]|Партиясы=[[Алаш партиясы]] [[КОКП]]|Білімі=Санкт-Петербургтағы әскери-дәрігерлік академия (1912)|Мамандығы=әскери дәрігер|Ғылыми дәрежесі=профессор|Азаматтығы={{Ту|Ресей империясы}} [[Ресей империясы]] {{Ту|КСРО}} [[КСРО]]|Туған жері=[[Ташкент]]|Қайтыс болған күні=[[25 ақпан]] [[1938 жыл]]|Туған күні=20 қазан 1889 жыл|Қайтыс болған жері=[[Алматы]]|Династия=[[Төре]]|Әкесі=[[Сейітжафар Асфендиарұлы]]|Жұбайы=Лапина Рабиға Серәліқызы|Анасы=Гүландам Қасымова|Шайқасы=[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]|Ғылыми аясы=тарих|Атағы=әскери дәрігер|Қызмет еткен жылдары={{Ту|Ресей империясы}} 1913-1918 {{Ту|КСРО}} 1918-1919|Құрамында болды=3-ші Түркістан атқыштар бригадасы|Атауы=Санжар Асфендияров|Балалары=Алия, Адалят|Ту=Kazak 1920.jpg|Ту2=Kazak 1920.jpg|Ту_4=Flag of the Soviet Union.svg|Ту2_4=Flag of the Soviet Union.svg|Ту_5=Flag of Turkestan ASSR (1921-1923).svg|Ту2_5=Flag of Turkestan ASSR (1921-1923).svg|Ту_6=Flag of Turkestan ASSR (1921-1923).svg|Ту2_6=Flag of Turkestan ASSR (1921-1923).svg|Ту_7=Flag of Turkestan ASSR (1921-1923).svg|Ту2_7=Flag of Turkestan ASSR (1921-1923).svg}} '''Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров''' ([[20 қазан]] [[1889 жыл]], [[Ташкент]] — [[25 ақпан]] [[1938 жыл]], [[Алматы]]) – көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері, дарынды тарихшы-ғалым, профессор, педагог. Түркістан АКСР Денсаулық сақтау халық комиссары, егіншілік халық комиссары және Қазақ АКСР денсаулық сақтау халық комиссары болған. Қазақстандағы бірқатар алғашқы жоғары оқу орнының негізін салған қайраткер. == Отбасы == Әкесі [[Сейітжафар Асфендиарұлы]] (Жағыпар, Сейітжағыпар) – сұлтан[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)|, Әбілқайыр ханның]] ұрпағы. Анасының есімі – Гүландам Қасымова, кейбір гипотезалар бойынша [[Кенесары хан|Кенесары Қасымұлының]] ұрпақтарынан тараған. == Өмірбаяны == Ташкенттегі реалдық училищені (1907), [[Санкт-Петербург]]тағы әскери-дәрігерлік академияны 1912 жылы бітіріп шығады. Санжар онда әскери министрліктін теңіз ведомствосының стипендиясына оқып, 4 жыл қатардағы әскерде қызмет етуге міндеттелінді.<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х</ref> Санжар өз әскери-медициналық қызметін Түркістан генерал-губернаторлығы мен Бұқара әмірлігінің шекарасындағы Термез мекенінде жергілікті лазаретте кіші дәрігер ретінде бастап, 10-шы Түркістан атқыштар полкына бекітілді. Артынан 9-шы атқыштар полкының аға дәрігер қызметкерінің міндеттерін уақытша атқарушы қызметіне ауысып, Самарқандта және Асхабадта шоғырланған атқыштар поктарында дәрігерлік қызметпен айналысады. 1914 жылы тамызда Санжар 5-ші Түркістан атқыштар полкының аға дәрігері қызметінде І дүние жүзілік соғыстың Шығыс майданына аттандырылады. Осы майданда 1914 жылдың қыркүйек-желтоқсан айларында орын алған ұрыстарда Санжар жараланған және науқас болған сарбаздарға медициналық көмек көрсетумен айналысты. 1914 жылы желтоқсанда жоғары әскери басшылықтың өрескел қателіктерді жіберу салдарынан 5-ші Түркістан атқыштар полкы Лодзь (қазіргі Польшаның ірі қалаларының бірі, ол уақытта Шығыс Пруссия территориясында орналасқан) неміс қоршауына түсіп, басына ауыр жарақат алған Санжар жау тұтқынына түседі. Неміс тұтқынында Санжар патша үкіметі тағдырдың тәлкегіне тастаған мыңдаған жауынгерлердің қатаң тағдырына ортақтасып, күрделі санитарлық жағдайларда иммитацияланған лазареттерде медициналық қызметпен шұғылданып, Торн, Кутно, Александровка концентрационды лагерьлерінде бір жылға жуық уақыт өткізеді. 1915 жылдың аяғында Қызыл Кресттің тұтқындармен алмасу бағытында жүргізген қажырлы еңбегінің көмегімен, Балтық теңізі арқылы алдымен Щвеция, сосын темір жол арқылы Санкт-Санкт-Петербургқа қайтып оралады. Астанада неміс тұтқынына амалсыздан түскен жауынгерлерді қатаң бақылауға алға, патшаның күзет орындары оларды сенімсіз элементтер ретінде қара тізімге қосты. Арнайы медициналық қараудан өтіп, денсаулығы нашар деп танылған Санжар Түркістан әскери-медициналық басқарманың резервіне жіберіліп, 1919 жылы қаңтардың басында Ташкентке қайта оралады. Ақпан революциясынан кейін Санжар Сейітжафарұлы Термездегі жөне Бұхарадағы Кеңестердің жұмысына қатысады. Ташкент облыстық, ал онан кейін жұмысшылар мен жауынгерлердің округтік Кеңесіне сайланады. Ташкентте ол мұсылман жұмысшы депутаттарының алғашқы Кеңесінің ұйымына мүше болады. Каспий жағалауы майданындағы соғысқа қатысқан. 1917 жылы Бұхардағы [[мұсылман]] қозғалысына белсене араласты. Сол жылғы қараша айында [[Түркістан автономиясы]]н жариялаған [[Мұсылман]] депутаттарының төтенше съезіне қатысты. 1918-19 жылы Асфендиаров аштықпен күрес жөніндегі төтенше комиссиясының [[Сырдария облысы]] бөлімшесін басқарды. 1919 жылы Асфендияров — денсаулық сақтау халық комиссары, 1920 жылы Түркістан АКСР көгеріс су шаруашылығының халық комиссары болып тағайындалады. Сол жылы қыркүйекте Т. Рысқұловтың шақыруымен [[Ташкент]]ке келіп, Түркістан АКСР-інің Денсаулық сақтау халкомы, жер халкомы, Денсаулық сақтау халкомы, Түркістан Компартиясы ОК-нің хатшысы қызметтерін атқарды. Ұлттық-аумақтық межелу тұсында (1924–25 жылы ) Ортаазиялық Федерация құру идеясын ұстанды. 1924–25 жылы [[Қазақ АКСР]]-інің Өзбек АКСР-і үкіметі жанындағы өкілеті, 1925–28 жылы Мәскеуде – БОАК-нің [[Төралқа]] мүшесі, хатшысының (А. Енукидзенің) орынбасары, [[МГУ]]-дің профессор Н Нариманов атындағы [[Шығыстану институты]]ның директоры болды. 1928 жылдан бастап ол Қазақстанда еңбек етті: [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] болып қайта құрылған Қазақ мемлекеттік университеттінің алғашқы ректоры (1928 – 31), Қазақ АКСР-і Денсаулық сақтау халкомы, Алматы медецина институтының ұйымдастырушысы және тұңғыш ректоры (1931 – 33) қызметтерін атқарды. С. Асфендиаров осы институтта жалпы [[химия]], [[биология]], [[физика]] пәндерімен бірге [[анатомия]], қалыпты [[физиология]], ішкі аурулар, [[гистология]], [[микробиология]], [[фармакология]], биологиялық-химия, гигиена бөлімдерін және хирург кафедралар ашты. Асфендиаров жұқпалы аурулармен күреске, аурулар мен індеттердің алдын алу шараларына, халыққа ақысыз дәрігерлік көмек көрсету жұмыстарын жолға қоюға көп еңбек сіңірді. Халық арасында жиі кездесетін [[туберкулез]], [[шешек]], [[оба]], [[сүзек]], тері ауруларына қарсы медицина көмек ісін ұйымдастырды. Орта дәрежелі оқу орындарында, қысқа мерзімді арнаулы курстарда әртүрлі буындағы медицина мамандарын көптеп даярлауға күш салды.<ref>«Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7</ref> Асфендияровтың қызметі әрқашанда Қазақстандағы және Орта Азиядағы әлеуметтік-экономикалық және мәдени өзгерістермен байланысты болды. Басқарушы қызметкер бола жүріп, ол тұрмыс ерекшеліктерін, Шығыс халықтарының тарихы мен мәдениеті мөселесі жөнінде жақсы білетін еді. Осы қабілет-біліміне сай 1921 жылдан 1922 жылға дейін Асфендиярұлы Түркістан республикасының Мәскеудегі өкілі, сонымен қатар РКФСР Кеңхалкомы үлттық мәселе жөніндегі коллегиясының мүшесі болды. Тәжірибелі аграршы ретінде оны БОАК-тің жер бөлінісі жөніндегі Айрықша комиссиясының құрамына қосады. 1922 ж. Кеңестердің Бүкілресейлік X съезінің делегаты Асфендияров КСРО құру жөніндегі шешімді қолдады. 1923 жылы Асфендиярұлы Ташкентке қайта оралады, онда ол Халкомденсаулық пен Халкомжердегі қызметтерімен қатар, Түркістан Компартиясы ОК хатшысы болады. 1924 жылы — РКП(б) Ортаазиялық бюросы құрамына сайланады. 1925 жылы хатшының орынбасары және БОАК Президиумының мүшесі.<ref>[http://www.biografia.kz/istoriki/asfendiyarov-sanzhar.html Biografia.kz | Наука | Историки | Асфендияров Санжар]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Санжар Сейітжафарұлы Қазақстан тарихының күрделі мәселелерін зерттеген белгілі ғылым болды. Қазақ ұлттық мәдениет ғылыми-зертуғанинститутының тарих секторының меңгерушісі, [[КСРО]] ғылым академиясының Қазақстандық базасы, кейін оның бөлімшесі орынбасары (1933 – 37) қызметтерін атқарды. Асфендиаровтың Ресейдің Қазақстанды жаулап алуы жөнінде ашық айтылған, отаршылдықты әшкерелеген тарихи шығармаларын оқуға тыйым салынды. Санжар Асфендиаров – жалған жаламен ату жазасына кесілді. Жұбайы Рабиға да ҚарЛАГ-та 5 жыл айдауда болды. Санжар Асфендиаров 1958 жылы 26 мамырда ақталды. 1990 жылы Алматы медицина институтына Санжар Асфендиаров есімі берілді.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9,, I-том</ref> ==Ұстаздық өмірі== Мәскеуде жұмыс жасаған мерзімде Асфендиярұлының талантының жаңа қыры ашылды — оның тарих саласындағы белсенді ғылыми-ізденімпаздық қызметі ғалымның келешектегі шығармашылығын айқындап берді. Мәскеуде болған алғашқы күндердің өзінде-ақ КСРО ОАК жанындағы Шығыстану институтымен қызмет жасасады, МГУ-де сабақ береді. Бұл жылдарда Санжар шетел Шығысының өкілдерімен жиі кездеседі. Оның ғылыми еңбек сіңіргенінің айғағы 1927 жылы Шығыстану институтының директоры қызметіне жоғарылатып, МГУ профессоры деген атақ берілгені болып табылады. Ғұламаның өмірі мен қызметіндегі неғұрлым жемісті кезең — 1928-1937 жылдарға дейінгі Қазақстанда өткен мерзім. Бұл мерзімде ол республикадағы алғашқы оқу орындары мен ғылымын ұйымдастыруға көп күш салады. 1928 жылдан 1931 жылға дейінгі аралықта ол — Қазақтың педагогикалық институтының алғашқы ректоры. 1931 — 1933 жылдары Денсаулық сақтау ісінің халық комиссары, Қаз КСР оқу ісі халкомының орынбасары болып қызмет жасайды және бүгінде оның есімімен аталынатын Алматы дәрігерлік институтын басқарады. Санжар Қазақстанның академиялық ғылымының дамуына маңызды үлес қосты. 1931-1933 жылдары ол КСРО ғылым академиясының Қазақстандық базасы төрағасының орынбасары болады, ғылыми консультация мен насихат комиссиясын, тарих-археология комиссиясын, қазақ сөздігі комиссиясын басқарады, ұлттық мәдениет жөніндегі Қазақ ғылыми-зерттеу институты тарих секторының меңгерушісі болады. Ол — Қазақстан тарихы жөніндегі көптеген жұмыстың авторы, сондай-ақ қабілетті зерттеуші-филолог және жазушы. Шығыс халықтарының өмірі туралы "Әлем шатыры" деген повесть, қазақ ұлтының мәдениеті жөнінде мақалалар жазды.<ref>[http://bankreferatov.kz/kazakstan-tarihi/915-mhambet-sali-babazhanov.html Мұхамбет-Салық Бабажанов - Қазақстан тарихы]</ref> Алматыда Асфендиаровтың есімін мәңгілік есте қалдыру үшін көше мен мемлекеттік медицина университетіне аты берілген.<ref>Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2</ref><ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref> ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:20 қазанда туғандар]] [[Санат:1889 жылы туғандар]] [[Санат:Ташкентте туғандар]] [[Санат:25 ақпанда қайтыс болғандар]] [[Санат:1938 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Алматыда қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан педагогтары]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Қазақстан тарихшылары]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:Қазақстан дәрігерлері]] [[Санат:Қазақстан денсаулық сақтау министрлері]] [[Санат:КСРО-да репрессияланғандар]] [[Санат:КСРО-да бұйрықпен атылғандар]] [[Санат:Ресей империясы мемлекеттік қайраткерлері]] [[Санат:Бүкілодақтық атқару комитетінің мүшелері]] [[Санат:Тұңғыштар]] [[Санат:Қазақ Ұлттық педагогикалық университетінің профессорлары]] {{Bio-stub}} 809mct2923d43zq5dcxp6r2zor4y0bv 0 60508 3598349 3597406 2026-05-02T11:44:38Z Kasymov 10777 3598349 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Күләш Әсімова|Туған күні=1950|Туған жері=[[Қызылорда облысы]], {{туғанжері|Сырдария ауданы|Сырдария ауданында}}, [[Шаған (ауыл)|Шаған]] ауылы|Қайтыс болған күні=06.06.2006|Мамандығы=күрішші|Мансабы=еңбек ардагері, депутат|Марапаттары={{Ленин ордені}} {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} {{Құрмет Белгісі ордені}}}} '''Күләш Әсімова''' (1950, Қызылорда облысы Сырдария ауданы Шаған ауылы – 6.6.2006, сонда) – атақты күрішші, еңбек ардагері, мемлекеттік қайраткер.<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref> == Өмірбаяны == * 1968 жылдан бастап «Тереңөзек» күріш кеңшарында күрішші болып еңбек етті. * Дала академигі [[Ыбырай Жақаев|Ыбырай Жақаевтың]] ізбасары атанып, күріш өсіруде жоғары технологияларды меңгерді және жыл сайын мол өнім жинап, рекордтық көрсеткіштерге қол жеткізді. * 1975 жылы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланды.<ref>«СЫР ЕЛІ. Энциклопедия» / Бас ред. Б.С. Каримова. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023.</ref> == Марапаттары == Еңбектегі жоғары көрсеткіштері мен мемлекеттің экономикасына қосқан үлесі үшін бірнеше мәрте мемлекеттік марапаттарға ие болды: * [[Ленин ордені]] * [[Еңбек Қызыл Ту ордені]] * [[Құрмет Белгісі ордені]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Күрішшілер]] [[Санат:Ленин орденінің иегерлері]] [[Санат:Еңбек Қызыл Ту орденінің иегерлері]] [[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] b2e9ftofm9uidigj9fl2b6nmh5rhf87 3598350 3598349 2026-05-02T11:45:19Z Kasymov 10777 −[[Санат:Ленин орденінің иегерлері]]; −[[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]] ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3598350 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Күләш Әсімова|Туған күні=1950|Туған жері=[[Қызылорда облысы]], {{туғанжері|Сырдария ауданы (Қызылорда облысы){{!}}Сырдария ауданы|Сырдария ауданында (Қызылорда облысы)}}, [[Шаған (ауыл)|Шаған]] ауылы|Қайтыс болған күні=06.06.2006|Мамандығы=күрішші|Мансабы=еңбек ардагері, депутат|Марапаттары={{Ленин ордені}} {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} {{Құрмет Белгісі ордені}}}} '''Күләш Әсімова''' (1950, Қызылорда облысы Сырдария ауданы Шаған ауылы – 6.6.2006, сонда) – атақты күрішші, еңбек ардагері, мемлекеттік қайраткер.<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref> == Өмірбаяны == * 1968 жылдан бастап «Тереңөзек» күріш кеңшарында күрішші болып еңбек етті. * Дала академигі [[Ыбырай Жақаев|Ыбырай Жақаевтың]] ізбасары атанып, күріш өсіруде жоғары технологияларды меңгерді және жыл сайын мол өнім жинап, рекордтық көрсеткіштерге қол жеткізді. * 1975 жылы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланды.<ref>«СЫР ЕЛІ. Энциклопедия» / Бас ред. Б.С. Каримова. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023.</ref> == Марапаттары == Еңбектегі жоғары көрсеткіштері мен мемлекеттің экономикасына қосқан үлесі үшін бірнеше мәрте мемлекеттік марапаттарға ие болды: * [[Ленин ордені]] * [[Еңбек Қызыл Ту ордені]] * [[Құрмет Белгісі ордені]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Күрішшілер]] [[Санат:Еңбек Қызыл Ту орденінің иегерлері]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] 860jkhgp6dz59z0f0vs09mn90kmr7qd 0 60515 3598343 3597409 2026-05-02T11:39:22Z Kasymov 10777 3598343 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Қаһарман Бабағұлов|Туған күні=15.07.1943|Қайтыс болған күні=04.03.2014|Туған жері=[[Қызылорда облысы]], {{туғанжері|Жалағаш ауданы|Жалағаш ауданыда}}|Қайтыс болған жері={{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}|Мамандығы=[[экономист]]|Білімі=[[Нархоз университеті|Алматы халық шаруашылығы институты]]|Мансабы=мемлекет қайраткері, кәсіпкер|Марапаттары=[[Жалағаш ауданының құрметті азаматы]]}} '''Қаһарман Бабағұлов''' (15.7.1943, [[Қызылорда облысы]] [[Жалағаш ауданы]] – 4.3.2014, [[Алматы қаласы]]) – мемлекет қайраткері, экономист.<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref> == Өмірбаяны == 1970 жылы Алматы халық шаруашылығы институтын (қазіргі [[Нархоз университеті]]) тәмамдаған. === Қызмет жолы === * 1961 ж. – Алматы ауыр машина жасау зауытында қалыптаушы. * 1969–1983 жж. – Қазақ КСР Тұрмыс қажетін өтеу министрлігінде бөлім бастығы, министрдің көмекшісі, жоспарлау-экономикалық басқармасының бастығы. * 1983–1986 жж. – Алматы қалалық тұрмыс қажетін өтеу басқармасының бастығы. * 1986–1994 жж. – Алматы қалалық атқару комитеті төрағасының орынбасары – қалалық жоспарлау басқармасының төрағасы, Алматы облыстық партия комитетінің хатшысы. * ҚР Жоспарлау комитеті төрағасының орынбасары, ҚР Экономика министрінің 1-орынбасары қызметтерін атқарды. * «Қызметмаш» машина жасау зауытының бас директоры. * 1996–2014 жж. – «Тайқазан-сервис» ЖШС президенті болды.<ref>«СЫР ЕЛІ. Энциклопедия» / Бас ред. Б.С. Каримова. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023.</ref> == Марапаттары == * Жалағаш ауданының құрметті азаматы (2007). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан экономистері]] 3g382747t0f5yz371lzhlo9i7i4dt43 0 74744 3598322 2095097 2026-05-02T10:16:20Z Moralfager 180606 жаңа өмір мәліметтері қосылды 3598322 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Ханбибі_Сенбайқызы_Дүйсенбаева.jpg|нобай|Ханбибі Сенбайқызы Дүйсенбаева]] '''Ханбибі Сенбайқызы Дүйсенбаева''' (1955, Маңғыстау ауданы Тұщыбек ауылы – 1987, сонда) – әнші, халық әндерін орындаушы. [[Қызылорда]] қаласындағы педагогикалық институтының [[музыка]] факультетін (1977) бітірген. 1974 жылы «Айгүл» ансамблінің құрамына қабылданып, осы ансамбль құрамында [[Алматы]] мен [[Мәскеу]] қалаларында өткен концерттерге қатысқан және гастрольдік сапармен [[Жапония]] мен [[Моңғолия]]да болған. [[Маңғыстау ауданы]] мәдениет үйі жанындағы «Жастар» ансамблінің мүшесі болып еңбек еткен. Бүкілодақтық фестивальдардың лауреаты.<ref>«Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007 </ref> <ref>«Қазақ Совет энциклопедиясы» (12 томдық), Алматы, 1972 – 1978; </ref> <ref>[[Маңғыстау энциклопедиясы]], Алматы, 1997; </ref> 1962 жылы В.Куйбышев атындағы Жыңғылды мектеп-интернатына оқуға түсті. Бастауыш сыныптардан бастап өз бетімен домбыра тартып үйренді. Алғашқы ұстазы — танымал күйші, өнертанушы Серік Харесов. Орта мектепті бітіргеннен кейін 1970 жылы В.И.Лениннің 100 жылдығына орай өткен облыстық фестивальдің лауреаты болды. == Студенттік жылдар және «Айгүл» == 1973 жылы Гоголь атындағы [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|Алматы қыздар педагогикалық институтының]] музыка факультетіне оқуға түсті. 1-ші курстан бастап тікелей «Айгүл» вокалды-аспаптар ансамбліне қабылданды.<ref name=":0">Байдуллаева Ж. «Дүйсенбаева Ханбибі Сенбайқызы». — Алматы: «Нұрлы Әлем», 2026. — 136 б.</ref> «Айгүл» — 1968 жылы [[Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институты]] жанынан құрылған, тек қыздардан тұратын Қазақстандағы алғашқы танымал вокалды-аспаптар ансамблі. Ансамбль Ленин комсомолы сыйлығының лауреаты (1977–1978), «Халықтың шығармашыл ұжымы» атағын иеленді (1975), «Алло мы ищем таланты» Бүкілодақтық телебайқауының лауреаты болды (1969).<ref name=":0" /> Ханбибі ансамблінің негізгі алғашқы құрамында болды. Оның орындауындағы «Әнші даусы» әні мен «Адай» күйі ансамбль бағдарламасының кульминациясы болатын.<ref name=":0" /> == Шетелдік гастрольдер == «Айгүл» ансамблі құрамында Ханбибі бірнеше шетелде гастрольдік сапарларда болды: * Польша — 1970 жыл * Франция — 1972 жыл * Югославия — 1973 жыл * Жапония — 1976 жыл * Моңғолия — 1977 жыл * Германия — 1978 жыл Сонымен қатар [[Алматы]] мен [[Мәскеу|Мәскеуде]] өткен мемлекеттік деңгейдегі концерттерге, 1975 жылы орыстың атақты әншісі Л. Лещенко қарсы алған Қазақстан өнер делегациясы құрамына қатысты. 1979 жылы Лейпциг қаласындағы Халықаралық жәрмеңкеге, 1980 жылы Мәскеу Олимпиадасының мәдени бағдарламасына қатысты.<ref name=":0" /> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] {{Stub}} 03vmwwm38gn51jnx7pt6wls2ih5xsa0 0 84011 3597697 3145378 2026-05-01T12:01:25Z Janugyl 180535 санат қосылды 3597697 wikitext text/x-wiki '''Серік Байхонов'''<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>[[1953]] жылы 12 мамырда [[Қызылорда облысы]], [[Шиелі ауданы]]ның «Авангард» кеңшарында туған. [[1976]] жылы Қазақ мемлекеттік университетін, [[1980]] жылы Алматы Жоғары партия мектебін бітірген. Республикалық газеттер редакцияларында,'' «Қазақфильм»'' киностудиясында жұмыс істеді. [[1990]]—[[1998]] жылдары Қазақ республикалық теледидарының Бас редакторы қызметін атқарды. Қазір ''«Қазмырыш»'' ашық акционерлік қоғамында еңбек етеді. == Жетістіктері == Тұңғыш повесі ''«Жалғасым менің — жалғасым»'' [[1973]] жылы ''«Жалын»'' журналында жарық көрді. Шығармалары орыс тіліне аударылған. ''«Жігіттің сұлтаны», «Тайбурыл», «Сиқырлы қазан», «Қазақтың Қажымұқаны»'' республикалық конкурстық бағдарламаларының авторы. [[Қазақстан Жазушылар одағы]]ның [[Ахмет Байтұрсынұлы]] атындағы сыйлығының лауреаты. == Экпедиция == Кәсіби саяхатшы ретінде ''«Сал үстіндегі маусым», «Аралға — араша», «Арналарға тіл бітсе», «Өсімдіктер желісіне саяхат», «Бетпақдала — шөл емес»'' экспедицияларын басқарған. == Шығармалары == *''Жалғасым менің жалғасым. Повестер мен әңгімелер. А., «Жалын», [[1977]]; *''Ең ыстық маусым. Повестер. А., «Жалын», [[1979]]; *''Қос шатырлы үй. Повестер. А., «Жалын», [[1983]]; *''Сал үстіндегі маусым. Саяхат кітабы. «Жалын», [[1987]]; *''Құйылыста. Хикаяттар мен әңгімелер. А., «Жазушы», [[2001]]; *''Ғажапстанға саяхат. Табиғат кітабы. «Рудный Алтай», [[2001]]. *''Байхонов С. Алтай Асу. Этно-роман. Серікбай Байхонов. - Алматы: "Алматы - Болашак" АК, 2019.-544 бет. ISBN 978-601-7461-56-0''<ref>https://nabrk.kz/bookView/view/?brId=1599819&simple=true&green=1#</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] [[Санат:Қызылорда облысы]] [[Санат:Қазақстан Жазушылар одағының Ахмет Байтұрсынұлы атындағы сыйлығының лауреаты]] [[Санат:1953 жылы туғандар]] {{Bio-stub}} [[Санат:Жазушылар]] [[Санат:Шиелі ауданында туғандар]] 3fh2ue3gvb0ftdsehfrk0iua5djd55b 3597700 3597697 2026-05-01T12:12:00Z Janugyl 180535 ақпарат пен дереккөз қосылды 3597700 wikitext text/x-wiki '''Серік Байхонов'''<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>[[1953]] жылы 12 мамырда [[Қызылорда облысы]], [[Шиелі ауданы]]ның «Авангард» кеңшарында туған. [[1976]] жылы Қазақ мемлекеттік университетін, [[1980]] жылы Алматы Жоғары партия мектебін бітірген. == Еңбек жолы == Еңбек жолын құрылысшы болып бастаған. * 1976-1980 жж. – Шиелі аудандық «Өскен өңір» газетінде қызмет атқарды. * 1980–1983 жж. – Шығармашылық жолын «Қазақфильм» киностудиясында, «Жана фильм» журналында және «Жалын» баспасында жалғастырды. * 1983–1997 жж. – Қазақ республикалық теледидарында бөлім меңгерушісі және бас редактор лауазымдарын атқарды. * 1997–2005 жж. – Өскемен қаласындағы «Казцинк» ашық акционерлік қоғамында және облыстық мәдениет пен өнерді қолдау қорында жұмыс істеді. * 2005–2011 жж. – «Тіл мен діл» газетінің бас редакторы болды. «Ақ Ертіс – Иртыш» журналының шығарушысы және Қазақстан Жазушылар одағының Шығыс Қазақстан облыстық бөлімшесінің директоры қызметтерін атқарған.<ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> == Жетістіктері == Тұңғыш повесі ''«Жалғасым менің — жалғасым»'' [[1973]] жылы ''«Жалын»'' журналында жарық көрді. Шығармалары орыс тіліне аударылған. ''«Жігіттің сұлтаны», «Тайбурыл», «Сиқырлы қазан», «Қазақтың Қажымұқаны»'' республикалық конкурстық бағдарламаларының авторы. [[Қазақстан Жазушылар одағы]]ның [[Ахмет Байтұрсынұлы]] атындағы сыйлығының лауреаты. Балаларға арналған халықаралық «Дарабоз» жабық бәйгесінің бірнеше дүркін жеңімпазы. Шиелі ауданының құрметті азаматы. == Экпедиция == Кәсіби саяхатшы ретінде ''«Сал үстіндегі маусым», «Аралға — араша», «Арналарға тіл бітсе», «Өсімдіктер желісіне саяхат», «Бетпақдала — шөл емес»'' экспедицияларын басқарған. == Шығармалары == *''Жалғасым менің жалғасым. Повестер мен әңгімелер. А., «Жалын», [[1977]]; *''Ең ыстық маусым. Повестер. А., «Жалын», [[1979]]; *''Қос шатырлы үй. Повестер. А., «Жалын», [[1983]]; *''Сал үстіндегі маусым. Саяхат кітабы. «Жалын», [[1987]]; *''Құйылыста. Хикаяттар мен әңгімелер. А., «Жазушы», [[2001]]; *''Ғажапстанға саяхат. Табиғат кітабы. «Рудный Алтай», [[2001]]. *''Байхонов С. Алтай Асу. Этно-роман. Серікбай Байхонов. - Алматы: "Алматы - Болашак" АК, 2019.-544 бет. ISBN 978-601-7461-56-0''<ref>https://nabrk.kz/bookView/view/?brId=1599819&simple=true&green=1#</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] [[Санат:Қызылорда облысы]] [[Санат:Қазақстан Жазушылар одағының Ахмет Байтұрсынұлы атындағы сыйлығының лауреаты]] [[Санат:1953 жылы туғандар]] {{Bio-stub}} [[Санат:Жазушылар]] [[Санат:Шиелі ауданында туғандар]] 7nafaqx2e2vu0badu7tk99ihkav8ikk 0 87550 3598164 3459868 2026-05-01T23:44:56Z Meyirim 176477 Сөздерді жөндеп жаздым. 3598164 wikitext text/x-wiki [[Image:Sechenov.jpg|left|200px|thumb|[[Сеченов Иван Михайлович]]]] Адам ағзасы басқа тірі ағзалар сияқты өзінің биологиялық қажеттілігін қанағаттандыруға ұмтылады. Осы арқылы ағза өзінің ішкі ортасының тұрақтылығын сақтап отырады. Адам ағзасы өз қажетін қанағаттандыру үшін үнемі тамақтанады, тыныс алады және т.б. Соған байланысты өседі, дамиды және тіршілігін жалғастырады. Адам қоғамдағы өз мінез-құлығы аркылы әлеуметтік және [[рухани қажет]]ін қанағаттандырады. Мұндай қажеттіктерге еңбек етуі, білім алуы, шығармашылық жұмысы, білгенін басқаларға үйретуі және т.б. жатады. Адам өз қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін міндетті түрде алдына мақсат қояды. Ішкі сезімге беріліп, ойлайды, қиялданады, есіне түсіреді. Мұның бәрі әр адамның жеке ішкі сезімі арқылы миында алдын ала бейнеленеді. Бұлар адамның психикасына тән қасиеттер. [[Сеченов Иван Михайлович|И. М. Сеченов]] [[адам психикасы]] мен [[жоғары жүйке қызметі]]нің рефлекстік сипатының ұқсастығына ерекше мән берді. [[Психология|Психология ғылымының]] [[физиология]]мен өте тығыз байланысты екенін атап көрсетті. Әрбір адам белгілі бір әлеуметтік ортада тіршілік ететіндіктен, сол ортаның тыныс-тіршілігімен санасады. Адам қоғамда басқа адамдармен қарым-қатынас жасамай, өмір сүре алмайды. Отбасында, ұжымда, қоғамда тіршілік етіп, сол аркылы психикасы қалыптасады. Осындай қарым-қатынастың нәтижесінде әрбір адам жеке тұлға ретінде өмір сүреді. Адамның психикасының қалыптасуында сөздің де маңызы зор. Өз қажетін қанағаттандыру мақсатында қалыптасқан күрделі [[психикалық үдерістер|психикалық]] және [[физиологиялық үдерістер]] жиынтығы - [[мінез-құлық]]ты білдіреді. [[Image:Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg|right|200px|thumb|[[Рене Декарт]]]] Адамның мінез-құлығын және жануарлардың мінез-қылығын зерттейтін ғылымды [[этология]] ({{lang-el|«еtһоs» - мінез, «logos» - ілім}}) дейді. Рефлекс — [[жүйке қызметі]]нің негізі, оның түрлері. Адам денесіндегі барлық тіршілік үдерістердің тікелей жүйке жүйесінің басқаруымен жүретіні өздеріңе белгілі (жүйке жүйесін, рефлексті естеріңе түсіріңдер). Ағзаға сыртқы және ішкі ортаның өзгерістері тітіркендіргіш ретінде әсер етіп, [[рефлекс]] пайда болады. Рефлекс арқылы ағза үнемі өзгеріп тұратын сыртқы ортаның өзгерістеріне бейімделеді. Ішкі мүшелермен мүшелер жүйелері қызметтерінің үйлесімді жүруі рефлекс арқылы реттеледі. Рефлекс кезінде үлкен ми сыңарларының қыртысында сыртқы және ішкі ортадан келетін тітіркендіргіштердің әсері талданады. Рефлекс ұғымын ғылымға алғаш рет еңгізген француз ғалымы - [[Рене Декарт|Р.Декарт]] ([[1596]]-[[1650]]). Рефлекстерді шығу тегіне сәйкес шартсыз жөне шартты рефлекстер деп екі топқа бөледі. Шартсыз рефлекс орталық жүйке жүйесінің төменгі бөлімдері ([[жұлын]], [[сопақша]], [[ортаңғы ми]], [[мишық]]) арқылы жүзеге асады. Алдыңғы мидың үлкен ми сыңарлары алып тасталған жануарларда шартсыз рефлекс сақталады. Шартсыз рефлекстер адамның жасына сәйкес үнемі өзгеріп отырады. Туа пайда болған ретті тізбек арқылы бірімен-бірі байланысқан шартсыз рефлекстер жиынтығы - [[түйсік]] - [[инстинкт]] ({{lang-la|«instictus» - түйсіну}}) деп аталады. Түйсік - едәуір күрделі мінез-құлықтың бір түрі. Түйсік көбінесе топтасып тіршілік ететін бунақденелілерде де айқын байқалады. Түйсік арқылы ағзаның ішкі ортасының қажеті қанағаттандырылады. Жаңа туған [[нәресте]]нің алғаш рет анасын емуі - тағамдық шартсыз рефлекске жатады. Көзге бір затты жақындатқанда көзді жұму - қорғаныштық шартсыз рефлекс. Сәбиге таныс емес затты көрсеткенде соған карай басы мен көзін бұруы - бағдарлаушы шартсыз рефлекс. Шартсыз рефлекстер арқылы ағзаның ішкі ортасының тұрақтылығы қамтамасыз етіледі. Ішкі мүшелер мен мүшелер жүйесінің қызметі үйлесімді түрде жүреді. ==Шартты рефлекстер== Шартты рефлекстер. Ми қыртысында шартты рефлексті жүзеге асыратын жүйке - рефлекс орталықтары орналасады. Жүйке орталығы мен жүйкелер арасында шеңбер түрінде үнемі байланыстар болып тұрады. Шартты рефлекстер кезінде ми қыртысы мен мидың басқа бөлімдерінің арасында уақытша байланыстар түзіледі. Шартты рефлекстер - ағза мінез-құлығының ең қарапайым көрінісі. Шартты рефлекстер бірімен-бірі белгілі бір реттілікпен жүзеге асатын бірнеше кезеңдерден тұрады. Шартты рефлекстер аркылы адам тамағын табуға, қауіпті жағдайлардан қорғануға әрекет жасайды. Мұның бәрі де жоғары жүйке қызметі аркылы жүзеге асады. ==Жоғары жүйке кызметінің күрделенуі== Жоғары жүйке кызметінің күрделенуі сөздің пайда болуымен тікелей байланысты. Адамның мінез-құлығы негізінен екі түрлі жағдайларға байланысты қалыптасады. Біріншіден — ағзаның ішкі қажетін қанағаттандыру. Екіншіден - сыртқы орта жағдайларына бейімделу. Мидың және жүйке жүйесінің баска бөлімдерінің қызметі рефлекстер түрінде жүзеге асады, яғни рефлекстік сипатта болады. Ми қыртысының рефлекстік қызметін ғылыми түрғыда түсіндірген орыс ғалымы - [[Сеченов Иван Михайлович|И.М.Сеченов]] ([[1829]]-[[1905]]). Ол «[[Мидың рефлекстері]]» ([[1863]]) еңбегінде рефлекс ұғымына жан-жақты анықтама берді. Ғалым алғаш рет біздің саналы жөне санасыз әрекеттеріміздің бәрі рефлекстерге негізделгенін дәлелдеп берді. И. М. Сеченовтың пікірі бойынша, рефлекстер үш кезеңді қамтиды. Оның бірінші кезеңінде сыртқы тітіркендіргіштердің әсерінен сезім мүшелерінде қозу пайда болады. Екінші кезеңінде - мида қозу мен тежелу үдерістері жүреді. Осы үдерістердің нөтижесінде психикалық құбылыстар (түйсіну, сезу, т.б.) пайда болады. Үшінші кезеңінде - адамның мінез-құлығы әрекеттер арқылы көрініс табады. И.М.Сеченовтың зерттеулері мидың төменгі орталықтары, оның жоғары орталықтарының тікелей бақылауында жүретінін дәлелдеп берді. Ми қыртысындағы рефлекс орталықтары көптеген шартсыз рефлекстердің қызметін кейде тежеуі, кейде күшейтуі мүмкін. [[Image:Ivan Pavlov (Nobel).png|left|200px|thumb|[[Павлов Иван Петрович]]]] Рефлекстер туралы ілімді одан әрі толыктырып дамытқан көрнекті орыс ғалымы [[Павлов Иван Петрович|И. П. Павлов]] ([[1849]] - [[1936]]) . Ол - жоғары жүйке қызметінің физиологиясы — мінез-қүлық туралы ғылымның негізін салушы ғалым. Ғалым мінез-құлықты зерттеуде шартты рефлекстердің қальпггасу әдістерін ашты. И.П.Павлов жоғары жүйке кызметі тікелей шартты рефлекстер жиынтығынан түратынын толық дәлелдеп берді. '''Бірінішіден''', шартты тітіркендіргіштің әсер ету уакыты шартсыз тітіркендіргіштердің өсерімен сәйкес келуі кажет. Мысалы, бұрын ет жеп көрмеген итке етті көрсетсе де иттің оған сілекейі бөлінбейді. Итке етті көрсетіп, артынша ет беруді бірнеше рет кайталаса, ет көріне салысымен сілекей бөліне бастайды. '''Екіншіден''', шартты тітіркендіргіштің өсері шартсыз тітіркендіргіштің алдында бірнеше рет кайталануы шарт. Қоңырау шалып, артынан итке тамак беруді бірнеше рет кайталаса, шартты рефлекс түзіледі. '''Үшіншіден''', шартты жөне шартсыз тітіркендіргіштердің әсер ету уакытын сәйкестендіріп, бірнеше рет кайталаганда да шартты рефлекс түзіледі. Шартты рефлекстің қалыптасуы, шартты және шартсыз тітіркендіргіштерді қабылдайтын [[ми қыртысы]]ның екі орталығының арасындағы уакытша байланыска негізделген. Шартты тітіркендіргіштің әсерінен ми кыртысының бір жерінде козу ошағы пайда болады. Шартсыз тітіркендіргіштің әсерінен де ми қыртысының екінші жерінде қозу ошағы пайда болады. Ми қыртысындағы осы екі козу ошақтарының арасында уақытша байланыс түзіледі. Адам өмірінде көптеген шартты рефлекстер түзіледі. Мұның бәрі де біздің өмір сүруіміздің басты мәні болып саналады. Тіршіліктің бұл өмірлік мәні жеке адам үшін басты рөл атқарады, бірак бұл тұқым қуаламайды.<ref>Биология:Жалпы білім беретін мектептің 7-сыныбына арналған оқулық. Алматы: Атамұра, 2007. ISBN 9965-34-607-0</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} [[Санат:Адам]] [[Санат:Мінез-құлық| ]] {{Biosci-stub}} jjxvlw4dxrk9x14txrp76hhg5yde1li 0 89866 3598161 3586262 2026-05-01T23:39:00Z Meyirim 176477 Сөзді жөндеп жаздым 3598161 wikitext text/x-wiki {{merge|Темперамент}} [[Сурет:Four temperament b.PNG|right|250px]] '''Темперамент''' — жүйке жүйесінің тума қасиеттерінен туындайтын адамның жеке өзгешеліктерінің бірі. Ол адамдардың эмоциялық қозғыштығынан, қимыл-қозғалысынан, жалпы белсенділігінен жақсы байқалады. Темперамент — организмнің физиологиялық өзгешеліктерімен, әсіресе, жоғары жүйке қызметінің тума қасиеттерімен шарттас психикалық құбылыс. Темперамент адамның жалпы қозғалысынан да (мәселен, біреулер шапшаң қозғалады, тез қимылдайды, енді біреулер жай қимылдап, асықпай ісгейді) психиканың күші мен тереңдігінен де (мәселен, біреу өжет, алғыр бөлса, екінші біреу керісінше, сылбыр, жігерсіз болады), адамның көңіл-күйінің ерекшеліктерінен де (салмақты, түрақты, жеңіл түрақсыз т. б.) эмоция сезімдерінен де (біреу сабырлы, екінші біре күйгелек т. б.) жақсы байқалып отырады. Темперамент - тұлғаны калыптастыратын биологиялықфундамент. Ол мінез-құық аспектісінің динамикасы және ол уш жасқа дейін, яғни балалык шакта анык байкалады. B.C. Мерлин пікірінше, темперамент қасиеттеріяғни, индивидуалды epeкшeлiктepi, олар: * толығымен психикалық ic-әрекет динамикасын реттейді; * жеке психикалық процестердің ерекшеліктерін сипаттайды; * тұракты және қалыпты сипатка ие; * темперамент типін сипаттайтын қатаңзаңдылықтармен қатынаста болады; * жүйке жүйесінің ортақ типі біркелкішартталғандығында. Егер индивидуалды динамикалық ерекшеліктерде темперамент ерекшеліктері көрінсе, онда ол ic-әрекеттіңешкандай объективті мазмұнымен келіспейді. Сондықтан, B.C. Мерлин темпераменттің касиетін психологиялық дәстүрде тұлға қасиетіне жатқызбады. Оның пікірінше, темперамент қасиеті тұлғаны емес, индивидуалдылықты сипаттайды. Темперамент (лат. temperamentum - келбетке катысты тиістілік, tempero - тиісті байланыста араласу) - индивидтің психикалык ic-әрекетінің динамикалық ерекшеліктер сипаты, яғни психикалық процестердің темпі, жылдамдығы, ритмі, қарқындылығы және осы ic-әрекетті тудыратын жағдайы. Темперамент туралы алғашқы ой-пікірлер ғылымда өте ерте кездің өзінде-ақ айтыла бастады. Ежелгі Грецияның белгілі ғалымы дәрігер [[Гиппократ]] (б. э. д. 460—356) еңбектерінде бұл жонінде біраз пікірлер айтылған. Гиппократтың ойынша, әр түрі темпераменттер адамдар мен жануарлардың денесінде төрт түрі сүйық заттарға байланысты болмақ. Олар: денені жылытып тұратын - қан, салқындататын —шырын (слизь), құрғататын - бауырдағы сары өт және өған дымқылдық беретін қара өт.' Осы төрт түрлі сүйықтықтың араласуының пропорциясын грекш «красис» деп атаған. Ал латын тілінде бүл терминді «темпераменту» деп атап кеткен. Сөйтіп, Гиппократ және оның шәкірттері адамдатемпераменттердің әр түрлілігі организмдегі осы төрт түрлі сұйық заттың бір-бірінен аз-көптігіне байланысты деп түсінген. Мысалы, организмде қанның пропорциясы артық болса, ол сангвиникалы (латынша «сангиус» —қан), ал шырын басым болса (грек.ш «флегма» —шырын), флегматик темперамент деп; ал организмде қара өт басым болса меланхолик (грекше «мелай —нехоле»—қар өт), организмде сары өт басым бөлса, холерик (грекше холе —өт) темпераменті деп аталған. Гиппократ организмдегі сұйықтықтардың бірінен екіншісінің басым болуы кейбір аурулардың шығу тарихын түсіндіруге де жарайды деді. Бұл — адамның жеке ерекшеліктерін жаратылыстық ғылыми зерттеудің алгашқы қадамы еді. Рим дәрігері [[Гален]] (129—199) темпераментгің санын он үшке жеткізді. Гален организмде жылылық неғұрлым басым болса, адамның темпераменті күшті болатынын, денесі салқын болса, темпераменті баяулайтынын айтты. Бүл секілді түсініктердің прогрессивтік маңызы зор, өйткені адамның тәнін зерттеу, тәжірибеге көңіл аудара бастау сол кезде кең жайылған, жан тәнге байланыссыз нәрсе дейтін теріс пікірге берілген үлкен соққы еді. Орта ғасырдағы ғалымдар темпераментгі организмдегі химиялық затгардың құрамына байланысты түсіндіруге тырысты. Кейіннен темперамент организмнің түрліше физиологиялық өзгешеліктеріне, атап айтқанда, қан жолы жүйесінің құрылысына, зат алмасуға, ішкі секреңия бездеріне т. б. байланысты деген пікірлер де тарады. Неміс философы И. Кант (1724—1804) өзінің «Антропология» деген еңбегінде темпераментгің төрт түрі туралы толық психологиялық сипаттама берді. Бірақ ол темперамент пен мінез үғымдарын бір-біріне балама ретінде қарастырды. Темперамент туралы теориялар XIX ғасырдың аяқ кезінде де кең өріс алады. Мәселен, неміс анатомы Гейнетемпераменттердің түрліше болуы жүйке жүйесінің тонусына байланысты десе, орыс антропологы [[Н. Л. Зеланд]](1833—1902)97 ми қабықшасындағы молекулярлық қозғалыстың жылдамдығы мен біркелкілігіне байланысты деді. Көрнекті орыс педагогы [[П. Ф. Лесгафт]] (1837—1909) темпераменттерді қан сауыттарының жуандығы мен кеңдігіне байланысты деп түжырымдады. Ежелгi дəуiрлерден бастап зерттеушiлер адамдардың дене құрылымы жəне физиологиялық қызметiнiң ерекшелiктерiмен сай келетiн көп түрлi əрекет-қылықтарды топтап, ретке келтiруге ат салысты. Осыған орай темпераменттiң көп түрлi типологиясы қалыптасты. Бұлардың iшiнде назар салар-лықтай тип - адамның дене құрылымына байланысты дараланып, тума темперамент қасиеттерiне негiзделген – конституциялық типология ([[Э. Кречмер]]). Бұл теорияның мəнi: əр адам өз дене құрылымына орай өзiндiк психикалық ерекшелiкке ие. Осыдан, дене мүшелерiнiң (қол, аяқ, бас, кеуде т.б.) сырттай өлшемдерiне байланысты төрт конституционалды психикалық тип белгiленген: # Лептосоматик - бойшаң, нəзiк денелi, көкiрек тұсы жайылыңқы, тар иықты, қол- аяғы ұзын. # Пикник - мығым, семiзшең, кiшi немесе орта бойлы, қарны қампиған, домалақ бас, қысқа мойын. # Атлетик - бұлшық еттерi күштi дамыған, денесi мығым, берiк; ұзынша не орта бойлы, кең иықты, жамбас сүйектерi тартылған. # Диспластик - дене бiтiмi қисынсыз. Бұл адамдар - əрқилы мүшелiк зақым- сырқаттарға ұшырағандар (сырықтай ұзын, қауға бас, тума аяқ-қолы кемiстер). Аталған дене құрылымы типтерiне үш темперамент типi сай: шизотомик, иксотомик, циклотомик. Шизотомик - дене құрылымы нəзiк, əлсiз дамыған, тұйық, эмоциялары ауыспалы, тұрақсыз, талаптар мен көзқарастар өзгерiмiне ере бермейдi, осыдан қоршаған ортаға икемдесуi қиын. Иксотомик - денесi мығым, мiнезi байсалды, сезiмталдығы кем, ым-ишараға жоқ, ойлау қабiлетi шабан, көбiне майдашыл. Циклотомик - семiзшең, домаланған денелi, эмоциялары қайғы мен қуаныштың арасында бiрдей, тiл табысқыш, көзқарастары шындықтан ауытқымайды. Жоғарыда баяндалған конституциялық типология теориясының негiзiн қалаған - Э. Кречмер. Бұл теория Батыс Европада кең қолдауын тапты. Ал осы теорияны өзiндiк ерекшелiктерiмен осы ғасырдың 40-жылдарында АҚШ-та одан əрi жалғастырған У. Шелдон болды. Бұл ғалымның да темперамент типтерiн айыруда ұстанған принципi - адам дене құрылымы жəне оның өзiнiң жаңалығы - эмбриологиялық белгiлер. Конституциондық тұжырымдардың көпшiлiгi жантану ғылымында өткiр сынға алынды. Бұл теориялардың негiзгi кемшiлiгi - тұлғаның психикалық қасиеттерiнiңқалыптасуында қоршаған орта мен əлеуметтiк жағдайлардың ескерiлмеуi. У. Шелдон теориясын сынға алған Я. Стреляу былай жазады: "Адамның тамаққа əуес болу, ұжымшыл болу не қайырымды болу сияқты темпераменттiк қасиеттерi оның дене құрылымындай нəсiлдiк белгi емес, мұндай қасиеттер анатомиялық-физиологиялық негiзге ие болғанымен тəрбие жəне əлеуметтiк ортада ғана қалыптасады". Ал ғылым шындығына келетiн болсақ, адамдағы психикалық процестер мен оның қылығы жүйке жүйесi қызметiмен байланысты екендiгi ежелден-ақ белгiлi болған. Темперамент түрлерiнiң кейбiр жалпы психикалық процестер ерекшелiгiне тəуелдi келуi [[Иван Петрович Павлов|И. П. Павлов]] жəне оның шəкiрт-терiнiң еңбектерiнде экспериментальды дəлелденген. И.П.Павловтың темпераментті жіктеу ерекшелігі.<ref>Бап-Баба С.Б. Жалпы психология (Жантану негіздері).Жоғары оқу орындары студенттеріне арналған дәрістер жинағы. А.М. Құдиярова басшылығымен. – Алматы: Заң әдебиеті, 2006-275 бет.</ref> И. П. Павлов иттiң шартты рефлекстiк əрекет ерекшелiктерiн зерттей отырып, олардың қылық-əрекеттерiндегi даралық өзгешелiктердiң пайда болуына назар аударды. Мұндай айырмашылықтар ең алдымен иттердiң рефлекстiк қозулары мен сол қозулардың сөну теңдiгi мен дəлдiгiнен көрiнген. Бұл жағдайлардың көрiнуi жүйке процесiнде қалыптасатын тұрақты қасиеттер - қозу жəне тежелуге байланысты екендiгi жөнiнде эксперименттермен дəлелденген. И. П. Павлов темперамент типiнiң жүйке қасиеттерi ретiнде қозу мен тежелу күшiн, тепе-теңдiгiн жəне қозғалмалылығын атап көрсеттi. Қозу күшi мен тежелу күшi - бiр бiрiне тəуелсiз жүйке жүйесiнiң дербес қасиеттерi. Қозукүшi жүйке жасушаларының əрекетшеңдiк қабiлетiнiң белгiсi. Осы күшке орай жүйке төзiмдi, ұзақ не қысқа мерзiмдi əсерлi қозуды сақтай алады, тежелуге бейiмделедi. Ал тежелу күшi жүйке жүйесiндегi күштi əсерлердi басып, сөну жəне бiрiктiру шартты реакцияларын iске асыру қызметiн атқарады. Жүйке жүйесi процестерiнiң тепе-теңдiгi қозу мен тежелу құбылыстарының өзара бiрдейлiк сипатын көрсетедi. Осы екi процесс күштерiнiң аралық қатынастарынан, бiр процесс күшi екiншiсiнен басым болуынан тұлғаның ұстамды, байсалдылығы не ұстамсыз, ауыспалылығы туындайды. Жүйке жүйесiнiң үшiншi қасиетi - жүйке процесiнiң қозғалмалылығы - бiр жүйке процесiнiң екiншi түрiне ауысу жылдамдығында көрiнедi. Сонымен бiрге, жүйке процестерінiң қозғалмалылығы адам қылық-əрекетiнiң өмiр жағдайларының өзгеруiне сай қалыпқа ене алу қабiлетiн де танытады. Жүйке жүйесiнiң мұндай қасиетiнiң өлшемiн бiр əркеттен екiншiсiне, енжарлықтан белсендiлiкке немесе керi өту шапшаңдығымен бағалаймыз. Жүйке қозғалмалылығына қарсы құбылыс - жүйке жүйесiнiң селқостығы. Бiр процесс түрiнен екiншiсiне өту үшiн қаншалықты көп уақыт пен күш қажет болатын болса, жүйке жүйесiнiң селқостығы сонша үлкен болғаны. Аталған жүйке процестерiнiң қасиеттерi негiзiнде жүйке жүйесiнiң типi немесе жоғарғы жүйке қызметiнiң типi деп аталатын құрылым түзiледi. Бұл жүйе əр дара тұлғаның жүйке жүйесiне тəн негiзгi қасиеттер бiрлiгiнен құралады. Ол қасиеттер: қозу мен тежелу процестерiнiң күшi, тепе-теңдiгi, қозғалмалылығы. Осы үш қасиеттi негiзге ала отырып, И. П. Павлов жүйке процесiнiң күшiне орай жəне күштi тип пен əлсiз типтi айыра, дəстүрлi Гиппократ типологиясына жақын жүйке жүйесiнiң төрт негiзгi типiн ажыратты: * күштi, қозу мен тежелуi теңдей, қозғалмалы - [[сангвиник]]; * күштi, қозу мен тежелуi теңдей, салғырт - [[флегматик]]; * күштi, қозуы басым - [[холерик]]; * əлсiз тип - [[меланхолик]]. Сонымен, И. П. Павлов түсiнiгiнде, жүйке жүйесiнiң типi тума берiледi, тəрбие мен қоршаған орта ықпалынан өзгерiске келе бермейдi. Осыдан жүйке жүйесiнiң қасиеттерi - жүйке жүйесiнiң жалпы психикалық көрiнiсi болған темпераменттiң физиологиялық негiзiн қалайды, яғни адам темпераментi - жоғары жүйке жүйесiнiң сырттай əрекет қарқынында танылатын психикалық бейнесi. И. П. Павлов негiздеген типология темперамент психологиясы саласындағы көптеген лабораториялық зерттеулерге бастама бердi. 50-жылдары жүргiзiлген осындай iзденiс-тер нəтижесiнде И. П. Павловтың шəкiрттерi В. М. Теплов, кейiн В. Д. Небылицын темперамент типологиясын жаңа элементтермен толықтырды. Ересек адамның жүйке жүйесiн эксперименталды талдауға ала отырып, жүйке процесiне байланысты екi қасиеттi ашты: лабильдiк жəне динамикалық. Жүйке жүйесiнiң лабильдiгi - жүйке процесiнiң туындау жəне сөну шапшаңдығында көрiнедi де, ал динамикалылығы - қоздырғыш, ұнамды жəне керi əсерлi, тежегiш шартты рефлекстердiң оңай жəне жылдам түзiлуiнен байқалады. Көп зерттеулердiң нəтижесiнде осы заман психологиясының теориялық тоқтамы: əрқандай адам белгiлi типтi жүйке жүйесiне ие. Нақты жүйкелiк типке сай темперамент қасиетi дара психологиялық өзгешелiктердiң мазмұнын құрайды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{stub:Заң}} [[Категория:Темпераменты|*]] [[Санат:Психология]] [[Санат:Психофизилогия]] jcr719uti8ts1o2gja60jzcyins9wtd 0 96520 3597726 3343775 2026-05-01T12:33:44Z Janugyl 180535 /* Дереккөздер */ 3597726 wikitext text/x-wiki {{Жазушы |Есімі = Сұлтанәлі Базарбайұлы Балғабай |Суреті = |Туған күні = 21.05.1946 |Туған жері = [[Қызылорда облысы]]<br /> {{туғанжері|Шиелі ауданы|Шиелі ауданында}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{байрақ|Қазақ КСР}}<br />{{KAZ}} |Ұлты = Қазақ |Мансабы = [[жазушы]], драматург |Шығармашылық жылдары = |Бағыты = әңгіме, хикаят, драма, мақала |Жанры = |Шығармалардың тілі = қазақ тілі |Дебюті = |Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Құрмет ордені}} {{!}}} {{{!}} {{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}}{{!}}{{!}}{{Астанаға 10 жыл медалі}}{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}{{!}}{{!}}{{Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл медалі}} {{!}}} {{{!}} {{!}}{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} {{!}}} |Сыйлықтары = "Алаш" халықаралық әдеби сыйлығының иегері |Қолтаңбасы = }} '''Сұлтанәлі Базарбайұлы Балғабай''' ([[1946 жыл]]ы [[21 мамыр]]да [[Қызылорда облысы]] [[Шиелі ауданы]]нда туған) — [[жазушы]], драматург. [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] ([[2013 жыл|2013]]). == Өмірбаяны == * 21 мамыр 1946 ж. «Бірінші май» ауылы, Сұлутөбе ауылдық округі, Шиелі ауданы, Қызылорда облысында туған. * 1953-1964 ж. "Бірінші май" ауылындағы С. Орджоникидзе атындағы онбір жылдық орта мектептің оқушысы. * 1964-1966 ж. «Бірінші май» кеңшарында аға шопан. * 1966-1971 ж. Қазақ Мемлекеттік университеті журналистика факультетінің студенті. * 1971-1976 ж. «Білім және еңбек» журналының бөлім меңгерушісі. * 1976-1985 ж. «Жалын» баспасының бөлім меңгерушісі. * 1985 -1996, 2003-2005 ж. Ғ. Мүсірепов атындағы жастар мен балалар театрының әдебиет бөлімінің меңгерушісі. * 1992-2017 ж. Дүниежүзі қазақтары қауымдастығы Төрағасының орынбасары. * 2002-2017 ж. «Алтын бесік» журналының бас редакторы. * 2020 ж. "[[Отандастар қоры]]" КеАқ-тың сарапшысы. * 2008 жылдан қазірге дейін Т. Жүргенов атындағы Қазақ Ұлттық Өнер академиясының курс жетекшісі, профессор. == Қоғамдық қызметі == * 1992 жылдан қазірге дейін Қазақстан Жазушылар одағының Басқарма мүшесі; 2012-2018 жылдары Қазақстан Жазушылар одағының штаттан тыс хатшысы, 2000-2018 жылдары Одақтың Драматургия кеңесінің төрағасы *2010-2019 жылдары «Нұр Отан» партиясы жанындағы мәдениет пен өнерді дамыту мәселелері жөніндегі «Мирас» қоғамдық кеңесінің мүшесі * Қазақстан Театр қайраткерлер одағының төралқа мүшесі * Қазақ ПЕН-клубының басқарма мүшесі *2010-2019 жылдары Қазақ авторлар қоғамы Кеңесінің мүшесі * 2018 жылдан қазірге дейін ҚР Мәдениет және спорт министрлігінің жанындағы Театр өнері жөніндегі көркемдік кеңестің мүшесі. == Шығармалары == * Кітаптары: «Көктем тынысы» ( жас ақындар жинағы), «Тұңғыш», «Жұлдызың жансын!», «Алтын сағым», «Құм мен қызғалдақ», «Шөл», «Дала мен дария», «Красная гармонь», «Цветы и камень» ( бірнеше авторлардың жинағы), «Сыр мен Сарысу», «Ғажайып көктем» (екі томдық таңдамалы жинақ), «Қазақтың қызыл кітабы», «Ең әдемі келіншек», «Біз де ғашық болғанбыз», "Сыр мен Сарысу", "Алтын сағым", "Ауыл мен Алматы (үш томдық таңдамалы жинақ). * Пьесалары: «Қыз жиырмаға толғанда», «Қазақша күрес, қандайсың?!», «Ең әдемі келіншек», «Біз де ғашық болғанбыз», «Әйелдер әлемі немесе ең жақсы еркек», «Тойдан қайтқан қазақтар», «Ғашықсыз ғасыр», «Сағыныш пен елес», «Өтірік айтпайтын адам», «Бостандық алар күн туса», «Қыл үстіндегі ғұмыр», "Асыл арман - Астана", «Ой бөлістім халқыммен» (радиопьеса), "Құдағилар хикаясы","Сағындым сені", «Жұлдызың жансын, жаным!», "Енелер мен келіндер", "Мәңгілік өмір - махаббат", "Қызылорданың қыздары", "Бағаналы батыр Тауасар", "Жымбала, Мико және қасқыр», «Менің әжем - сиқыршы», «Айпадтан шыққан алтын сақа». * Публицистикалық мақалалары: «Қызыл кітапқа кіретін халық» (1991) «Театр тағдыры – ұлт тағдыры» (1989), «Еншіміз бөлінбеген ел едік» (1989), «Жазушы болған обалың өзіңе» (1991), «Қазақтың басын қоссақ деп...» (1993), «Қазыналы көштің қадірін білейік» (1993), Қазақ үкіметіне қазақ әдебиеті керек пе?» (2007), «Қазақтың қызыл кітабы-2» (2010), «Жолайрықта тұрған көш» (2014), «Қайда барасың, қазақ театры» (2015), «Кітабымыз оқылмаса, кімді кінәлаймыз?» (2016) т.б. == Марапаттары == * «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» (2013) * «Құрмет» ордені (2007) * ҚР Президентінің Алғыс хаты (2011) * халықаралық әдеби «Алаш» сыйлығы (2008) * Қазақ ПЕН-клубы сыйлығы (2013) * «Қазақстан Республикасына 10 жыл», «Қазақстан Республикасына 20 жыл», «Астанаға 10 жыл», «Қазақстан халқы ассамблеясына – 20 жыл», «Қызылорда облысына - 70 жыл», «Қазақ хандығына – 550 жыл», «Мұстафа Шоқайға – 125 жыл», «Нартай Бекежановқа – 125 жыл» Қазақ ұлттық университетіне 80 жыл» мерекелік медальдері. Қазақстан халқы Ассамблеясының қоғамдық «Бірлік» алтын медалі, * Шиелі ауданының «Құрметті азаматы» (2009)<ref>«Қазақстан жазушылары» (Анықтамалық) Құрастарушылар С. Қамшыгер, Қ. Жұмашева. Алматы, «Ан-Арыс», 2009 ж.</ref><ref>«Біздің элита» 2-том, Алматы, «Қазақ университеті», 2014 ж.</ref><ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Халықаралық Алаш әдеби сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Қазақстан драматургтері]] cqrirr20vtr2n9tx17j6p7hvaea43l1 0 104699 3598352 3597544 2026-05-02T11:46:09Z Kasymov 10777 3598352 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Жібек Есекейқызы Бағысова |шынайы есімі = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 08.10.1940 |туған жері = [[Көкшетау облысы]] {{туғанжері|Біржан сал ауданы|Біржан сал ауданында}} [[Степняк|Степняк қаласында]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |мамандығы = {{актриса|Қазақстан|КСРО}} |азаматтығы = {{USSR}}<br />{{KAZ}} |белсенді жылдары = [[1959]] - осы уақыт |бағыты = |ұжымы = |марапаттары = {{Парасат ордені}} {{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} [[Сурет:VeteranLaborRibbon.png|40px|медаль Ветеран труда]] [[Сурет:SU Medal In Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of Vladimir Ilyich Lenin ribbon.svg|40px|Медаль «В ознаменование<br /> 100-летия со дня рождения <br />Владимира Ильича Ленина»]] |сайты = }} '''Жібек Есекеқызы Бағысова''' ([[8 қазан]] [[1940 жыл]]ы, [[Көкшетау облысы]] [[Біржан сал ауданы]]ның [[Степняк|Степняк қаласында]] туған) — қазақстандық және бұрынғы советодағының [[актриса]]сы. [[Қазақстанның халық әртісі]]. «[[Парасат ордені]]»нің иегері.[[Шахмет Құсайынов]] атындағы [[Ақмола облыстық қазақ музыкалық-драма театры]]ның жоғарғы санаттағы драма актрисасы. [[Көкшетау қаласы]]ның [[Құрметті азамат]]ы. Қазіргі таңда Көкшетау қаласында тұрып жатыр. ==Жалпы мәліметтер== Әкесі - Бағысұлы Есеке, [[Ұлы Отан соғысы]] кезінде хабарсыз кеткен. Анасы - Ғабдұлмәжитова Тұрсын-Қабай (1923-2000). Қазақ және орыс тілдерін біледі. [[Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры|Абай атындағы Алматы мемлекеттік академиялық опера және балет театрының]] жанындағы вокалдық-хор студиясын бітірген (1959), хор әртісі. ==Еңбек жолы== * 1959 жылы Талдықорған қазақ драма [[Бикен Римова атындағы Талдықорған қалалық қазақ драма театры]]ында алғашқы еңбек жолын бастаған. * 1960 – 1994 жылдары Н.Бекежанов атындағы [[Н. Бекежанов атындағы Қызылорда облыстық музыкалық драма театры|Қызылорда облыстық драма театры]]ның артисі; * 1994-1995 жылдары [[Қалибек Қуанышбаев]] атындағы [[Ақмола облыстық қазақ музыкалық-драма театры]]ның артисі; * 1995 жылдан бастап [[Шахмет Құсайынов]] атындағы [[Ақмола облыстық қазақ музыкалық-драма театры]]ның жоғарғы санаттағы драма артисі. ==Қоғамдық белсенділігі == * 1975 – 1987 жылдары Қызылорда қаласының қалалық кеңесінің депутаты; * ҚазКСР Театр қайраткерлері одағының мүшесі (1963 жылдан); * КСРО Театр қайраткерлері одағының мүшесі (1990 жылдан); * Қазақстан Республикасы Театр Қайраткерлері одағының мүшесі. ==Марапаттары== * 1967 жылы ҚазКСР Жоғарғы Кеңес Төралқасының «Құрмет» Грамотасы; * 1970 жылы «В.И.Лениннің туғанына – 100жыл» мерекелік медалі; * 1975 жылы «Еңбек ардагері» медальі; * 1967 жылы [[Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі]] (Қазақ КСР); * 1980 жылы [[Қазақстанның халық әртісі]] (Қазақ КСР); * 1980 жылы ҚазКСР Жоғарғы Кеңес Төралқасының «Құрмет» Грамотасы; * 2001 жылы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]тың жеке алғыс хаты; * 2001 жылы ҚР тұңғыш президентінің «Президенттік степендиясы»ның иегері. * 2006 жылы [[Ақмола облысы]]ның әкімінің «Құрмет» Грамотасы; * 2008 жылы ҚР мәдениет пен өнер саласындағы президенттік степендиясының иегері. * 2010 жылы [[Көкшетау қаласы]]ның [[Құрметті азамат]]ы атағы берілген. * 2011 жылы «[[Парасат ордені]]»нің иегері атанды. * 2011 жылы «ҚР тәуелсіздігіне – 20 жыл» мерекелік медальі; * Бірнеше рет Қазақстан Республикасы Мәдениет Министрлігінің, Ақмола облысының әкімінің, Ақмола облысының мәдениет басқармасының, Қазақстан Республикасының Театр қайраткерлер одағының Құрмет грамоталары мен Алғыс хаттарымен марапатталды.<ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023</ref> ==Жеке қасиеттері== Діни көзқарасы - діндар. * Тұрмыс құрған. Жұбайы - Жағыпаров Б. (1942 жылы туған), Облыстық халық шығармашылығы орталығы басшысының шаруашылық жөніндегі орынбасары. * Ұлдары - Жағыпаров Айбол (1964 жылы туған), Жағыпаров Нұртуған (1966 жылы туған), Жағыпаров Нұрбол (1970 жылы туған), Жағыпаров Нұрлан (1976 жылы туған).<ref>Қазақстан Республикасында Кімнің Кім екені – 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011. ISBN 978-601-278-473-2</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан халық әртістері]] [[Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері]] 6aq9wkbvkyqvqtu3rpmm9ktf2m2p96o 0 118452 3597719 3542359 2026-05-01T12:25:21Z Rasulbek Adil 176232 3597719 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Титулы = А.Н. Сызғанов атындағы Ұлттық ғылыми хирургия орталығының директоры |Басқара бастады = 1987 |Басқаруын аяқтады = 1998 |Ту_= |Ту2_= |Президент=[[Михаил Сергеевич Горбачёв|Михаил Горбачёв]] |Премьер= Николай Иванұлы Рыжков |Басқара бастады_2= 1980 |Басқаруын аяқтады_2= 1983 |Президент_2=[[Леонид Ильич Брежнев|Леонид Брежнев]]<br>[[Юрий Владимирович Андропов|Юрий Андропов]] |Премьер_2= Алексей Николайұлы Косыгин<br> Николай Александрұлы Тихонов |Титулы_3= [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрі]] |Басқара бастады_3= 1983 |Басқаруын аяқтады_3= 1987 |Ту_3= Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg |Ту2_3= Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg |Президент_3= [[Михаил Сергеевич Горбачёв|Михаил Горбачёв]] |Премьер_3= Николай Александрұлы Тихонов<br> Николай Иванұлы Рыжков |Ізашары_3=[[Төрегелді Шарманұлы Шарманов|Төрегелді Шарманов]] |Ізбасары_3=[[Ақсұлтан Аманбаев|Ақсұлтан Аманбайұлы]] |Титулы_4 = [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрлігінің]] бас оташы |Басқара бастады_4 = 1978 |Басқаруын аяқтады_4= 1980 |Президент_4= [[Леонид Ильич Брежнев|Леонид Брежнев]] |Премьер_4= Алексей Николайұлы Косыгин<br> Николай Александрұлы Тихонов |Ту_4= Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg |Ту2_4= Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg |Білімі= [[Қазақ ұлттық медицина университеті]] |Ғылыми дәрежесі=[[Ғылым кандидаты|Медицина ғылымдарының докторы]] |Мамандығы=[[Хирург|Оташы]] |Марапаттары= {{Халық қаһарманы}}{{Отан ордені}} {{Астана медалі}} {{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}} {{Еңбек ардагері медалі (КСРО)}} {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалі}} [[File:State Prize of the Republic of Kazakhstan.png|20 px]] {{Қазақ КСР-нің мемлекеттік сыйлық лауреаты}} |Әкесі=Әли Сәрсембаев (1892-1955) |Анасы= Құндыз Сәрсембаева (1900-1937) |Жұбайы= Минвар Қадышқызы Әлиева (1941—2025) |Балалары=[[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Рахат Әлиев]] (1962—2015)<br> Гүлшат Хорани (Әлиева) (1965) }} '''Мұхтар Әлиұлы Әлиев''' – кеңестік қазақ хирургы, медицина ғылымдарының докторы (1974), профессор (1976), Қазақстан Республикасы Ғылым Академиясының академигі (1989), Қазақстан Республикасы Медицина ғылымдары академиясының президенті және негізін қалаушы (1995), Халық қаһарманы (1995), халықаралық хирургтар қауымдастығының мүшесі. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-12-ші шақырылымының депутаты. == Отбасы == Әкесі - Сәрсембаев Әли (1892-1955), темір жол көлігі жүйесінде жол қараушы болған. Анасы - Сәрсембаева Құндыз (1900-1937). Үйленген. Жұбайы - Әлиева Минвар Қадышқызы (1941 жылы туған). Ұлы - [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев]] (1962 жылы туған); қызы - Әлиева Гүлшат Мұхтарқызы (1965 жылы туған).<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2</ref> == Өмірбаяны == [[Алматы]] мемлекеттік [[медицина]] институтын бітірген (1957), емдеуші-дәрігер. Медицина ғылымдарының кандидаты (1966), докторы (1974). Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Қосылысқан сәулемен зақымданған жағдайдағы күретамыр арқаулығы». Профессор (1976 жылдан). ҚазКСР ҒА (1988), Халықаралық шығармашылық академиясының (1992), Халықаралық ақпараттандыру академиясының (1995), [[Нью-Йорк]] ғылым академиясының (1996), ГФР Медициналық білім беру академиясының (1996) академигі. [[ҚР]] хирургтері ғылыми мектебінің жетекшісі. Мұхтар Әлиевтің жетекшілігімен 70 докторлық, 83 кандидаттық диссертация қорғалды. Ол 970 ғылыми еңбектің авторы, соның ішінде 59 монографияның авторы, 155 авторлық куәлігі бар. ҚР мен КСРО патенттері мен алдын ала патенттерінің 151 өнер табысы авторлық куәлігіне иегер. Хирургия ғылыми орталығының 18 қызметкері Мемлекеттік сыйлықтардың лауреаты атанды. 30 ғылыми еңбектер жинағының бас редакторы. 1950 жылдан - [[Шымкент|Шымкент облысы]] Тимур ауылы 7 жылдық мектебінің оқытушысы. 1951 жылдан - Алматы мемлекеттік медицина институтының студенті. 1957 жылдан - Шымкент облысы «Тимур» кеңшарында учаскелік аурухана хирургі және бас дәрігері. 1958 жылдан - Алматы мемлекеттік медицина институтында клиникалық ординатор. 1960 жылдан - Республикалық кпиникалық ауруханасының хирург-дәрігері. 1961 жылдан - [[Онкология]] және [[радиология]] ҚазҒЗИ кіші ғылыми қызметкері. 1963 жылдан - Алматы екінші қалалық ауруханасы [[хирургия]] бөлімінің меңгерушісі; Алматы мемлекеттік медицина институтының аспиранты. 1969 жылдан - Алматы дәрігерлердің білімін жетілдіру институты кафедрасының меңгерушісі, доцент. 1976 жылдан 1980 жылдар аралығында - Алматы мемлекеттік медицина институты хирургия кафедрасының меңгерушісі. 1978 жылдан 1982 жылға дейін - ҚазКСР Денсаулық сақтау министрлігінің бас хирургі. 1980 жылдан 1985 жылға дейін Ә.Н. Сызғанов атындағы Клиникалық және эксперименталды ҚазҒЗИ директоры. 1982 жылдан 1987 жылға дейін - ҚазКСР денсаулық сақтау министрі. 1997 жылдан - Ә.Н. Сызғанов атындағы Хирургия ғылыми орталығының директоры. 2001 жылдан бері - Ә.Н. Сызғанов атындағы Хирургия ғылыми орталығының құрметті директоры. 11-ші, 12-ші шақырылған ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты (1983, 1985). Қазақстан Компартиясы XVI, XVII съездерінің делегаты, ҚКП ОК мүшелігіне кандидат (1986). КОКП XXVIII съезінің делегаты (1990). Халық депутаты (1990). Ә.Н. Сызғанов атындағы хирургия Ғылыми орталығы жанындағы медицина ғылымдарының докторы ғылыми атағын алу үшін ғылыми [[диссертация]] қорғау диссертация кеңесінің төрағасы (1988). «КСРО-Франция» Достық қоғамдастығы Қазақ бөлімінің төрағасы (1978). Бүкіл одақтық хирургтер қоғамының басқарма мүшесі (1978-1982). ҚазКСР ҒА төралқасының мүшесі (1988, 1989). Халықаралық гастроинтестианалды хирургтер клубының (1996), Н.И. Пирогов атындағы хирургтер ассоциациясының (1996) мүшесі. ПБИТС-мен күресу және алдын алу республикалық қоғамдық комитеттің құрметті төрағасы, ұйымдастырушысы (1989). «Қазақстан хирургиясы» (1995), «Клиницист» (1995), «Қазақстан медицина журналы» (1998). ҚазКСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1988), ҚРМемлекеттік сыйлығының (1999), «Мамандық-Өмір» Халықаралық сыйлықтың (2004), «Платина Тарлан» сыйлықтарының лауреаты (2005). «Абылай хан» алтын медалімен (1998), «XXI ғасырдың 500 негізін салушылар» (Кембридж, Англия, 2001), «1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы ерен еңбегі үшін», «Астана» (1998), «XXI ғасырдың 2000 көрнекті интеллектуалдары» медальдарымен; «Қазақстан Республикасы ғылымын дамытудағы еңбегі үшін» белгісімен (2001) марапатталған. «Стратегиялық менеджмент үшін» алтын медалі мен лауреат атағын алған (Франция, 2002). Аптын жұлдыз - айрықша белгісінің табыс етілуімен «Халық Қаһарманы» (1995), «Жыл адамы» (2001), «Әлемнің көрнекті интеллектуалдары», «Медицина облысында көрнекті кәсіби жетістіктері», «Әлем азаматы», «Әлем елшісі», «Көрнекті көшбасшы» (2003) атақтарына ие. == Марапаттар == * Қазақстанның Халық қаһарманы (1995); * Отан Ордені (1995); * Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасы; * Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (екі рет); * Алматының Құрметті азаматы; * «Мамандық-өмір» халықаралық сыйлығының лауреаты (2004); * «Платиналы Тарлан» сыйлығының лауреаты (2005); * Абылай ханның Жаратылыстану Ғылымдары Академиясының Алтын медалі (1998); * «XXI ғасырдың 500 негізін қалаушылар» алтын медалі (Кембридж, Англия, 2001); * Медаль «1941-1945 жж.Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін»; * «Еңбек ардагері» медалі (1987); * «Астана» медалі (1998); * «XXI ғасырдың 2000 аса көрнекті зиялылары» медалі; * «Академик В. Вахидов атындағы Республикалық мамандандырылған хирургия орталығына 30 жыл» мерекелік медалі (Өзбекстан, 2005); * «ҚР ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін» белгісі (2001); * «Стратегиялық менеджмент үшін» лауреат және алтын медаль (Франция, 2002); * «Жыл адамы» (2001), «Әлемнің жетекші зияткерлері», «Медицина саласындағы үздік кәсіби жетістіктер», «Әлем азаматы», «Әлем елшісі», «Көрнекті көшбасшы» (2003) атақтары; * Хирургияның дамуына қосқан зор үлесі үшін құрметті халықаралық диплом дипломанты (2002); * Балтимор қаласының Құрметті азаматы; * Кентукки штатының құрметті полковнигі, АҚШ (1988); * Аудан орталықтарындағы екі көшеге, Жетісай медициналық училищесіне Әлиев есімі берілді; * Шымкент және Ақтөбе мемлекеттік медицина академияларында Әлиев атындағы шәкіртақы тағайындалған. '''Құрмет атақтар:''' * Халықаралық хирургтар қауымдастығының мүшесі (1988). * Балтимор қаласының Құрметті азаматы және Кентукки штатының Құрметті полковнигі, АҚШ (1988). * Н.И. Пирогова атындағы Хирургтар қауымдастығының мүшесі. (1996). * Нью-Йорк Ғылым академиясының мүшесі (1996). * ГФР халықаралық медициналық білім беру академиясының құрметті мүшесі (1998). * [[Хирургия]]ны дамытудағы көрнекті үлесі үшін құрметті халықаралық дипломның дипломанты (2002). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қызылорда облысында туғандар]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Қазақстан дәрігерлері]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:Өнертапқыштар]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] guxlryd9m5b82lyhxrngfzf43i5e03o 0 118819 3598162 2793424 2026-05-01T23:42:32Z Meyirim 176477 Сөзді жөндеп жаздым 3598162 wikitext text/x-wiki '''Динамикалық стереотип''' (таптаурын) - белгілі итіркендіргіштер бірқалыпты ұзақ уақыт қайталай берсе, ми қабығында қозу мен тежелу жүйке процестерінің тұрақты бір ізre салынған жүйелері пайда болады. Соның нәтижесінде [[шартты рефлекс]]тің бекіген жүйесін қайта жаңғыртып отыру көп күш жұмсауды қажет етпейді. Мәселен, егер итке күрделі [[тітіркендіргіш]]тердің жиынтығына бірнеше рефлекстер туғызылса (қоңырау, [[метроном]] т.б.) және олар белгілі тәртіп бойынша жеткілікті түрде қайталанса, кейін осы тітіркендіргіштердің біреуімен ғана әсер етсе болды, ит бұрынғы жауап реакциясының бүкіл жүйесін өзгертпей түгелімен қайта жаңғыртып шығады. Осы секілді үнемі қайталанып отыратын тітіркендіргіштерде организмнің бейімделуін, яғни ми қабығындағы қозу мен тежелу жүйесінің жасалуын [[Павлов Иван Петрович|И.П.Павлов]] ''динамикалық стереотип'' деп атаған. Адам мінезінің, сезімдері мен әдет-дағдыларының физиологиялық негізінде осы құбылыс жатады. Динамикалық стереотип шартты және шартсыз рефлекстер жүйесінің түрлі жағдайларда тепе-теңдігін сақтап, адамның дағдылары мен әдеттерін қалыптастыруының физиологиялық негізі. Динамикалық стереотип жоғарғы жүйке қызметіндегі қозғалмалы әрі бейімделген физиологиялық құбылыс немесе шартты рефлекторлық байланыстардың жасалуы және оның тұтастық жүйесінің құрылуы. Динамикалық стереотип адам өмірінде ұзақ уақыт бірыңғай түрлі мамандықта қызмет етуіне байланысты қалыптасады. Ол адамның өміріндегі кейбір жақсы, жаман әдет-мінезінің қалыптасуына да, жұмыста мамандануына да септігін тигізеді. Динамикалық стереотип— көп шартты рефлекстердің тізбегі.<ref>Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Жантану]] [[Санат:Медицина]] tijo4ykn6aagxat4sz0tsg2nvoddv5c 0 119766 3597727 3594222 2026-05-01T12:34:05Z Baobaba1984 179717 /* Атауларды өзге тілге трансляциялау негіздері. */ 3597727 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Киев |шынайы атауы = {{lang-uk|Київ}} |сурет = {{Photomontage | photo1a = Kiev Cabinet of Ministers.jpg | photo2a = P1130119-1.JPG{{!}} | photo2b = Ku02.JPG{{!}} | photo3a = Будинок із химерами, в якому жив архітектор Городецький.jpg{{!}} | photo3b = Дзвіниця собору Святої Софії в Києві, Україна.jpg | photo4a = 17-07-02-Maidan Nezalezhnosti RR74377-PANORAMA.jpg{{!}} | photo4b = | photo5a = | photo5b = | color = white | color_border = white | position = center | spacing = 2 | size = 393 | foot_montage = }} |жағдайы = Астана |ел = Украина |елтаңба = COA of Kyiv Kurovskyi.svg |ту = Flag of Kyiv Kurovskyi.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 27|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 30|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(2661299)_region:UA |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 10 аудан |басшының түрi = Мэр |басшысы = [[Виталий Владимирович Кличко|Виталий Кличко]] |құрылған уақыты = [[V ғасыр|V]]<ref name="eob">[https://www.britannica.com/place/Kiev Kiev] at [[Encyclopedia of Britannica]]</ref><ref>Tolochko, P., Ivakin, G., Vermenych, Ya. ''[http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Kyiv_mst Kiev]''. Encyclopedia of History of Ukraine.</ref>—[[X ғасыр]]<ref name="Толочко">''Толочко П. П.'' Новые археологические исследования Киева (1963—1978) // Новое в археологии Киева. — Киев, 1981.</ref><ref>[http://www.iananu.kiev.ua/archaeology/2003-1/zukerman.htm К. Цукерман. Два этапа формирования древнерусского государства]</ref><ref>{{кітап|авторы= А. В. Комар|бөлімі= Киев и Правобережное Поднепровье|тақырыбы= Русь в IX–XI веках: археологическая панорама / Rus' in 9th - 10th centuries: archaeological panorama|сілтеме= http://www.academia.edu/5028113|жауапты= Н. А. Макаров|орны= Москва; Вологда|баспасы= Древности Севера|жыл= 2012|беттері= 496|isbn= 978-5-93061-068-0}}</ref> |алғашқы дерек = V ғасырдың басы — VI ғасырдың басы |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 826,35<ref name="Ауданның үлкею">[https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya Межі Києва можуть змінитися] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191216051856/https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya |date=2019-12-16 }}</ref> немесе 847,66<ref name="гк">{{cite web |url = http://atu.gki.com.ua/atu/26 |title = Геодезия, картография және кадастрлар жайында Украина мемлекеттік қызметі |lang = uk |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150918152231/http://atu.gki.com.ua/atu/26 |archivedate = 2015-09-18 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Ең биік жері |орталығының биiктігі = 100—200 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2 967 360<ref name="1 қаңтар 2020 халық">[http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2019/ds/kn/kn_u/kn1219_u.html Чисельність населення (за оцінкою) на 1 січня 2020 року та середня чисельність у 2019 році]</ref> немесе<br> 3 703 100 |санақ жылы = 2019 |тығыздығы = 4481 |шоғырлануы = Киев агломерациясы — 4 071 000 |ұлттық құрамы = (2001 ж. санақ бойынша)<br> [[украиндар]] — 82,2 %,<br>[[орыстар]] — 13,1 %,<br>[[еврейлер]] — 0,7 %,<br>[[беларустар]] — 0,6 %,<br>[[поляктар]] — 0,3 % |конфессионалдық құрамы = православтар, католиктер, протестанттар, мұсылмандар, иудейлер |этнохороним = киевтік, киевтіктер |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +380 44 |пошта индексі = |пошта индекстері = 01000 — 06999 |автомобиль коды = AA, КА / 11, 28 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kiev |сайты = http://kmv.gov.ua/ |сайт тілі = uk | add1n = Марапаттары | add1 = {{Алтын Жұлдыз медалі|тип=қала|1965 жыл}} {{Ленин ордені|түрі=қала|1965 жыл}} {{Халықтар Достығы ордені|түрі=қала|1982 жыл}} }} '''Киев''' ({{lang-uk|Київ}} {{IPA|[ˈkɪjiu̯]}}) — [[Украина]]ның [[елорда|астанасы]] және ең ірі қаласы, батыр-қала. [[Днепр]] өзенінің бойында орналасқан. [[Киев агломерациясы]]ның орталығы болып табылады. Киев – Украинаның жеке әкімдік-аймақтық бірлігі, елдің мәдени-басқару орталығы, сол сияқты [[Киев облысы]]ның әкімшілік орталығы. Украинаның орталық бөлігінің солтүстігіне қарай орналасқан. Тұрғындары жыл сайын орта есеппен алғанда 20 мың адамға тұрақты түрде өсіп келеді.<ref>[http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 Населення Київа на 1.01.20ХХ років] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004213334/http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 |date=2013-10-04 }}</ref> Киев – халқының есебі бойынша европадағы [[Мәскеу]], [[Лондон]], [[Санкт-Петербург]], [[Берлин]] және [[Мадрид]]тен кейін алтыншы орынды иемденген. Киев [[поляндық]]тар, [[Киев Русі]]нің, және [[Киев князьдігі]]нің астанасы болған. [[1917 жыл]]ғы қарашаның 7 мен [[1918 жыл]]дың 29 сәуірі аралығында және [[1918 жыл]]дың 14 желтоқсаны мен [[1919 жыл]]дың 5 ақпаны аралығында - [[Украина Халық Республикасы]]ның астанасы, [[1918 жыл]]дың [[29 сәуір]]і мен [[14 желтоқсан]]ы аралығында – [[Украина Державасы]]ның (Ірі мемлекетінің) астанасы, [[1919 жыл]]дың [[7 қыркүйек|7 қыркүйегі]] мен [[29 желтоқсан]]ы аралығында - [[ОРҚК Киев әскери облысы]]ның орталығы, [[1934 жыл]]дың маусымынан [[1991 жыл]]дың [[24 тамыз]]ына дейінгі уақыт аралығында [[УССР]], [[1991 жыл]]дан бері – [[Украина]] астанасы. Киев – елдің алдаңғы қатарлы саяси, әлеуметтік-экономикалық, көліктік және ғылыми орталығы. Киевте үкіметтің жалпымемлекеттік органы және жергілікті өзін-өзі басқару органдары, шет мемлекеттер елшілігі, жалпымемлекеттік коммерциялық ұйымдардың және қоғамдық бірлестіктердің, сол сияқты шетел серіктестерінің Украинада жұмыс істейтін өкілдігінің көпшілігінің штаб-пәтерлері бар. Қаланың өзінің елтаңбасы мен туы бар. ІХ ғасырдан ХІІ ғасыр аралығында Киев Русінің орталығы ретіндегі тарихи өзіндік мәнінің күшімен де қаланы қазіргі уақытта да «Орыс қалаларының анасы» деп атайды. == Физико-географиялық сипаттамасы == Киев Украинаның солтүстік бөлігінде, орманды дала аймағы мен аралас орман аймағының шекарасында, [[Днепр]]дің орта ағысында (Десна сағасынан төмен), оның екі жағалауында орналасқан.<br /> Киев рельефі жазық пішінге ие: сол жағалауда – Днепр ойпаты, оң жағалауда солтүстік бөлігінде – Полесье ойпаты, оңтүстік бөлігінде – Днепр тауы. Днепрдің жоғары оң жағалауы Днепр тауының сілемдерін алып жатыр. Бұл биіктік Киев үстірті деп аталады. Жер бедері кейде көтеріліп, жекелеген биіктіктер тізбегін құраса, кейде Днепр аңғарының деңгейіне дейін төмендейді. Днепрден жоғары ең биік нүктелер (106 метр) қаланың шығыс бөлігінде, Печерск ауданында орналасқан. Бұл жерден жер бедері бірте-бірте батысқа қарай, Либид өзенінің кең аңғарларына және Крещатик және Скоморох өзектеріне түседі. Содан кейін қайтадан Бату тауына көтеріледі. Рельефтің ең төменгі нүктелері Подолда орналасқан (өзен деңгейінен небәрі 4-8 м биіктікте). Днепр және оның салалары (Десна, Припять, Березина, Почайна, Глубочица, Киянка, Либед) Орта Днепр аймағы халқының экономикалық және саяси өмірінде ұзақ уақыт бойы үлкен рөл атқарды.<ref>{{cite web|url=https://tvoyaukraina.wordpress.com/%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2/|title=Киев географиясы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Климат === Киевтің климаты қалыпты континенттік болып саналады, жазы жылы, қысы өте жұмсақ. Климаттың өзгеруіне байланысты ол теңіз климатына көбірек ұқсайды. Ең жоғары температура шілдеде, ең суық қаңтарда, орташа жылдық көрсеткіш +8,4°С. Қыста суық ауа аңғарларға түсіп, өзендердегі температураны төмендетеді. Киевте ылғалдылық айтарлықтай жоғары (жылдық көрсеткіш 75% құрайды). Қыс 90-нан 120 күнге дейін созылады (қарашаның ортасы – наурыздың аяғы). Бірақ мұнда да климаттың өзгеру тенденциясы байқалады: қаңтарға дейін айтарлықтай жылы болуы мүмкін, ал суық ауа райы наурыздың басына дейін созылуы мүмкін. Көктем – ең қысқа кезең, ол орта есеппен наурыздың ортасында басталып, мамырда аяқталады. Бұл кезеңде аяздар болуы мүмкін, олар әдетте айдың басында аяқталады - кейде олар ұзаққа созылуы мүмкін. Жаз көбінесе мамырдың ортасында/соңында басталып, қыркүйектің ортасында аяқталады. Климаттың өзгеруіне байланысты жаз біртіндеп сәуірге қарай ауысады. Орташа алғанда, жазда температура +18 градустан төмен түспейді, көлеңкеде максималды көтерілу +40 дейін мүмкін. Жазда ылғалдылық жеткілікті (65% дейін). Күз мезгілі ауа температурасының 10 °С-тан төмен түсетін кезеңі болып саналады. Қыркүйектің аяғынан қазанның ортасына дейін ауа-райы айтарлықтай жылы және құрғақ, ал айдың екінші жартысы мен қараша-желтоқсанға қарай ылғалды, жаңбырлы, бұлтты және суық.<ref>{{cite web|url=https://tut1.ru/goroda-ukrainy/55-kiev-stolica-ukrainy.html|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Атауы == === Атаудың шығу тарихы === Ескіден қалған бір сөздерде қаланың атауы [[Кия]] деген есімнен шығады дейді - аңызда айтылғандай, Киев негізін қалаған ағайынды үш жігіттің ең үлкені. Бұл аңыз бізге дейін [[ХІІ ғасыр]]дың [[«Повесть временных лет»]] шежіресімен жеткен болатын. <blockquote> ''«Была три братья,— сообщает летописец,— единому имя Кий, а другому Щек, а третьему Хорив и сестра их Лыбедь. Седяше Кий на горе, идеже ныне оувоз Бо́ричев, а Щек седяше на горе, идеже ныне зовётся Щекови́ца, а Хорив на третьей горе, от него же прозвася Хореви́ца, и створиша град, во имя брата своего старейшего и нарекоша имя ему Киев. И бяше около града лес и бор велик, и бяху ловяща зверь, бяху мужи мудры и смыслени, и нарицахуся Поляне, от них же суть Поляне в Киеве и до сего дня». Қаланың шығу тарихы турасында және тағы бір болжам бар. Днепр өзенінің өткелінде қызмет еткен жұмыскерлер (кияндықтар) оның алғашқы тұрғындары есімімен аталған. Өткел өзеннің түбіне қағып енгізген тіреулерге төселген ағаш төсеулер түрінде көрінді. «Повести временных лет» жылнамасында: «Ини же несведуще, реша, яко Кий есть перевозник. У Киева бо бяше перевоз тъгда с оноя страны Днепра — темь глаголаху: „на перевоз на Киев“»'' </blockquote> дейді… Шежіреші... мұны былай негіздейді: <blockquote> ''«Аще бы Кий перевозьник был, то не бы ходил Цесарюграду. Но се Кий княжаше в роде своём и приходившю ему к цесарю, которого не свемы, но тъкмо о сем вемы, якоже сказають, яко велику честь приял есть от цесаря, при котором ходив цесари. Идущю же ему вспять (вторично — В. Я.), приде к Дунаеви и взлюби место и сруби градък мал и хотяше сести с родъм своим и не даша ему ту близь живущии. Еже и доныне наречють дунайти „городище Киевець“. Киеви же пришедшю в свой град Киев, ту живот свой сконьча».'' </blockquote> Қала атауының шығу тарихы тұрғысындағы тағы бір қызықты нұсқасы [[Гельмольд]]ің [[«Славянская хроника»]] жазбасы береді.<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus/Gelmold/framegel1.htm ГЕЛЬМОЛЬД, СЛАВЯНСКАЯ ХРОНИКА]</ref>: <blockquote> ''«Да́ны называют Русь также Острогардом по той причине, что, будучи расположена на востоке, она изобилует всеми благами. Ее называют также Хунигардом, потому что на этих местах сначала жили гунны… …Главный город ее Хуэ»'' </blockquote> Украиналық этнограф М.В. Закревский Клавдий Птолемей айтқан «Азагариум» қазіргі Киевтің орнында орналасқан деп мәлімдеді. Ю. А. Кулаковский Птолемейлік «Метропольді» Киевпен, М. Ю. Брайчевский - «Сармен» байланыстырды. === Атауларды өзге тілге трансляциялау негіздері. === Славян тілдерінде бұл қаланың атауында кейбір жайттарда [[Кий (князь)|Кий]] есімінен сын есімнің туындауы негізінің шығуына орай, екінші жариясы едәуір түленділіп айтылады. Мысалы, қала орыс тілінде Киев деп аталады, Поляк тілінде ''Kijów'' ({{IPA|[ˈcijuf]}}), сербтер мен хорваттар тілінде — ''Kijev''т.с.с. Киев ұзақ уақыттар бойына Ресей империясының және КСРО-ның құрамында болғандықтан, қала атауы славян тілінен емес, орыс тілі: ағылшын Kiev, немісше Kiew, т.с.с. арқылы таралды. Украин үкіметі Украина тәуелсіздігін алғаннан кейін ресми құжаттарда украиндық атауы негізін орыс тілінен емес, ағылшын тілінен алатын болды.<ref>[http://ukrlit.org/transliteratsiia/ РІШЕННЯ УКРАЇНСЬКОЇ КОМІСІЇ З ПИТАНЬ ПРАВНИЧОЇ ТЕРМІНОЛОГІЇ N9 Протокол N2 від 19 квітня 1996 р.]</ref> Бұл сонымен қатар, Киевтің ағылшын нұсқасына негізделіп, нәтижесінже Kyiv сөзі пайда болды, алайда ағылшын тілдес азаматтар үшін <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/talking_point/4946456.stm Q&A: Chernobyl 20 years on] [[BBC News]] 2006/04/26</ref> үйреншікті болмағандықтан да олардың қолданысында Kiev <ref>[http://www.kiev-life.com/kyiv/kiev-or-kyiv Kiev or Kyiv] Kiev-Life.com</ref> сөзінен гөрі сирек айтылады. 2018 жылдың 2 қазанында Украина Сыртқы істер министрлігі «StratCom Ukraine» стратегиялық коммуникациялар орталығымен бірлесіп, «#CorrectUA» онлайн науқанын бастады, оның аясында шетелдік БАҚ-қа Киев қаласының (#KyivNotKiev) емлесін түзетуді сұрайды.ref>{{Cite web|url=https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev|title=#CorrectUA – МЗС України звертається до світу – вживай #KyivNotKiev|website=Міністерство закордонних справ України|language=uk|accessdate=2018-10-02|archive-date=2020-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200907211839/https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev}}</ref> == Тарихы == {{main|Киев тарихы}} [[Сурет:Kiev downtown.jpg|thumb|right|Киев 19 ғ. аяғында]] Археологиялық қазбалардың көрсетуі бойынша [[Киев облысы]]ның аймағындағы тұрғындар 15 000—20 000 жыл бұрын болған екен. [[Неолит]] және [[энеолит]] ([[мыс дәуірі]]) кезеңдері [[трипольдық мәдениет]]ін көрсетеді, ескерткіштер мен мезгілдерін зерттеушілер үш кезеңге бөледі: ерте(4500—3500), орта (3500—2750) және кешірек (2750—2000 б.з.д. жж.). Оңтүстік-батыс аймақтардағы қола дәуірінің кезеңіне [[белогрудтық мәдениет]] тиесілі екен. Б.з.д. І мың жылдық - б.з. І мың жылдығының алғашқы кезеңінде [[Зарубинец мәдениеті]] солтүстік-батыс Киевтіктерге тән болды. Заманауи Киев және Киев облысының аймағындағы [[темір ғасыры]], сол сияқты, «киев мәдениеті» деп аталған және II—III ғғ., IV—V ғғ. тұсында дунайдың төменгі бөлігіндегі ормандар мен даладан [[Днепр]]дің сол жағалауына және шығыстағы Черниговтік [[черняхов археологиялық мәдениеті]]н көрсетеді. Киев аса ірі әкімшілік орталық ретінде антикалық географтардың айтуы бойынша Шығыс Еурпада (К.Птолемей және басқалары) б.з. ІІ ғасырдн бері ғұндар қожалығы кезеңінде өз қызметін бастап кеткен болатын. Әрі қарай ол бұлғар,печенег, хазарлар, қыпшақтар «сахаралық» империясы аясында динамикалық түрде дамыды. Әр түрлі зерттеулерде оның тұрғындарының арасында торктер (Ақ шіркеу - Торческ) колбягтар, бұлғарлар, печенегтер, далалықтар және басқалар бар екенін айтады. == Халқы == 2025 жылғы 1 ақпандағы жағдай бойынша Киев халқының саны 2 888 470 адамды құрайды, оның ішінде: *6 жасқа дейінгі балалар - 288 486 адам, *7 жастан 17 жасқа дейінгі жасөспірімдер (мектеп оқушылары) - 341 201 адам, *18 жастан 29 жасқа дейінгі жастар - 56, 200 адам 2 403 адам, *60 және одан жоғары жастағы қарттар – 629 686 адам, *80 жастан асқан ұзақ өмір сүрген тұрғындары – 40 439 адам.<ref>{{cite web|url=https://bdex.ru/naselenie/ukraine/kyiv/?ysclid=m7j97bewsi985062858|title=Киев халқы (Украина)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> {| class="wikitable" |+ Киев қаласындағы халық саны 2011 жылдан 2022 жылға дейін<ref>{{cite web|url=https://index.minfin.com.ua/reference/people/kiev/|title=Киев қаласындағы халық саны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-12|lang=}}</ref> |- ! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !!2020 !! 2021 !! 2022 |- | 2 799,2|| 2 814,3 || 2 845,0 || 2 868,7 || 2 888,0 || 2 906,6 || 2 925,8 || 2 934,5|| 2 950,8|| 2 967,4 || 2 962,2 ||2 962,2 |} [[Сурет:Panorama of Podil.jpg|нобай|орта|1200px|Киевтің орталық аудандарының бірінің панорамасы]] == Өнеркәсібі == Киев Украинаның ірі [[өнеркәсіп]] орталығы болып табылады. Қалада [[халық шаруашылығы]]ның көптеген салалары бар. Олар: жеңіл және тағам өнеркәсібі, полиграфия, машинажасау, металлургия, авиақұрылыс. [[Сурет:Obolon-2008.jpg|нобай|оңға|200px|"Оболонь" сыра зауыты]] [[Сурет:Завод Я. Гретера та О. Криваненка.JPG|нобай|оңға|200px|"Большевик" зауыты]] [[Сурет:11 big.jpg|нобай|оңға|200px|«Арсенал» зауыты]] [[Сурет:First Ukrainian serial production An-148.jpg|нобай|оңға|200px|Антонов атындағы ӘҒТК]] [[Сурет:Plant 410 Civil Aviation.jpg|нобай|оңға|200px|410 азаматтық авиация зауыты]] Негізгі өнеркәсіп орындары: * "Оболонь" сыра зауыты * Киев кеме жөндеу-құрылысы зауыты * Киев зергерлік зауыты * Киев дәрумендік зауыты * «Дарница» фармацевтикалық өнеркәсібі * Антонов атындағы ӘҒТК * Киев механикалық зауыты * Киев «Столичный» шампан сырасы зауыты * Киев автоматика зауыты * Киев "Большевик" зауыты * Киев «Ленинская кузня» зауыты * «Киевхимволокно» ААҚ * «АТЭК» (бұрынғы «Красный экскаватор») зауыты * Киев арнайы механика зауыты * «Росток» ЖАҚ * Киев құрылыс материалдары зауыты * ГП «Буревестник» * ООО ПТК «Агромат» * «Отис» (Киевтік лифт зауыты) ЖАҚ * 410 азаматтық авиация зауыты * Киев қазыналық механикалық зауыты * Киев жөндеу-механикалық зауыты * Киев мотоцикл зауыты * Киев «АВИАНТ» авиациялық зауыты === Экономикалық көрсеткіштер === {| class="sortable wikitable" |- ! N ! көрсеткіштер ! бірліктер ! [[2006 жыл|2006]] жылғы мәні |- | 1 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 4398,3 |- | 2 | Уд. вес в общеукраинском | % | 11,5 |- | 3 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 17573,0 |- | 4 | Уд. вес в общеукраинском | % | 39,0 |- | 5 | [[Сальдо]] [[экспорт]]-[[импорт]] | млн [[доллар США|$]] | −13174,7 |- | 6 | Капитальные инвестиции | млн [[гривна|₴]] | 29946,5 |- | 7 | Орташа айлық | [[гривна|₴]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 3250 |- | 8 | Орташа айлық | [[доллар США|$]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 406 |} Украина статистикасы мәліметтері бойынша алынды.<ref>[http://www.ukrstat.gov.ua/ Державний комітет статистики України<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> == Транспорты == Киев қаласы - ірі транспорттық торап (темір және тас жолдар,кемежай, әуежайлар). 1960 жылдан бері метрополитен жұмыс істейді. Автобус, троллейбус, трамвай жүйесі дамыған, фуникулер (тауға көтеретін жол) жұмыс істейді. === Әуе жолы === Киевте үш әуежай қызмет етеді: халықаралық [[Борисполь (аэропорт)|аэропорт Борисполь]] ( Киев шетіне қарай, Киевской облысы Борисполь қаласында), [[Жуляны (әуежай)|Киев ( Жуляны ескі атауы]] және жүк тасу [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]].[[Сурет:Kiev airport international terminal.jpg|нобай|оңға|200px|Киев әуежайы (Жулияны)]] * [[Борисполь (аэропорт)|Борисполь әуежайы]] * [[Международный аэропорт «Киев»|Жуляны әуежайы]] * [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]] (Антонов әуежайы) Сол сияқты, қаланың шетінде Святоши әуежайы орналасқан (Авиант әуежайы бәрінен бұрын "Авиант" Киев әуезауытына қызмет көрсетуге қолданылады). Сонымен бірге қаланың маңында Васильков, Узин, Белая Церковь қалаларында әскери әуежайлар орналасқан. Бірнеше рет Васильков пен Белая Церковь әуежайларын жолаушылар әуежайы ретінде жоспары талқыға салынды. Қаланың қатарында кішігірім мынадай әуежайлар орын алған: Чайка (бұрынғы ДОСААФ, парашюттік база, спорттық авиация), Бузовтық (планерлік база), Долина (спорттық авиация), Бышев, Бородянка (парашюттік база), Киев-Южный (Гребинки, сельхоз, авиация, тікұшақтар) және басқалары. === Теміржол === [[Сурет:Станция Киев-Пассажирский.jpg|нобай|оңға|200px|Киев-Пассажирский. Жалпы көрінісі]] Теміржол вокзалдары: * [[Киев-Пассажирский]] * Южный вокзал * Пригородный вокзал * Дарницкий пригородный * [[Караваевы Дачи (платформа)|Караваевы Дачи (пригородный)]] * [[Дарница (железнодорожная станция)|Дарницкий железнодорожный вокзал]] * [[Киев-Московский]] === Өзен жолы === 1823 жылы Киевте бірінші пароход пайда болды, ал 1858 жылы «Днепр және оның салалары бойынша кеме қатынасы қоғамы» құрылды. Келесі жылы Днепрде 17 пароход, ал 25 жылдан кейін олардың саны 74 болды. [[Сурет:Київський річковий вокзал.jpg|нобай|оңға|200px|Өзен вокзалы]] 1961 жылы өзен вокзалы ашылды, оның сыртқы түрі кемеге ұқсайды. Вокзал сыйымдылығы бір мезетте 550 адамды құрады. Кеңестік кезеңде өзен порты флоты жылына 4 миллионға дейін жолаушы тасымалдады. Черкассы, Запорожье және Днепропетровскіге қалаларына ракеталар мен метеорлар қатынады. 1975 жылдан бастап Днепр су электр станцияларының каскады салынғаннан кейін Киев порты транзиттік портқа айналды. Үлкен сыйымдылықтағы кемелерден жүк Днепр мен Деснаның таяз бөлігіне қызмет көрсететін флотқа берілді. Бүгінгі таңда Днепр көлік артериясы ретінде жарты ғасыр бұрынғыдай көлік артериясы емес. Жыл бойы тасымалмен айналысатын басқа компаниялар үшін өзен көлігі ыңғайсыз болды. Дегенмен, 2014 жылдан бері портқа 40 миллион гривеннен астам инвестиция салынды: кедендік кешен салынды, шеберханалар мен қоймалар қайта қалпына келтірілді, теміржол желісі қалпына келтірілді. Олар жүк тиеу алаңы мен кеңселері бар логистикалық кешен, цемент базасы терминалын салып, жүктерді өңдеуді ғана емес, контейнерлік тасымалдауды да дамытуды жоспарлап отыр. Өзен вокзалы қазір туристік бағытта дамып келеді.<ref>{{cite web|url=https://bigkyiv.com.ua/proshloe-i-budushhee-kievskogo-rechnogo-flota/|title=Киев өзен портының өткені мен болашағы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Метро === [[Сурет:Kiev metro route map ru.svg|thumb|200px|Киев метрополитенінің жүйелік кестесі 2011 жыл]] 1960 жылы ашылған Киев метросы Мәскеу мен Ленинградта метро ашылғаннан кейін Кеңес Одағында үшінші метро болды. Қазіргі уақытта метро Киевтегі ең жылдам көлік түрі болып табылады. Киев метросының он ауданды кесіп өтетін үш желісі бар, метро желілерінің жалпы ұзындығы шамамен 65 шақырымды құрайды, 52 станция және үш жерасты трансфер торабы бар. Киев метросының алты станциясы жер үстінде, жиырма станциясы үлкен тереңдікте, ал жиырма төрт станциясы таязырақ тереңдікте орналасқан. 2014 жылдан бастап метроның навигациялық жүйесінің дизайны әзірленді. Одан метро карталарының дизайнын, метро схемаларын, көліктердегі мониторларға арналған анимацияларды және ақпараттық баннерлерді көруге болады. 2019 жылы қолданыстағы 822 метро вагонының 500-і жолаушылар вагондарда орналасқан теледидарда көшелер ғана емес, сонымен қатар қоғамдық көлік аялдамалары, метроға кіретін және шығатын жерлер, жақын маңдағы орындар көрсетілді. Киев метросында 105,5 метр тереңдікте орналасқан және Еуропа мен бұрынғы КСРО елдеріндегі ең терең болып табылатын Лондон метрополитенінің типіне сәйкес салынған вестибюльі жоқ Арсеналная стансасы бар.<ref>{{cite web|url=https://www.tourister.ru/world/europe/ukraine/city/kiev/publications/487?ysclid=m7jakfo5lx513476508|title=Киев көлігі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Трамвай === Тарихтағы ең көне көлік түрі – трамвай, Киев қаласында алғаш рет 1892 жылы іске қосылды. 1913 жылға қарай 20-дан астам маршрут желісі болды. [[Сурет:Kyiv Express Tram 763 2019 G2.jpg|нобай|оңға|200px|Трамвай Pesa Twist]] 1978 жылы Киевте КСРО-да алғашқы жүрдек трамвай желісі іске қосылды. Жүрдек трамвай құрылысының жобасын Мария Савченконың жетекшілігімен «Киевпроект» мемлекеттік мекемесінің мамандары әзірледі. Жобаның бірінші кезеңі жүзеге асырылып, айналма жолдан Жеңіс алаңына дейінгі маршрут 9 шақырымды құрап, 12 бекеттен тұрды. Маршрут бойымен 2 және 3 вагонды жүрдек пойыздар жүрді. Желідегі орташа жылдамдық 28,7 км/сағ құрады. КСРО ыдырағаннан кейін жүрдек трамвай желісі нашар жағдайда болды: метро станциясы мен жол жөндеуді қажет етті. Қайта құру жұмыстары 2007 жылы басталды. Станциялар заманауи технологиялар арқылы қайта салынды. Бүгінгі таңда Киев трамвай бағыттарына 473 трамвай вагоны қызмет көрсетеді. Киевте жүретін трамвай түрлері: Tatra T3SUCS, Tatra T3R.P, Tatra T6A5 7 0, K-1M6 1 0, T3UA-3 "Kashtan", Богдан TR843 1, K-1M 8 6, Tatra K3R-N (KT3UA), Pesa Foklectron 73414 0 5. Қазіргі уақытта трамвай бұрынғы маңызын жоғалтты.<ref>{{cite web|url=https://my-kiev.com/city/interesnye-fakty-iz-istorii-kievskogo-tramvaya.html|title=Киев трамвайының тарихынан қызықты деректер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Троллейбус === [[Сурет:MAZ-103T trolley - Kiev.jpg|нобай|оңға|200px|Троллейбус MAZ-103T]] Киевте троллейбус қозғалысын ұйымдастыру жұмыстары 1934 жылы басталды. Алғашқы троллейбус бағыты Красноармейская көшесі (Большая Васильковская) болды. 1966 жылы 12 маусымда киевтік өнертапқыш Владимир Веклич әлемдегі алғашқы троллейбус пойызын жасады. 1983 жылға қарай Киев троллейбус паркінің жартысынан астамы Владимир Веклич жүйесін пайдаланатын 296 троллейбус пойыздарында жұмыс істеді. Бүгінгі таңда жылжымалы құрам негізінен К12, ЮМЗ, ЛАЗ Е183 және 301, МАЗ-103Т және Богдан көліктерімен ұсынылған. 2000 жылы Киевте 35 троллейбус бағыты жұмыс істеді. Троллейбус желілерінің жалпы ұзындығы 324,9 шақырымды құрайды, автопарк 640 көліктен тұрады. 2006 жылдың мамыр айынан бастап троллейбус бағыттарының саны 44-ке жетті. 2010 жылғы желтоқсанда 37 бағыт жұмыс істейді. 4 троллейбус депосы жұмыс істейді.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Автобус === [[Сурет:Laz A183 A24 Kyiv Khreshchatyk.jpg|нобай|оңға|200px|Автобус ЛАЗ-А183]] Киевте тұрақты автобус қатынасының алғашқы ашылуы 1913 жылы болды. Шын мәнінде, автобус толық ауқымды жұмысын 1925 жылы бастады. Ол кезде жалғыз бағыт бойынша 2 ғана автобус жүретін. Қазір Киевте 90-ға жуық муниципалды автобус бағыты жұмыс істейді. Автобустардың саны 700 бірліктен асады. 8 автобус базасы жұмыс істейді. Киев бағыттарының көпшілігі үлкен класты автобустармен қызмет көрсетеді, олар негізінен ЛАЗ-A183 және MAЗ-203 автобустарымен ұсынылған. Бұл автобустар қаланың барлық дерлік маршруттарында кездеседі. Үлкен класты автобустар көптеген қалалық маршруттарда да кездеседі, бірақ әдетте әртүрлі бағыттар бойынша шашыраңқы болады. Мұндай автобустардың көп шоғырлануы Троещина немесе Виноградарь сияқты халық тығыз орналасқан аудандарға қызмет көрсететін №6 автобазаның бағыттарында кездеседі. Жолаушылар ағыны аз бағыттарда шағын класты автобустар пайдаланылады. Богдан А091 және Богдан А092 шағын класты автобустар, мысалы, № 2, 47, 59, 78 маршруттары.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%81|title=Киев автобусы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Маршрутты таксилер === Шағын автобустар Киевтегі қоғамдық көліктерден кем емес танымал болып саналады. Көптеген адамдар қозғалыс жылдамдығы мен қозғалыс жиілігіне байланысты көліктің осы түріне басымдылық береді. Киевтің шетінен немесе қоғамдық көлікті пайдалану ыңғайсыз қаланың шалғай аудандарынан жету қажет болғанда, жолаушыларға қажетсіз қиындықсыз тез арада діттеген жеріне жетуге микроавтобустар көмектеседі. Сондай-ақ, автобустардан, троллейбустардан және трамвайлардан айырмашылығы, Киевтің маршруттық таксилері көп мөлшерде ұсынылған, бұл көліктің осы түрімен қала бойынша жүруді өте ыңғайлы етеді.<ref>{{cite web|url=https://tripmydream.com/ukraine/kiev/local-transport|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Фуникулёр === [[Сурет:2948279 Киевский фуникулер.jpg|нобай|оңға|200px|Киев фуникулері]] Көптеген жылдар бойы Киев тұрғындары мен Украина астанасының қонақтары фуникулерды белсенді түрде пайдаланып келеді. Ерекше және өзіндік бірегей көлік жүйесі Владимирская төбесінен тез көтерілуге ​​немесе төмен түсуге мүмкіндік береді. Киев фуникулері 1905 жылы ашылды (Одессадан кейінгі Украинадағы екінші). Жолдың ұзындығы 222 м, еңісі 18-20°. Бір бағыттағы жол жүру уақыты шамамен 3 минутты алады. Жоғарғы және төменгі стансалар арасындағы биіктік айырмашылығы 75 м. Фуникулерлық трассаның жоғарғы бөлігі темірбетонды эстакадада орналасқан. Киевтік фуникулер маятникті (ең кең тараған) жұмыс схемасын пайдаланады: екі моторсыз вагондар жоғарғы станцияда орналасқан шығырға сым арқан арқылы жалғанған. Вагондардың бірінің төмен қозғалуы екінші вагонның жоғарыға симметриялы қозғалысына әкеледі. Әрбір фуникулерлық вагонда рельсті тістеуік тәрізді ұстайтын сына тәрізді авариялық тежегіш бар. Әр вагонның сиымдылығы 100 адам, оның 30 - ы отыратын орын. Фуникулёр қалалық көлік құралы ретінде де, туристік тартымдылық ретінде де белсенді қолданылады. Тәуліктік жолаушылар ағыны 10-15 мың жолаушыны құрайды.<ref>{{cite web|url=https://kak-eto-sdelano.livejournal.com/168790.html|title=Киев фуникулері қалай жұмыс істейді?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Мәдениеті == === Театрлары === Киевте 50-ге жуық театр ұжымдары жұмыс істейді. 2009 жылдың ресми деректері бойынша 31 театр бар. Оның ішінде: Т.Г.Шевченко атындағы Украинаның Ұлттық академиялық опера және балет театры, Киев қалалық балалар мен жасөспірімдерге арналған академиялық опера және балет театры, Иван Франко атындағы Ұлттық академиялық драма театры, Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры, «ПоэТ» театры, Подольдегі театр, Киев академиялық жастар театры, Киев ұлттық академиялық оперетта театры, Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры, Киев қалалық академиялық қуыршақ театры, сол жағалаудағы Киев мемлекеттік академиялық драма және комедия театры, Киев эстрадалық театры, «Күміс арал» театры. <gallery mode="packed"> Kiev Opera House 2012 01.JPG|Опера және балет театры Kiev Academic Puppet Theatre.jpg|Киев мемлекеттік академиялық театры Драматичний театр імені Івана Франка.JPG|Иван Франко атындағы драма театры Богдана Хмельницкого 5 дробь 15 Киев 2012 01.JPG|Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры Кукольный театр - panoramio (2).jpg|Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры </gallery> === Мұражайлары === '''Киев тарихы мұражайы''' — 1978 жылы құрылған. Мұражай қорында 250 мыңға жуық экспонат бар. Экспонаттардың көпшілігі - бұл қалада қазылған археологиялық материалдар. Киев тұрғындарының әр жылдардағы тұрмыстық заттар топтамалары назар аударуға тұрарлық. [[Сурет:National Art Museum of Ukraine 20190505.jpg|нобай|оңға|200px|Ұлттық өнер мұражайы]] [[Сурет:National History Museum of Ukraine.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның ұлттық тарихи мұражайы]] [[Сурет:Aerial view of memorial complex of museum of the history of Ukraine in World War II and monument to the Motherland.jpg|нобай|оңға|200px|Екінші дүниежүзілік соғыстағы Украина тарихының мұражайы]] [[Сурет:Kiev Pyrogiv Podillya 070628.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы]] '''Украинаның Ұлттық өнер мұражайы''' — Украинадағы ең үлкен өнер галереясы. Мұнда 40 мыңға жуық экспонат қойылған. Мұнда украиндық және шетелдік үздік суретшілердің картиналары, мүсіндер мен гравюралар жинағы бар. Экспонаттардың жасы Киев Русынан қазіргі заманға дейін. Мұнда ежелгі икондардың әдемі жинағы бар. Мұражайда тұрақты түрде қазіргі украин суретшілерінің жұмыстарының көрмелері өткізіліп тұрады. '''Украина Қарулы Күштерінің Орталық мұражайы''' — Украинадағы ең маңызды әскери мұражай. Мұражай 1996 жылы құрылған. Мұнда 1991 жылдан бері Украина армиясы мен флотын құрудың бүкіл тарихы сипатталған. '''Киев бекінісі''' — ХІХ ғасырда салынған қорғаныс ғимараты. Кейбір үй-жайларды Украина Қорғаныс министрлігі әлі күнге дейін әскери қоймалар ретінде пайдалануда. Патша заманында мұнда казарма, қарауыл, азық-түлік қоймалары болған, бұл ғимарат 1927 жылы мұражайға айналды. Бекіністің өзі Киевтің орталық және сәнді аудандарының бірі – Печерскде орналасқан. '''Ұлы Отан соғысы мұражайы''' — 1981 жылы ашылды. Мұнда Ұлы Отан соғысы кезіндегі әскери киімдер, майдан хаттары, мұрағаттық фотосуреттер, әскери карталар және басқа да қызықты жәдігерлер жинақталған. '''Украинаның тарихи қазыналар мұражайы''' — 1969 жылы 4 қаңтарда ашылды. Киев-Печерск лаврасының аумағында орналасқан. Онда Украинадағы алтын зергерлік бұйымдардың ең үлкен топтамаларының бірі бар. Алтын бұйымдармен қатар асыл тастардан жасалған бұйымдар да бар. '''Леся Украинка мұражайы''' — өткен ғасырдың 60-жылдарында құрылған. 1991 жылы оның мемориалдық пәтері ашылды. Мұнда ақынға тиесілі заттар, картиналар, сирек кітаптар жинақталған. Бөлек бөлмеде ақынның бүкіл өмірінен сыр шертетін жәдігерлер орналасқан. '''Николай Лысенконың үйі''' - ұлы украин композиторы өмір сүріп, қызмет еткен жер. Мұнда композитордың көзі тірісінде болған үй ортасы сақталған. '''Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы''' — Киев қаласының оңтүстік шетінде Пирогово ауданында орналасқан. Бұл 1969 жылы құрылған ашық аспан астындағы мұражай. Мұнда XVI—XX ғасырлардағы халық сәулет өнерінің 275 ғимараты – ауыл үйлері, сарайлар, шіркеулер жинақталған, мұнда украин шаруаларының 70 мыңнан астам тұрмыстық заттары сақталған, мұражай экспозициясы көптеген мұрағаттық фотосуреттермен толықтырылған. '''Украин сәндік өнерінің мемлекеттік мұражайы''' — Киев-Печерск лаврасында орналасқан. Экспонаттар 1899 жылы жинала бастады. Мұнда украиндық ұлттық кілемдер, маталар, украин кестелері, керамика және иконалар қойылған. '''«Чернобыль» ұлттық мұражайы''' — 1992 жылы ашылды. Мұнда 7000 экспонат – құпиядан шығарылған кеңестік құжаттар, Чернобыль атом электр станциясының апатқа дейінгі және одан кейінгі карталары мен фотосуреттері бар. '''Украина тарихының ұлттық мұражайы''' - Украина тарихын зерттейтін ең үлкен украин мұражайы. Старокиев тауында орналасқан. Мұнда картиналар, ұлттық украиндық киімдер, көне монеталар коллекциялары, ескі кітаптар сақталған. Мұражай қорында 800 мың экспонат бар. Бұл жерде казак хаттары мен гетмандардың хаттары да сақталған. '''Кітап және баспа мұражайы''' — Киев-Печерск Лаврасында орналасқан. Мұнда 56 мың экспонат бар. Баспа машиналары, клишелер, алғашқы баспа кітаптарының көшірмелері жинақталған. '''Киев-Печерск лавры''' — Украинадағы ең қасиетті орын. Мұнда терең зынданда әулиелердің жәдігерлері жатыр, монастырь және бірнеше белсенді шіркеулер бар. Мұнда жәдігерлер ауыр аурулардан арылуға немесе қалпына келтіруді тездетуге қабілетті. '''Мемлекеттік авиация мұражайы''' — Киевтің оңтүстік-батыс шетіндегі Жуляны әуежайының жанында орналасқан. Мұнда 70-ке жуық ұшақ пен тікұшақ бар. Мұнда жолаушылар және әскери ұшақтар жинақталған. '''Украинаның ұлттық медицина мұражайы''' — мұнда ежелгі дәуірден қазіргі заманға дейінгі украин медицинасының даму тарихы ұсынылған. Әйгілі украин дәрігерлерінің портреттері бар галерея бар.<ref>{{cite web|url=https://goldengorod.ru/kiev/#more-3331|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Білімі == ІХ ғасырдан бастап Киев Шығыс Еуропаның интеллектуалды дамуының орталығы болды. XVII ғасырдың аяғынан бастап Киев-Могилян академиясы көптеген танымал ғалымдарды даярлап шығарды. Алайда бірінші еуропалық үлгідегі заманауи университет Николай І патшаның жарлығымен Әулие Владимир атындағы Киев Императорлық университеті ретінде құрылды. [[Сурет:Universität Kiew.jpg|thumb|200px|Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық университеті.]] [[Сурет:KPI-1st building-left.jpg|thumb|200px|Украина Ұлттық техникалық университеті «КПИ»]] [[Сурет:NaUKMA plats.JPG|thumb|200px|«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті]] Бүгінде Киев – Украинадағы ірі ғылым мен білім орталықтарының бірі. Киевте халықаралық дәрежедегі университеттерді қосып алғанда, көптеген жоғары және орта білім мекемелері, соның ішінде Украинаның үш ең беделді университетттері: Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық Университеті, Украинаның «КПИ» Ұлттық техникалық Университеті және «Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті орналасқан <ref>[http://korrespondent.net/ukraine/events/844116 Корреспондент опубликовал рейтинг лучших украинских вузов " Последние события в Украине — Корреспондент]</ref>. Киевте Киевте 350 мектеп, 100-ден астам гимназиялар мен лицейлер, 70-тер шамасында Жоғары оқу орындары<ref>[http://www.mon.gov.ua/nz/28/ Список высших и средних специальных учебных заведений Киева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061014211033/http://www.mon.gov.ua/nz/28/ |date=2006-10-14 }}</ref> бар, олар: *«КПИ» Ұлттық техникалық Университеті, *Киев ұлттық экономикалық университеті, *Ұлттық көлік университеті, *Ұлттық әуе университеті, *Киев құрылыс және сәулет өнері ұлттық университеті (КИСИ), *М.П.Драгоманов атындағы Ұлттық педагоикалық университеті, *Ақпараттық-Коммуникациялық Технологиялар мемлекеттік университеті, *«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті, *Киев консерваториясы, *Жарнама институты, *Киев Ұлттық лингвистика университеті (ИНЯЗ), *Украина ғылыми Ұлттық университеті (НАНУ), *Украина биоресурстары мен табиғатты пайдалану Ұлттық университеті, *Киев ішкі істер Ұлттық университеті, *Киев көркем академиясы, *О.О.Богомолец атындағы Ұлттық медициналық университет, *Халықаралық Соломонов университеті, *Украина дене тәрбиесі және спорт Ұлттық Университеті (ИНФИЗ), *И.К.Карпенко-Каро атындағы театр, кино және теледидар Киев Ұлттық университеті, *Мәдениет және өнер Киевтік Ұлттық университеті, *Киевтік Ұлттық технология және дизайн университеті, *Киев Ұлттық тағам технологиясы университеті, *Киевтік нарық қатынасы университеті, *Киевтік Ұлттық сауда-экономикалық университет. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Киев]] [[Санат:Украинаның миллионер қалалары]] [[Санат:Украина қалалары]] h1akixk2hr5ckzop4yozxhcgusw35nw 3597729 3597727 2026-05-01T12:35:17Z Baobaba1984 179717 /* Атауларды өзге тілге трансляциялау негіздері. */ 3597729 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Киев |шынайы атауы = {{lang-uk|Київ}} |сурет = {{Photomontage | photo1a = Kiev Cabinet of Ministers.jpg | photo2a = P1130119-1.JPG{{!}} | photo2b = Ku02.JPG{{!}} | photo3a = Будинок із химерами, в якому жив архітектор Городецький.jpg{{!}} | photo3b = Дзвіниця собору Святої Софії в Києві, Україна.jpg | photo4a = 17-07-02-Maidan Nezalezhnosti RR74377-PANORAMA.jpg{{!}} | photo4b = | photo5a = | photo5b = | color = white | color_border = white | position = center | spacing = 2 | size = 393 | foot_montage = }} |жағдайы = Астана |ел = Украина |елтаңба = COA of Kyiv Kurovskyi.svg |ту = Flag of Kyiv Kurovskyi.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 27|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 30|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(2661299)_region:UA |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 10 аудан |басшының түрi = Мэр |басшысы = [[Виталий Владимирович Кличко|Виталий Кличко]] |құрылған уақыты = [[V ғасыр|V]]<ref name="eob">[https://www.britannica.com/place/Kiev Kiev] at [[Encyclopedia of Britannica]]</ref><ref>Tolochko, P., Ivakin, G., Vermenych, Ya. ''[http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Kyiv_mst Kiev]''. Encyclopedia of History of Ukraine.</ref>—[[X ғасыр]]<ref name="Толочко">''Толочко П. П.'' Новые археологические исследования Киева (1963—1978) // Новое в археологии Киева. — Киев, 1981.</ref><ref>[http://www.iananu.kiev.ua/archaeology/2003-1/zukerman.htm К. Цукерман. Два этапа формирования древнерусского государства]</ref><ref>{{кітап|авторы= А. В. Комар|бөлімі= Киев и Правобережное Поднепровье|тақырыбы= Русь в IX–XI веках: археологическая панорама / Rus' in 9th - 10th centuries: archaeological panorama|сілтеме= http://www.academia.edu/5028113|жауапты= Н. А. Макаров|орны= Москва; Вологда|баспасы= Древности Севера|жыл= 2012|беттері= 496|isbn= 978-5-93061-068-0}}</ref> |алғашқы дерек = V ғасырдың басы — VI ғасырдың басы |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 826,35<ref name="Ауданның үлкею">[https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya Межі Києва можуть змінитися] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191216051856/https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya |date=2019-12-16 }}</ref> немесе 847,66<ref name="гк">{{cite web |url = http://atu.gki.com.ua/atu/26 |title = Геодезия, картография және кадастрлар жайында Украина мемлекеттік қызметі |lang = uk |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150918152231/http://atu.gki.com.ua/atu/26 |archivedate = 2015-09-18 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Ең биік жері |орталығының биiктігі = 100—200 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2 967 360<ref name="1 қаңтар 2020 халық">[http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2019/ds/kn/kn_u/kn1219_u.html Чисельність населення (за оцінкою) на 1 січня 2020 року та середня чисельність у 2019 році]</ref> немесе<br> 3 703 100 |санақ жылы = 2019 |тығыздығы = 4481 |шоғырлануы = Киев агломерациясы — 4 071 000 |ұлттық құрамы = (2001 ж. санақ бойынша)<br> [[украиндар]] — 82,2 %,<br>[[орыстар]] — 13,1 %,<br>[[еврейлер]] — 0,7 %,<br>[[беларустар]] — 0,6 %,<br>[[поляктар]] — 0,3 % |конфессионалдық құрамы = православтар, католиктер, протестанттар, мұсылмандар, иудейлер |этнохороним = киевтік, киевтіктер |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +380 44 |пошта индексі = |пошта индекстері = 01000 — 06999 |автомобиль коды = AA, КА / 11, 28 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kiev |сайты = http://kmv.gov.ua/ |сайт тілі = uk | add1n = Марапаттары | add1 = {{Алтын Жұлдыз медалі|тип=қала|1965 жыл}} {{Ленин ордені|түрі=қала|1965 жыл}} {{Халықтар Достығы ордені|түрі=қала|1982 жыл}} }} '''Киев''' ({{lang-uk|Київ}} {{IPA|[ˈkɪjiu̯]}}) — [[Украина]]ның [[елорда|астанасы]] және ең ірі қаласы, батыр-қала. [[Днепр]] өзенінің бойында орналасқан. [[Киев агломерациясы]]ның орталығы болып табылады. Киев – Украинаның жеке әкімдік-аймақтық бірлігі, елдің мәдени-басқару орталығы, сол сияқты [[Киев облысы]]ның әкімшілік орталығы. Украинаның орталық бөлігінің солтүстігіне қарай орналасқан. Тұрғындары жыл сайын орта есеппен алғанда 20 мың адамға тұрақты түрде өсіп келеді.<ref>[http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 Населення Київа на 1.01.20ХХ років] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004213334/http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 |date=2013-10-04 }}</ref> Киев – халқының есебі бойынша европадағы [[Мәскеу]], [[Лондон]], [[Санкт-Петербург]], [[Берлин]] және [[Мадрид]]тен кейін алтыншы орынды иемденген. Киев [[поляндық]]тар, [[Киев Русі]]нің, және [[Киев князьдігі]]нің астанасы болған. [[1917 жыл]]ғы қарашаның 7 мен [[1918 жыл]]дың 29 сәуірі аралығында және [[1918 жыл]]дың 14 желтоқсаны мен [[1919 жыл]]дың 5 ақпаны аралығында - [[Украина Халық Республикасы]]ның астанасы, [[1918 жыл]]дың [[29 сәуір]]і мен [[14 желтоқсан]]ы аралығында – [[Украина Державасы]]ның (Ірі мемлекетінің) астанасы, [[1919 жыл]]дың [[7 қыркүйек|7 қыркүйегі]] мен [[29 желтоқсан]]ы аралығында - [[ОРҚК Киев әскери облысы]]ның орталығы, [[1934 жыл]]дың маусымынан [[1991 жыл]]дың [[24 тамыз]]ына дейінгі уақыт аралығында [[УССР]], [[1991 жыл]]дан бері – [[Украина]] астанасы. Киев – елдің алдаңғы қатарлы саяси, әлеуметтік-экономикалық, көліктік және ғылыми орталығы. Киевте үкіметтің жалпымемлекеттік органы және жергілікті өзін-өзі басқару органдары, шет мемлекеттер елшілігі, жалпымемлекеттік коммерциялық ұйымдардың және қоғамдық бірлестіктердің, сол сияқты шетел серіктестерінің Украинада жұмыс істейтін өкілдігінің көпшілігінің штаб-пәтерлері бар. Қаланың өзінің елтаңбасы мен туы бар. ІХ ғасырдан ХІІ ғасыр аралығында Киев Русінің орталығы ретіндегі тарихи өзіндік мәнінің күшімен де қаланы қазіргі уақытта да «Орыс қалаларының анасы» деп атайды. == Физико-географиялық сипаттамасы == Киев Украинаның солтүстік бөлігінде, орманды дала аймағы мен аралас орман аймағының шекарасында, [[Днепр]]дің орта ағысында (Десна сағасынан төмен), оның екі жағалауында орналасқан.<br /> Киев рельефі жазық пішінге ие: сол жағалауда – Днепр ойпаты, оң жағалауда солтүстік бөлігінде – Полесье ойпаты, оңтүстік бөлігінде – Днепр тауы. Днепрдің жоғары оң жағалауы Днепр тауының сілемдерін алып жатыр. Бұл биіктік Киев үстірті деп аталады. Жер бедері кейде көтеріліп, жекелеген биіктіктер тізбегін құраса, кейде Днепр аңғарының деңгейіне дейін төмендейді. Днепрден жоғары ең биік нүктелер (106 метр) қаланың шығыс бөлігінде, Печерск ауданында орналасқан. Бұл жерден жер бедері бірте-бірте батысқа қарай, Либид өзенінің кең аңғарларына және Крещатик және Скоморох өзектеріне түседі. Содан кейін қайтадан Бату тауына көтеріледі. Рельефтің ең төменгі нүктелері Подолда орналасқан (өзен деңгейінен небәрі 4-8 м биіктікте). Днепр және оның салалары (Десна, Припять, Березина, Почайна, Глубочица, Киянка, Либед) Орта Днепр аймағы халқының экономикалық және саяси өмірінде ұзақ уақыт бойы үлкен рөл атқарды.<ref>{{cite web|url=https://tvoyaukraina.wordpress.com/%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2/|title=Киев географиясы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Климат === Киевтің климаты қалыпты континенттік болып саналады, жазы жылы, қысы өте жұмсақ. Климаттың өзгеруіне байланысты ол теңіз климатына көбірек ұқсайды. Ең жоғары температура шілдеде, ең суық қаңтарда, орташа жылдық көрсеткіш +8,4°С. Қыста суық ауа аңғарларға түсіп, өзендердегі температураны төмендетеді. Киевте ылғалдылық айтарлықтай жоғары (жылдық көрсеткіш 75% құрайды). Қыс 90-нан 120 күнге дейін созылады (қарашаның ортасы – наурыздың аяғы). Бірақ мұнда да климаттың өзгеру тенденциясы байқалады: қаңтарға дейін айтарлықтай жылы болуы мүмкін, ал суық ауа райы наурыздың басына дейін созылуы мүмкін. Көктем – ең қысқа кезең, ол орта есеппен наурыздың ортасында басталып, мамырда аяқталады. Бұл кезеңде аяздар болуы мүмкін, олар әдетте айдың басында аяқталады - кейде олар ұзаққа созылуы мүмкін. Жаз көбінесе мамырдың ортасында/соңында басталып, қыркүйектің ортасында аяқталады. Климаттың өзгеруіне байланысты жаз біртіндеп сәуірге қарай ауысады. Орташа алғанда, жазда температура +18 градустан төмен түспейді, көлеңкеде максималды көтерілу +40 дейін мүмкін. Жазда ылғалдылық жеткілікті (65% дейін). Күз мезгілі ауа температурасының 10 °С-тан төмен түсетін кезеңі болып саналады. Қыркүйектің аяғынан қазанның ортасына дейін ауа-райы айтарлықтай жылы және құрғақ, ал айдың екінші жартысы мен қараша-желтоқсанға қарай ылғалды, жаңбырлы, бұлтты және суық.<ref>{{cite web|url=https://tut1.ru/goroda-ukrainy/55-kiev-stolica-ukrainy.html|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Атауы == === Атаудың шығу тарихы === Ескіден қалған бір сөздерде қаланың атауы [[Кия]] деген есімнен шығады дейді - аңызда айтылғандай, Киев негізін қалаған ағайынды үш жігіттің ең үлкені. Бұл аңыз бізге дейін [[ХІІ ғасыр]]дың [[«Повесть временных лет»]] шежіресімен жеткен болатын. <blockquote> ''«Была три братья,— сообщает летописец,— единому имя Кий, а другому Щек, а третьему Хорив и сестра их Лыбедь. Седяше Кий на горе, идеже ныне оувоз Бо́ричев, а Щек седяше на горе, идеже ныне зовётся Щекови́ца, а Хорив на третьей горе, от него же прозвася Хореви́ца, и створиша град, во имя брата своего старейшего и нарекоша имя ему Киев. И бяше около града лес и бор велик, и бяху ловяща зверь, бяху мужи мудры и смыслени, и нарицахуся Поляне, от них же суть Поляне в Киеве и до сего дня». Қаланың шығу тарихы турасында және тағы бір болжам бар. Днепр өзенінің өткелінде қызмет еткен жұмыскерлер (кияндықтар) оның алғашқы тұрғындары есімімен аталған. Өткел өзеннің түбіне қағып енгізген тіреулерге төселген ағаш төсеулер түрінде көрінді. «Повести временных лет» жылнамасында: «Ини же несведуще, реша, яко Кий есть перевозник. У Киева бо бяше перевоз тъгда с оноя страны Днепра — темь глаголаху: „на перевоз на Киев“»'' </blockquote> дейді… Шежіреші... мұны былай негіздейді: <blockquote> ''«Аще бы Кий перевозьник был, то не бы ходил Цесарюграду. Но се Кий княжаше в роде своём и приходившю ему к цесарю, которого не свемы, но тъкмо о сем вемы, якоже сказають, яко велику честь приял есть от цесаря, при котором ходив цесари. Идущю же ему вспять (вторично — В. Я.), приде к Дунаеви и взлюби место и сруби градък мал и хотяше сести с родъм своим и не даша ему ту близь живущии. Еже и доныне наречють дунайти „городище Киевець“. Киеви же пришедшю в свой град Киев, ту живот свой сконьча».'' </blockquote> Қала атауының шығу тарихы тұрғысындағы тағы бір қызықты нұсқасы [[Гельмольд]]ің [[«Славянская хроника»]] жазбасы береді.<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus/Gelmold/framegel1.htm ГЕЛЬМОЛЬД, СЛАВЯНСКАЯ ХРОНИКА]</ref>: <blockquote> ''«Да́ны называют Русь также Острогардом по той причине, что, будучи расположена на востоке, она изобилует всеми благами. Ее называют также Хунигардом, потому что на этих местах сначала жили гунны… …Главный город ее Хуэ»'' </blockquote> Украиналық этнограф М.В. Закревский Клавдий Птолемей айтқан «Азагариум» қазіргі Киевтің орнында орналасқан деп мәлімдеді. Ю. А. Кулаковский Птолемейлік «Метропольді» Киевпен, М. Ю. Брайчевский - «Сармен» байланыстырды. === Атауларды өзге тілге трансляциялау негіздері. === Славян тілдерінде бұл қаланың атауында кейбір жайттарда [[Кий (князь)|Кий]] есімінен сын есімнің туындауы негізінің шығуына орай, екінші жариясы едәуір түленділіп айтылады. Мысалы, қала орыс тілінде Киев деп аталады, Поляк тілінде ''Kijów'' ({{IPA|[ˈcijuf]}}), сербтер мен хорваттар тілінде — ''Kijev''т.с.с. Киев ұзақ уақыттар бойына Ресей империясының және КСРО-ның құрамында болғандықтан, қала атауы славян тілінен емес, орыс тілі: ағылшын Kiev, немісше Kiew, т.с.с. арқылы таралды. Украин үкіметі Украина тәуелсіздігін алғаннан кейін ресми құжаттарда украиндық атауы негізін орыс тілінен емес, ағылшын тілінен алатын болды.<ref>[http://ukrlit.org/transliteratsiia/ РІШЕННЯ УКРАЇНСЬКОЇ КОМІСІЇ З ПИТАНЬ ПРАВНИЧОЇ ТЕРМІНОЛОГІЇ N9 Протокол N2 від 19 квітня 1996 р.]</ref> Бұл сонымен қатар, Киевтің ағылшын нұсқасына негізделіп, нәтижесінже Kyiv сөзі пайда болды, алайда ағылшын тілдес азаматтар үшін <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/talking_point/4946456.stm Q&A: Chernobyl 20 years on] [[BBC News]] 2006/04/26</ref> үйреншікті болмағандықтан да олардың қолданысында Kiev <ref>[http://www.kiev-life.com/kyiv/kiev-or-kyiv Kiev or Kyiv] Kiev-Life.com</ref> сөзінен гөрі сирек айтылады. 2018 жылдың 2 қазанында Украина Сыртқы істер министрлігі «StratCom Ukraine» стратегиялық коммуникациялар орталығымен бірлесіп, «#CorrectUA» онлайн науқанын бастады, оның аясында шетелдік БАҚ-қа Киев қаласының (#KyivNotKiev) емлесін түзетуді сұрайды.<ref>{{Cite web|url=https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev|title=#CorrectUA – МЗС України звертається до світу – вживай #KyivNotKiev|website=Міністерство закордонних справ України|language=uk|accessdate=2018-10-02|archive-date=2020-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200907211839/https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev}}</ref> == Тарихы == {{main|Киев тарихы}} [[Сурет:Kiev downtown.jpg|thumb|right|Киев 19 ғ. аяғында]] Археологиялық қазбалардың көрсетуі бойынша [[Киев облысы]]ның аймағындағы тұрғындар 15 000—20 000 жыл бұрын болған екен. [[Неолит]] және [[энеолит]] ([[мыс дәуірі]]) кезеңдері [[трипольдық мәдениет]]ін көрсетеді, ескерткіштер мен мезгілдерін зерттеушілер үш кезеңге бөледі: ерте(4500—3500), орта (3500—2750) және кешірек (2750—2000 б.з.д. жж.). Оңтүстік-батыс аймақтардағы қола дәуірінің кезеңіне [[белогрудтық мәдениет]] тиесілі екен. Б.з.д. І мың жылдық - б.з. І мың жылдығының алғашқы кезеңінде [[Зарубинец мәдениеті]] солтүстік-батыс Киевтіктерге тән болды. Заманауи Киев және Киев облысының аймағындағы [[темір ғасыры]], сол сияқты, «киев мәдениеті» деп аталған және II—III ғғ., IV—V ғғ. тұсында дунайдың төменгі бөлігіндегі ормандар мен даладан [[Днепр]]дің сол жағалауына және шығыстағы Черниговтік [[черняхов археологиялық мәдениеті]]н көрсетеді. Киев аса ірі әкімшілік орталық ретінде антикалық географтардың айтуы бойынша Шығыс Еурпада (К.Птолемей және басқалары) б.з. ІІ ғасырдн бері ғұндар қожалығы кезеңінде өз қызметін бастап кеткен болатын. Әрі қарай ол бұлғар,печенег, хазарлар, қыпшақтар «сахаралық» империясы аясында динамикалық түрде дамыды. Әр түрлі зерттеулерде оның тұрғындарының арасында торктер (Ақ шіркеу - Торческ) колбягтар, бұлғарлар, печенегтер, далалықтар және басқалар бар екенін айтады. == Халқы == 2025 жылғы 1 ақпандағы жағдай бойынша Киев халқының саны 2 888 470 адамды құрайды, оның ішінде: *6 жасқа дейінгі балалар - 288 486 адам, *7 жастан 17 жасқа дейінгі жасөспірімдер (мектеп оқушылары) - 341 201 адам, *18 жастан 29 жасқа дейінгі жастар - 56, 200 адам 2 403 адам, *60 және одан жоғары жастағы қарттар – 629 686 адам, *80 жастан асқан ұзақ өмір сүрген тұрғындары – 40 439 адам.<ref>{{cite web|url=https://bdex.ru/naselenie/ukraine/kyiv/?ysclid=m7j97bewsi985062858|title=Киев халқы (Украина)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> {| class="wikitable" |+ Киев қаласындағы халық саны 2011 жылдан 2022 жылға дейін<ref>{{cite web|url=https://index.minfin.com.ua/reference/people/kiev/|title=Киев қаласындағы халық саны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-12|lang=}}</ref> |- ! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !!2020 !! 2021 !! 2022 |- | 2 799,2|| 2 814,3 || 2 845,0 || 2 868,7 || 2 888,0 || 2 906,6 || 2 925,8 || 2 934,5|| 2 950,8|| 2 967,4 || 2 962,2 ||2 962,2 |} [[Сурет:Panorama of Podil.jpg|нобай|орта|1200px|Киевтің орталық аудандарының бірінің панорамасы]] == Өнеркәсібі == Киев Украинаның ірі [[өнеркәсіп]] орталығы болып табылады. Қалада [[халық шаруашылығы]]ның көптеген салалары бар. Олар: жеңіл және тағам өнеркәсібі, полиграфия, машинажасау, металлургия, авиақұрылыс. [[Сурет:Obolon-2008.jpg|нобай|оңға|200px|"Оболонь" сыра зауыты]] [[Сурет:Завод Я. Гретера та О. Криваненка.JPG|нобай|оңға|200px|"Большевик" зауыты]] [[Сурет:11 big.jpg|нобай|оңға|200px|«Арсенал» зауыты]] [[Сурет:First Ukrainian serial production An-148.jpg|нобай|оңға|200px|Антонов атындағы ӘҒТК]] [[Сурет:Plant 410 Civil Aviation.jpg|нобай|оңға|200px|410 азаматтық авиация зауыты]] Негізгі өнеркәсіп орындары: * "Оболонь" сыра зауыты * Киев кеме жөндеу-құрылысы зауыты * Киев зергерлік зауыты * Киев дәрумендік зауыты * «Дарница» фармацевтикалық өнеркәсібі * Антонов атындағы ӘҒТК * Киев механикалық зауыты * Киев «Столичный» шампан сырасы зауыты * Киев автоматика зауыты * Киев "Большевик" зауыты * Киев «Ленинская кузня» зауыты * «Киевхимволокно» ААҚ * «АТЭК» (бұрынғы «Красный экскаватор») зауыты * Киев арнайы механика зауыты * «Росток» ЖАҚ * Киев құрылыс материалдары зауыты * ГП «Буревестник» * ООО ПТК «Агромат» * «Отис» (Киевтік лифт зауыты) ЖАҚ * 410 азаматтық авиация зауыты * Киев қазыналық механикалық зауыты * Киев жөндеу-механикалық зауыты * Киев мотоцикл зауыты * Киев «АВИАНТ» авиациялық зауыты === Экономикалық көрсеткіштер === {| class="sortable wikitable" |- ! N ! көрсеткіштер ! бірліктер ! [[2006 жыл|2006]] жылғы мәні |- | 1 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 4398,3 |- | 2 | Уд. вес в общеукраинском | % | 11,5 |- | 3 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 17573,0 |- | 4 | Уд. вес в общеукраинском | % | 39,0 |- | 5 | [[Сальдо]] [[экспорт]]-[[импорт]] | млн [[доллар США|$]] | −13174,7 |- | 6 | Капитальные инвестиции | млн [[гривна|₴]] | 29946,5 |- | 7 | Орташа айлық | [[гривна|₴]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 3250 |- | 8 | Орташа айлық | [[доллар США|$]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 406 |} Украина статистикасы мәліметтері бойынша алынды.<ref>[http://www.ukrstat.gov.ua/ Державний комітет статистики України<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> == Транспорты == Киев қаласы - ірі транспорттық торап (темір және тас жолдар,кемежай, әуежайлар). 1960 жылдан бері метрополитен жұмыс істейді. Автобус, троллейбус, трамвай жүйесі дамыған, фуникулер (тауға көтеретін жол) жұмыс істейді. === Әуе жолы === Киевте үш әуежай қызмет етеді: халықаралық [[Борисполь (аэропорт)|аэропорт Борисполь]] ( Киев шетіне қарай, Киевской облысы Борисполь қаласында), [[Жуляны (әуежай)|Киев ( Жуляны ескі атауы]] және жүк тасу [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]].[[Сурет:Kiev airport international terminal.jpg|нобай|оңға|200px|Киев әуежайы (Жулияны)]] * [[Борисполь (аэропорт)|Борисполь әуежайы]] * [[Международный аэропорт «Киев»|Жуляны әуежайы]] * [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]] (Антонов әуежайы) Сол сияқты, қаланың шетінде Святоши әуежайы орналасқан (Авиант әуежайы бәрінен бұрын "Авиант" Киев әуезауытына қызмет көрсетуге қолданылады). Сонымен бірге қаланың маңында Васильков, Узин, Белая Церковь қалаларында әскери әуежайлар орналасқан. Бірнеше рет Васильков пен Белая Церковь әуежайларын жолаушылар әуежайы ретінде жоспары талқыға салынды. Қаланың қатарында кішігірім мынадай әуежайлар орын алған: Чайка (бұрынғы ДОСААФ, парашюттік база, спорттық авиация), Бузовтық (планерлік база), Долина (спорттық авиация), Бышев, Бородянка (парашюттік база), Киев-Южный (Гребинки, сельхоз, авиация, тікұшақтар) және басқалары. === Теміржол === [[Сурет:Станция Киев-Пассажирский.jpg|нобай|оңға|200px|Киев-Пассажирский. Жалпы көрінісі]] Теміржол вокзалдары: * [[Киев-Пассажирский]] * Южный вокзал * Пригородный вокзал * Дарницкий пригородный * [[Караваевы Дачи (платформа)|Караваевы Дачи (пригородный)]] * [[Дарница (железнодорожная станция)|Дарницкий железнодорожный вокзал]] * [[Киев-Московский]] === Өзен жолы === 1823 жылы Киевте бірінші пароход пайда болды, ал 1858 жылы «Днепр және оның салалары бойынша кеме қатынасы қоғамы» құрылды. Келесі жылы Днепрде 17 пароход, ал 25 жылдан кейін олардың саны 74 болды. [[Сурет:Київський річковий вокзал.jpg|нобай|оңға|200px|Өзен вокзалы]] 1961 жылы өзен вокзалы ашылды, оның сыртқы түрі кемеге ұқсайды. Вокзал сыйымдылығы бір мезетте 550 адамды құрады. Кеңестік кезеңде өзен порты флоты жылына 4 миллионға дейін жолаушы тасымалдады. Черкассы, Запорожье және Днепропетровскіге қалаларына ракеталар мен метеорлар қатынады. 1975 жылдан бастап Днепр су электр станцияларының каскады салынғаннан кейін Киев порты транзиттік портқа айналды. Үлкен сыйымдылықтағы кемелерден жүк Днепр мен Деснаның таяз бөлігіне қызмет көрсететін флотқа берілді. Бүгінгі таңда Днепр көлік артериясы ретінде жарты ғасыр бұрынғыдай көлік артериясы емес. Жыл бойы тасымалмен айналысатын басқа компаниялар үшін өзен көлігі ыңғайсыз болды. Дегенмен, 2014 жылдан бері портқа 40 миллион гривеннен астам инвестиция салынды: кедендік кешен салынды, шеберханалар мен қоймалар қайта қалпына келтірілді, теміржол желісі қалпына келтірілді. Олар жүк тиеу алаңы мен кеңселері бар логистикалық кешен, цемент базасы терминалын салып, жүктерді өңдеуді ғана емес, контейнерлік тасымалдауды да дамытуды жоспарлап отыр. Өзен вокзалы қазір туристік бағытта дамып келеді.<ref>{{cite web|url=https://bigkyiv.com.ua/proshloe-i-budushhee-kievskogo-rechnogo-flota/|title=Киев өзен портының өткені мен болашағы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Метро === [[Сурет:Kiev metro route map ru.svg|thumb|200px|Киев метрополитенінің жүйелік кестесі 2011 жыл]] 1960 жылы ашылған Киев метросы Мәскеу мен Ленинградта метро ашылғаннан кейін Кеңес Одағында үшінші метро болды. Қазіргі уақытта метро Киевтегі ең жылдам көлік түрі болып табылады. Киев метросының он ауданды кесіп өтетін үш желісі бар, метро желілерінің жалпы ұзындығы шамамен 65 шақырымды құрайды, 52 станция және үш жерасты трансфер торабы бар. Киев метросының алты станциясы жер үстінде, жиырма станциясы үлкен тереңдікте, ал жиырма төрт станциясы таязырақ тереңдікте орналасқан. 2014 жылдан бастап метроның навигациялық жүйесінің дизайны әзірленді. Одан метро карталарының дизайнын, метро схемаларын, көліктердегі мониторларға арналған анимацияларды және ақпараттық баннерлерді көруге болады. 2019 жылы қолданыстағы 822 метро вагонының 500-і жолаушылар вагондарда орналасқан теледидарда көшелер ғана емес, сонымен қатар қоғамдық көлік аялдамалары, метроға кіретін және шығатын жерлер, жақын маңдағы орындар көрсетілді. Киев метросында 105,5 метр тереңдікте орналасқан және Еуропа мен бұрынғы КСРО елдеріндегі ең терең болып табылатын Лондон метрополитенінің типіне сәйкес салынған вестибюльі жоқ Арсеналная стансасы бар.<ref>{{cite web|url=https://www.tourister.ru/world/europe/ukraine/city/kiev/publications/487?ysclid=m7jakfo5lx513476508|title=Киев көлігі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Трамвай === Тарихтағы ең көне көлік түрі – трамвай, Киев қаласында алғаш рет 1892 жылы іске қосылды. 1913 жылға қарай 20-дан астам маршрут желісі болды. [[Сурет:Kyiv Express Tram 763 2019 G2.jpg|нобай|оңға|200px|Трамвай Pesa Twist]] 1978 жылы Киевте КСРО-да алғашқы жүрдек трамвай желісі іске қосылды. Жүрдек трамвай құрылысының жобасын Мария Савченконың жетекшілігімен «Киевпроект» мемлекеттік мекемесінің мамандары әзірледі. Жобаның бірінші кезеңі жүзеге асырылып, айналма жолдан Жеңіс алаңына дейінгі маршрут 9 шақырымды құрап, 12 бекеттен тұрды. Маршрут бойымен 2 және 3 вагонды жүрдек пойыздар жүрді. Желідегі орташа жылдамдық 28,7 км/сағ құрады. КСРО ыдырағаннан кейін жүрдек трамвай желісі нашар жағдайда болды: метро станциясы мен жол жөндеуді қажет етті. Қайта құру жұмыстары 2007 жылы басталды. Станциялар заманауи технологиялар арқылы қайта салынды. Бүгінгі таңда Киев трамвай бағыттарына 473 трамвай вагоны қызмет көрсетеді. Киевте жүретін трамвай түрлері: Tatra T3SUCS, Tatra T3R.P, Tatra T6A5 7 0, K-1M6 1 0, T3UA-3 "Kashtan", Богдан TR843 1, K-1M 8 6, Tatra K3R-N (KT3UA), Pesa Foklectron 73414 0 5. Қазіргі уақытта трамвай бұрынғы маңызын жоғалтты.<ref>{{cite web|url=https://my-kiev.com/city/interesnye-fakty-iz-istorii-kievskogo-tramvaya.html|title=Киев трамвайының тарихынан қызықты деректер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Троллейбус === [[Сурет:MAZ-103T trolley - Kiev.jpg|нобай|оңға|200px|Троллейбус MAZ-103T]] Киевте троллейбус қозғалысын ұйымдастыру жұмыстары 1934 жылы басталды. Алғашқы троллейбус бағыты Красноармейская көшесі (Большая Васильковская) болды. 1966 жылы 12 маусымда киевтік өнертапқыш Владимир Веклич әлемдегі алғашқы троллейбус пойызын жасады. 1983 жылға қарай Киев троллейбус паркінің жартысынан астамы Владимир Веклич жүйесін пайдаланатын 296 троллейбус пойыздарында жұмыс істеді. Бүгінгі таңда жылжымалы құрам негізінен К12, ЮМЗ, ЛАЗ Е183 және 301, МАЗ-103Т және Богдан көліктерімен ұсынылған. 2000 жылы Киевте 35 троллейбус бағыты жұмыс істеді. Троллейбус желілерінің жалпы ұзындығы 324,9 шақырымды құрайды, автопарк 640 көліктен тұрады. 2006 жылдың мамыр айынан бастап троллейбус бағыттарының саны 44-ке жетті. 2010 жылғы желтоқсанда 37 бағыт жұмыс істейді. 4 троллейбус депосы жұмыс істейді.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Автобус === [[Сурет:Laz A183 A24 Kyiv Khreshchatyk.jpg|нобай|оңға|200px|Автобус ЛАЗ-А183]] Киевте тұрақты автобус қатынасының алғашқы ашылуы 1913 жылы болды. Шын мәнінде, автобус толық ауқымды жұмысын 1925 жылы бастады. Ол кезде жалғыз бағыт бойынша 2 ғана автобус жүретін. Қазір Киевте 90-ға жуық муниципалды автобус бағыты жұмыс істейді. Автобустардың саны 700 бірліктен асады. 8 автобус базасы жұмыс істейді. Киев бағыттарының көпшілігі үлкен класты автобустармен қызмет көрсетеді, олар негізінен ЛАЗ-A183 және MAЗ-203 автобустарымен ұсынылған. Бұл автобустар қаланың барлық дерлік маршруттарында кездеседі. Үлкен класты автобустар көптеген қалалық маршруттарда да кездеседі, бірақ әдетте әртүрлі бағыттар бойынша шашыраңқы болады. Мұндай автобустардың көп шоғырлануы Троещина немесе Виноградарь сияқты халық тығыз орналасқан аудандарға қызмет көрсететін №6 автобазаның бағыттарында кездеседі. Жолаушылар ағыны аз бағыттарда шағын класты автобустар пайдаланылады. Богдан А091 және Богдан А092 шағын класты автобустар, мысалы, № 2, 47, 59, 78 маршруттары.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%81|title=Киев автобусы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Маршрутты таксилер === Шағын автобустар Киевтегі қоғамдық көліктерден кем емес танымал болып саналады. Көптеген адамдар қозғалыс жылдамдығы мен қозғалыс жиілігіне байланысты көліктің осы түріне басымдылық береді. Киевтің шетінен немесе қоғамдық көлікті пайдалану ыңғайсыз қаланың шалғай аудандарынан жету қажет болғанда, жолаушыларға қажетсіз қиындықсыз тез арада діттеген жеріне жетуге микроавтобустар көмектеседі. Сондай-ақ, автобустардан, троллейбустардан және трамвайлардан айырмашылығы, Киевтің маршруттық таксилері көп мөлшерде ұсынылған, бұл көліктің осы түрімен қала бойынша жүруді өте ыңғайлы етеді.<ref>{{cite web|url=https://tripmydream.com/ukraine/kiev/local-transport|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Фуникулёр === [[Сурет:2948279 Киевский фуникулер.jpg|нобай|оңға|200px|Киев фуникулері]] Көптеген жылдар бойы Киев тұрғындары мен Украина астанасының қонақтары фуникулерды белсенді түрде пайдаланып келеді. Ерекше және өзіндік бірегей көлік жүйесі Владимирская төбесінен тез көтерілуге ​​немесе төмен түсуге мүмкіндік береді. Киев фуникулері 1905 жылы ашылды (Одессадан кейінгі Украинадағы екінші). Жолдың ұзындығы 222 м, еңісі 18-20°. Бір бағыттағы жол жүру уақыты шамамен 3 минутты алады. Жоғарғы және төменгі стансалар арасындағы биіктік айырмашылығы 75 м. Фуникулерлық трассаның жоғарғы бөлігі темірбетонды эстакадада орналасқан. Киевтік фуникулер маятникті (ең кең тараған) жұмыс схемасын пайдаланады: екі моторсыз вагондар жоғарғы станцияда орналасқан шығырға сым арқан арқылы жалғанған. Вагондардың бірінің төмен қозғалуы екінші вагонның жоғарыға симметриялы қозғалысына әкеледі. Әрбір фуникулерлық вагонда рельсті тістеуік тәрізді ұстайтын сына тәрізді авариялық тежегіш бар. Әр вагонның сиымдылығы 100 адам, оның 30 - ы отыратын орын. Фуникулёр қалалық көлік құралы ретінде де, туристік тартымдылық ретінде де белсенді қолданылады. Тәуліктік жолаушылар ағыны 10-15 мың жолаушыны құрайды.<ref>{{cite web|url=https://kak-eto-sdelano.livejournal.com/168790.html|title=Киев фуникулері қалай жұмыс істейді?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Мәдениеті == === Театрлары === Киевте 50-ге жуық театр ұжымдары жұмыс істейді. 2009 жылдың ресми деректері бойынша 31 театр бар. Оның ішінде: Т.Г.Шевченко атындағы Украинаның Ұлттық академиялық опера және балет театры, Киев қалалық балалар мен жасөспірімдерге арналған академиялық опера және балет театры, Иван Франко атындағы Ұлттық академиялық драма театры, Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры, «ПоэТ» театры, Подольдегі театр, Киев академиялық жастар театры, Киев ұлттық академиялық оперетта театры, Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры, Киев қалалық академиялық қуыршақ театры, сол жағалаудағы Киев мемлекеттік академиялық драма және комедия театры, Киев эстрадалық театры, «Күміс арал» театры. <gallery mode="packed"> Kiev Opera House 2012 01.JPG|Опера және балет театры Kiev Academic Puppet Theatre.jpg|Киев мемлекеттік академиялық театры Драматичний театр імені Івана Франка.JPG|Иван Франко атындағы драма театры Богдана Хмельницкого 5 дробь 15 Киев 2012 01.JPG|Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры Кукольный театр - panoramio (2).jpg|Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры </gallery> === Мұражайлары === '''Киев тарихы мұражайы''' — 1978 жылы құрылған. Мұражай қорында 250 мыңға жуық экспонат бар. Экспонаттардың көпшілігі - бұл қалада қазылған археологиялық материалдар. Киев тұрғындарының әр жылдардағы тұрмыстық заттар топтамалары назар аударуға тұрарлық. [[Сурет:National Art Museum of Ukraine 20190505.jpg|нобай|оңға|200px|Ұлттық өнер мұражайы]] [[Сурет:National History Museum of Ukraine.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның ұлттық тарихи мұражайы]] [[Сурет:Aerial view of memorial complex of museum of the history of Ukraine in World War II and monument to the Motherland.jpg|нобай|оңға|200px|Екінші дүниежүзілік соғыстағы Украина тарихының мұражайы]] [[Сурет:Kiev Pyrogiv Podillya 070628.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы]] '''Украинаның Ұлттық өнер мұражайы''' — Украинадағы ең үлкен өнер галереясы. Мұнда 40 мыңға жуық экспонат қойылған. Мұнда украиндық және шетелдік үздік суретшілердің картиналары, мүсіндер мен гравюралар жинағы бар. Экспонаттардың жасы Киев Русынан қазіргі заманға дейін. Мұнда ежелгі икондардың әдемі жинағы бар. Мұражайда тұрақты түрде қазіргі украин суретшілерінің жұмыстарының көрмелері өткізіліп тұрады. '''Украина Қарулы Күштерінің Орталық мұражайы''' — Украинадағы ең маңызды әскери мұражай. Мұражай 1996 жылы құрылған. Мұнда 1991 жылдан бері Украина армиясы мен флотын құрудың бүкіл тарихы сипатталған. '''Киев бекінісі''' — ХІХ ғасырда салынған қорғаныс ғимараты. Кейбір үй-жайларды Украина Қорғаныс министрлігі әлі күнге дейін әскери қоймалар ретінде пайдалануда. Патша заманында мұнда казарма, қарауыл, азық-түлік қоймалары болған, бұл ғимарат 1927 жылы мұражайға айналды. Бекіністің өзі Киевтің орталық және сәнді аудандарының бірі – Печерскде орналасқан. '''Ұлы Отан соғысы мұражайы''' — 1981 жылы ашылды. Мұнда Ұлы Отан соғысы кезіндегі әскери киімдер, майдан хаттары, мұрағаттық фотосуреттер, әскери карталар және басқа да қызықты жәдігерлер жинақталған. '''Украинаның тарихи қазыналар мұражайы''' — 1969 жылы 4 қаңтарда ашылды. Киев-Печерск лаврасының аумағында орналасқан. Онда Украинадағы алтын зергерлік бұйымдардың ең үлкен топтамаларының бірі бар. Алтын бұйымдармен қатар асыл тастардан жасалған бұйымдар да бар. '''Леся Украинка мұражайы''' — өткен ғасырдың 60-жылдарында құрылған. 1991 жылы оның мемориалдық пәтері ашылды. Мұнда ақынға тиесілі заттар, картиналар, сирек кітаптар жинақталған. Бөлек бөлмеде ақынның бүкіл өмірінен сыр шертетін жәдігерлер орналасқан. '''Николай Лысенконың үйі''' - ұлы украин композиторы өмір сүріп, қызмет еткен жер. Мұнда композитордың көзі тірісінде болған үй ортасы сақталған. '''Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы''' — Киев қаласының оңтүстік шетінде Пирогово ауданында орналасқан. Бұл 1969 жылы құрылған ашық аспан астындағы мұражай. Мұнда XVI—XX ғасырлардағы халық сәулет өнерінің 275 ғимараты – ауыл үйлері, сарайлар, шіркеулер жинақталған, мұнда украин шаруаларының 70 мыңнан астам тұрмыстық заттары сақталған, мұражай экспозициясы көптеген мұрағаттық фотосуреттермен толықтырылған. '''Украин сәндік өнерінің мемлекеттік мұражайы''' — Киев-Печерск лаврасында орналасқан. Экспонаттар 1899 жылы жинала бастады. Мұнда украиндық ұлттық кілемдер, маталар, украин кестелері, керамика және иконалар қойылған. '''«Чернобыль» ұлттық мұражайы''' — 1992 жылы ашылды. Мұнда 7000 экспонат – құпиядан шығарылған кеңестік құжаттар, Чернобыль атом электр станциясының апатқа дейінгі және одан кейінгі карталары мен фотосуреттері бар. '''Украина тарихының ұлттық мұражайы''' - Украина тарихын зерттейтін ең үлкен украин мұражайы. Старокиев тауында орналасқан. Мұнда картиналар, ұлттық украиндық киімдер, көне монеталар коллекциялары, ескі кітаптар сақталған. Мұражай қорында 800 мың экспонат бар. Бұл жерде казак хаттары мен гетмандардың хаттары да сақталған. '''Кітап және баспа мұражайы''' — Киев-Печерск Лаврасында орналасқан. Мұнда 56 мың экспонат бар. Баспа машиналары, клишелер, алғашқы баспа кітаптарының көшірмелері жинақталған. '''Киев-Печерск лавры''' — Украинадағы ең қасиетті орын. Мұнда терең зынданда әулиелердің жәдігерлері жатыр, монастырь және бірнеше белсенді шіркеулер бар. Мұнда жәдігерлер ауыр аурулардан арылуға немесе қалпына келтіруді тездетуге қабілетті. '''Мемлекеттік авиация мұражайы''' — Киевтің оңтүстік-батыс шетіндегі Жуляны әуежайының жанында орналасқан. Мұнда 70-ке жуық ұшақ пен тікұшақ бар. Мұнда жолаушылар және әскери ұшақтар жинақталған. '''Украинаның ұлттық медицина мұражайы''' — мұнда ежелгі дәуірден қазіргі заманға дейінгі украин медицинасының даму тарихы ұсынылған. Әйгілі украин дәрігерлерінің портреттері бар галерея бар.<ref>{{cite web|url=https://goldengorod.ru/kiev/#more-3331|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Білімі == ІХ ғасырдан бастап Киев Шығыс Еуропаның интеллектуалды дамуының орталығы болды. XVII ғасырдың аяғынан бастап Киев-Могилян академиясы көптеген танымал ғалымдарды даярлап шығарды. Алайда бірінші еуропалық үлгідегі заманауи университет Николай І патшаның жарлығымен Әулие Владимир атындағы Киев Императорлық университеті ретінде құрылды. [[Сурет:Universität Kiew.jpg|thumb|200px|Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық университеті.]] [[Сурет:KPI-1st building-left.jpg|thumb|200px|Украина Ұлттық техникалық университеті «КПИ»]] [[Сурет:NaUKMA plats.JPG|thumb|200px|«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті]] Бүгінде Киев – Украинадағы ірі ғылым мен білім орталықтарының бірі. Киевте халықаралық дәрежедегі университеттерді қосып алғанда, көптеген жоғары және орта білім мекемелері, соның ішінде Украинаның үш ең беделді университетттері: Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық Университеті, Украинаның «КПИ» Ұлттық техникалық Университеті және «Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті орналасқан <ref>[http://korrespondent.net/ukraine/events/844116 Корреспондент опубликовал рейтинг лучших украинских вузов " Последние события в Украине — Корреспондент]</ref>. Киевте Киевте 350 мектеп, 100-ден астам гимназиялар мен лицейлер, 70-тер шамасында Жоғары оқу орындары<ref>[http://www.mon.gov.ua/nz/28/ Список высших и средних специальных учебных заведений Киева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061014211033/http://www.mon.gov.ua/nz/28/ |date=2006-10-14 }}</ref> бар, олар: *«КПИ» Ұлттық техникалық Университеті, *Киев ұлттық экономикалық университеті, *Ұлттық көлік университеті, *Ұлттық әуе университеті, *Киев құрылыс және сәулет өнері ұлттық университеті (КИСИ), *М.П.Драгоманов атындағы Ұлттық педагоикалық университеті, *Ақпараттық-Коммуникациялық Технологиялар мемлекеттік университеті, *«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті, *Киев консерваториясы, *Жарнама институты, *Киев Ұлттық лингвистика университеті (ИНЯЗ), *Украина ғылыми Ұлттық университеті (НАНУ), *Украина биоресурстары мен табиғатты пайдалану Ұлттық университеті, *Киев ішкі істер Ұлттық университеті, *Киев көркем академиясы, *О.О.Богомолец атындағы Ұлттық медициналық университет, *Халықаралық Соломонов университеті, *Украина дене тәрбиесі және спорт Ұлттық Университеті (ИНФИЗ), *И.К.Карпенко-Каро атындағы театр, кино және теледидар Киев Ұлттық университеті, *Мәдениет және өнер Киевтік Ұлттық университеті, *Киевтік Ұлттық технология және дизайн университеті, *Киев Ұлттық тағам технологиясы университеті, *Киевтік нарық қатынасы университеті, *Киевтік Ұлттық сауда-экономикалық университет. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Киев]] [[Санат:Украинаның миллионер қалалары]] [[Санат:Украина қалалары]] tuogrx03he23futlec9a2to9xxcobq3 3597733 3597729 2026-05-01T12:37:40Z Baobaba1984 179717 /* Атауларды өзге тілге трансляциялау негіздері. */ 3597733 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Киев |шынайы атауы = {{lang-uk|Київ}} |сурет = {{Photomontage | photo1a = Kiev Cabinet of Ministers.jpg | photo2a = P1130119-1.JPG{{!}} | photo2b = Ku02.JPG{{!}} | photo3a = Будинок із химерами, в якому жив архітектор Городецький.jpg{{!}} | photo3b = Дзвіниця собору Святої Софії в Києві, Україна.jpg | photo4a = 17-07-02-Maidan Nezalezhnosti RR74377-PANORAMA.jpg{{!}} | photo4b = | photo5a = | photo5b = | color = white | color_border = white | position = center | spacing = 2 | size = 393 | foot_montage = }} |жағдайы = Астана |ел = Украина |елтаңба = COA of Kyiv Kurovskyi.svg |ту = Flag of Kyiv Kurovskyi.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 27|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 30|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(2661299)_region:UA |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 10 аудан |басшының түрi = Мэр |басшысы = [[Виталий Владимирович Кличко|Виталий Кличко]] |құрылған уақыты = [[V ғасыр|V]]<ref name="eob">[https://www.britannica.com/place/Kiev Kiev] at [[Encyclopedia of Britannica]]</ref><ref>Tolochko, P., Ivakin, G., Vermenych, Ya. ''[http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Kyiv_mst Kiev]''. Encyclopedia of History of Ukraine.</ref>—[[X ғасыр]]<ref name="Толочко">''Толочко П. П.'' Новые археологические исследования Киева (1963—1978) // Новое в археологии Киева. — Киев, 1981.</ref><ref>[http://www.iananu.kiev.ua/archaeology/2003-1/zukerman.htm К. Цукерман. Два этапа формирования древнерусского государства]</ref><ref>{{кітап|авторы= А. В. Комар|бөлімі= Киев и Правобережное Поднепровье|тақырыбы= Русь в IX–XI веках: археологическая панорама / Rus' in 9th - 10th centuries: archaeological panorama|сілтеме= http://www.academia.edu/5028113|жауапты= Н. А. Макаров|орны= Москва; Вологда|баспасы= Древности Севера|жыл= 2012|беттері= 496|isbn= 978-5-93061-068-0}}</ref> |алғашқы дерек = V ғасырдың басы — VI ғасырдың басы |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 826,35<ref name="Ауданның үлкею">[https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya Межі Києва можуть змінитися] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191216051856/https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya |date=2019-12-16 }}</ref> немесе 847,66<ref name="гк">{{cite web |url = http://atu.gki.com.ua/atu/26 |title = Геодезия, картография және кадастрлар жайында Украина мемлекеттік қызметі |lang = uk |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150918152231/http://atu.gki.com.ua/atu/26 |archivedate = 2015-09-18 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Ең биік жері |орталығының биiктігі = 100—200 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2 967 360<ref name="1 қаңтар 2020 халық">[http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2019/ds/kn/kn_u/kn1219_u.html Чисельність населення (за оцінкою) на 1 січня 2020 року та середня чисельність у 2019 році]</ref> немесе<br> 3 703 100 |санақ жылы = 2019 |тығыздығы = 4481 |шоғырлануы = Киев агломерациясы — 4 071 000 |ұлттық құрамы = (2001 ж. санақ бойынша)<br> [[украиндар]] — 82,2 %,<br>[[орыстар]] — 13,1 %,<br>[[еврейлер]] — 0,7 %,<br>[[беларустар]] — 0,6 %,<br>[[поляктар]] — 0,3 % |конфессионалдық құрамы = православтар, католиктер, протестанттар, мұсылмандар, иудейлер |этнохороним = киевтік, киевтіктер |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +380 44 |пошта индексі = |пошта индекстері = 01000 — 06999 |автомобиль коды = AA, КА / 11, 28 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kiev |сайты = http://kmv.gov.ua/ |сайт тілі = uk | add1n = Марапаттары | add1 = {{Алтын Жұлдыз медалі|тип=қала|1965 жыл}} {{Ленин ордені|түрі=қала|1965 жыл}} {{Халықтар Достығы ордені|түрі=қала|1982 жыл}} }} '''Киев''' ({{lang-uk|Київ}} {{IPA|[ˈkɪjiu̯]}}) — [[Украина]]ның [[елорда|астанасы]] және ең ірі қаласы, батыр-қала. [[Днепр]] өзенінің бойында орналасқан. [[Киев агломерациясы]]ның орталығы болып табылады. Киев – Украинаның жеке әкімдік-аймақтық бірлігі, елдің мәдени-басқару орталығы, сол сияқты [[Киев облысы]]ның әкімшілік орталығы. Украинаның орталық бөлігінің солтүстігіне қарай орналасқан. Тұрғындары жыл сайын орта есеппен алғанда 20 мың адамға тұрақты түрде өсіп келеді.<ref>[http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 Населення Київа на 1.01.20ХХ років] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004213334/http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 |date=2013-10-04 }}</ref> Киев – халқының есебі бойынша европадағы [[Мәскеу]], [[Лондон]], [[Санкт-Петербург]], [[Берлин]] және [[Мадрид]]тен кейін алтыншы орынды иемденген. Киев [[поляндық]]тар, [[Киев Русі]]нің, және [[Киев князьдігі]]нің астанасы болған. [[1917 жыл]]ғы қарашаның 7 мен [[1918 жыл]]дың 29 сәуірі аралығында және [[1918 жыл]]дың 14 желтоқсаны мен [[1919 жыл]]дың 5 ақпаны аралығында - [[Украина Халық Республикасы]]ның астанасы, [[1918 жыл]]дың [[29 сәуір]]і мен [[14 желтоқсан]]ы аралығында – [[Украина Державасы]]ның (Ірі мемлекетінің) астанасы, [[1919 жыл]]дың [[7 қыркүйек|7 қыркүйегі]] мен [[29 желтоқсан]]ы аралығында - [[ОРҚК Киев әскери облысы]]ның орталығы, [[1934 жыл]]дың маусымынан [[1991 жыл]]дың [[24 тамыз]]ына дейінгі уақыт аралығында [[УССР]], [[1991 жыл]]дан бері – [[Украина]] астанасы. Киев – елдің алдаңғы қатарлы саяси, әлеуметтік-экономикалық, көліктік және ғылыми орталығы. Киевте үкіметтің жалпымемлекеттік органы және жергілікті өзін-өзі басқару органдары, шет мемлекеттер елшілігі, жалпымемлекеттік коммерциялық ұйымдардың және қоғамдық бірлестіктердің, сол сияқты шетел серіктестерінің Украинада жұмыс істейтін өкілдігінің көпшілігінің штаб-пәтерлері бар. Қаланың өзінің елтаңбасы мен туы бар. ІХ ғасырдан ХІІ ғасыр аралығында Киев Русінің орталығы ретіндегі тарихи өзіндік мәнінің күшімен де қаланы қазіргі уақытта да «Орыс қалаларының анасы» деп атайды. == Физико-географиялық сипаттамасы == Киев Украинаның солтүстік бөлігінде, орманды дала аймағы мен аралас орман аймағының шекарасында, [[Днепр]]дің орта ағысында (Десна сағасынан төмен), оның екі жағалауында орналасқан.<br /> Киев рельефі жазық пішінге ие: сол жағалауда – Днепр ойпаты, оң жағалауда солтүстік бөлігінде – Полесье ойпаты, оңтүстік бөлігінде – Днепр тауы. Днепрдің жоғары оң жағалауы Днепр тауының сілемдерін алып жатыр. Бұл биіктік Киев үстірті деп аталады. Жер бедері кейде көтеріліп, жекелеген биіктіктер тізбегін құраса, кейде Днепр аңғарының деңгейіне дейін төмендейді. Днепрден жоғары ең биік нүктелер (106 метр) қаланың шығыс бөлігінде, Печерск ауданында орналасқан. Бұл жерден жер бедері бірте-бірте батысқа қарай, Либид өзенінің кең аңғарларына және Крещатик және Скоморох өзектеріне түседі. Содан кейін қайтадан Бату тауына көтеріледі. Рельефтің ең төменгі нүктелері Подолда орналасқан (өзен деңгейінен небәрі 4-8 м биіктікте). Днепр және оның салалары (Десна, Припять, Березина, Почайна, Глубочица, Киянка, Либед) Орта Днепр аймағы халқының экономикалық және саяси өмірінде ұзақ уақыт бойы үлкен рөл атқарды.<ref>{{cite web|url=https://tvoyaukraina.wordpress.com/%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2/|title=Киев географиясы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Климат === Киевтің климаты қалыпты континенттік болып саналады, жазы жылы, қысы өте жұмсақ. Климаттың өзгеруіне байланысты ол теңіз климатына көбірек ұқсайды. Ең жоғары температура шілдеде, ең суық қаңтарда, орташа жылдық көрсеткіш +8,4°С. Қыста суық ауа аңғарларға түсіп, өзендердегі температураны төмендетеді. Киевте ылғалдылық айтарлықтай жоғары (жылдық көрсеткіш 75% құрайды). Қыс 90-нан 120 күнге дейін созылады (қарашаның ортасы – наурыздың аяғы). Бірақ мұнда да климаттың өзгеру тенденциясы байқалады: қаңтарға дейін айтарлықтай жылы болуы мүмкін, ал суық ауа райы наурыздың басына дейін созылуы мүмкін. Көктем – ең қысқа кезең, ол орта есеппен наурыздың ортасында басталып, мамырда аяқталады. Бұл кезеңде аяздар болуы мүмкін, олар әдетте айдың басында аяқталады - кейде олар ұзаққа созылуы мүмкін. Жаз көбінесе мамырдың ортасында/соңында басталып, қыркүйектің ортасында аяқталады. Климаттың өзгеруіне байланысты жаз біртіндеп сәуірге қарай ауысады. Орташа алғанда, жазда температура +18 градустан төмен түспейді, көлеңкеде максималды көтерілу +40 дейін мүмкін. Жазда ылғалдылық жеткілікті (65% дейін). Күз мезгілі ауа температурасының 10 °С-тан төмен түсетін кезеңі болып саналады. Қыркүйектің аяғынан қазанның ортасына дейін ауа-райы айтарлықтай жылы және құрғақ, ал айдың екінші жартысы мен қараша-желтоқсанға қарай ылғалды, жаңбырлы, бұлтты және суық.<ref>{{cite web|url=https://tut1.ru/goroda-ukrainy/55-kiev-stolica-ukrainy.html|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Атауы == === Атаудың шығу тарихы === Ескіден қалған бір сөздерде қаланың атауы [[Кия]] деген есімнен шығады дейді - аңызда айтылғандай, Киев негізін қалаған ағайынды үш жігіттің ең үлкені. Бұл аңыз бізге дейін [[ХІІ ғасыр]]дың [[«Повесть временных лет»]] шежіресімен жеткен болатын. <blockquote> ''«Была три братья,— сообщает летописец,— единому имя Кий, а другому Щек, а третьему Хорив и сестра их Лыбедь. Седяше Кий на горе, идеже ныне оувоз Бо́ричев, а Щек седяше на горе, идеже ныне зовётся Щекови́ца, а Хорив на третьей горе, от него же прозвася Хореви́ца, и створиша град, во имя брата своего старейшего и нарекоша имя ему Киев. И бяше около града лес и бор велик, и бяху ловяща зверь, бяху мужи мудры и смыслени, и нарицахуся Поляне, от них же суть Поляне в Киеве и до сего дня». Қаланың шығу тарихы турасында және тағы бір болжам бар. Днепр өзенінің өткелінде қызмет еткен жұмыскерлер (кияндықтар) оның алғашқы тұрғындары есімімен аталған. Өткел өзеннің түбіне қағып енгізген тіреулерге төселген ағаш төсеулер түрінде көрінді. «Повести временных лет» жылнамасында: «Ини же несведуще, реша, яко Кий есть перевозник. У Киева бо бяше перевоз тъгда с оноя страны Днепра — темь глаголаху: „на перевоз на Киев“»'' </blockquote> дейді… Шежіреші... мұны былай негіздейді: <blockquote> ''«Аще бы Кий перевозьник был, то не бы ходил Цесарюграду. Но се Кий княжаше в роде своём и приходившю ему к цесарю, которого не свемы, но тъкмо о сем вемы, якоже сказають, яко велику честь приял есть от цесаря, при котором ходив цесари. Идущю же ему вспять (вторично — В. Я.), приде к Дунаеви и взлюби место и сруби градък мал и хотяше сести с родъм своим и не даша ему ту близь живущии. Еже и доныне наречють дунайти „городище Киевець“. Киеви же пришедшю в свой град Киев, ту живот свой сконьча».'' </blockquote> Қала атауының шығу тарихы тұрғысындағы тағы бір қызықты нұсқасы [[Гельмольд]]ің [[«Славянская хроника»]] жазбасы береді.<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus/Gelmold/framegel1.htm ГЕЛЬМОЛЬД, СЛАВЯНСКАЯ ХРОНИКА]</ref>: <blockquote> ''«Да́ны называют Русь также Острогардом по той причине, что, будучи расположена на востоке, она изобилует всеми благами. Ее называют также Хунигардом, потому что на этих местах сначала жили гунны… …Главный город ее Хуэ»'' </blockquote> Украиналық этнограф М.В. Закревский Клавдий Птолемей айтқан «Азагариум» қазіргі Киевтің орнында орналасқан деп мәлімдеді. Ю. А. Кулаковский Птолемейлік «Метропольді» Киевпен, М. Ю. Брайчевский - «Сармен» байланыстырды. === Атауларды өзге тілге трансляциялау негіздері. === Славян тілдерінде бұл қаланың атауында кейбір жайттарда [[Кий (князь)|Кий]] есімінен сын есімнің туындауы негізінің шығуына орай, екінші жариясы едәуір түленділіп айтылады. Мысалы, қала орыс тілінде Киев деп аталады, Поляк тілінде ''Kijów'' ({{IPA|[ˈcijuf]}}), сербтер мен хорваттар тілінде — ''Kijev''т.с.с. Киев ұзақ уақыттар бойына Ресей империясының және КСРО-ның құрамында болғандықтан, қала атауы славян тілінен емес, орыс тілі: ағылшын Kiev, немісше Kiew, т.с.с. арқылы таралды. Украин үкіметі Украина тәуелсіздігін алғаннан кейін ресми құжаттарда украиндық атауы негізін орыс тілінен емес, ағылшын тілінен алатын болды.<ref>[http://ukrlit.org/transliteratsiia/ РІШЕННЯ УКРАЇНСЬКОЇ КОМІСІЇ З ПИТАНЬ ПРАВНИЧОЇ ТЕРМІНОЛОГІЇ N9 Протокол N2 від 19 квітня 1996 р.]</ref> Бұл сонымен қатар, Киевтің ағылшын нұсқасына негізделіп, нәтижесінже Kyiv сөзі пайда болды, алайда ағылшын тілдес азаматтар үшін <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/talking_point/4946456.stm Q&A: Chernobyl 20 years on] [[BBC News]] 2006/04/26</ref> үйреншікті болмағандықтан да олардың қолданысында Kiev <ref>[http://www.kiev-life.com/kyiv/kiev-or-kyiv Kiev or Kyiv] Kiev-Life.com</ref> сөзінен гөрі сирек айтылады. 2018 жылдың 2 қазанында Украина Сыртқы істер министрлігі «StratCom Ukraine» стратегиялық коммуникациялар орталығымен бірлесіп, «#CorrectUA» онлайн науқанын бастады, оның аясында шетелдік БАҚ-қа Киев қаласының (#KyivNotKiev) емлесін түзетуді сұрайды.<ref>{{Cite web|url=https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev|title=#CorrectUA – МЗС України звертається до світу – вживай #KyivNotKiev|website=Міністерство закордонних справ України|language=uk|accessdate=2018-10-02|archive-date=2020-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200907211839/https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev}}</ref> Киев қаласы үшін емле түзетулері туралы алғашқы хабарламалар пайда болды: олар мәтіндерінде Киев BBC орнына Киев деп жазады.<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ Клімкін похвалився результатами кампанії МЗС: BBC пише Kyiv, не Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190215050914/https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ |date=15 лютого 2019 }} // Європейська правда, 6 жовтня 2018.</ref><ref>[https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 Kyiv not Kiev: ВВС змінює написання столиці України] {{Webarchive|url=https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 |date=14 жовтня 2019 }} // BBC, 14 жовтня 2019. {{ArchivedURL|https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939|14 жовтня 2019}} (таке правило написання столиці України в текстах, на картах та у графіках починає діяти на ВВС з 14 жовтня 2019 року)</ref> == Тарихы == {{main|Киев тарихы}} [[Сурет:Kiev downtown.jpg|thumb|right|Киев 19 ғ. аяғында]] Археологиялық қазбалардың көрсетуі бойынша [[Киев облысы]]ның аймағындағы тұрғындар 15 000—20 000 жыл бұрын болған екен. [[Неолит]] және [[энеолит]] ([[мыс дәуірі]]) кезеңдері [[трипольдық мәдениет]]ін көрсетеді, ескерткіштер мен мезгілдерін зерттеушілер үш кезеңге бөледі: ерте(4500—3500), орта (3500—2750) және кешірек (2750—2000 б.з.д. жж.). Оңтүстік-батыс аймақтардағы қола дәуірінің кезеңіне [[белогрудтық мәдениет]] тиесілі екен. Б.з.д. І мың жылдық - б.з. І мың жылдығының алғашқы кезеңінде [[Зарубинец мәдениеті]] солтүстік-батыс Киевтіктерге тән болды. Заманауи Киев және Киев облысының аймағындағы [[темір ғасыры]], сол сияқты, «киев мәдениеті» деп аталған және II—III ғғ., IV—V ғғ. тұсында дунайдың төменгі бөлігіндегі ормандар мен даладан [[Днепр]]дің сол жағалауына және шығыстағы Черниговтік [[черняхов археологиялық мәдениеті]]н көрсетеді. Киев аса ірі әкімшілік орталық ретінде антикалық географтардың айтуы бойынша Шығыс Еурпада (К.Птолемей және басқалары) б.з. ІІ ғасырдн бері ғұндар қожалығы кезеңінде өз қызметін бастап кеткен болатын. Әрі қарай ол бұлғар,печенег, хазарлар, қыпшақтар «сахаралық» империясы аясында динамикалық түрде дамыды. Әр түрлі зерттеулерде оның тұрғындарының арасында торктер (Ақ шіркеу - Торческ) колбягтар, бұлғарлар, печенегтер, далалықтар және басқалар бар екенін айтады. == Халқы == 2025 жылғы 1 ақпандағы жағдай бойынша Киев халқының саны 2 888 470 адамды құрайды, оның ішінде: *6 жасқа дейінгі балалар - 288 486 адам, *7 жастан 17 жасқа дейінгі жасөспірімдер (мектеп оқушылары) - 341 201 адам, *18 жастан 29 жасқа дейінгі жастар - 56, 200 адам 2 403 адам, *60 және одан жоғары жастағы қарттар – 629 686 адам, *80 жастан асқан ұзақ өмір сүрген тұрғындары – 40 439 адам.<ref>{{cite web|url=https://bdex.ru/naselenie/ukraine/kyiv/?ysclid=m7j97bewsi985062858|title=Киев халқы (Украина)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> {| class="wikitable" |+ Киев қаласындағы халық саны 2011 жылдан 2022 жылға дейін<ref>{{cite web|url=https://index.minfin.com.ua/reference/people/kiev/|title=Киев қаласындағы халық саны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-12|lang=}}</ref> |- ! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !!2020 !! 2021 !! 2022 |- | 2 799,2|| 2 814,3 || 2 845,0 || 2 868,7 || 2 888,0 || 2 906,6 || 2 925,8 || 2 934,5|| 2 950,8|| 2 967,4 || 2 962,2 ||2 962,2 |} [[Сурет:Panorama of Podil.jpg|нобай|орта|1200px|Киевтің орталық аудандарының бірінің панорамасы]] == Өнеркәсібі == Киев Украинаның ірі [[өнеркәсіп]] орталығы болып табылады. Қалада [[халық шаруашылығы]]ның көптеген салалары бар. Олар: жеңіл және тағам өнеркәсібі, полиграфия, машинажасау, металлургия, авиақұрылыс. [[Сурет:Obolon-2008.jpg|нобай|оңға|200px|"Оболонь" сыра зауыты]] [[Сурет:Завод Я. Гретера та О. Криваненка.JPG|нобай|оңға|200px|"Большевик" зауыты]] [[Сурет:11 big.jpg|нобай|оңға|200px|«Арсенал» зауыты]] [[Сурет:First Ukrainian serial production An-148.jpg|нобай|оңға|200px|Антонов атындағы ӘҒТК]] [[Сурет:Plant 410 Civil Aviation.jpg|нобай|оңға|200px|410 азаматтық авиация зауыты]] Негізгі өнеркәсіп орындары: * "Оболонь" сыра зауыты * Киев кеме жөндеу-құрылысы зауыты * Киев зергерлік зауыты * Киев дәрумендік зауыты * «Дарница» фармацевтикалық өнеркәсібі * Антонов атындағы ӘҒТК * Киев механикалық зауыты * Киев «Столичный» шампан сырасы зауыты * Киев автоматика зауыты * Киев "Большевик" зауыты * Киев «Ленинская кузня» зауыты * «Киевхимволокно» ААҚ * «АТЭК» (бұрынғы «Красный экскаватор») зауыты * Киев арнайы механика зауыты * «Росток» ЖАҚ * Киев құрылыс материалдары зауыты * ГП «Буревестник» * ООО ПТК «Агромат» * «Отис» (Киевтік лифт зауыты) ЖАҚ * 410 азаматтық авиация зауыты * Киев қазыналық механикалық зауыты * Киев жөндеу-механикалық зауыты * Киев мотоцикл зауыты * Киев «АВИАНТ» авиациялық зауыты === Экономикалық көрсеткіштер === {| class="sortable wikitable" |- ! N ! көрсеткіштер ! бірліктер ! [[2006 жыл|2006]] жылғы мәні |- | 1 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 4398,3 |- | 2 | Уд. вес в общеукраинском | % | 11,5 |- | 3 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 17573,0 |- | 4 | Уд. вес в общеукраинском | % | 39,0 |- | 5 | [[Сальдо]] [[экспорт]]-[[импорт]] | млн [[доллар США|$]] | −13174,7 |- | 6 | Капитальные инвестиции | млн [[гривна|₴]] | 29946,5 |- | 7 | Орташа айлық | [[гривна|₴]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 3250 |- | 8 | Орташа айлық | [[доллар США|$]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 406 |} Украина статистикасы мәліметтері бойынша алынды.<ref>[http://www.ukrstat.gov.ua/ Державний комітет статистики України<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> == Транспорты == Киев қаласы - ірі транспорттық торап (темір және тас жолдар,кемежай, әуежайлар). 1960 жылдан бері метрополитен жұмыс істейді. Автобус, троллейбус, трамвай жүйесі дамыған, фуникулер (тауға көтеретін жол) жұмыс істейді. === Әуе жолы === Киевте үш әуежай қызмет етеді: халықаралық [[Борисполь (аэропорт)|аэропорт Борисполь]] ( Киев шетіне қарай, Киевской облысы Борисполь қаласында), [[Жуляны (әуежай)|Киев ( Жуляны ескі атауы]] және жүк тасу [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]].[[Сурет:Kiev airport international terminal.jpg|нобай|оңға|200px|Киев әуежайы (Жулияны)]] * [[Борисполь (аэропорт)|Борисполь әуежайы]] * [[Международный аэропорт «Киев»|Жуляны әуежайы]] * [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]] (Антонов әуежайы) Сол сияқты, қаланың шетінде Святоши әуежайы орналасқан (Авиант әуежайы бәрінен бұрын "Авиант" Киев әуезауытына қызмет көрсетуге қолданылады). Сонымен бірге қаланың маңында Васильков, Узин, Белая Церковь қалаларында әскери әуежайлар орналасқан. Бірнеше рет Васильков пен Белая Церковь әуежайларын жолаушылар әуежайы ретінде жоспары талқыға салынды. Қаланың қатарында кішігірім мынадай әуежайлар орын алған: Чайка (бұрынғы ДОСААФ, парашюттік база, спорттық авиация), Бузовтық (планерлік база), Долина (спорттық авиация), Бышев, Бородянка (парашюттік база), Киев-Южный (Гребинки, сельхоз, авиация, тікұшақтар) және басқалары. === Теміржол === [[Сурет:Станция Киев-Пассажирский.jpg|нобай|оңға|200px|Киев-Пассажирский. Жалпы көрінісі]] Теміржол вокзалдары: * [[Киев-Пассажирский]] * Южный вокзал * Пригородный вокзал * Дарницкий пригородный * [[Караваевы Дачи (платформа)|Караваевы Дачи (пригородный)]] * [[Дарница (железнодорожная станция)|Дарницкий железнодорожный вокзал]] * [[Киев-Московский]] === Өзен жолы === 1823 жылы Киевте бірінші пароход пайда болды, ал 1858 жылы «Днепр және оның салалары бойынша кеме қатынасы қоғамы» құрылды. Келесі жылы Днепрде 17 пароход, ал 25 жылдан кейін олардың саны 74 болды. [[Сурет:Київський річковий вокзал.jpg|нобай|оңға|200px|Өзен вокзалы]] 1961 жылы өзен вокзалы ашылды, оның сыртқы түрі кемеге ұқсайды. Вокзал сыйымдылығы бір мезетте 550 адамды құрады. Кеңестік кезеңде өзен порты флоты жылына 4 миллионға дейін жолаушы тасымалдады. Черкассы, Запорожье және Днепропетровскіге қалаларына ракеталар мен метеорлар қатынады. 1975 жылдан бастап Днепр су электр станцияларының каскады салынғаннан кейін Киев порты транзиттік портқа айналды. Үлкен сыйымдылықтағы кемелерден жүк Днепр мен Деснаның таяз бөлігіне қызмет көрсететін флотқа берілді. Бүгінгі таңда Днепр көлік артериясы ретінде жарты ғасыр бұрынғыдай көлік артериясы емес. Жыл бойы тасымалмен айналысатын басқа компаниялар үшін өзен көлігі ыңғайсыз болды. Дегенмен, 2014 жылдан бері портқа 40 миллион гривеннен астам инвестиция салынды: кедендік кешен салынды, шеберханалар мен қоймалар қайта қалпына келтірілді, теміржол желісі қалпына келтірілді. Олар жүк тиеу алаңы мен кеңселері бар логистикалық кешен, цемент базасы терминалын салып, жүктерді өңдеуді ғана емес, контейнерлік тасымалдауды да дамытуды жоспарлап отыр. Өзен вокзалы қазір туристік бағытта дамып келеді.<ref>{{cite web|url=https://bigkyiv.com.ua/proshloe-i-budushhee-kievskogo-rechnogo-flota/|title=Киев өзен портының өткені мен болашағы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Метро === [[Сурет:Kiev metro route map ru.svg|thumb|200px|Киев метрополитенінің жүйелік кестесі 2011 жыл]] 1960 жылы ашылған Киев метросы Мәскеу мен Ленинградта метро ашылғаннан кейін Кеңес Одағында үшінші метро болды. Қазіргі уақытта метро Киевтегі ең жылдам көлік түрі болып табылады. Киев метросының он ауданды кесіп өтетін үш желісі бар, метро желілерінің жалпы ұзындығы шамамен 65 шақырымды құрайды, 52 станция және үш жерасты трансфер торабы бар. Киев метросының алты станциясы жер үстінде, жиырма станциясы үлкен тереңдікте, ал жиырма төрт станциясы таязырақ тереңдікте орналасқан. 2014 жылдан бастап метроның навигациялық жүйесінің дизайны әзірленді. Одан метро карталарының дизайнын, метро схемаларын, көліктердегі мониторларға арналған анимацияларды және ақпараттық баннерлерді көруге болады. 2019 жылы қолданыстағы 822 метро вагонының 500-і жолаушылар вагондарда орналасқан теледидарда көшелер ғана емес, сонымен қатар қоғамдық көлік аялдамалары, метроға кіретін және шығатын жерлер, жақын маңдағы орындар көрсетілді. Киев метросында 105,5 метр тереңдікте орналасқан және Еуропа мен бұрынғы КСРО елдеріндегі ең терең болып табылатын Лондон метрополитенінің типіне сәйкес салынған вестибюльі жоқ Арсеналная стансасы бар.<ref>{{cite web|url=https://www.tourister.ru/world/europe/ukraine/city/kiev/publications/487?ysclid=m7jakfo5lx513476508|title=Киев көлігі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Трамвай === Тарихтағы ең көне көлік түрі – трамвай, Киев қаласында алғаш рет 1892 жылы іске қосылды. 1913 жылға қарай 20-дан астам маршрут желісі болды. [[Сурет:Kyiv Express Tram 763 2019 G2.jpg|нобай|оңға|200px|Трамвай Pesa Twist]] 1978 жылы Киевте КСРО-да алғашқы жүрдек трамвай желісі іске қосылды. Жүрдек трамвай құрылысының жобасын Мария Савченконың жетекшілігімен «Киевпроект» мемлекеттік мекемесінің мамандары әзірледі. Жобаның бірінші кезеңі жүзеге асырылып, айналма жолдан Жеңіс алаңына дейінгі маршрут 9 шақырымды құрап, 12 бекеттен тұрды. Маршрут бойымен 2 және 3 вагонды жүрдек пойыздар жүрді. Желідегі орташа жылдамдық 28,7 км/сағ құрады. КСРО ыдырағаннан кейін жүрдек трамвай желісі нашар жағдайда болды: метро станциясы мен жол жөндеуді қажет етті. Қайта құру жұмыстары 2007 жылы басталды. Станциялар заманауи технологиялар арқылы қайта салынды. Бүгінгі таңда Киев трамвай бағыттарына 473 трамвай вагоны қызмет көрсетеді. Киевте жүретін трамвай түрлері: Tatra T3SUCS, Tatra T3R.P, Tatra T6A5 7 0, K-1M6 1 0, T3UA-3 "Kashtan", Богдан TR843 1, K-1M 8 6, Tatra K3R-N (KT3UA), Pesa Foklectron 73414 0 5. Қазіргі уақытта трамвай бұрынғы маңызын жоғалтты.<ref>{{cite web|url=https://my-kiev.com/city/interesnye-fakty-iz-istorii-kievskogo-tramvaya.html|title=Киев трамвайының тарихынан қызықты деректер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Троллейбус === [[Сурет:MAZ-103T trolley - Kiev.jpg|нобай|оңға|200px|Троллейбус MAZ-103T]] Киевте троллейбус қозғалысын ұйымдастыру жұмыстары 1934 жылы басталды. Алғашқы троллейбус бағыты Красноармейская көшесі (Большая Васильковская) болды. 1966 жылы 12 маусымда киевтік өнертапқыш Владимир Веклич әлемдегі алғашқы троллейбус пойызын жасады. 1983 жылға қарай Киев троллейбус паркінің жартысынан астамы Владимир Веклич жүйесін пайдаланатын 296 троллейбус пойыздарында жұмыс істеді. Бүгінгі таңда жылжымалы құрам негізінен К12, ЮМЗ, ЛАЗ Е183 және 301, МАЗ-103Т және Богдан көліктерімен ұсынылған. 2000 жылы Киевте 35 троллейбус бағыты жұмыс істеді. Троллейбус желілерінің жалпы ұзындығы 324,9 шақырымды құрайды, автопарк 640 көліктен тұрады. 2006 жылдың мамыр айынан бастап троллейбус бағыттарының саны 44-ке жетті. 2010 жылғы желтоқсанда 37 бағыт жұмыс істейді. 4 троллейбус депосы жұмыс істейді.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Автобус === [[Сурет:Laz A183 A24 Kyiv Khreshchatyk.jpg|нобай|оңға|200px|Автобус ЛАЗ-А183]] Киевте тұрақты автобус қатынасының алғашқы ашылуы 1913 жылы болды. Шын мәнінде, автобус толық ауқымды жұмысын 1925 жылы бастады. Ол кезде жалғыз бағыт бойынша 2 ғана автобус жүретін. Қазір Киевте 90-ға жуық муниципалды автобус бағыты жұмыс істейді. Автобустардың саны 700 бірліктен асады. 8 автобус базасы жұмыс істейді. Киев бағыттарының көпшілігі үлкен класты автобустармен қызмет көрсетеді, олар негізінен ЛАЗ-A183 және MAЗ-203 автобустарымен ұсынылған. Бұл автобустар қаланың барлық дерлік маршруттарында кездеседі. Үлкен класты автобустар көптеген қалалық маршруттарда да кездеседі, бірақ әдетте әртүрлі бағыттар бойынша шашыраңқы болады. Мұндай автобустардың көп шоғырлануы Троещина немесе Виноградарь сияқты халық тығыз орналасқан аудандарға қызмет көрсететін №6 автобазаның бағыттарында кездеседі. Жолаушылар ағыны аз бағыттарда шағын класты автобустар пайдаланылады. Богдан А091 және Богдан А092 шағын класты автобустар, мысалы, № 2, 47, 59, 78 маршруттары.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%81|title=Киев автобусы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Маршрутты таксилер === Шағын автобустар Киевтегі қоғамдық көліктерден кем емес танымал болып саналады. Көптеген адамдар қозғалыс жылдамдығы мен қозғалыс жиілігіне байланысты көліктің осы түріне басымдылық береді. Киевтің шетінен немесе қоғамдық көлікті пайдалану ыңғайсыз қаланың шалғай аудандарынан жету қажет болғанда, жолаушыларға қажетсіз қиындықсыз тез арада діттеген жеріне жетуге микроавтобустар көмектеседі. Сондай-ақ, автобустардан, троллейбустардан және трамвайлардан айырмашылығы, Киевтің маршруттық таксилері көп мөлшерде ұсынылған, бұл көліктің осы түрімен қала бойынша жүруді өте ыңғайлы етеді.<ref>{{cite web|url=https://tripmydream.com/ukraine/kiev/local-transport|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Фуникулёр === [[Сурет:2948279 Киевский фуникулер.jpg|нобай|оңға|200px|Киев фуникулері]] Көптеген жылдар бойы Киев тұрғындары мен Украина астанасының қонақтары фуникулерды белсенді түрде пайдаланып келеді. Ерекше және өзіндік бірегей көлік жүйесі Владимирская төбесінен тез көтерілуге ​​немесе төмен түсуге мүмкіндік береді. Киев фуникулері 1905 жылы ашылды (Одессадан кейінгі Украинадағы екінші). Жолдың ұзындығы 222 м, еңісі 18-20°. Бір бағыттағы жол жүру уақыты шамамен 3 минутты алады. Жоғарғы және төменгі стансалар арасындағы биіктік айырмашылығы 75 м. Фуникулерлық трассаның жоғарғы бөлігі темірбетонды эстакадада орналасқан. Киевтік фуникулер маятникті (ең кең тараған) жұмыс схемасын пайдаланады: екі моторсыз вагондар жоғарғы станцияда орналасқан шығырға сым арқан арқылы жалғанған. Вагондардың бірінің төмен қозғалуы екінші вагонның жоғарыға симметриялы қозғалысына әкеледі. Әрбір фуникулерлық вагонда рельсті тістеуік тәрізді ұстайтын сына тәрізді авариялық тежегіш бар. Әр вагонның сиымдылығы 100 адам, оның 30 - ы отыратын орын. Фуникулёр қалалық көлік құралы ретінде де, туристік тартымдылық ретінде де белсенді қолданылады. Тәуліктік жолаушылар ағыны 10-15 мың жолаушыны құрайды.<ref>{{cite web|url=https://kak-eto-sdelano.livejournal.com/168790.html|title=Киев фуникулері қалай жұмыс істейді?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Мәдениеті == === Театрлары === Киевте 50-ге жуық театр ұжымдары жұмыс істейді. 2009 жылдың ресми деректері бойынша 31 театр бар. Оның ішінде: Т.Г.Шевченко атындағы Украинаның Ұлттық академиялық опера және балет театры, Киев қалалық балалар мен жасөспірімдерге арналған академиялық опера және балет театры, Иван Франко атындағы Ұлттық академиялық драма театры, Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры, «ПоэТ» театры, Подольдегі театр, Киев академиялық жастар театры, Киев ұлттық академиялық оперетта театры, Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры, Киев қалалық академиялық қуыршақ театры, сол жағалаудағы Киев мемлекеттік академиялық драма және комедия театры, Киев эстрадалық театры, «Күміс арал» театры. <gallery mode="packed"> Kiev Opera House 2012 01.JPG|Опера және балет театры Kiev Academic Puppet Theatre.jpg|Киев мемлекеттік академиялық театры Драматичний театр імені Івана Франка.JPG|Иван Франко атындағы драма театры Богдана Хмельницкого 5 дробь 15 Киев 2012 01.JPG|Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры Кукольный театр - panoramio (2).jpg|Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры </gallery> === Мұражайлары === '''Киев тарихы мұражайы''' — 1978 жылы құрылған. Мұражай қорында 250 мыңға жуық экспонат бар. Экспонаттардың көпшілігі - бұл қалада қазылған археологиялық материалдар. Киев тұрғындарының әр жылдардағы тұрмыстық заттар топтамалары назар аударуға тұрарлық. [[Сурет:National Art Museum of Ukraine 20190505.jpg|нобай|оңға|200px|Ұлттық өнер мұражайы]] [[Сурет:National History Museum of Ukraine.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның ұлттық тарихи мұражайы]] [[Сурет:Aerial view of memorial complex of museum of the history of Ukraine in World War II and monument to the Motherland.jpg|нобай|оңға|200px|Екінші дүниежүзілік соғыстағы Украина тарихының мұражайы]] [[Сурет:Kiev Pyrogiv Podillya 070628.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы]] '''Украинаның Ұлттық өнер мұражайы''' — Украинадағы ең үлкен өнер галереясы. Мұнда 40 мыңға жуық экспонат қойылған. Мұнда украиндық және шетелдік үздік суретшілердің картиналары, мүсіндер мен гравюралар жинағы бар. Экспонаттардың жасы Киев Русынан қазіргі заманға дейін. Мұнда ежелгі икондардың әдемі жинағы бар. Мұражайда тұрақты түрде қазіргі украин суретшілерінің жұмыстарының көрмелері өткізіліп тұрады. '''Украина Қарулы Күштерінің Орталық мұражайы''' — Украинадағы ең маңызды әскери мұражай. Мұражай 1996 жылы құрылған. Мұнда 1991 жылдан бері Украина армиясы мен флотын құрудың бүкіл тарихы сипатталған. '''Киев бекінісі''' — ХІХ ғасырда салынған қорғаныс ғимараты. Кейбір үй-жайларды Украина Қорғаныс министрлігі әлі күнге дейін әскери қоймалар ретінде пайдалануда. Патша заманында мұнда казарма, қарауыл, азық-түлік қоймалары болған, бұл ғимарат 1927 жылы мұражайға айналды. Бекіністің өзі Киевтің орталық және сәнді аудандарының бірі – Печерскде орналасқан. '''Ұлы Отан соғысы мұражайы''' — 1981 жылы ашылды. Мұнда Ұлы Отан соғысы кезіндегі әскери киімдер, майдан хаттары, мұрағаттық фотосуреттер, әскери карталар және басқа да қызықты жәдігерлер жинақталған. '''Украинаның тарихи қазыналар мұражайы''' — 1969 жылы 4 қаңтарда ашылды. Киев-Печерск лаврасының аумағында орналасқан. Онда Украинадағы алтын зергерлік бұйымдардың ең үлкен топтамаларының бірі бар. Алтын бұйымдармен қатар асыл тастардан жасалған бұйымдар да бар. '''Леся Украинка мұражайы''' — өткен ғасырдың 60-жылдарында құрылған. 1991 жылы оның мемориалдық пәтері ашылды. Мұнда ақынға тиесілі заттар, картиналар, сирек кітаптар жинақталған. Бөлек бөлмеде ақынның бүкіл өмірінен сыр шертетін жәдігерлер орналасқан. '''Николай Лысенконың үйі''' - ұлы украин композиторы өмір сүріп, қызмет еткен жер. Мұнда композитордың көзі тірісінде болған үй ортасы сақталған. '''Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы''' — Киев қаласының оңтүстік шетінде Пирогово ауданында орналасқан. Бұл 1969 жылы құрылған ашық аспан астындағы мұражай. Мұнда XVI—XX ғасырлардағы халық сәулет өнерінің 275 ғимараты – ауыл үйлері, сарайлар, шіркеулер жинақталған, мұнда украин шаруаларының 70 мыңнан астам тұрмыстық заттары сақталған, мұражай экспозициясы көптеген мұрағаттық фотосуреттермен толықтырылған. '''Украин сәндік өнерінің мемлекеттік мұражайы''' — Киев-Печерск лаврасында орналасқан. Экспонаттар 1899 жылы жинала бастады. Мұнда украиндық ұлттық кілемдер, маталар, украин кестелері, керамика және иконалар қойылған. '''«Чернобыль» ұлттық мұражайы''' — 1992 жылы ашылды. Мұнда 7000 экспонат – құпиядан шығарылған кеңестік құжаттар, Чернобыль атом электр станциясының апатқа дейінгі және одан кейінгі карталары мен фотосуреттері бар. '''Украина тарихының ұлттық мұражайы''' - Украина тарихын зерттейтін ең үлкен украин мұражайы. Старокиев тауында орналасқан. Мұнда картиналар, ұлттық украиндық киімдер, көне монеталар коллекциялары, ескі кітаптар сақталған. Мұражай қорында 800 мың экспонат бар. Бұл жерде казак хаттары мен гетмандардың хаттары да сақталған. '''Кітап және баспа мұражайы''' — Киев-Печерск Лаврасында орналасқан. Мұнда 56 мың экспонат бар. Баспа машиналары, клишелер, алғашқы баспа кітаптарының көшірмелері жинақталған. '''Киев-Печерск лавры''' — Украинадағы ең қасиетті орын. Мұнда терең зынданда әулиелердің жәдігерлері жатыр, монастырь және бірнеше белсенді шіркеулер бар. Мұнда жәдігерлер ауыр аурулардан арылуға немесе қалпына келтіруді тездетуге қабілетті. '''Мемлекеттік авиация мұражайы''' — Киевтің оңтүстік-батыс шетіндегі Жуляны әуежайының жанында орналасқан. Мұнда 70-ке жуық ұшақ пен тікұшақ бар. Мұнда жолаушылар және әскери ұшақтар жинақталған. '''Украинаның ұлттық медицина мұражайы''' — мұнда ежелгі дәуірден қазіргі заманға дейінгі украин медицинасының даму тарихы ұсынылған. Әйгілі украин дәрігерлерінің портреттері бар галерея бар.<ref>{{cite web|url=https://goldengorod.ru/kiev/#more-3331|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Білімі == ІХ ғасырдан бастап Киев Шығыс Еуропаның интеллектуалды дамуының орталығы болды. XVII ғасырдың аяғынан бастап Киев-Могилян академиясы көптеген танымал ғалымдарды даярлап шығарды. Алайда бірінші еуропалық үлгідегі заманауи университет Николай І патшаның жарлығымен Әулие Владимир атындағы Киев Императорлық университеті ретінде құрылды. [[Сурет:Universität Kiew.jpg|thumb|200px|Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық университеті.]] [[Сурет:KPI-1st building-left.jpg|thumb|200px|Украина Ұлттық техникалық университеті «КПИ»]] [[Сурет:NaUKMA plats.JPG|thumb|200px|«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті]] Бүгінде Киев – Украинадағы ірі ғылым мен білім орталықтарының бірі. Киевте халықаралық дәрежедегі университеттерді қосып алғанда, көптеген жоғары және орта білім мекемелері, соның ішінде Украинаның үш ең беделді университетттері: Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық Университеті, Украинаның «КПИ» Ұлттық техникалық Университеті және «Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті орналасқан <ref>[http://korrespondent.net/ukraine/events/844116 Корреспондент опубликовал рейтинг лучших украинских вузов " Последние события в Украине — Корреспондент]</ref>. Киевте Киевте 350 мектеп, 100-ден астам гимназиялар мен лицейлер, 70-тер шамасында Жоғары оқу орындары<ref>[http://www.mon.gov.ua/nz/28/ Список высших и средних специальных учебных заведений Киева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061014211033/http://www.mon.gov.ua/nz/28/ |date=2006-10-14 }}</ref> бар, олар: *«КПИ» Ұлттық техникалық Университеті, *Киев ұлттық экономикалық университеті, *Ұлттық көлік университеті, *Ұлттық әуе университеті, *Киев құрылыс және сәулет өнері ұлттық университеті (КИСИ), *М.П.Драгоманов атындағы Ұлттық педагоикалық университеті, *Ақпараттық-Коммуникациялық Технологиялар мемлекеттік университеті, *«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті, *Киев консерваториясы, *Жарнама институты, *Киев Ұлттық лингвистика университеті (ИНЯЗ), *Украина ғылыми Ұлттық университеті (НАНУ), *Украина биоресурстары мен табиғатты пайдалану Ұлттық университеті, *Киев ішкі істер Ұлттық университеті, *Киев көркем академиясы, *О.О.Богомолец атындағы Ұлттық медициналық университет, *Халықаралық Соломонов университеті, *Украина дене тәрбиесі және спорт Ұлттық Университеті (ИНФИЗ), *И.К.Карпенко-Каро атындағы театр, кино және теледидар Киев Ұлттық университеті, *Мәдениет және өнер Киевтік Ұлттық университеті, *Киевтік Ұлттық технология және дизайн университеті, *Киев Ұлттық тағам технологиясы университеті, *Киевтік нарық қатынасы университеті, *Киевтік Ұлттық сауда-экономикалық университет. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Киев]] [[Санат:Украинаның миллионер қалалары]] [[Санат:Украина қалалары]] kuie3kh1b9itipypr6n5z0eppvmimb8 3597735 3597733 2026-05-01T12:38:59Z Baobaba1984 179717 /* Атауларды өзге тілге трансляциялау негіздері. */ 3597735 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Киев |шынайы атауы = {{lang-uk|Київ}} |сурет = {{Photomontage | photo1a = Kiev Cabinet of Ministers.jpg | photo2a = P1130119-1.JPG{{!}} | photo2b = Ku02.JPG{{!}} | photo3a = Будинок із химерами, в якому жив архітектор Городецький.jpg{{!}} | photo3b = Дзвіниця собору Святої Софії в Києві, Україна.jpg | photo4a = 17-07-02-Maidan Nezalezhnosti RR74377-PANORAMA.jpg{{!}} | photo4b = | photo5a = | photo5b = | color = white | color_border = white | position = center | spacing = 2 | size = 393 | foot_montage = }} |жағдайы = Астана |ел = Украина |елтаңба = COA of Kyiv Kurovskyi.svg |ту = Flag of Kyiv Kurovskyi.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 27|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 30|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(2661299)_region:UA |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 10 аудан |басшының түрi = Мэр |басшысы = [[Виталий Владимирович Кличко|Виталий Кличко]] |құрылған уақыты = [[V ғасыр|V]]<ref name="eob">[https://www.britannica.com/place/Kiev Kiev] at [[Encyclopedia of Britannica]]</ref><ref>Tolochko, P., Ivakin, G., Vermenych, Ya. ''[http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Kyiv_mst Kiev]''. Encyclopedia of History of Ukraine.</ref>—[[X ғасыр]]<ref name="Толочко">''Толочко П. П.'' Новые археологические исследования Киева (1963—1978) // Новое в археологии Киева. — Киев, 1981.</ref><ref>[http://www.iananu.kiev.ua/archaeology/2003-1/zukerman.htm К. Цукерман. Два этапа формирования древнерусского государства]</ref><ref>{{кітап|авторы= А. В. Комар|бөлімі= Киев и Правобережное Поднепровье|тақырыбы= Русь в IX–XI веках: археологическая панорама / Rus' in 9th - 10th centuries: archaeological panorama|сілтеме= http://www.academia.edu/5028113|жауапты= Н. А. Макаров|орны= Москва; Вологда|баспасы= Древности Севера|жыл= 2012|беттері= 496|isbn= 978-5-93061-068-0}}</ref> |алғашқы дерек = V ғасырдың басы — VI ғасырдың басы |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 826,35<ref name="Ауданның үлкею">[https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya Межі Києва можуть змінитися] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191216051856/https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya |date=2019-12-16 }}</ref> немесе 847,66<ref name="гк">{{cite web |url = http://atu.gki.com.ua/atu/26 |title = Геодезия, картография және кадастрлар жайында Украина мемлекеттік қызметі |lang = uk |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150918152231/http://atu.gki.com.ua/atu/26 |archivedate = 2015-09-18 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Ең биік жері |орталығының биiктігі = 100—200 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2 967 360<ref name="1 қаңтар 2020 халық">[http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2019/ds/kn/kn_u/kn1219_u.html Чисельність населення (за оцінкою) на 1 січня 2020 року та середня чисельність у 2019 році]</ref> немесе<br> 3 703 100 |санақ жылы = 2019 |тығыздығы = 4481 |шоғырлануы = Киев агломерациясы — 4 071 000 |ұлттық құрамы = (2001 ж. санақ бойынша)<br> [[украиндар]] — 82,2 %,<br>[[орыстар]] — 13,1 %,<br>[[еврейлер]] — 0,7 %,<br>[[беларустар]] — 0,6 %,<br>[[поляктар]] — 0,3 % |конфессионалдық құрамы = православтар, католиктер, протестанттар, мұсылмандар, иудейлер |этнохороним = киевтік, киевтіктер |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +380 44 |пошта индексі = |пошта индекстері = 01000 — 06999 |автомобиль коды = AA, КА / 11, 28 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kiev |сайты = http://kmv.gov.ua/ |сайт тілі = uk | add1n = Марапаттары | add1 = {{Алтын Жұлдыз медалі|тип=қала|1965 жыл}} {{Ленин ордені|түрі=қала|1965 жыл}} {{Халықтар Достығы ордені|түрі=қала|1982 жыл}} }} '''Киев''' ({{lang-uk|Київ}} {{IPA|[ˈkɪjiu̯]}}) — [[Украина]]ның [[елорда|астанасы]] және ең ірі қаласы, батыр-қала. [[Днепр]] өзенінің бойында орналасқан. [[Киев агломерациясы]]ның орталығы болып табылады. Киев – Украинаның жеке әкімдік-аймақтық бірлігі, елдің мәдени-басқару орталығы, сол сияқты [[Киев облысы]]ның әкімшілік орталығы. Украинаның орталық бөлігінің солтүстігіне қарай орналасқан. Тұрғындары жыл сайын орта есеппен алғанда 20 мың адамға тұрақты түрде өсіп келеді.<ref>[http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 Населення Київа на 1.01.20ХХ років] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004213334/http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 |date=2013-10-04 }}</ref> Киев – халқының есебі бойынша европадағы [[Мәскеу]], [[Лондон]], [[Санкт-Петербург]], [[Берлин]] және [[Мадрид]]тен кейін алтыншы орынды иемденген. Киев [[поляндық]]тар, [[Киев Русі]]нің, және [[Киев князьдігі]]нің астанасы болған. [[1917 жыл]]ғы қарашаның 7 мен [[1918 жыл]]дың 29 сәуірі аралығында және [[1918 жыл]]дың 14 желтоқсаны мен [[1919 жыл]]дың 5 ақпаны аралығында - [[Украина Халық Республикасы]]ның астанасы, [[1918 жыл]]дың [[29 сәуір]]і мен [[14 желтоқсан]]ы аралығында – [[Украина Державасы]]ның (Ірі мемлекетінің) астанасы, [[1919 жыл]]дың [[7 қыркүйек|7 қыркүйегі]] мен [[29 желтоқсан]]ы аралығында - [[ОРҚК Киев әскери облысы]]ның орталығы, [[1934 жыл]]дың маусымынан [[1991 жыл]]дың [[24 тамыз]]ына дейінгі уақыт аралығында [[УССР]], [[1991 жыл]]дан бері – [[Украина]] астанасы. Киев – елдің алдаңғы қатарлы саяси, әлеуметтік-экономикалық, көліктік және ғылыми орталығы. Киевте үкіметтің жалпымемлекеттік органы және жергілікті өзін-өзі басқару органдары, шет мемлекеттер елшілігі, жалпымемлекеттік коммерциялық ұйымдардың және қоғамдық бірлестіктердің, сол сияқты шетел серіктестерінің Украинада жұмыс істейтін өкілдігінің көпшілігінің штаб-пәтерлері бар. Қаланың өзінің елтаңбасы мен туы бар. ІХ ғасырдан ХІІ ғасыр аралығында Киев Русінің орталығы ретіндегі тарихи өзіндік мәнінің күшімен де қаланы қазіргі уақытта да «Орыс қалаларының анасы» деп атайды. == Физико-географиялық сипаттамасы == Киев Украинаның солтүстік бөлігінде, орманды дала аймағы мен аралас орман аймағының шекарасында, [[Днепр]]дің орта ағысында (Десна сағасынан төмен), оның екі жағалауында орналасқан.<br /> Киев рельефі жазық пішінге ие: сол жағалауда – Днепр ойпаты, оң жағалауда солтүстік бөлігінде – Полесье ойпаты, оңтүстік бөлігінде – Днепр тауы. Днепрдің жоғары оң жағалауы Днепр тауының сілемдерін алып жатыр. Бұл биіктік Киев үстірті деп аталады. Жер бедері кейде көтеріліп, жекелеген биіктіктер тізбегін құраса, кейде Днепр аңғарының деңгейіне дейін төмендейді. Днепрден жоғары ең биік нүктелер (106 метр) қаланың шығыс бөлігінде, Печерск ауданында орналасқан. Бұл жерден жер бедері бірте-бірте батысқа қарай, Либид өзенінің кең аңғарларына және Крещатик және Скоморох өзектеріне түседі. Содан кейін қайтадан Бату тауына көтеріледі. Рельефтің ең төменгі нүктелері Подолда орналасқан (өзен деңгейінен небәрі 4-8 м биіктікте). Днепр және оның салалары (Десна, Припять, Березина, Почайна, Глубочица, Киянка, Либед) Орта Днепр аймағы халқының экономикалық және саяси өмірінде ұзақ уақыт бойы үлкен рөл атқарды.<ref>{{cite web|url=https://tvoyaukraina.wordpress.com/%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2/|title=Киев географиясы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Климат === Киевтің климаты қалыпты континенттік болып саналады, жазы жылы, қысы өте жұмсақ. Климаттың өзгеруіне байланысты ол теңіз климатына көбірек ұқсайды. Ең жоғары температура шілдеде, ең суық қаңтарда, орташа жылдық көрсеткіш +8,4°С. Қыста суық ауа аңғарларға түсіп, өзендердегі температураны төмендетеді. Киевте ылғалдылық айтарлықтай жоғары (жылдық көрсеткіш 75% құрайды). Қыс 90-нан 120 күнге дейін созылады (қарашаның ортасы – наурыздың аяғы). Бірақ мұнда да климаттың өзгеру тенденциясы байқалады: қаңтарға дейін айтарлықтай жылы болуы мүмкін, ал суық ауа райы наурыздың басына дейін созылуы мүмкін. Көктем – ең қысқа кезең, ол орта есеппен наурыздың ортасында басталып, мамырда аяқталады. Бұл кезеңде аяздар болуы мүмкін, олар әдетте айдың басында аяқталады - кейде олар ұзаққа созылуы мүмкін. Жаз көбінесе мамырдың ортасында/соңында басталып, қыркүйектің ортасында аяқталады. Климаттың өзгеруіне байланысты жаз біртіндеп сәуірге қарай ауысады. Орташа алғанда, жазда температура +18 градустан төмен түспейді, көлеңкеде максималды көтерілу +40 дейін мүмкін. Жазда ылғалдылық жеткілікті (65% дейін). Күз мезгілі ауа температурасының 10 °С-тан төмен түсетін кезеңі болып саналады. Қыркүйектің аяғынан қазанның ортасына дейін ауа-райы айтарлықтай жылы және құрғақ, ал айдың екінші жартысы мен қараша-желтоқсанға қарай ылғалды, жаңбырлы, бұлтты және суық.<ref>{{cite web|url=https://tut1.ru/goroda-ukrainy/55-kiev-stolica-ukrainy.html|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Атауы == === Атаудың шығу тарихы === Ескіден қалған бір сөздерде қаланың атауы [[Кия]] деген есімнен шығады дейді - аңызда айтылғандай, Киев негізін қалаған ағайынды үш жігіттің ең үлкені. Бұл аңыз бізге дейін [[ХІІ ғасыр]]дың [[«Повесть временных лет»]] шежіресімен жеткен болатын. <blockquote> ''«Была три братья,— сообщает летописец,— единому имя Кий, а другому Щек, а третьему Хорив и сестра их Лыбедь. Седяше Кий на горе, идеже ныне оувоз Бо́ричев, а Щек седяше на горе, идеже ныне зовётся Щекови́ца, а Хорив на третьей горе, от него же прозвася Хореви́ца, и створиша град, во имя брата своего старейшего и нарекоша имя ему Киев. И бяше около града лес и бор велик, и бяху ловяща зверь, бяху мужи мудры и смыслени, и нарицахуся Поляне, от них же суть Поляне в Киеве и до сего дня». Қаланың шығу тарихы турасында және тағы бір болжам бар. Днепр өзенінің өткелінде қызмет еткен жұмыскерлер (кияндықтар) оның алғашқы тұрғындары есімімен аталған. Өткел өзеннің түбіне қағып енгізген тіреулерге төселген ағаш төсеулер түрінде көрінді. «Повести временных лет» жылнамасында: «Ини же несведуще, реша, яко Кий есть перевозник. У Киева бо бяше перевоз тъгда с оноя страны Днепра — темь глаголаху: „на перевоз на Киев“»'' </blockquote> дейді… Шежіреші... мұны былай негіздейді: <blockquote> ''«Аще бы Кий перевозьник был, то не бы ходил Цесарюграду. Но се Кий княжаше в роде своём и приходившю ему к цесарю, которого не свемы, но тъкмо о сем вемы, якоже сказають, яко велику честь приял есть от цесаря, при котором ходив цесари. Идущю же ему вспять (вторично — В. Я.), приде к Дунаеви и взлюби место и сруби градък мал и хотяше сести с родъм своим и не даша ему ту близь живущии. Еже и доныне наречють дунайти „городище Киевець“. Киеви же пришедшю в свой град Киев, ту живот свой сконьча».'' </blockquote> Қала атауының шығу тарихы тұрғысындағы тағы бір қызықты нұсқасы [[Гельмольд]]ің [[«Славянская хроника»]] жазбасы береді.<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus/Gelmold/framegel1.htm ГЕЛЬМОЛЬД, СЛАВЯНСКАЯ ХРОНИКА]</ref>: <blockquote> ''«Да́ны называют Русь также Острогардом по той причине, что, будучи расположена на востоке, она изобилует всеми благами. Ее называют также Хунигардом, потому что на этих местах сначала жили гунны… …Главный город ее Хуэ»'' </blockquote> Украиналық этнограф М.В. Закревский Клавдий Птолемей айтқан «Азагариум» қазіргі Киевтің орнында орналасқан деп мәлімдеді. Ю. А. Кулаковский Птолемейлік «Метропольді» Киевпен, М. Ю. Брайчевский - «Сармен» байланыстырды. === Атауларды өзге тілге трансляциялау негіздері. === Славян тілдерінде бұл қаланың атауында кейбір жайттарда [[Кий (князь)|Кий]] есімінен сын есімнің туындауы негізінің шығуына орай, екінші жариясы едәуір түленділіп айтылады. Мысалы, қала орыс тілінде Киев деп аталады, Поляк тілінде ''Kijów'' ({{IPA|[ˈcijuf]}}), сербтер мен хорваттар тілінде — ''Kijev''т.с.с. Киев ұзақ уақыттар бойына Ресей империясының және КСРО-ның құрамында болғандықтан, қала атауы славян тілінен емес, орыс тілі: ағылшын Kiev, немісше Kiew, т.с.с. арқылы таралды. Украин үкіметі Украина тәуелсіздігін алғаннан кейін ресми құжаттарда украиндық атауы негізін орыс тілінен емес, ағылшын тілінен алатын болды.<ref>[http://ukrlit.org/transliteratsiia/ РІШЕННЯ УКРАЇНСЬКОЇ КОМІСІЇ З ПИТАНЬ ПРАВНИЧОЇ ТЕРМІНОЛОГІЇ N9 Протокол N2 від 19 квітня 1996 р.]</ref> Бұл сонымен қатар, Киевтің ағылшын нұсқасына негізделіп, нәтижесінже Kyiv сөзі пайда болды, алайда ағылшын тілдес азаматтар үшін <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/talking_point/4946456.stm Q&A: Chernobyl 20 years on] [[BBC News]] 2006/04/26</ref> үйреншікті болмағандықтан да олардың қолданысында Kiev <ref>[http://www.kiev-life.com/kyiv/kiev-or-kyiv Kiev or Kyiv] Kiev-Life.com</ref> сөзінен гөрі сирек айтылады. 2018 жылдың 2 қазанында Украина Сыртқы істер министрлігі «StratCom Ukraine» стратегиялық коммуникациялар орталығымен бірлесіп, «#CorrectUA» онлайн науқанын бастады, оның аясында шетелдік БАҚ-қа Киев қаласының (#KyivNotKiev) емлесін түзетуді сұрайды.<ref>{{Cite web|url=https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev|title=#CorrectUA – МЗС України звертається до світу – вживай #KyivNotKiev|website=Міністерство закордонних справ України|language=uk|accessdate=2018-10-02|archive-date=2020-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200907211839/https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev}}</ref> Киев қаласы үшін емле түзетулері туралы алғашқы хабарламалар пайда болды: олар мәтіндерінде Киев BBC орнына Киев деп жазады<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ Клімкін похвалився результатами кампанії МЗС: BBC пише Kyiv, не Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190215050914/https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ |date=15 лютого 2019 }} // Європейська правда, 6 жовтня 2018.</ref><ref>[https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 Kyiv not Kiev: ВВС змінює написання столиці України] {{Webarchive|url=https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 |date=14 жовтня 2019 }} // BBC, 14 жовтня 2019. {{ArchivedURL|https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939|14 жовтня 2019}} (таке правило написання столиці України в текстах, на картах та у графіках починає діяти на ВВС з 14 жовтня 2019 року)</ref> және The Guardian.<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092786/ Видання The Guardian писатиме у своїх текстах Kyiv замість Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213201917/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092786/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019.</ref> == Тарихы == {{main|Киев тарихы}} [[Сурет:Kiev downtown.jpg|thumb|right|Киев 19 ғ. аяғында]] Археологиялық қазбалардың көрсетуі бойынша [[Киев облысы]]ның аймағындағы тұрғындар 15 000—20 000 жыл бұрын болған екен. [[Неолит]] және [[энеолит]] ([[мыс дәуірі]]) кезеңдері [[трипольдық мәдениет]]ін көрсетеді, ескерткіштер мен мезгілдерін зерттеушілер үш кезеңге бөледі: ерте(4500—3500), орта (3500—2750) және кешірек (2750—2000 б.з.д. жж.). Оңтүстік-батыс аймақтардағы қола дәуірінің кезеңіне [[белогрудтық мәдениет]] тиесілі екен. Б.з.д. І мың жылдық - б.з. І мың жылдығының алғашқы кезеңінде [[Зарубинец мәдениеті]] солтүстік-батыс Киевтіктерге тән болды. Заманауи Киев және Киев облысының аймағындағы [[темір ғасыры]], сол сияқты, «киев мәдениеті» деп аталған және II—III ғғ., IV—V ғғ. тұсында дунайдың төменгі бөлігіндегі ормандар мен даладан [[Днепр]]дің сол жағалауына және шығыстағы Черниговтік [[черняхов археологиялық мәдениеті]]н көрсетеді. Киев аса ірі әкімшілік орталық ретінде антикалық географтардың айтуы бойынша Шығыс Еурпада (К.Птолемей және басқалары) б.з. ІІ ғасырдн бері ғұндар қожалығы кезеңінде өз қызметін бастап кеткен болатын. Әрі қарай ол бұлғар,печенег, хазарлар, қыпшақтар «сахаралық» империясы аясында динамикалық түрде дамыды. Әр түрлі зерттеулерде оның тұрғындарының арасында торктер (Ақ шіркеу - Торческ) колбягтар, бұлғарлар, печенегтер, далалықтар және басқалар бар екенін айтады. == Халқы == 2025 жылғы 1 ақпандағы жағдай бойынша Киев халқының саны 2 888 470 адамды құрайды, оның ішінде: *6 жасқа дейінгі балалар - 288 486 адам, *7 жастан 17 жасқа дейінгі жасөспірімдер (мектеп оқушылары) - 341 201 адам, *18 жастан 29 жасқа дейінгі жастар - 56, 200 адам 2 403 адам, *60 және одан жоғары жастағы қарттар – 629 686 адам, *80 жастан асқан ұзақ өмір сүрген тұрғындары – 40 439 адам.<ref>{{cite web|url=https://bdex.ru/naselenie/ukraine/kyiv/?ysclid=m7j97bewsi985062858|title=Киев халқы (Украина)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> {| class="wikitable" |+ Киев қаласындағы халық саны 2011 жылдан 2022 жылға дейін<ref>{{cite web|url=https://index.minfin.com.ua/reference/people/kiev/|title=Киев қаласындағы халық саны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-12|lang=}}</ref> |- ! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !!2020 !! 2021 !! 2022 |- | 2 799,2|| 2 814,3 || 2 845,0 || 2 868,7 || 2 888,0 || 2 906,6 || 2 925,8 || 2 934,5|| 2 950,8|| 2 967,4 || 2 962,2 ||2 962,2 |} [[Сурет:Panorama of Podil.jpg|нобай|орта|1200px|Киевтің орталық аудандарының бірінің панорамасы]] == Өнеркәсібі == Киев Украинаның ірі [[өнеркәсіп]] орталығы болып табылады. Қалада [[халық шаруашылығы]]ның көптеген салалары бар. Олар: жеңіл және тағам өнеркәсібі, полиграфия, машинажасау, металлургия, авиақұрылыс. [[Сурет:Obolon-2008.jpg|нобай|оңға|200px|"Оболонь" сыра зауыты]] [[Сурет:Завод Я. Гретера та О. Криваненка.JPG|нобай|оңға|200px|"Большевик" зауыты]] [[Сурет:11 big.jpg|нобай|оңға|200px|«Арсенал» зауыты]] [[Сурет:First Ukrainian serial production An-148.jpg|нобай|оңға|200px|Антонов атындағы ӘҒТК]] [[Сурет:Plant 410 Civil Aviation.jpg|нобай|оңға|200px|410 азаматтық авиация зауыты]] Негізгі өнеркәсіп орындары: * "Оболонь" сыра зауыты * Киев кеме жөндеу-құрылысы зауыты * Киев зергерлік зауыты * Киев дәрумендік зауыты * «Дарница» фармацевтикалық өнеркәсібі * Антонов атындағы ӘҒТК * Киев механикалық зауыты * Киев «Столичный» шампан сырасы зауыты * Киев автоматика зауыты * Киев "Большевик" зауыты * Киев «Ленинская кузня» зауыты * «Киевхимволокно» ААҚ * «АТЭК» (бұрынғы «Красный экскаватор») зауыты * Киев арнайы механика зауыты * «Росток» ЖАҚ * Киев құрылыс материалдары зауыты * ГП «Буревестник» * ООО ПТК «Агромат» * «Отис» (Киевтік лифт зауыты) ЖАҚ * 410 азаматтық авиация зауыты * Киев қазыналық механикалық зауыты * Киев жөндеу-механикалық зауыты * Киев мотоцикл зауыты * Киев «АВИАНТ» авиациялық зауыты === Экономикалық көрсеткіштер === {| class="sortable wikitable" |- ! N ! көрсеткіштер ! бірліктер ! [[2006 жыл|2006]] жылғы мәні |- | 1 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 4398,3 |- | 2 | Уд. вес в общеукраинском | % | 11,5 |- | 3 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 17573,0 |- | 4 | Уд. вес в общеукраинском | % | 39,0 |- | 5 | [[Сальдо]] [[экспорт]]-[[импорт]] | млн [[доллар США|$]] | −13174,7 |- | 6 | Капитальные инвестиции | млн [[гривна|₴]] | 29946,5 |- | 7 | Орташа айлық | [[гривна|₴]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 3250 |- | 8 | Орташа айлық | [[доллар США|$]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 406 |} Украина статистикасы мәліметтері бойынша алынды.<ref>[http://www.ukrstat.gov.ua/ Державний комітет статистики України<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> == Транспорты == Киев қаласы - ірі транспорттық торап (темір және тас жолдар,кемежай, әуежайлар). 1960 жылдан бері метрополитен жұмыс істейді. Автобус, троллейбус, трамвай жүйесі дамыған, фуникулер (тауға көтеретін жол) жұмыс істейді. === Әуе жолы === Киевте үш әуежай қызмет етеді: халықаралық [[Борисполь (аэропорт)|аэропорт Борисполь]] ( Киев шетіне қарай, Киевской облысы Борисполь қаласында), [[Жуляны (әуежай)|Киев ( Жуляны ескі атауы]] және жүк тасу [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]].[[Сурет:Kiev airport international terminal.jpg|нобай|оңға|200px|Киев әуежайы (Жулияны)]] * [[Борисполь (аэропорт)|Борисполь әуежайы]] * [[Международный аэропорт «Киев»|Жуляны әуежайы]] * [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]] (Антонов әуежайы) Сол сияқты, қаланың шетінде Святоши әуежайы орналасқан (Авиант әуежайы бәрінен бұрын "Авиант" Киев әуезауытына қызмет көрсетуге қолданылады). Сонымен бірге қаланың маңында Васильков, Узин, Белая Церковь қалаларында әскери әуежайлар орналасқан. Бірнеше рет Васильков пен Белая Церковь әуежайларын жолаушылар әуежайы ретінде жоспары талқыға салынды. Қаланың қатарында кішігірім мынадай әуежайлар орын алған: Чайка (бұрынғы ДОСААФ, парашюттік база, спорттық авиация), Бузовтық (планерлік база), Долина (спорттық авиация), Бышев, Бородянка (парашюттік база), Киев-Южный (Гребинки, сельхоз, авиация, тікұшақтар) және басқалары. === Теміржол === [[Сурет:Станция Киев-Пассажирский.jpg|нобай|оңға|200px|Киев-Пассажирский. Жалпы көрінісі]] Теміржол вокзалдары: * [[Киев-Пассажирский]] * Южный вокзал * Пригородный вокзал * Дарницкий пригородный * [[Караваевы Дачи (платформа)|Караваевы Дачи (пригородный)]] * [[Дарница (железнодорожная станция)|Дарницкий железнодорожный вокзал]] * [[Киев-Московский]] === Өзен жолы === 1823 жылы Киевте бірінші пароход пайда болды, ал 1858 жылы «Днепр және оның салалары бойынша кеме қатынасы қоғамы» құрылды. Келесі жылы Днепрде 17 пароход, ал 25 жылдан кейін олардың саны 74 болды. [[Сурет:Київський річковий вокзал.jpg|нобай|оңға|200px|Өзен вокзалы]] 1961 жылы өзен вокзалы ашылды, оның сыртқы түрі кемеге ұқсайды. Вокзал сыйымдылығы бір мезетте 550 адамды құрады. Кеңестік кезеңде өзен порты флоты жылына 4 миллионға дейін жолаушы тасымалдады. Черкассы, Запорожье және Днепропетровскіге қалаларына ракеталар мен метеорлар қатынады. 1975 жылдан бастап Днепр су электр станцияларының каскады салынғаннан кейін Киев порты транзиттік портқа айналды. Үлкен сыйымдылықтағы кемелерден жүк Днепр мен Деснаның таяз бөлігіне қызмет көрсететін флотқа берілді. Бүгінгі таңда Днепр көлік артериясы ретінде жарты ғасыр бұрынғыдай көлік артериясы емес. Жыл бойы тасымалмен айналысатын басқа компаниялар үшін өзен көлігі ыңғайсыз болды. Дегенмен, 2014 жылдан бері портқа 40 миллион гривеннен астам инвестиция салынды: кедендік кешен салынды, шеберханалар мен қоймалар қайта қалпына келтірілді, теміржол желісі қалпына келтірілді. Олар жүк тиеу алаңы мен кеңселері бар логистикалық кешен, цемент базасы терминалын салып, жүктерді өңдеуді ғана емес, контейнерлік тасымалдауды да дамытуды жоспарлап отыр. Өзен вокзалы қазір туристік бағытта дамып келеді.<ref>{{cite web|url=https://bigkyiv.com.ua/proshloe-i-budushhee-kievskogo-rechnogo-flota/|title=Киев өзен портының өткені мен болашағы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Метро === [[Сурет:Kiev metro route map ru.svg|thumb|200px|Киев метрополитенінің жүйелік кестесі 2011 жыл]] 1960 жылы ашылған Киев метросы Мәскеу мен Ленинградта метро ашылғаннан кейін Кеңес Одағында үшінші метро болды. Қазіргі уақытта метро Киевтегі ең жылдам көлік түрі болып табылады. Киев метросының он ауданды кесіп өтетін үш желісі бар, метро желілерінің жалпы ұзындығы шамамен 65 шақырымды құрайды, 52 станция және үш жерасты трансфер торабы бар. Киев метросының алты станциясы жер үстінде, жиырма станциясы үлкен тереңдікте, ал жиырма төрт станциясы таязырақ тереңдікте орналасқан. 2014 жылдан бастап метроның навигациялық жүйесінің дизайны әзірленді. Одан метро карталарының дизайнын, метро схемаларын, көліктердегі мониторларға арналған анимацияларды және ақпараттық баннерлерді көруге болады. 2019 жылы қолданыстағы 822 метро вагонының 500-і жолаушылар вагондарда орналасқан теледидарда көшелер ғана емес, сонымен қатар қоғамдық көлік аялдамалары, метроға кіретін және шығатын жерлер, жақын маңдағы орындар көрсетілді. Киев метросында 105,5 метр тереңдікте орналасқан және Еуропа мен бұрынғы КСРО елдеріндегі ең терең болып табылатын Лондон метрополитенінің типіне сәйкес салынған вестибюльі жоқ Арсеналная стансасы бар.<ref>{{cite web|url=https://www.tourister.ru/world/europe/ukraine/city/kiev/publications/487?ysclid=m7jakfo5lx513476508|title=Киев көлігі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Трамвай === Тарихтағы ең көне көлік түрі – трамвай, Киев қаласында алғаш рет 1892 жылы іске қосылды. 1913 жылға қарай 20-дан астам маршрут желісі болды. [[Сурет:Kyiv Express Tram 763 2019 G2.jpg|нобай|оңға|200px|Трамвай Pesa Twist]] 1978 жылы Киевте КСРО-да алғашқы жүрдек трамвай желісі іске қосылды. Жүрдек трамвай құрылысының жобасын Мария Савченконың жетекшілігімен «Киевпроект» мемлекеттік мекемесінің мамандары әзірледі. Жобаның бірінші кезеңі жүзеге асырылып, айналма жолдан Жеңіс алаңына дейінгі маршрут 9 шақырымды құрап, 12 бекеттен тұрды. Маршрут бойымен 2 және 3 вагонды жүрдек пойыздар жүрді. Желідегі орташа жылдамдық 28,7 км/сағ құрады. КСРО ыдырағаннан кейін жүрдек трамвай желісі нашар жағдайда болды: метро станциясы мен жол жөндеуді қажет етті. Қайта құру жұмыстары 2007 жылы басталды. Станциялар заманауи технологиялар арқылы қайта салынды. Бүгінгі таңда Киев трамвай бағыттарына 473 трамвай вагоны қызмет көрсетеді. Киевте жүретін трамвай түрлері: Tatra T3SUCS, Tatra T3R.P, Tatra T6A5 7 0, K-1M6 1 0, T3UA-3 "Kashtan", Богдан TR843 1, K-1M 8 6, Tatra K3R-N (KT3UA), Pesa Foklectron 73414 0 5. Қазіргі уақытта трамвай бұрынғы маңызын жоғалтты.<ref>{{cite web|url=https://my-kiev.com/city/interesnye-fakty-iz-istorii-kievskogo-tramvaya.html|title=Киев трамвайының тарихынан қызықты деректер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Троллейбус === [[Сурет:MAZ-103T trolley - Kiev.jpg|нобай|оңға|200px|Троллейбус MAZ-103T]] Киевте троллейбус қозғалысын ұйымдастыру жұмыстары 1934 жылы басталды. Алғашқы троллейбус бағыты Красноармейская көшесі (Большая Васильковская) болды. 1966 жылы 12 маусымда киевтік өнертапқыш Владимир Веклич әлемдегі алғашқы троллейбус пойызын жасады. 1983 жылға қарай Киев троллейбус паркінің жартысынан астамы Владимир Веклич жүйесін пайдаланатын 296 троллейбус пойыздарында жұмыс істеді. Бүгінгі таңда жылжымалы құрам негізінен К12, ЮМЗ, ЛАЗ Е183 және 301, МАЗ-103Т және Богдан көліктерімен ұсынылған. 2000 жылы Киевте 35 троллейбус бағыты жұмыс істеді. Троллейбус желілерінің жалпы ұзындығы 324,9 шақырымды құрайды, автопарк 640 көліктен тұрады. 2006 жылдың мамыр айынан бастап троллейбус бағыттарының саны 44-ке жетті. 2010 жылғы желтоқсанда 37 бағыт жұмыс істейді. 4 троллейбус депосы жұмыс істейді.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Автобус === [[Сурет:Laz A183 A24 Kyiv Khreshchatyk.jpg|нобай|оңға|200px|Автобус ЛАЗ-А183]] Киевте тұрақты автобус қатынасының алғашқы ашылуы 1913 жылы болды. Шын мәнінде, автобус толық ауқымды жұмысын 1925 жылы бастады. Ол кезде жалғыз бағыт бойынша 2 ғана автобус жүретін. Қазір Киевте 90-ға жуық муниципалды автобус бағыты жұмыс істейді. Автобустардың саны 700 бірліктен асады. 8 автобус базасы жұмыс істейді. Киев бағыттарының көпшілігі үлкен класты автобустармен қызмет көрсетеді, олар негізінен ЛАЗ-A183 және MAЗ-203 автобустарымен ұсынылған. Бұл автобустар қаланың барлық дерлік маршруттарында кездеседі. Үлкен класты автобустар көптеген қалалық маршруттарда да кездеседі, бірақ әдетте әртүрлі бағыттар бойынша шашыраңқы болады. Мұндай автобустардың көп шоғырлануы Троещина немесе Виноградарь сияқты халық тығыз орналасқан аудандарға қызмет көрсететін №6 автобазаның бағыттарында кездеседі. Жолаушылар ағыны аз бағыттарда шағын класты автобустар пайдаланылады. Богдан А091 және Богдан А092 шағын класты автобустар, мысалы, № 2, 47, 59, 78 маршруттары.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%81|title=Киев автобусы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Маршрутты таксилер === Шағын автобустар Киевтегі қоғамдық көліктерден кем емес танымал болып саналады. Көптеген адамдар қозғалыс жылдамдығы мен қозғалыс жиілігіне байланысты көліктің осы түріне басымдылық береді. Киевтің шетінен немесе қоғамдық көлікті пайдалану ыңғайсыз қаланың шалғай аудандарынан жету қажет болғанда, жолаушыларға қажетсіз қиындықсыз тез арада діттеген жеріне жетуге микроавтобустар көмектеседі. Сондай-ақ, автобустардан, троллейбустардан және трамвайлардан айырмашылығы, Киевтің маршруттық таксилері көп мөлшерде ұсынылған, бұл көліктің осы түрімен қала бойынша жүруді өте ыңғайлы етеді.<ref>{{cite web|url=https://tripmydream.com/ukraine/kiev/local-transport|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Фуникулёр === [[Сурет:2948279 Киевский фуникулер.jpg|нобай|оңға|200px|Киев фуникулері]] Көптеген жылдар бойы Киев тұрғындары мен Украина астанасының қонақтары фуникулерды белсенді түрде пайдаланып келеді. Ерекше және өзіндік бірегей көлік жүйесі Владимирская төбесінен тез көтерілуге ​​немесе төмен түсуге мүмкіндік береді. Киев фуникулері 1905 жылы ашылды (Одессадан кейінгі Украинадағы екінші). Жолдың ұзындығы 222 м, еңісі 18-20°. Бір бағыттағы жол жүру уақыты шамамен 3 минутты алады. Жоғарғы және төменгі стансалар арасындағы биіктік айырмашылығы 75 м. Фуникулерлық трассаның жоғарғы бөлігі темірбетонды эстакадада орналасқан. Киевтік фуникулер маятникті (ең кең тараған) жұмыс схемасын пайдаланады: екі моторсыз вагондар жоғарғы станцияда орналасқан шығырға сым арқан арқылы жалғанған. Вагондардың бірінің төмен қозғалуы екінші вагонның жоғарыға симметриялы қозғалысына әкеледі. Әрбір фуникулерлық вагонда рельсті тістеуік тәрізді ұстайтын сына тәрізді авариялық тежегіш бар. Әр вагонның сиымдылығы 100 адам, оның 30 - ы отыратын орын. Фуникулёр қалалық көлік құралы ретінде де, туристік тартымдылық ретінде де белсенді қолданылады. Тәуліктік жолаушылар ағыны 10-15 мың жолаушыны құрайды.<ref>{{cite web|url=https://kak-eto-sdelano.livejournal.com/168790.html|title=Киев фуникулері қалай жұмыс істейді?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Мәдениеті == === Театрлары === Киевте 50-ге жуық театр ұжымдары жұмыс істейді. 2009 жылдың ресми деректері бойынша 31 театр бар. Оның ішінде: Т.Г.Шевченко атындағы Украинаның Ұлттық академиялық опера және балет театры, Киев қалалық балалар мен жасөспірімдерге арналған академиялық опера және балет театры, Иван Франко атындағы Ұлттық академиялық драма театры, Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры, «ПоэТ» театры, Подольдегі театр, Киев академиялық жастар театры, Киев ұлттық академиялық оперетта театры, Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры, Киев қалалық академиялық қуыршақ театры, сол жағалаудағы Киев мемлекеттік академиялық драма және комедия театры, Киев эстрадалық театры, «Күміс арал» театры. <gallery mode="packed"> Kiev Opera House 2012 01.JPG|Опера және балет театры Kiev Academic Puppet Theatre.jpg|Киев мемлекеттік академиялық театры Драматичний театр імені Івана Франка.JPG|Иван Франко атындағы драма театры Богдана Хмельницкого 5 дробь 15 Киев 2012 01.JPG|Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры Кукольный театр - panoramio (2).jpg|Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры </gallery> === Мұражайлары === '''Киев тарихы мұражайы''' — 1978 жылы құрылған. Мұражай қорында 250 мыңға жуық экспонат бар. Экспонаттардың көпшілігі - бұл қалада қазылған археологиялық материалдар. Киев тұрғындарының әр жылдардағы тұрмыстық заттар топтамалары назар аударуға тұрарлық. [[Сурет:National Art Museum of Ukraine 20190505.jpg|нобай|оңға|200px|Ұлттық өнер мұражайы]] [[Сурет:National History Museum of Ukraine.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның ұлттық тарихи мұражайы]] [[Сурет:Aerial view of memorial complex of museum of the history of Ukraine in World War II and monument to the Motherland.jpg|нобай|оңға|200px|Екінші дүниежүзілік соғыстағы Украина тарихының мұражайы]] [[Сурет:Kiev Pyrogiv Podillya 070628.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы]] '''Украинаның Ұлттық өнер мұражайы''' — Украинадағы ең үлкен өнер галереясы. Мұнда 40 мыңға жуық экспонат қойылған. Мұнда украиндық және шетелдік үздік суретшілердің картиналары, мүсіндер мен гравюралар жинағы бар. Экспонаттардың жасы Киев Русынан қазіргі заманға дейін. Мұнда ежелгі икондардың әдемі жинағы бар. Мұражайда тұрақты түрде қазіргі украин суретшілерінің жұмыстарының көрмелері өткізіліп тұрады. '''Украина Қарулы Күштерінің Орталық мұражайы''' — Украинадағы ең маңызды әскери мұражай. Мұражай 1996 жылы құрылған. Мұнда 1991 жылдан бері Украина армиясы мен флотын құрудың бүкіл тарихы сипатталған. '''Киев бекінісі''' — ХІХ ғасырда салынған қорғаныс ғимараты. Кейбір үй-жайларды Украина Қорғаныс министрлігі әлі күнге дейін әскери қоймалар ретінде пайдалануда. Патша заманында мұнда казарма, қарауыл, азық-түлік қоймалары болған, бұл ғимарат 1927 жылы мұражайға айналды. Бекіністің өзі Киевтің орталық және сәнді аудандарының бірі – Печерскде орналасқан. '''Ұлы Отан соғысы мұражайы''' — 1981 жылы ашылды. Мұнда Ұлы Отан соғысы кезіндегі әскери киімдер, майдан хаттары, мұрағаттық фотосуреттер, әскери карталар және басқа да қызықты жәдігерлер жинақталған. '''Украинаның тарихи қазыналар мұражайы''' — 1969 жылы 4 қаңтарда ашылды. Киев-Печерск лаврасының аумағында орналасқан. Онда Украинадағы алтын зергерлік бұйымдардың ең үлкен топтамаларының бірі бар. Алтын бұйымдармен қатар асыл тастардан жасалған бұйымдар да бар. '''Леся Украинка мұражайы''' — өткен ғасырдың 60-жылдарында құрылған. 1991 жылы оның мемориалдық пәтері ашылды. Мұнда ақынға тиесілі заттар, картиналар, сирек кітаптар жинақталған. Бөлек бөлмеде ақынның бүкіл өмірінен сыр шертетін жәдігерлер орналасқан. '''Николай Лысенконың үйі''' - ұлы украин композиторы өмір сүріп, қызмет еткен жер. Мұнда композитордың көзі тірісінде болған үй ортасы сақталған. '''Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы''' — Киев қаласының оңтүстік шетінде Пирогово ауданында орналасқан. Бұл 1969 жылы құрылған ашық аспан астындағы мұражай. Мұнда XVI—XX ғасырлардағы халық сәулет өнерінің 275 ғимараты – ауыл үйлері, сарайлар, шіркеулер жинақталған, мұнда украин шаруаларының 70 мыңнан астам тұрмыстық заттары сақталған, мұражай экспозициясы көптеген мұрағаттық фотосуреттермен толықтырылған. '''Украин сәндік өнерінің мемлекеттік мұражайы''' — Киев-Печерск лаврасында орналасқан. Экспонаттар 1899 жылы жинала бастады. Мұнда украиндық ұлттық кілемдер, маталар, украин кестелері, керамика және иконалар қойылған. '''«Чернобыль» ұлттық мұражайы''' — 1992 жылы ашылды. Мұнда 7000 экспонат – құпиядан шығарылған кеңестік құжаттар, Чернобыль атом электр станциясының апатқа дейінгі және одан кейінгі карталары мен фотосуреттері бар. '''Украина тарихының ұлттық мұражайы''' - Украина тарихын зерттейтін ең үлкен украин мұражайы. Старокиев тауында орналасқан. Мұнда картиналар, ұлттық украиндық киімдер, көне монеталар коллекциялары, ескі кітаптар сақталған. Мұражай қорында 800 мың экспонат бар. Бұл жерде казак хаттары мен гетмандардың хаттары да сақталған. '''Кітап және баспа мұражайы''' — Киев-Печерск Лаврасында орналасқан. Мұнда 56 мың экспонат бар. Баспа машиналары, клишелер, алғашқы баспа кітаптарының көшірмелері жинақталған. '''Киев-Печерск лавры''' — Украинадағы ең қасиетті орын. Мұнда терең зынданда әулиелердің жәдігерлері жатыр, монастырь және бірнеше белсенді шіркеулер бар. Мұнда жәдігерлер ауыр аурулардан арылуға немесе қалпына келтіруді тездетуге қабілетті. '''Мемлекеттік авиация мұражайы''' — Киевтің оңтүстік-батыс шетіндегі Жуляны әуежайының жанында орналасқан. Мұнда 70-ке жуық ұшақ пен тікұшақ бар. Мұнда жолаушылар және әскери ұшақтар жинақталған. '''Украинаның ұлттық медицина мұражайы''' — мұнда ежелгі дәуірден қазіргі заманға дейінгі украин медицинасының даму тарихы ұсынылған. Әйгілі украин дәрігерлерінің портреттері бар галерея бар.<ref>{{cite web|url=https://goldengorod.ru/kiev/#more-3331|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Білімі == ІХ ғасырдан бастап Киев Шығыс Еуропаның интеллектуалды дамуының орталығы болды. XVII ғасырдың аяғынан бастап Киев-Могилян академиясы көптеген танымал ғалымдарды даярлап шығарды. Алайда бірінші еуропалық үлгідегі заманауи университет Николай І патшаның жарлығымен Әулие Владимир атындағы Киев Императорлық университеті ретінде құрылды. [[Сурет:Universität Kiew.jpg|thumb|200px|Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық университеті.]] [[Сурет:KPI-1st building-left.jpg|thumb|200px|Украина Ұлттық техникалық университеті «КПИ»]] [[Сурет:NaUKMA plats.JPG|thumb|200px|«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті]] Бүгінде Киев – Украинадағы ірі ғылым мен білім орталықтарының бірі. Киевте халықаралық дәрежедегі университеттерді қосып алғанда, көптеген жоғары және орта білім мекемелері, соның ішінде Украинаның үш ең беделді университетттері: Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық Университеті, Украинаның «КПИ» Ұлттық техникалық Университеті және «Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті орналасқан <ref>[http://korrespondent.net/ukraine/events/844116 Корреспондент опубликовал рейтинг лучших украинских вузов " Последние события в Украине — Корреспондент]</ref>. Киевте Киевте 350 мектеп, 100-ден астам гимназиялар мен лицейлер, 70-тер шамасында Жоғары оқу орындары<ref>[http://www.mon.gov.ua/nz/28/ Список высших и средних специальных учебных заведений Киева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061014211033/http://www.mon.gov.ua/nz/28/ |date=2006-10-14 }}</ref> бар, олар: *«КПИ» Ұлттық техникалық Университеті, *Киев ұлттық экономикалық университеті, *Ұлттық көлік университеті, *Ұлттық әуе университеті, *Киев құрылыс және сәулет өнері ұлттық университеті (КИСИ), *М.П.Драгоманов атындағы Ұлттық педагоикалық университеті, *Ақпараттық-Коммуникациялық Технологиялар мемлекеттік университеті, *«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті, *Киев консерваториясы, *Жарнама институты, *Киев Ұлттық лингвистика университеті (ИНЯЗ), *Украина ғылыми Ұлттық университеті (НАНУ), *Украина биоресурстары мен табиғатты пайдалану Ұлттық университеті, *Киев ішкі істер Ұлттық университеті, *Киев көркем академиясы, *О.О.Богомолец атындағы Ұлттық медициналық университет, *Халықаралық Соломонов университеті, *Украина дене тәрбиесі және спорт Ұлттық Университеті (ИНФИЗ), *И.К.Карпенко-Каро атындағы театр, кино және теледидар Киев Ұлттық университеті, *Мәдениет және өнер Киевтік Ұлттық университеті, *Киевтік Ұлттық технология және дизайн университеті, *Киев Ұлттық тағам технологиясы университеті, *Киевтік нарық қатынасы университеті, *Киевтік Ұлттық сауда-экономикалық университет. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Киев]] [[Санат:Украинаның миллионер қалалары]] [[Санат:Украина қалалары]] 4da08d4l1eyzp7k4zu8zlscr2aukacw 3597736 3597735 2026-05-01T12:42:52Z Baobaba1984 179717 /* Атауларды өзге тілге трансляциялау негіздері. */ 3597736 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Киев |шынайы атауы = {{lang-uk|Київ}} |сурет = {{Photomontage | photo1a = Kiev Cabinet of Ministers.jpg | photo2a = P1130119-1.JPG{{!}} | photo2b = Ku02.JPG{{!}} | photo3a = Будинок із химерами, в якому жив архітектор Городецький.jpg{{!}} | photo3b = Дзвіниця собору Святої Софії в Києві, Україна.jpg | photo4a = 17-07-02-Maidan Nezalezhnosti RR74377-PANORAMA.jpg{{!}} | photo4b = | photo5a = | photo5b = | color = white | color_border = white | position = center | spacing = 2 | size = 393 | foot_montage = }} |жағдайы = Астана |ел = Украина |елтаңба = COA of Kyiv Kurovskyi.svg |ту = Flag of Kyiv Kurovskyi.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 27|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 30|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(2661299)_region:UA |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 10 аудан |басшының түрi = Мэр |басшысы = [[Виталий Владимирович Кличко|Виталий Кличко]] |құрылған уақыты = [[V ғасыр|V]]<ref name="eob">[https://www.britannica.com/place/Kiev Kiev] at [[Encyclopedia of Britannica]]</ref><ref>Tolochko, P., Ivakin, G., Vermenych, Ya. ''[http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Kyiv_mst Kiev]''. Encyclopedia of History of Ukraine.</ref>—[[X ғасыр]]<ref name="Толочко">''Толочко П. П.'' Новые археологические исследования Киева (1963—1978) // Новое в археологии Киева. — Киев, 1981.</ref><ref>[http://www.iananu.kiev.ua/archaeology/2003-1/zukerman.htm К. Цукерман. Два этапа формирования древнерусского государства]</ref><ref>{{кітап|авторы= А. В. Комар|бөлімі= Киев и Правобережное Поднепровье|тақырыбы= Русь в IX–XI веках: археологическая панорама / Rus' in 9th - 10th centuries: archaeological panorama|сілтеме= http://www.academia.edu/5028113|жауапты= Н. А. Макаров|орны= Москва; Вологда|баспасы= Древности Севера|жыл= 2012|беттері= 496|isbn= 978-5-93061-068-0}}</ref> |алғашқы дерек = V ғасырдың басы — VI ғасырдың басы |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 826,35<ref name="Ауданның үлкею">[https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya Межі Києва можуть змінитися] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191216051856/https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya |date=2019-12-16 }}</ref> немесе 847,66<ref name="гк">{{cite web |url = http://atu.gki.com.ua/atu/26 |title = Геодезия, картография және кадастрлар жайында Украина мемлекеттік қызметі |lang = uk |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150918152231/http://atu.gki.com.ua/atu/26 |archivedate = 2015-09-18 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Ең биік жері |орталығының биiктігі = 100—200 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2 967 360<ref name="1 қаңтар 2020 халық">[http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2019/ds/kn/kn_u/kn1219_u.html Чисельність населення (за оцінкою) на 1 січня 2020 року та середня чисельність у 2019 році]</ref> немесе<br> 3 703 100 |санақ жылы = 2019 |тығыздығы = 4481 |шоғырлануы = Киев агломерациясы — 4 071 000 |ұлттық құрамы = (2001 ж. санақ бойынша)<br> [[украиндар]] — 82,2 %,<br>[[орыстар]] — 13,1 %,<br>[[еврейлер]] — 0,7 %,<br>[[беларустар]] — 0,6 %,<br>[[поляктар]] — 0,3 % |конфессионалдық құрамы = православтар, католиктер, протестанттар, мұсылмандар, иудейлер |этнохороним = киевтік, киевтіктер |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +380 44 |пошта индексі = |пошта индекстері = 01000 — 06999 |автомобиль коды = AA, КА / 11, 28 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kiev |сайты = http://kmv.gov.ua/ |сайт тілі = uk | add1n = Марапаттары | add1 = {{Алтын Жұлдыз медалі|тип=қала|1965 жыл}} {{Ленин ордені|түрі=қала|1965 жыл}} {{Халықтар Достығы ордені|түрі=қала|1982 жыл}} }} '''Киев''' ({{lang-uk|Київ}} {{IPA|[ˈkɪjiu̯]}}) — [[Украина]]ның [[елорда|астанасы]] және ең ірі қаласы, батыр-қала. [[Днепр]] өзенінің бойында орналасқан. [[Киев агломерациясы]]ның орталығы болып табылады. Киев – Украинаның жеке әкімдік-аймақтық бірлігі, елдің мәдени-басқару орталығы, сол сияқты [[Киев облысы]]ның әкімшілік орталығы. Украинаның орталық бөлігінің солтүстігіне қарай орналасқан. Тұрғындары жыл сайын орта есеппен алғанда 20 мың адамға тұрақты түрде өсіп келеді.<ref>[http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 Населення Київа на 1.01.20ХХ років] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004213334/http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 |date=2013-10-04 }}</ref> Киев – халқының есебі бойынша европадағы [[Мәскеу]], [[Лондон]], [[Санкт-Петербург]], [[Берлин]] және [[Мадрид]]тен кейін алтыншы орынды иемденген. Киев [[поляндық]]тар, [[Киев Русі]]нің, және [[Киев князьдігі]]нің астанасы болған. [[1917 жыл]]ғы қарашаның 7 мен [[1918 жыл]]дың 29 сәуірі аралығында және [[1918 жыл]]дың 14 желтоқсаны мен [[1919 жыл]]дың 5 ақпаны аралығында - [[Украина Халық Республикасы]]ның астанасы, [[1918 жыл]]дың [[29 сәуір]]і мен [[14 желтоқсан]]ы аралығында – [[Украина Державасы]]ның (Ірі мемлекетінің) астанасы, [[1919 жыл]]дың [[7 қыркүйек|7 қыркүйегі]] мен [[29 желтоқсан]]ы аралығында - [[ОРҚК Киев әскери облысы]]ның орталығы, [[1934 жыл]]дың маусымынан [[1991 жыл]]дың [[24 тамыз]]ына дейінгі уақыт аралығында [[УССР]], [[1991 жыл]]дан бері – [[Украина]] астанасы. Киев – елдің алдаңғы қатарлы саяси, әлеуметтік-экономикалық, көліктік және ғылыми орталығы. Киевте үкіметтің жалпымемлекеттік органы және жергілікті өзін-өзі басқару органдары, шет мемлекеттер елшілігі, жалпымемлекеттік коммерциялық ұйымдардың және қоғамдық бірлестіктердің, сол сияқты шетел серіктестерінің Украинада жұмыс істейтін өкілдігінің көпшілігінің штаб-пәтерлері бар. Қаланың өзінің елтаңбасы мен туы бар. ІХ ғасырдан ХІІ ғасыр аралығында Киев Русінің орталығы ретіндегі тарихи өзіндік мәнінің күшімен де қаланы қазіргі уақытта да «Орыс қалаларының анасы» деп атайды. == Физико-географиялық сипаттамасы == Киев Украинаның солтүстік бөлігінде, орманды дала аймағы мен аралас орман аймағының шекарасында, [[Днепр]]дің орта ағысында (Десна сағасынан төмен), оның екі жағалауында орналасқан.<br /> Киев рельефі жазық пішінге ие: сол жағалауда – Днепр ойпаты, оң жағалауда солтүстік бөлігінде – Полесье ойпаты, оңтүстік бөлігінде – Днепр тауы. Днепрдің жоғары оң жағалауы Днепр тауының сілемдерін алып жатыр. Бұл биіктік Киев үстірті деп аталады. Жер бедері кейде көтеріліп, жекелеген биіктіктер тізбегін құраса, кейде Днепр аңғарының деңгейіне дейін төмендейді. Днепрден жоғары ең биік нүктелер (106 метр) қаланың шығыс бөлігінде, Печерск ауданында орналасқан. Бұл жерден жер бедері бірте-бірте батысқа қарай, Либид өзенінің кең аңғарларына және Крещатик және Скоморох өзектеріне түседі. Содан кейін қайтадан Бату тауына көтеріледі. Рельефтің ең төменгі нүктелері Подолда орналасқан (өзен деңгейінен небәрі 4-8 м биіктікте). Днепр және оның салалары (Десна, Припять, Березина, Почайна, Глубочица, Киянка, Либед) Орта Днепр аймағы халқының экономикалық және саяси өмірінде ұзақ уақыт бойы үлкен рөл атқарды.<ref>{{cite web|url=https://tvoyaukraina.wordpress.com/%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2/|title=Киев географиясы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Климат === Киевтің климаты қалыпты континенттік болып саналады, жазы жылы, қысы өте жұмсақ. Климаттың өзгеруіне байланысты ол теңіз климатына көбірек ұқсайды. Ең жоғары температура шілдеде, ең суық қаңтарда, орташа жылдық көрсеткіш +8,4°С. Қыста суық ауа аңғарларға түсіп, өзендердегі температураны төмендетеді. Киевте ылғалдылық айтарлықтай жоғары (жылдық көрсеткіш 75% құрайды). Қыс 90-нан 120 күнге дейін созылады (қарашаның ортасы – наурыздың аяғы). Бірақ мұнда да климаттың өзгеру тенденциясы байқалады: қаңтарға дейін айтарлықтай жылы болуы мүмкін, ал суық ауа райы наурыздың басына дейін созылуы мүмкін. Көктем – ең қысқа кезең, ол орта есеппен наурыздың ортасында басталып, мамырда аяқталады. Бұл кезеңде аяздар болуы мүмкін, олар әдетте айдың басында аяқталады - кейде олар ұзаққа созылуы мүмкін. Жаз көбінесе мамырдың ортасында/соңында басталып, қыркүйектің ортасында аяқталады. Климаттың өзгеруіне байланысты жаз біртіндеп сәуірге қарай ауысады. Орташа алғанда, жазда температура +18 градустан төмен түспейді, көлеңкеде максималды көтерілу +40 дейін мүмкін. Жазда ылғалдылық жеткілікті (65% дейін). Күз мезгілі ауа температурасының 10 °С-тан төмен түсетін кезеңі болып саналады. Қыркүйектің аяғынан қазанның ортасына дейін ауа-райы айтарлықтай жылы және құрғақ, ал айдың екінші жартысы мен қараша-желтоқсанға қарай ылғалды, жаңбырлы, бұлтты және суық.<ref>{{cite web|url=https://tut1.ru/goroda-ukrainy/55-kiev-stolica-ukrainy.html|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Атауы == === Атаудың шығу тарихы === Ескіден қалған бір сөздерде қаланың атауы [[Кия]] деген есімнен шығады дейді - аңызда айтылғандай, Киев негізін қалаған ағайынды үш жігіттің ең үлкені. Бұл аңыз бізге дейін [[ХІІ ғасыр]]дың [[«Повесть временных лет»]] шежіресімен жеткен болатын. <blockquote> ''«Была три братья,— сообщает летописец,— единому имя Кий, а другому Щек, а третьему Хорив и сестра их Лыбедь. Седяше Кий на горе, идеже ныне оувоз Бо́ричев, а Щек седяше на горе, идеже ныне зовётся Щекови́ца, а Хорив на третьей горе, от него же прозвася Хореви́ца, и створиша град, во имя брата своего старейшего и нарекоша имя ему Киев. И бяше около града лес и бор велик, и бяху ловяща зверь, бяху мужи мудры и смыслени, и нарицахуся Поляне, от них же суть Поляне в Киеве и до сего дня». Қаланың шығу тарихы турасында және тағы бір болжам бар. Днепр өзенінің өткелінде қызмет еткен жұмыскерлер (кияндықтар) оның алғашқы тұрғындары есімімен аталған. Өткел өзеннің түбіне қағып енгізген тіреулерге төселген ағаш төсеулер түрінде көрінді. «Повести временных лет» жылнамасында: «Ини же несведуще, реша, яко Кий есть перевозник. У Киева бо бяше перевоз тъгда с оноя страны Днепра — темь глаголаху: „на перевоз на Киев“»'' </blockquote> дейді… Шежіреші... мұны былай негіздейді: <blockquote> ''«Аще бы Кий перевозьник был, то не бы ходил Цесарюграду. Но се Кий княжаше в роде своём и приходившю ему к цесарю, которого не свемы, но тъкмо о сем вемы, якоже сказають, яко велику честь приял есть от цесаря, при котором ходив цесари. Идущю же ему вспять (вторично — В. Я.), приде к Дунаеви и взлюби место и сруби градък мал и хотяше сести с родъм своим и не даша ему ту близь живущии. Еже и доныне наречють дунайти „городище Киевець“. Киеви же пришедшю в свой град Киев, ту живот свой сконьча».'' </blockquote> Қала атауының шығу тарихы тұрғысындағы тағы бір қызықты нұсқасы [[Гельмольд]]ің [[«Славянская хроника»]] жазбасы береді.<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus/Gelmold/framegel1.htm ГЕЛЬМОЛЬД, СЛАВЯНСКАЯ ХРОНИКА]</ref>: <blockquote> ''«Да́ны называют Русь также Острогардом по той причине, что, будучи расположена на востоке, она изобилует всеми благами. Ее называют также Хунигардом, потому что на этих местах сначала жили гунны… …Главный город ее Хуэ»'' </blockquote> Украиналық этнограф М.В. Закревский Клавдий Птолемей айтқан «Азагариум» қазіргі Киевтің орнында орналасқан деп мәлімдеді. Ю. А. Кулаковский Птолемейлік «Метропольді» Киевпен, М. Ю. Брайчевский - «Сармен» байланыстырды. === Атауларды өзге тілге трансляциялау негіздері. === Славян тілдерінде бұл қаланың атауында кейбір жайттарда [[Кий (князь)|Кий]] есімінен сын есімнің туындауы негізінің шығуына орай, екінші жариясы едәуір түленділіп айтылады. Мысалы, қала орыс тілінде Киев деп аталады, Поляк тілінде ''Kijów'' ({{IPA|[ˈcijuf]}}), сербтер мен хорваттар тілінде — ''Kijev''т.с.с. Киев ұзақ уақыттар бойына Ресей империясының және КСРО-ның құрамында болғандықтан, қала атауы славян тілінен емес, орыс тілі: ағылшын Kiev, немісше Kiew, т.с.с. арқылы таралды. Украин үкіметі Украина тәуелсіздігін алғаннан кейін ресми құжаттарда украиндық атауы негізін орыс тілінен емес, ағылшын тілінен алатын болды.<ref>[http://ukrlit.org/transliteratsiia/ РІШЕННЯ УКРАЇНСЬКОЇ КОМІСІЇ З ПИТАНЬ ПРАВНИЧОЇ ТЕРМІНОЛОГІЇ N9 Протокол N2 від 19 квітня 1996 р.]</ref> Бұл сонымен қатар, Киевтің ағылшын нұсқасына негізделіп, нәтижесінже Kyiv сөзі пайда болды, алайда ағылшын тілдес азаматтар үшін <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/talking_point/4946456.stm Q&A: Chernobyl 20 years on] [[BBC News]] 2006/04/26</ref> үйреншікті болмағандықтан да олардың қолданысында Kiev <ref>[http://www.kiev-life.com/kyiv/kiev-or-kyiv Kiev or Kyiv] Kiev-Life.com</ref> сөзінен гөрі сирек айтылады. 2018 жылдың 2 қазанында Украина Сыртқы істер министрлігі «StratCom Ukraine» стратегиялық коммуникациялар орталығымен бірлесіп, «#CorrectUA» онлайн науқанын бастады, оның аясында шетелдік БАҚ-қа Киев қаласының (#KyivNotKiev) емлесін түзетуді сұрайды.<ref>{{Cite web|url=https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev|title=#CorrectUA – МЗС України звертається до світу – вживай #KyivNotKiev|website=Міністерство закордонних справ України|language=uk|accessdate=2018-10-02|archive-date=2020-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200907211839/https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev}}</ref> Киев қаласы үшін емле түзетулері туралы алғашқы хабарламалар пайда болды: олар мәтіндерінде Киев BBC орнына Киев деп жазады<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ Клімкін похвалився результатами кампанії МЗС: BBC пише Kyiv, не Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190215050914/https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ |date=15 лютого 2019 }} // Європейська правда, 6 жовтня 2018.</ref><ref>[https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 Kyiv not Kiev: ВВС змінює написання столиці України] {{Webarchive|url=https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 |date=14 жовтня 2019 }} // BBC, 14 жовтня 2019. {{ArchivedURL|https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939|14 жовтня 2019}} (таке правило написання столиці України в текстах, на картах та у графіках починає діяти на ВВС з 14 жовтня 2019 року)</ref> және The Guardian.<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092786/ Видання The Guardian писатиме у своїх текстах Kyiv замість Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213201917/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092786/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019.</ref> Лондон Лутон әуежайы,<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092772/ Лондонський аеропорт Лутон змінив назву Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213195854/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092772/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019.</ref> Будапешт және Таллин әуежайлары<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/14/7092846/ Аеропорти Будапешта і Таллінна виправили назву Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190214220004/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/14/7092846/ |date=14 лютого 2019 }} // Європейська правда, 14 лютого 2019</ref> және Бельгия<ref>[https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/20/7212891/ Аеропорти Бельгії виправили Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190420073550/https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/20/7212891/ |date=20 квітня 2019 }} // Українська правда, 20 квітня 2019</ref> өз атауларын Киевтен Киевке өзгертті. == Тарихы == {{main|Киев тарихы}} [[Сурет:Kiev downtown.jpg|thumb|right|Киев 19 ғ. аяғында]] Археологиялық қазбалардың көрсетуі бойынша [[Киев облысы]]ның аймағындағы тұрғындар 15 000—20 000 жыл бұрын болған екен. [[Неолит]] және [[энеолит]] ([[мыс дәуірі]]) кезеңдері [[трипольдық мәдениет]]ін көрсетеді, ескерткіштер мен мезгілдерін зерттеушілер үш кезеңге бөледі: ерте(4500—3500), орта (3500—2750) және кешірек (2750—2000 б.з.д. жж.). Оңтүстік-батыс аймақтардағы қола дәуірінің кезеңіне [[белогрудтық мәдениет]] тиесілі екен. Б.з.д. І мың жылдық - б.з. І мың жылдығының алғашқы кезеңінде [[Зарубинец мәдениеті]] солтүстік-батыс Киевтіктерге тән болды. Заманауи Киев және Киев облысының аймағындағы [[темір ғасыры]], сол сияқты, «киев мәдениеті» деп аталған және II—III ғғ., IV—V ғғ. тұсында дунайдың төменгі бөлігіндегі ормандар мен даладан [[Днепр]]дің сол жағалауына және шығыстағы Черниговтік [[черняхов археологиялық мәдениеті]]н көрсетеді. Киев аса ірі әкімшілік орталық ретінде антикалық географтардың айтуы бойынша Шығыс Еурпада (К.Птолемей және басқалары) б.з. ІІ ғасырдн бері ғұндар қожалығы кезеңінде өз қызметін бастап кеткен болатын. Әрі қарай ол бұлғар,печенег, хазарлар, қыпшақтар «сахаралық» империясы аясында динамикалық түрде дамыды. Әр түрлі зерттеулерде оның тұрғындарының арасында торктер (Ақ шіркеу - Торческ) колбягтар, бұлғарлар, печенегтер, далалықтар және басқалар бар екенін айтады. == Халқы == 2025 жылғы 1 ақпандағы жағдай бойынша Киев халқының саны 2 888 470 адамды құрайды, оның ішінде: *6 жасқа дейінгі балалар - 288 486 адам, *7 жастан 17 жасқа дейінгі жасөспірімдер (мектеп оқушылары) - 341 201 адам, *18 жастан 29 жасқа дейінгі жастар - 56, 200 адам 2 403 адам, *60 және одан жоғары жастағы қарттар – 629 686 адам, *80 жастан асқан ұзақ өмір сүрген тұрғындары – 40 439 адам.<ref>{{cite web|url=https://bdex.ru/naselenie/ukraine/kyiv/?ysclid=m7j97bewsi985062858|title=Киев халқы (Украина)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> {| class="wikitable" |+ Киев қаласындағы халық саны 2011 жылдан 2022 жылға дейін<ref>{{cite web|url=https://index.minfin.com.ua/reference/people/kiev/|title=Киев қаласындағы халық саны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-12|lang=}}</ref> |- ! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !!2020 !! 2021 !! 2022 |- | 2 799,2|| 2 814,3 || 2 845,0 || 2 868,7 || 2 888,0 || 2 906,6 || 2 925,8 || 2 934,5|| 2 950,8|| 2 967,4 || 2 962,2 ||2 962,2 |} [[Сурет:Panorama of Podil.jpg|нобай|орта|1200px|Киевтің орталық аудандарының бірінің панорамасы]] == Өнеркәсібі == Киев Украинаның ірі [[өнеркәсіп]] орталығы болып табылады. Қалада [[халық шаруашылығы]]ның көптеген салалары бар. Олар: жеңіл және тағам өнеркәсібі, полиграфия, машинажасау, металлургия, авиақұрылыс. [[Сурет:Obolon-2008.jpg|нобай|оңға|200px|"Оболонь" сыра зауыты]] [[Сурет:Завод Я. Гретера та О. Криваненка.JPG|нобай|оңға|200px|"Большевик" зауыты]] [[Сурет:11 big.jpg|нобай|оңға|200px|«Арсенал» зауыты]] [[Сурет:First Ukrainian serial production An-148.jpg|нобай|оңға|200px|Антонов атындағы ӘҒТК]] [[Сурет:Plant 410 Civil Aviation.jpg|нобай|оңға|200px|410 азаматтық авиация зауыты]] Негізгі өнеркәсіп орындары: * "Оболонь" сыра зауыты * Киев кеме жөндеу-құрылысы зауыты * Киев зергерлік зауыты * Киев дәрумендік зауыты * «Дарница» фармацевтикалық өнеркәсібі * Антонов атындағы ӘҒТК * Киев механикалық зауыты * Киев «Столичный» шампан сырасы зауыты * Киев автоматика зауыты * Киев "Большевик" зауыты * Киев «Ленинская кузня» зауыты * «Киевхимволокно» ААҚ * «АТЭК» (бұрынғы «Красный экскаватор») зауыты * Киев арнайы механика зауыты * «Росток» ЖАҚ * Киев құрылыс материалдары зауыты * ГП «Буревестник» * ООО ПТК «Агромат» * «Отис» (Киевтік лифт зауыты) ЖАҚ * 410 азаматтық авиация зауыты * Киев қазыналық механикалық зауыты * Киев жөндеу-механикалық зауыты * Киев мотоцикл зауыты * Киев «АВИАНТ» авиациялық зауыты === Экономикалық көрсеткіштер === {| class="sortable wikitable" |- ! N ! көрсеткіштер ! бірліктер ! [[2006 жыл|2006]] жылғы мәні |- | 1 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 4398,3 |- | 2 | Уд. вес в общеукраинском | % | 11,5 |- | 3 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 17573,0 |- | 4 | Уд. вес в общеукраинском | % | 39,0 |- | 5 | [[Сальдо]] [[экспорт]]-[[импорт]] | млн [[доллар США|$]] | −13174,7 |- | 6 | Капитальные инвестиции | млн [[гривна|₴]] | 29946,5 |- | 7 | Орташа айлық | [[гривна|₴]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 3250 |- | 8 | Орташа айлық | [[доллар США|$]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 406 |} Украина статистикасы мәліметтері бойынша алынды.<ref>[http://www.ukrstat.gov.ua/ Державний комітет статистики України<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> == Транспорты == Киев қаласы - ірі транспорттық торап (темір және тас жолдар,кемежай, әуежайлар). 1960 жылдан бері метрополитен жұмыс істейді. Автобус, троллейбус, трамвай жүйесі дамыған, фуникулер (тауға көтеретін жол) жұмыс істейді. === Әуе жолы === Киевте үш әуежай қызмет етеді: халықаралық [[Борисполь (аэропорт)|аэропорт Борисполь]] ( Киев шетіне қарай, Киевской облысы Борисполь қаласында), [[Жуляны (әуежай)|Киев ( Жуляны ескі атауы]] және жүк тасу [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]].[[Сурет:Kiev airport international terminal.jpg|нобай|оңға|200px|Киев әуежайы (Жулияны)]] * [[Борисполь (аэропорт)|Борисполь әуежайы]] * [[Международный аэропорт «Киев»|Жуляны әуежайы]] * [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]] (Антонов әуежайы) Сол сияқты, қаланың шетінде Святоши әуежайы орналасқан (Авиант әуежайы бәрінен бұрын "Авиант" Киев әуезауытына қызмет көрсетуге қолданылады). Сонымен бірге қаланың маңында Васильков, Узин, Белая Церковь қалаларында әскери әуежайлар орналасқан. Бірнеше рет Васильков пен Белая Церковь әуежайларын жолаушылар әуежайы ретінде жоспары талқыға салынды. Қаланың қатарында кішігірім мынадай әуежайлар орын алған: Чайка (бұрынғы ДОСААФ, парашюттік база, спорттық авиация), Бузовтық (планерлік база), Долина (спорттық авиация), Бышев, Бородянка (парашюттік база), Киев-Южный (Гребинки, сельхоз, авиация, тікұшақтар) және басқалары. === Теміржол === [[Сурет:Станция Киев-Пассажирский.jpg|нобай|оңға|200px|Киев-Пассажирский. Жалпы көрінісі]] Теміржол вокзалдары: * [[Киев-Пассажирский]] * Южный вокзал * Пригородный вокзал * Дарницкий пригородный * [[Караваевы Дачи (платформа)|Караваевы Дачи (пригородный)]] * [[Дарница (железнодорожная станция)|Дарницкий железнодорожный вокзал]] * [[Киев-Московский]] === Өзен жолы === 1823 жылы Киевте бірінші пароход пайда болды, ал 1858 жылы «Днепр және оның салалары бойынша кеме қатынасы қоғамы» құрылды. Келесі жылы Днепрде 17 пароход, ал 25 жылдан кейін олардың саны 74 болды. [[Сурет:Київський річковий вокзал.jpg|нобай|оңға|200px|Өзен вокзалы]] 1961 жылы өзен вокзалы ашылды, оның сыртқы түрі кемеге ұқсайды. Вокзал сыйымдылығы бір мезетте 550 адамды құрады. Кеңестік кезеңде өзен порты флоты жылына 4 миллионға дейін жолаушы тасымалдады. Черкассы, Запорожье және Днепропетровскіге қалаларына ракеталар мен метеорлар қатынады. 1975 жылдан бастап Днепр су электр станцияларының каскады салынғаннан кейін Киев порты транзиттік портқа айналды. Үлкен сыйымдылықтағы кемелерден жүк Днепр мен Деснаның таяз бөлігіне қызмет көрсететін флотқа берілді. Бүгінгі таңда Днепр көлік артериясы ретінде жарты ғасыр бұрынғыдай көлік артериясы емес. Жыл бойы тасымалмен айналысатын басқа компаниялар үшін өзен көлігі ыңғайсыз болды. Дегенмен, 2014 жылдан бері портқа 40 миллион гривеннен астам инвестиция салынды: кедендік кешен салынды, шеберханалар мен қоймалар қайта қалпына келтірілді, теміржол желісі қалпына келтірілді. Олар жүк тиеу алаңы мен кеңселері бар логистикалық кешен, цемент базасы терминалын салып, жүктерді өңдеуді ғана емес, контейнерлік тасымалдауды да дамытуды жоспарлап отыр. Өзен вокзалы қазір туристік бағытта дамып келеді.<ref>{{cite web|url=https://bigkyiv.com.ua/proshloe-i-budushhee-kievskogo-rechnogo-flota/|title=Киев өзен портының өткені мен болашағы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Метро === [[Сурет:Kiev metro route map ru.svg|thumb|200px|Киев метрополитенінің жүйелік кестесі 2011 жыл]] 1960 жылы ашылған Киев метросы Мәскеу мен Ленинградта метро ашылғаннан кейін Кеңес Одағында үшінші метро болды. Қазіргі уақытта метро Киевтегі ең жылдам көлік түрі болып табылады. Киев метросының он ауданды кесіп өтетін үш желісі бар, метро желілерінің жалпы ұзындығы шамамен 65 шақырымды құрайды, 52 станция және үш жерасты трансфер торабы бар. Киев метросының алты станциясы жер үстінде, жиырма станциясы үлкен тереңдікте, ал жиырма төрт станциясы таязырақ тереңдікте орналасқан. 2014 жылдан бастап метроның навигациялық жүйесінің дизайны әзірленді. Одан метро карталарының дизайнын, метро схемаларын, көліктердегі мониторларға арналған анимацияларды және ақпараттық баннерлерді көруге болады. 2019 жылы қолданыстағы 822 метро вагонының 500-і жолаушылар вагондарда орналасқан теледидарда көшелер ғана емес, сонымен қатар қоғамдық көлік аялдамалары, метроға кіретін және шығатын жерлер, жақын маңдағы орындар көрсетілді. Киев метросында 105,5 метр тереңдікте орналасқан және Еуропа мен бұрынғы КСРО елдеріндегі ең терең болып табылатын Лондон метрополитенінің типіне сәйкес салынған вестибюльі жоқ Арсеналная стансасы бар.<ref>{{cite web|url=https://www.tourister.ru/world/europe/ukraine/city/kiev/publications/487?ysclid=m7jakfo5lx513476508|title=Киев көлігі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Трамвай === Тарихтағы ең көне көлік түрі – трамвай, Киев қаласында алғаш рет 1892 жылы іске қосылды. 1913 жылға қарай 20-дан астам маршрут желісі болды. [[Сурет:Kyiv Express Tram 763 2019 G2.jpg|нобай|оңға|200px|Трамвай Pesa Twist]] 1978 жылы Киевте КСРО-да алғашқы жүрдек трамвай желісі іске қосылды. Жүрдек трамвай құрылысының жобасын Мария Савченконың жетекшілігімен «Киевпроект» мемлекеттік мекемесінің мамандары әзірледі. Жобаның бірінші кезеңі жүзеге асырылып, айналма жолдан Жеңіс алаңына дейінгі маршрут 9 шақырымды құрап, 12 бекеттен тұрды. Маршрут бойымен 2 және 3 вагонды жүрдек пойыздар жүрді. Желідегі орташа жылдамдық 28,7 км/сағ құрады. КСРО ыдырағаннан кейін жүрдек трамвай желісі нашар жағдайда болды: метро станциясы мен жол жөндеуді қажет етті. Қайта құру жұмыстары 2007 жылы басталды. Станциялар заманауи технологиялар арқылы қайта салынды. Бүгінгі таңда Киев трамвай бағыттарына 473 трамвай вагоны қызмет көрсетеді. Киевте жүретін трамвай түрлері: Tatra T3SUCS, Tatra T3R.P, Tatra T6A5 7 0, K-1M6 1 0, T3UA-3 "Kashtan", Богдан TR843 1, K-1M 8 6, Tatra K3R-N (KT3UA), Pesa Foklectron 73414 0 5. Қазіргі уақытта трамвай бұрынғы маңызын жоғалтты.<ref>{{cite web|url=https://my-kiev.com/city/interesnye-fakty-iz-istorii-kievskogo-tramvaya.html|title=Киев трамвайының тарихынан қызықты деректер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Троллейбус === [[Сурет:MAZ-103T trolley - Kiev.jpg|нобай|оңға|200px|Троллейбус MAZ-103T]] Киевте троллейбус қозғалысын ұйымдастыру жұмыстары 1934 жылы басталды. Алғашқы троллейбус бағыты Красноармейская көшесі (Большая Васильковская) болды. 1966 жылы 12 маусымда киевтік өнертапқыш Владимир Веклич әлемдегі алғашқы троллейбус пойызын жасады. 1983 жылға қарай Киев троллейбус паркінің жартысынан астамы Владимир Веклич жүйесін пайдаланатын 296 троллейбус пойыздарында жұмыс істеді. Бүгінгі таңда жылжымалы құрам негізінен К12, ЮМЗ, ЛАЗ Е183 және 301, МАЗ-103Т және Богдан көліктерімен ұсынылған. 2000 жылы Киевте 35 троллейбус бағыты жұмыс істеді. Троллейбус желілерінің жалпы ұзындығы 324,9 шақырымды құрайды, автопарк 640 көліктен тұрады. 2006 жылдың мамыр айынан бастап троллейбус бағыттарының саны 44-ке жетті. 2010 жылғы желтоқсанда 37 бағыт жұмыс істейді. 4 троллейбус депосы жұмыс істейді.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Автобус === [[Сурет:Laz A183 A24 Kyiv Khreshchatyk.jpg|нобай|оңға|200px|Автобус ЛАЗ-А183]] Киевте тұрақты автобус қатынасының алғашқы ашылуы 1913 жылы болды. Шын мәнінде, автобус толық ауқымды жұмысын 1925 жылы бастады. Ол кезде жалғыз бағыт бойынша 2 ғана автобус жүретін. Қазір Киевте 90-ға жуық муниципалды автобус бағыты жұмыс істейді. Автобустардың саны 700 бірліктен асады. 8 автобус базасы жұмыс істейді. Киев бағыттарының көпшілігі үлкен класты автобустармен қызмет көрсетеді, олар негізінен ЛАЗ-A183 және MAЗ-203 автобустарымен ұсынылған. Бұл автобустар қаланың барлық дерлік маршруттарында кездеседі. Үлкен класты автобустар көптеген қалалық маршруттарда да кездеседі, бірақ әдетте әртүрлі бағыттар бойынша шашыраңқы болады. Мұндай автобустардың көп шоғырлануы Троещина немесе Виноградарь сияқты халық тығыз орналасқан аудандарға қызмет көрсететін №6 автобазаның бағыттарында кездеседі. Жолаушылар ағыны аз бағыттарда шағын класты автобустар пайдаланылады. Богдан А091 және Богдан А092 шағын класты автобустар, мысалы, № 2, 47, 59, 78 маршруттары.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%81|title=Киев автобусы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Маршрутты таксилер === Шағын автобустар Киевтегі қоғамдық көліктерден кем емес танымал болып саналады. Көптеген адамдар қозғалыс жылдамдығы мен қозғалыс жиілігіне байланысты көліктің осы түріне басымдылық береді. Киевтің шетінен немесе қоғамдық көлікті пайдалану ыңғайсыз қаланың шалғай аудандарынан жету қажет болғанда, жолаушыларға қажетсіз қиындықсыз тез арада діттеген жеріне жетуге микроавтобустар көмектеседі. Сондай-ақ, автобустардан, троллейбустардан және трамвайлардан айырмашылығы, Киевтің маршруттық таксилері көп мөлшерде ұсынылған, бұл көліктің осы түрімен қала бойынша жүруді өте ыңғайлы етеді.<ref>{{cite web|url=https://tripmydream.com/ukraine/kiev/local-transport|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Фуникулёр === [[Сурет:2948279 Киевский фуникулер.jpg|нобай|оңға|200px|Киев фуникулері]] Көптеген жылдар бойы Киев тұрғындары мен Украина астанасының қонақтары фуникулерды белсенді түрде пайдаланып келеді. Ерекше және өзіндік бірегей көлік жүйесі Владимирская төбесінен тез көтерілуге ​​немесе төмен түсуге мүмкіндік береді. Киев фуникулері 1905 жылы ашылды (Одессадан кейінгі Украинадағы екінші). Жолдың ұзындығы 222 м, еңісі 18-20°. Бір бағыттағы жол жүру уақыты шамамен 3 минутты алады. Жоғарғы және төменгі стансалар арасындағы биіктік айырмашылығы 75 м. Фуникулерлық трассаның жоғарғы бөлігі темірбетонды эстакадада орналасқан. Киевтік фуникулер маятникті (ең кең тараған) жұмыс схемасын пайдаланады: екі моторсыз вагондар жоғарғы станцияда орналасқан шығырға сым арқан арқылы жалғанған. Вагондардың бірінің төмен қозғалуы екінші вагонның жоғарыға симметриялы қозғалысына әкеледі. Әрбір фуникулерлық вагонда рельсті тістеуік тәрізді ұстайтын сына тәрізді авариялық тежегіш бар. Әр вагонның сиымдылығы 100 адам, оның 30 - ы отыратын орын. Фуникулёр қалалық көлік құралы ретінде де, туристік тартымдылық ретінде де белсенді қолданылады. Тәуліктік жолаушылар ағыны 10-15 мың жолаушыны құрайды.<ref>{{cite web|url=https://kak-eto-sdelano.livejournal.com/168790.html|title=Киев фуникулері қалай жұмыс істейді?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Мәдениеті == === Театрлары === Киевте 50-ге жуық театр ұжымдары жұмыс істейді. 2009 жылдың ресми деректері бойынша 31 театр бар. Оның ішінде: Т.Г.Шевченко атындағы Украинаның Ұлттық академиялық опера және балет театры, Киев қалалық балалар мен жасөспірімдерге арналған академиялық опера және балет театры, Иван Франко атындағы Ұлттық академиялық драма театры, Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры, «ПоэТ» театры, Подольдегі театр, Киев академиялық жастар театры, Киев ұлттық академиялық оперетта театры, Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры, Киев қалалық академиялық қуыршақ театры, сол жағалаудағы Киев мемлекеттік академиялық драма және комедия театры, Киев эстрадалық театры, «Күміс арал» театры. <gallery mode="packed"> Kiev Opera House 2012 01.JPG|Опера және балет театры Kiev Academic Puppet Theatre.jpg|Киев мемлекеттік академиялық театры Драматичний театр імені Івана Франка.JPG|Иван Франко атындағы драма театры Богдана Хмельницкого 5 дробь 15 Киев 2012 01.JPG|Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры Кукольный театр - panoramio (2).jpg|Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры </gallery> === Мұражайлары === '''Киев тарихы мұражайы''' — 1978 жылы құрылған. Мұражай қорында 250 мыңға жуық экспонат бар. Экспонаттардың көпшілігі - бұл қалада қазылған археологиялық материалдар. Киев тұрғындарының әр жылдардағы тұрмыстық заттар топтамалары назар аударуға тұрарлық. [[Сурет:National Art Museum of Ukraine 20190505.jpg|нобай|оңға|200px|Ұлттық өнер мұражайы]] [[Сурет:National History Museum of Ukraine.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның ұлттық тарихи мұражайы]] [[Сурет:Aerial view of memorial complex of museum of the history of Ukraine in World War II and monument to the Motherland.jpg|нобай|оңға|200px|Екінші дүниежүзілік соғыстағы Украина тарихының мұражайы]] [[Сурет:Kiev Pyrogiv Podillya 070628.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы]] '''Украинаның Ұлттық өнер мұражайы''' — Украинадағы ең үлкен өнер галереясы. Мұнда 40 мыңға жуық экспонат қойылған. Мұнда украиндық және шетелдік үздік суретшілердің картиналары, мүсіндер мен гравюралар жинағы бар. Экспонаттардың жасы Киев Русынан қазіргі заманға дейін. Мұнда ежелгі икондардың әдемі жинағы бар. Мұражайда тұрақты түрде қазіргі украин суретшілерінің жұмыстарының көрмелері өткізіліп тұрады. '''Украина Қарулы Күштерінің Орталық мұражайы''' — Украинадағы ең маңызды әскери мұражай. Мұражай 1996 жылы құрылған. Мұнда 1991 жылдан бері Украина армиясы мен флотын құрудың бүкіл тарихы сипатталған. '''Киев бекінісі''' — ХІХ ғасырда салынған қорғаныс ғимараты. Кейбір үй-жайларды Украина Қорғаныс министрлігі әлі күнге дейін әскери қоймалар ретінде пайдалануда. Патша заманында мұнда казарма, қарауыл, азық-түлік қоймалары болған, бұл ғимарат 1927 жылы мұражайға айналды. Бекіністің өзі Киевтің орталық және сәнді аудандарының бірі – Печерскде орналасқан. '''Ұлы Отан соғысы мұражайы''' — 1981 жылы ашылды. Мұнда Ұлы Отан соғысы кезіндегі әскери киімдер, майдан хаттары, мұрағаттық фотосуреттер, әскери карталар және басқа да қызықты жәдігерлер жинақталған. '''Украинаның тарихи қазыналар мұражайы''' — 1969 жылы 4 қаңтарда ашылды. Киев-Печерск лаврасының аумағында орналасқан. Онда Украинадағы алтын зергерлік бұйымдардың ең үлкен топтамаларының бірі бар. Алтын бұйымдармен қатар асыл тастардан жасалған бұйымдар да бар. '''Леся Украинка мұражайы''' — өткен ғасырдың 60-жылдарында құрылған. 1991 жылы оның мемориалдық пәтері ашылды. Мұнда ақынға тиесілі заттар, картиналар, сирек кітаптар жинақталған. Бөлек бөлмеде ақынның бүкіл өмірінен сыр шертетін жәдігерлер орналасқан. '''Николай Лысенконың үйі''' - ұлы украин композиторы өмір сүріп, қызмет еткен жер. Мұнда композитордың көзі тірісінде болған үй ортасы сақталған. '''Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы''' — Киев қаласының оңтүстік шетінде Пирогово ауданында орналасқан. Бұл 1969 жылы құрылған ашық аспан астындағы мұражай. Мұнда XVI—XX ғасырлардағы халық сәулет өнерінің 275 ғимараты – ауыл үйлері, сарайлар, шіркеулер жинақталған, мұнда украин шаруаларының 70 мыңнан астам тұрмыстық заттары сақталған, мұражай экспозициясы көптеген мұрағаттық фотосуреттермен толықтырылған. '''Украин сәндік өнерінің мемлекеттік мұражайы''' — Киев-Печерск лаврасында орналасқан. Экспонаттар 1899 жылы жинала бастады. Мұнда украиндық ұлттық кілемдер, маталар, украин кестелері, керамика және иконалар қойылған. '''«Чернобыль» ұлттық мұражайы''' — 1992 жылы ашылды. Мұнда 7000 экспонат – құпиядан шығарылған кеңестік құжаттар, Чернобыль атом электр станциясының апатқа дейінгі және одан кейінгі карталары мен фотосуреттері бар. '''Украина тарихының ұлттық мұражайы''' - Украина тарихын зерттейтін ең үлкен украин мұражайы. Старокиев тауында орналасқан. Мұнда картиналар, ұлттық украиндық киімдер, көне монеталар коллекциялары, ескі кітаптар сақталған. Мұражай қорында 800 мың экспонат бар. Бұл жерде казак хаттары мен гетмандардың хаттары да сақталған. '''Кітап және баспа мұражайы''' — Киев-Печерск Лаврасында орналасқан. Мұнда 56 мың экспонат бар. Баспа машиналары, клишелер, алғашқы баспа кітаптарының көшірмелері жинақталған. '''Киев-Печерск лавры''' — Украинадағы ең қасиетті орын. Мұнда терең зынданда әулиелердің жәдігерлері жатыр, монастырь және бірнеше белсенді шіркеулер бар. Мұнда жәдігерлер ауыр аурулардан арылуға немесе қалпына келтіруді тездетуге қабілетті. '''Мемлекеттік авиация мұражайы''' — Киевтің оңтүстік-батыс шетіндегі Жуляны әуежайының жанында орналасқан. Мұнда 70-ке жуық ұшақ пен тікұшақ бар. Мұнда жолаушылар және әскери ұшақтар жинақталған. '''Украинаның ұлттық медицина мұражайы''' — мұнда ежелгі дәуірден қазіргі заманға дейінгі украин медицинасының даму тарихы ұсынылған. Әйгілі украин дәрігерлерінің портреттері бар галерея бар.<ref>{{cite web|url=https://goldengorod.ru/kiev/#more-3331|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Білімі == ІХ ғасырдан бастап Киев Шығыс Еуропаның интеллектуалды дамуының орталығы болды. XVII ғасырдың аяғынан бастап Киев-Могилян академиясы көптеген танымал ғалымдарды даярлап шығарды. Алайда бірінші еуропалық үлгідегі заманауи университет Николай І патшаның жарлығымен Әулие Владимир атындағы Киев Императорлық университеті ретінде құрылды. [[Сурет:Universität Kiew.jpg|thumb|200px|Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық университеті.]] [[Сурет:KPI-1st building-left.jpg|thumb|200px|Украина Ұлттық техникалық университеті «КПИ»]] [[Сурет:NaUKMA plats.JPG|thumb|200px|«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті]] Бүгінде Киев – Украинадағы ірі ғылым мен білім орталықтарының бірі. Киевте халықаралық дәрежедегі университеттерді қосып алғанда, көптеген жоғары және орта білім мекемелері, соның ішінде Украинаның үш ең беделді университетттері: Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық Университеті, Украинаның «КПИ» Ұлттық техникалық Университеті және «Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті орналасқан <ref>[http://korrespondent.net/ukraine/events/844116 Корреспондент опубликовал рейтинг лучших украинских вузов " Последние события в Украине — Корреспондент]</ref>. Киевте Киевте 350 мектеп, 100-ден астам гимназиялар мен лицейлер, 70-тер шамасында Жоғары оқу орындары<ref>[http://www.mon.gov.ua/nz/28/ Список высших и средних специальных учебных заведений Киева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061014211033/http://www.mon.gov.ua/nz/28/ |date=2006-10-14 }}</ref> бар, олар: *«КПИ» Ұлттық техникалық Университеті, *Киев ұлттық экономикалық университеті, *Ұлттық көлік университеті, *Ұлттық әуе университеті, *Киев құрылыс және сәулет өнері ұлттық университеті (КИСИ), *М.П.Драгоманов атындағы Ұлттық педагоикалық университеті, *Ақпараттық-Коммуникациялық Технологиялар мемлекеттік университеті, *«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті, *Киев консерваториясы, *Жарнама институты, *Киев Ұлттық лингвистика университеті (ИНЯЗ), *Украина ғылыми Ұлттық университеті (НАНУ), *Украина биоресурстары мен табиғатты пайдалану Ұлттық университеті, *Киев ішкі істер Ұлттық университеті, *Киев көркем академиясы, *О.О.Богомолец атындағы Ұлттық медициналық университет, *Халықаралық Соломонов университеті, *Украина дене тәрбиесі және спорт Ұлттық Университеті (ИНФИЗ), *И.К.Карпенко-Каро атындағы театр, кино және теледидар Киев Ұлттық университеті, *Мәдениет және өнер Киевтік Ұлттық университеті, *Киевтік Ұлттық технология және дизайн университеті, *Киев Ұлттық тағам технологиясы университеті, *Киевтік нарық қатынасы университеті, *Киевтік Ұлттық сауда-экономикалық университет. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Киев]] [[Санат:Украинаның миллионер қалалары]] [[Санат:Украина қалалары]] 80hq01t5awm4k1yh6tg5c0vrw146ya7 3597738 3597736 2026-05-01T12:46:02Z Baobaba1984 179717 /* Атауларды өзге тілге трансляциялау негіздері. */ 3597738 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Киев |шынайы атауы = {{lang-uk|Київ}} |сурет = {{Photomontage | photo1a = Kiev Cabinet of Ministers.jpg | photo2a = P1130119-1.JPG{{!}} | photo2b = Ku02.JPG{{!}} | photo3a = Будинок із химерами, в якому жив архітектор Городецький.jpg{{!}} | photo3b = Дзвіниця собору Святої Софії в Києві, Україна.jpg | photo4a = 17-07-02-Maidan Nezalezhnosti RR74377-PANORAMA.jpg{{!}} | photo4b = | photo5a = | photo5b = | color = white | color_border = white | position = center | spacing = 2 | size = 393 | foot_montage = }} |жағдайы = Астана |ел = Украина |елтаңба = COA of Kyiv Kurovskyi.svg |ту = Flag of Kyiv Kurovskyi.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 27|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 30|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(2661299)_region:UA |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 10 аудан |басшының түрi = Мэр |басшысы = [[Виталий Владимирович Кличко|Виталий Кличко]] |құрылған уақыты = [[V ғасыр|V]]<ref name="eob">[https://www.britannica.com/place/Kiev Kiev] at [[Encyclopedia of Britannica]]</ref><ref>Tolochko, P., Ivakin, G., Vermenych, Ya. ''[http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Kyiv_mst Kiev]''. Encyclopedia of History of Ukraine.</ref>—[[X ғасыр]]<ref name="Толочко">''Толочко П. П.'' Новые археологические исследования Киева (1963—1978) // Новое в археологии Киева. — Киев, 1981.</ref><ref>[http://www.iananu.kiev.ua/archaeology/2003-1/zukerman.htm К. Цукерман. Два этапа формирования древнерусского государства]</ref><ref>{{кітап|авторы= А. В. Комар|бөлімі= Киев и Правобережное Поднепровье|тақырыбы= Русь в IX–XI веках: археологическая панорама / Rus' in 9th - 10th centuries: archaeological panorama|сілтеме= http://www.academia.edu/5028113|жауапты= Н. А. Макаров|орны= Москва; Вологда|баспасы= Древности Севера|жыл= 2012|беттері= 496|isbn= 978-5-93061-068-0}}</ref> |алғашқы дерек = V ғасырдың басы — VI ғасырдың басы |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 826,35<ref name="Ауданның үлкею">[https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya Межі Києва можуть змінитися] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191216051856/https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya |date=2019-12-16 }}</ref> немесе 847,66<ref name="гк">{{cite web |url = http://atu.gki.com.ua/atu/26 |title = Геодезия, картография және кадастрлар жайында Украина мемлекеттік қызметі |lang = uk |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150918152231/http://atu.gki.com.ua/atu/26 |archivedate = 2015-09-18 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Ең биік жері |орталығының биiктігі = 100—200 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2 967 360<ref name="1 қаңтар 2020 халық">[http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2019/ds/kn/kn_u/kn1219_u.html Чисельність населення (за оцінкою) на 1 січня 2020 року та середня чисельність у 2019 році]</ref> немесе<br> 3 703 100 |санақ жылы = 2019 |тығыздығы = 4481 |шоғырлануы = Киев агломерациясы — 4 071 000 |ұлттық құрамы = (2001 ж. санақ бойынша)<br> [[украиндар]] — 82,2 %,<br>[[орыстар]] — 13,1 %,<br>[[еврейлер]] — 0,7 %,<br>[[беларустар]] — 0,6 %,<br>[[поляктар]] — 0,3 % |конфессионалдық құрамы = православтар, католиктер, протестанттар, мұсылмандар, иудейлер |этнохороним = киевтік, киевтіктер |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +380 44 |пошта индексі = |пошта индекстері = 01000 — 06999 |автомобиль коды = AA, КА / 11, 28 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kiev |сайты = http://kmv.gov.ua/ |сайт тілі = uk | add1n = Марапаттары | add1 = {{Алтын Жұлдыз медалі|тип=қала|1965 жыл}} {{Ленин ордені|түрі=қала|1965 жыл}} {{Халықтар Достығы ордені|түрі=қала|1982 жыл}} }} '''Киев''' ({{lang-uk|Київ}} {{IPA|[ˈkɪjiu̯]}}) — [[Украина]]ның [[елорда|астанасы]] және ең ірі қаласы, батыр-қала. [[Днепр]] өзенінің бойында орналасқан. [[Киев агломерациясы]]ның орталығы болып табылады. Киев – Украинаның жеке әкімдік-аймақтық бірлігі, елдің мәдени-басқару орталығы, сол сияқты [[Киев облысы]]ның әкімшілік орталығы. Украинаның орталық бөлігінің солтүстігіне қарай орналасқан. Тұрғындары жыл сайын орта есеппен алғанда 20 мың адамға тұрақты түрде өсіп келеді.<ref>[http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 Населення Київа на 1.01.20ХХ років] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004213334/http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 |date=2013-10-04 }}</ref> Киев – халқының есебі бойынша европадағы [[Мәскеу]], [[Лондон]], [[Санкт-Петербург]], [[Берлин]] және [[Мадрид]]тен кейін алтыншы орынды иемденген. Киев [[поляндық]]тар, [[Киев Русі]]нің, және [[Киев князьдігі]]нің астанасы болған. [[1917 жыл]]ғы қарашаның 7 мен [[1918 жыл]]дың 29 сәуірі аралығында және [[1918 жыл]]дың 14 желтоқсаны мен [[1919 жыл]]дың 5 ақпаны аралығында - [[Украина Халық Республикасы]]ның астанасы, [[1918 жыл]]дың [[29 сәуір]]і мен [[14 желтоқсан]]ы аралығында – [[Украина Державасы]]ның (Ірі мемлекетінің) астанасы, [[1919 жыл]]дың [[7 қыркүйек|7 қыркүйегі]] мен [[29 желтоқсан]]ы аралығында - [[ОРҚК Киев әскери облысы]]ның орталығы, [[1934 жыл]]дың маусымынан [[1991 жыл]]дың [[24 тамыз]]ына дейінгі уақыт аралығында [[УССР]], [[1991 жыл]]дан бері – [[Украина]] астанасы. Киев – елдің алдаңғы қатарлы саяси, әлеуметтік-экономикалық, көліктік және ғылыми орталығы. Киевте үкіметтің жалпымемлекеттік органы және жергілікті өзін-өзі басқару органдары, шет мемлекеттер елшілігі, жалпымемлекеттік коммерциялық ұйымдардың және қоғамдық бірлестіктердің, сол сияқты шетел серіктестерінің Украинада жұмыс істейтін өкілдігінің көпшілігінің штаб-пәтерлері бар. Қаланың өзінің елтаңбасы мен туы бар. ІХ ғасырдан ХІІ ғасыр аралығында Киев Русінің орталығы ретіндегі тарихи өзіндік мәнінің күшімен де қаланы қазіргі уақытта да «Орыс қалаларының анасы» деп атайды. == Физико-географиялық сипаттамасы == Киев Украинаның солтүстік бөлігінде, орманды дала аймағы мен аралас орман аймағының шекарасында, [[Днепр]]дің орта ағысында (Десна сағасынан төмен), оның екі жағалауында орналасқан.<br /> Киев рельефі жазық пішінге ие: сол жағалауда – Днепр ойпаты, оң жағалауда солтүстік бөлігінде – Полесье ойпаты, оңтүстік бөлігінде – Днепр тауы. Днепрдің жоғары оң жағалауы Днепр тауының сілемдерін алып жатыр. Бұл биіктік Киев үстірті деп аталады. Жер бедері кейде көтеріліп, жекелеген биіктіктер тізбегін құраса, кейде Днепр аңғарының деңгейіне дейін төмендейді. Днепрден жоғары ең биік нүктелер (106 метр) қаланың шығыс бөлігінде, Печерск ауданында орналасқан. Бұл жерден жер бедері бірте-бірте батысқа қарай, Либид өзенінің кең аңғарларына және Крещатик және Скоморох өзектеріне түседі. Содан кейін қайтадан Бату тауына көтеріледі. Рельефтің ең төменгі нүктелері Подолда орналасқан (өзен деңгейінен небәрі 4-8 м биіктікте). Днепр және оның салалары (Десна, Припять, Березина, Почайна, Глубочица, Киянка, Либед) Орта Днепр аймағы халқының экономикалық және саяси өмірінде ұзақ уақыт бойы үлкен рөл атқарды.<ref>{{cite web|url=https://tvoyaukraina.wordpress.com/%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2/|title=Киев географиясы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Климат === Киевтің климаты қалыпты континенттік болып саналады, жазы жылы, қысы өте жұмсақ. Климаттың өзгеруіне байланысты ол теңіз климатына көбірек ұқсайды. Ең жоғары температура шілдеде, ең суық қаңтарда, орташа жылдық көрсеткіш +8,4°С. Қыста суық ауа аңғарларға түсіп, өзендердегі температураны төмендетеді. Киевте ылғалдылық айтарлықтай жоғары (жылдық көрсеткіш 75% құрайды). Қыс 90-нан 120 күнге дейін созылады (қарашаның ортасы – наурыздың аяғы). Бірақ мұнда да климаттың өзгеру тенденциясы байқалады: қаңтарға дейін айтарлықтай жылы болуы мүмкін, ал суық ауа райы наурыздың басына дейін созылуы мүмкін. Көктем – ең қысқа кезең, ол орта есеппен наурыздың ортасында басталып, мамырда аяқталады. Бұл кезеңде аяздар болуы мүмкін, олар әдетте айдың басында аяқталады - кейде олар ұзаққа созылуы мүмкін. Жаз көбінесе мамырдың ортасында/соңында басталып, қыркүйектің ортасында аяқталады. Климаттың өзгеруіне байланысты жаз біртіндеп сәуірге қарай ауысады. Орташа алғанда, жазда температура +18 градустан төмен түспейді, көлеңкеде максималды көтерілу +40 дейін мүмкін. Жазда ылғалдылық жеткілікті (65% дейін). Күз мезгілі ауа температурасының 10 °С-тан төмен түсетін кезеңі болып саналады. Қыркүйектің аяғынан қазанның ортасына дейін ауа-райы айтарлықтай жылы және құрғақ, ал айдың екінші жартысы мен қараша-желтоқсанға қарай ылғалды, жаңбырлы, бұлтты және суық.<ref>{{cite web|url=https://tut1.ru/goroda-ukrainy/55-kiev-stolica-ukrainy.html|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Атауы == === Атаудың шығу тарихы === Ескіден қалған бір сөздерде қаланың атауы [[Кия]] деген есімнен шығады дейді - аңызда айтылғандай, Киев негізін қалаған ағайынды үш жігіттің ең үлкені. Бұл аңыз бізге дейін [[ХІІ ғасыр]]дың [[«Повесть временных лет»]] шежіресімен жеткен болатын. <blockquote> ''«Была три братья,— сообщает летописец,— единому имя Кий, а другому Щек, а третьему Хорив и сестра их Лыбедь. Седяше Кий на горе, идеже ныне оувоз Бо́ричев, а Щек седяше на горе, идеже ныне зовётся Щекови́ца, а Хорив на третьей горе, от него же прозвася Хореви́ца, и створиша град, во имя брата своего старейшего и нарекоша имя ему Киев. И бяше около града лес и бор велик, и бяху ловяща зверь, бяху мужи мудры и смыслени, и нарицахуся Поляне, от них же суть Поляне в Киеве и до сего дня». Қаланың шығу тарихы турасында және тағы бір болжам бар. Днепр өзенінің өткелінде қызмет еткен жұмыскерлер (кияндықтар) оның алғашқы тұрғындары есімімен аталған. Өткел өзеннің түбіне қағып енгізген тіреулерге төселген ағаш төсеулер түрінде көрінді. «Повести временных лет» жылнамасында: «Ини же несведуще, реша, яко Кий есть перевозник. У Киева бо бяше перевоз тъгда с оноя страны Днепра — темь глаголаху: „на перевоз на Киев“»'' </blockquote> дейді… Шежіреші... мұны былай негіздейді: <blockquote> ''«Аще бы Кий перевозьник был, то не бы ходил Цесарюграду. Но се Кий княжаше в роде своём и приходившю ему к цесарю, которого не свемы, но тъкмо о сем вемы, якоже сказають, яко велику честь приял есть от цесаря, при котором ходив цесари. Идущю же ему вспять (вторично — В. Я.), приде к Дунаеви и взлюби место и сруби градък мал и хотяше сести с родъм своим и не даша ему ту близь живущии. Еже и доныне наречють дунайти „городище Киевець“. Киеви же пришедшю в свой град Киев, ту живот свой сконьча».'' </blockquote> Қала атауының шығу тарихы тұрғысындағы тағы бір қызықты нұсқасы [[Гельмольд]]ің [[«Славянская хроника»]] жазбасы береді.<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus/Gelmold/framegel1.htm ГЕЛЬМОЛЬД, СЛАВЯНСКАЯ ХРОНИКА]</ref>: <blockquote> ''«Да́ны называют Русь также Острогардом по той причине, что, будучи расположена на востоке, она изобилует всеми благами. Ее называют также Хунигардом, потому что на этих местах сначала жили гунны… …Главный город ее Хуэ»'' </blockquote> Украиналық этнограф М.В. Закревский Клавдий Птолемей айтқан «Азагариум» қазіргі Киевтің орнында орналасқан деп мәлімдеді. Ю. А. Кулаковский Птолемейлік «Метропольді» Киевпен, М. Ю. Брайчевский - «Сармен» байланыстырды. === Атауларды өзге тілге трансляциялау негіздері. === Славян тілдерінде бұл қаланың атауында кейбір жайттарда [[Кий (князь)|Кий]] есімінен сын есімнің туындауы негізінің шығуына орай, екінші жариясы едәуір түленділіп айтылады. Мысалы, қала орыс тілінде Киев деп аталады, Поляк тілінде ''Kijów'' ({{IPA|[ˈcijuf]}}), сербтер мен хорваттар тілінде — ''Kijev''т.с.с. Киев ұзақ уақыттар бойына Ресей империясының және КСРО-ның құрамында болғандықтан, қала атауы славян тілінен емес, орыс тілі: ағылшын Kiev, немісше Kiew, т.с.с. арқылы таралды. Украин үкіметі Украина тәуелсіздігін алғаннан кейін ресми құжаттарда украиндық атауы негізін орыс тілінен емес, ағылшын тілінен алатын болды.<ref>[http://ukrlit.org/transliteratsiia/ РІШЕННЯ УКРАЇНСЬКОЇ КОМІСІЇ З ПИТАНЬ ПРАВНИЧОЇ ТЕРМІНОЛОГІЇ N9 Протокол N2 від 19 квітня 1996 р.]</ref> Бұл сонымен қатар, Киевтің ағылшын нұсқасына негізделіп, нәтижесінже Kyiv сөзі пайда болды, алайда ағылшын тілдес азаматтар үшін <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/talking_point/4946456.stm Q&A: Chernobyl 20 years on] [[BBC News]] 2006/04/26</ref> үйреншікті болмағандықтан да олардың қолданысында Kiev <ref>[http://www.kiev-life.com/kyiv/kiev-or-kyiv Kiev or Kyiv] Kiev-Life.com</ref> сөзінен гөрі сирек айтылады. 2018 жылдың 2 қазанында Украина Сыртқы істер министрлігі «StratCom Ukraine» стратегиялық коммуникациялар орталығымен бірлесіп, «#CorrectUA» онлайн науқанын бастады, оның аясында шетелдік БАҚ-қа Киев қаласының (#KyivNotKiev) емлесін түзетуді сұрайды.<ref>{{Cite web|url=https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev|title=#CorrectUA – МЗС України звертається до світу – вживай #KyivNotKiev|website=Міністерство закордонних справ України|language=uk|accessdate=2018-10-02|archive-date=2020-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200907211839/https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev}}</ref> Киев қаласы үшін емле түзетулері туралы алғашқы хабарламалар пайда болды: олар мәтіндерінде Киев BBC орнына Киев деп жазады<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ Клімкін похвалився результатами кампанії МЗС: BBC пише Kyiv, не Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190215050914/https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ |date=15 лютого 2019 }} // Європейська правда, 6 жовтня 2018.</ref><ref>[https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 Kyiv not Kiev: ВВС змінює написання столиці України] {{Webarchive|url=https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 |date=14 жовтня 2019 }} // BBC, 14 жовтня 2019. {{ArchivedURL|https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939|14 жовтня 2019}} (таке правило написання столиці України в текстах, на картах та у графіках починає діяти на ВВС з 14 жовтня 2019 року)</ref> және The Guardian.<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092786/ Видання The Guardian писатиме у своїх текстах Kyiv замість Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213201917/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092786/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019.</ref> Лондон Лутон әуежайы,<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092772/ Лондонський аеропорт Лутон змінив назву Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213195854/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092772/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019.</ref> Будапешт және Таллин әуежайлары<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/14/7092846/ Аеропорти Будапешта і Таллінна виправили назву Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190214220004/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/14/7092846/ |date=14 лютого 2019 }} // Європейська правда, 14 лютого 2019</ref> және Бельгия<ref>[https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/20/7212891/ Аеропорти Бельгії виправили Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190420073550/https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/20/7212891/ |date=20 квітня 2019 }} // Українська правда, 20 квітня 2019</ref> өз атауларын Киевтен Киевке өзгертті. Сонымен қатар, украиналық UIA әуе компаниясы бастапқыда Киев атауын Киевке өзгертуден бас тартты, себебі Киев Халықаралық әуе көлігі қауымдастығының IATA ресми транслитерациясы болып табылады.<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092778/ МАУ відмовилась змінити Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213202512/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092778/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019</ref> == Тарихы == {{main|Киев тарихы}} [[Сурет:Kiev downtown.jpg|thumb|right|Киев 19 ғ. аяғында]] Археологиялық қазбалардың көрсетуі бойынша [[Киев облысы]]ның аймағындағы тұрғындар 15 000—20 000 жыл бұрын болған екен. [[Неолит]] және [[энеолит]] ([[мыс дәуірі]]) кезеңдері [[трипольдық мәдениет]]ін көрсетеді, ескерткіштер мен мезгілдерін зерттеушілер үш кезеңге бөледі: ерте(4500—3500), орта (3500—2750) және кешірек (2750—2000 б.з.д. жж.). Оңтүстік-батыс аймақтардағы қола дәуірінің кезеңіне [[белогрудтық мәдениет]] тиесілі екен. Б.з.д. І мың жылдық - б.з. І мың жылдығының алғашқы кезеңінде [[Зарубинец мәдениеті]] солтүстік-батыс Киевтіктерге тән болды. Заманауи Киев және Киев облысының аймағындағы [[темір ғасыры]], сол сияқты, «киев мәдениеті» деп аталған және II—III ғғ., IV—V ғғ. тұсында дунайдың төменгі бөлігіндегі ормандар мен даладан [[Днепр]]дің сол жағалауына және шығыстағы Черниговтік [[черняхов археологиялық мәдениеті]]н көрсетеді. Киев аса ірі әкімшілік орталық ретінде антикалық географтардың айтуы бойынша Шығыс Еурпада (К.Птолемей және басқалары) б.з. ІІ ғасырдн бері ғұндар қожалығы кезеңінде өз қызметін бастап кеткен болатын. Әрі қарай ол бұлғар,печенег, хазарлар, қыпшақтар «сахаралық» империясы аясында динамикалық түрде дамыды. Әр түрлі зерттеулерде оның тұрғындарының арасында торктер (Ақ шіркеу - Торческ) колбягтар, бұлғарлар, печенегтер, далалықтар және басқалар бар екенін айтады. == Халқы == 2025 жылғы 1 ақпандағы жағдай бойынша Киев халқының саны 2 888 470 адамды құрайды, оның ішінде: *6 жасқа дейінгі балалар - 288 486 адам, *7 жастан 17 жасқа дейінгі жасөспірімдер (мектеп оқушылары) - 341 201 адам, *18 жастан 29 жасқа дейінгі жастар - 56, 200 адам 2 403 адам, *60 және одан жоғары жастағы қарттар – 629 686 адам, *80 жастан асқан ұзақ өмір сүрген тұрғындары – 40 439 адам.<ref>{{cite web|url=https://bdex.ru/naselenie/ukraine/kyiv/?ysclid=m7j97bewsi985062858|title=Киев халқы (Украина)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> {| class="wikitable" |+ Киев қаласындағы халық саны 2011 жылдан 2022 жылға дейін<ref>{{cite web|url=https://index.minfin.com.ua/reference/people/kiev/|title=Киев қаласындағы халық саны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-12|lang=}}</ref> |- ! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !!2020 !! 2021 !! 2022 |- | 2 799,2|| 2 814,3 || 2 845,0 || 2 868,7 || 2 888,0 || 2 906,6 || 2 925,8 || 2 934,5|| 2 950,8|| 2 967,4 || 2 962,2 ||2 962,2 |} [[Сурет:Panorama of Podil.jpg|нобай|орта|1200px|Киевтің орталық аудандарының бірінің панорамасы]] == Өнеркәсібі == Киев Украинаның ірі [[өнеркәсіп]] орталығы болып табылады. Қалада [[халық шаруашылығы]]ның көптеген салалары бар. Олар: жеңіл және тағам өнеркәсібі, полиграфия, машинажасау, металлургия, авиақұрылыс. [[Сурет:Obolon-2008.jpg|нобай|оңға|200px|"Оболонь" сыра зауыты]] [[Сурет:Завод Я. Гретера та О. Криваненка.JPG|нобай|оңға|200px|"Большевик" зауыты]] [[Сурет:11 big.jpg|нобай|оңға|200px|«Арсенал» зауыты]] [[Сурет:First Ukrainian serial production An-148.jpg|нобай|оңға|200px|Антонов атындағы ӘҒТК]] [[Сурет:Plant 410 Civil Aviation.jpg|нобай|оңға|200px|410 азаматтық авиация зауыты]] Негізгі өнеркәсіп орындары: * "Оболонь" сыра зауыты * Киев кеме жөндеу-құрылысы зауыты * Киев зергерлік зауыты * Киев дәрумендік зауыты * «Дарница» фармацевтикалық өнеркәсібі * Антонов атындағы ӘҒТК * Киев механикалық зауыты * Киев «Столичный» шампан сырасы зауыты * Киев автоматика зауыты * Киев "Большевик" зауыты * Киев «Ленинская кузня» зауыты * «Киевхимволокно» ААҚ * «АТЭК» (бұрынғы «Красный экскаватор») зауыты * Киев арнайы механика зауыты * «Росток» ЖАҚ * Киев құрылыс материалдары зауыты * ГП «Буревестник» * ООО ПТК «Агромат» * «Отис» (Киевтік лифт зауыты) ЖАҚ * 410 азаматтық авиация зауыты * Киев қазыналық механикалық зауыты * Киев жөндеу-механикалық зауыты * Киев мотоцикл зауыты * Киев «АВИАНТ» авиациялық зауыты === Экономикалық көрсеткіштер === {| class="sortable wikitable" |- ! N ! көрсеткіштер ! бірліктер ! [[2006 жыл|2006]] жылғы мәні |- | 1 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 4398,3 |- | 2 | Уд. вес в общеукраинском | % | 11,5 |- | 3 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 17573,0 |- | 4 | Уд. вес в общеукраинском | % | 39,0 |- | 5 | [[Сальдо]] [[экспорт]]-[[импорт]] | млн [[доллар США|$]] | −13174,7 |- | 6 | Капитальные инвестиции | млн [[гривна|₴]] | 29946,5 |- | 7 | Орташа айлық | [[гривна|₴]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 3250 |- | 8 | Орташа айлық | [[доллар США|$]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 406 |} Украина статистикасы мәліметтері бойынша алынды.<ref>[http://www.ukrstat.gov.ua/ Державний комітет статистики України<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> == Транспорты == Киев қаласы - ірі транспорттық торап (темір және тас жолдар,кемежай, әуежайлар). 1960 жылдан бері метрополитен жұмыс істейді. Автобус, троллейбус, трамвай жүйесі дамыған, фуникулер (тауға көтеретін жол) жұмыс істейді. === Әуе жолы === Киевте үш әуежай қызмет етеді: халықаралық [[Борисполь (аэропорт)|аэропорт Борисполь]] ( Киев шетіне қарай, Киевской облысы Борисполь қаласында), [[Жуляны (әуежай)|Киев ( Жуляны ескі атауы]] және жүк тасу [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]].[[Сурет:Kiev airport international terminal.jpg|нобай|оңға|200px|Киев әуежайы (Жулияны)]] * [[Борисполь (аэропорт)|Борисполь әуежайы]] * [[Международный аэропорт «Киев»|Жуляны әуежайы]] * [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]] (Антонов әуежайы) Сол сияқты, қаланың шетінде Святоши әуежайы орналасқан (Авиант әуежайы бәрінен бұрын "Авиант" Киев әуезауытына қызмет көрсетуге қолданылады). Сонымен бірге қаланың маңында Васильков, Узин, Белая Церковь қалаларында әскери әуежайлар орналасқан. Бірнеше рет Васильков пен Белая Церковь әуежайларын жолаушылар әуежайы ретінде жоспары талқыға салынды. Қаланың қатарында кішігірім мынадай әуежайлар орын алған: Чайка (бұрынғы ДОСААФ, парашюттік база, спорттық авиация), Бузовтық (планерлік база), Долина (спорттық авиация), Бышев, Бородянка (парашюттік база), Киев-Южный (Гребинки, сельхоз, авиация, тікұшақтар) және басқалары. === Теміржол === [[Сурет:Станция Киев-Пассажирский.jpg|нобай|оңға|200px|Киев-Пассажирский. Жалпы көрінісі]] Теміржол вокзалдары: * [[Киев-Пассажирский]] * Южный вокзал * Пригородный вокзал * Дарницкий пригородный * [[Караваевы Дачи (платформа)|Караваевы Дачи (пригородный)]] * [[Дарница (железнодорожная станция)|Дарницкий железнодорожный вокзал]] * [[Киев-Московский]] === Өзен жолы === 1823 жылы Киевте бірінші пароход пайда болды, ал 1858 жылы «Днепр және оның салалары бойынша кеме қатынасы қоғамы» құрылды. Келесі жылы Днепрде 17 пароход, ал 25 жылдан кейін олардың саны 74 болды. [[Сурет:Київський річковий вокзал.jpg|нобай|оңға|200px|Өзен вокзалы]] 1961 жылы өзен вокзалы ашылды, оның сыртқы түрі кемеге ұқсайды. Вокзал сыйымдылығы бір мезетте 550 адамды құрады. Кеңестік кезеңде өзен порты флоты жылына 4 миллионға дейін жолаушы тасымалдады. Черкассы, Запорожье және Днепропетровскіге қалаларына ракеталар мен метеорлар қатынады. 1975 жылдан бастап Днепр су электр станцияларының каскады салынғаннан кейін Киев порты транзиттік портқа айналды. Үлкен сыйымдылықтағы кемелерден жүк Днепр мен Деснаның таяз бөлігіне қызмет көрсететін флотқа берілді. Бүгінгі таңда Днепр көлік артериясы ретінде жарты ғасыр бұрынғыдай көлік артериясы емес. Жыл бойы тасымалмен айналысатын басқа компаниялар үшін өзен көлігі ыңғайсыз болды. Дегенмен, 2014 жылдан бері портқа 40 миллион гривеннен астам инвестиция салынды: кедендік кешен салынды, шеберханалар мен қоймалар қайта қалпына келтірілді, теміржол желісі қалпына келтірілді. Олар жүк тиеу алаңы мен кеңселері бар логистикалық кешен, цемент базасы терминалын салып, жүктерді өңдеуді ғана емес, контейнерлік тасымалдауды да дамытуды жоспарлап отыр. Өзен вокзалы қазір туристік бағытта дамып келеді.<ref>{{cite web|url=https://bigkyiv.com.ua/proshloe-i-budushhee-kievskogo-rechnogo-flota/|title=Киев өзен портының өткені мен болашағы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Метро === [[Сурет:Kiev metro route map ru.svg|thumb|200px|Киев метрополитенінің жүйелік кестесі 2011 жыл]] 1960 жылы ашылған Киев метросы Мәскеу мен Ленинградта метро ашылғаннан кейін Кеңес Одағында үшінші метро болды. Қазіргі уақытта метро Киевтегі ең жылдам көлік түрі болып табылады. Киев метросының он ауданды кесіп өтетін үш желісі бар, метро желілерінің жалпы ұзындығы шамамен 65 шақырымды құрайды, 52 станция және үш жерасты трансфер торабы бар. Киев метросының алты станциясы жер үстінде, жиырма станциясы үлкен тереңдікте, ал жиырма төрт станциясы таязырақ тереңдікте орналасқан. 2014 жылдан бастап метроның навигациялық жүйесінің дизайны әзірленді. Одан метро карталарының дизайнын, метро схемаларын, көліктердегі мониторларға арналған анимацияларды және ақпараттық баннерлерді көруге болады. 2019 жылы қолданыстағы 822 метро вагонының 500-і жолаушылар вагондарда орналасқан теледидарда көшелер ғана емес, сонымен қатар қоғамдық көлік аялдамалары, метроға кіретін және шығатын жерлер, жақын маңдағы орындар көрсетілді. Киев метросында 105,5 метр тереңдікте орналасқан және Еуропа мен бұрынғы КСРО елдеріндегі ең терең болып табылатын Лондон метрополитенінің типіне сәйкес салынған вестибюльі жоқ Арсеналная стансасы бар.<ref>{{cite web|url=https://www.tourister.ru/world/europe/ukraine/city/kiev/publications/487?ysclid=m7jakfo5lx513476508|title=Киев көлігі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Трамвай === Тарихтағы ең көне көлік түрі – трамвай, Киев қаласында алғаш рет 1892 жылы іске қосылды. 1913 жылға қарай 20-дан астам маршрут желісі болды. [[Сурет:Kyiv Express Tram 763 2019 G2.jpg|нобай|оңға|200px|Трамвай Pesa Twist]] 1978 жылы Киевте КСРО-да алғашқы жүрдек трамвай желісі іске қосылды. Жүрдек трамвай құрылысының жобасын Мария Савченконың жетекшілігімен «Киевпроект» мемлекеттік мекемесінің мамандары әзірледі. Жобаның бірінші кезеңі жүзеге асырылып, айналма жолдан Жеңіс алаңына дейінгі маршрут 9 шақырымды құрап, 12 бекеттен тұрды. Маршрут бойымен 2 және 3 вагонды жүрдек пойыздар жүрді. Желідегі орташа жылдамдық 28,7 км/сағ құрады. КСРО ыдырағаннан кейін жүрдек трамвай желісі нашар жағдайда болды: метро станциясы мен жол жөндеуді қажет етті. Қайта құру жұмыстары 2007 жылы басталды. Станциялар заманауи технологиялар арқылы қайта салынды. Бүгінгі таңда Киев трамвай бағыттарына 473 трамвай вагоны қызмет көрсетеді. Киевте жүретін трамвай түрлері: Tatra T3SUCS, Tatra T3R.P, Tatra T6A5 7 0, K-1M6 1 0, T3UA-3 "Kashtan", Богдан TR843 1, K-1M 8 6, Tatra K3R-N (KT3UA), Pesa Foklectron 73414 0 5. Қазіргі уақытта трамвай бұрынғы маңызын жоғалтты.<ref>{{cite web|url=https://my-kiev.com/city/interesnye-fakty-iz-istorii-kievskogo-tramvaya.html|title=Киев трамвайының тарихынан қызықты деректер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Троллейбус === [[Сурет:MAZ-103T trolley - Kiev.jpg|нобай|оңға|200px|Троллейбус MAZ-103T]] Киевте троллейбус қозғалысын ұйымдастыру жұмыстары 1934 жылы басталды. Алғашқы троллейбус бағыты Красноармейская көшесі (Большая Васильковская) болды. 1966 жылы 12 маусымда киевтік өнертапқыш Владимир Веклич әлемдегі алғашқы троллейбус пойызын жасады. 1983 жылға қарай Киев троллейбус паркінің жартысынан астамы Владимир Веклич жүйесін пайдаланатын 296 троллейбус пойыздарында жұмыс істеді. Бүгінгі таңда жылжымалы құрам негізінен К12, ЮМЗ, ЛАЗ Е183 және 301, МАЗ-103Т және Богдан көліктерімен ұсынылған. 2000 жылы Киевте 35 троллейбус бағыты жұмыс істеді. Троллейбус желілерінің жалпы ұзындығы 324,9 шақырымды құрайды, автопарк 640 көліктен тұрады. 2006 жылдың мамыр айынан бастап троллейбус бағыттарының саны 44-ке жетті. 2010 жылғы желтоқсанда 37 бағыт жұмыс істейді. 4 троллейбус депосы жұмыс істейді.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Автобус === [[Сурет:Laz A183 A24 Kyiv Khreshchatyk.jpg|нобай|оңға|200px|Автобус ЛАЗ-А183]] Киевте тұрақты автобус қатынасының алғашқы ашылуы 1913 жылы болды. Шын мәнінде, автобус толық ауқымды жұмысын 1925 жылы бастады. Ол кезде жалғыз бағыт бойынша 2 ғана автобус жүретін. Қазір Киевте 90-ға жуық муниципалды автобус бағыты жұмыс істейді. Автобустардың саны 700 бірліктен асады. 8 автобус базасы жұмыс істейді. Киев бағыттарының көпшілігі үлкен класты автобустармен қызмет көрсетеді, олар негізінен ЛАЗ-A183 және MAЗ-203 автобустарымен ұсынылған. Бұл автобустар қаланың барлық дерлік маршруттарында кездеседі. Үлкен класты автобустар көптеген қалалық маршруттарда да кездеседі, бірақ әдетте әртүрлі бағыттар бойынша шашыраңқы болады. Мұндай автобустардың көп шоғырлануы Троещина немесе Виноградарь сияқты халық тығыз орналасқан аудандарға қызмет көрсететін №6 автобазаның бағыттарында кездеседі. Жолаушылар ағыны аз бағыттарда шағын класты автобустар пайдаланылады. Богдан А091 және Богдан А092 шағын класты автобустар, мысалы, № 2, 47, 59, 78 маршруттары.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%81|title=Киев автобусы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Маршрутты таксилер === Шағын автобустар Киевтегі қоғамдық көліктерден кем емес танымал болып саналады. Көптеген адамдар қозғалыс жылдамдығы мен қозғалыс жиілігіне байланысты көліктің осы түріне басымдылық береді. Киевтің шетінен немесе қоғамдық көлікті пайдалану ыңғайсыз қаланың шалғай аудандарынан жету қажет болғанда, жолаушыларға қажетсіз қиындықсыз тез арада діттеген жеріне жетуге микроавтобустар көмектеседі. Сондай-ақ, автобустардан, троллейбустардан және трамвайлардан айырмашылығы, Киевтің маршруттық таксилері көп мөлшерде ұсынылған, бұл көліктің осы түрімен қала бойынша жүруді өте ыңғайлы етеді.<ref>{{cite web|url=https://tripmydream.com/ukraine/kiev/local-transport|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Фуникулёр === [[Сурет:2948279 Киевский фуникулер.jpg|нобай|оңға|200px|Киев фуникулері]] Көптеген жылдар бойы Киев тұрғындары мен Украина астанасының қонақтары фуникулерды белсенді түрде пайдаланып келеді. Ерекше және өзіндік бірегей көлік жүйесі Владимирская төбесінен тез көтерілуге ​​немесе төмен түсуге мүмкіндік береді. Киев фуникулері 1905 жылы ашылды (Одессадан кейінгі Украинадағы екінші). Жолдың ұзындығы 222 м, еңісі 18-20°. Бір бағыттағы жол жүру уақыты шамамен 3 минутты алады. Жоғарғы және төменгі стансалар арасындағы биіктік айырмашылығы 75 м. Фуникулерлық трассаның жоғарғы бөлігі темірбетонды эстакадада орналасқан. Киевтік фуникулер маятникті (ең кең тараған) жұмыс схемасын пайдаланады: екі моторсыз вагондар жоғарғы станцияда орналасқан шығырға сым арқан арқылы жалғанған. Вагондардың бірінің төмен қозғалуы екінші вагонның жоғарыға симметриялы қозғалысына әкеледі. Әрбір фуникулерлық вагонда рельсті тістеуік тәрізді ұстайтын сына тәрізді авариялық тежегіш бар. Әр вагонның сиымдылығы 100 адам, оның 30 - ы отыратын орын. Фуникулёр қалалық көлік құралы ретінде де, туристік тартымдылық ретінде де белсенді қолданылады. Тәуліктік жолаушылар ағыны 10-15 мың жолаушыны құрайды.<ref>{{cite web|url=https://kak-eto-sdelano.livejournal.com/168790.html|title=Киев фуникулері қалай жұмыс істейді?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Мәдениеті == === Театрлары === Киевте 50-ге жуық театр ұжымдары жұмыс істейді. 2009 жылдың ресми деректері бойынша 31 театр бар. Оның ішінде: Т.Г.Шевченко атындағы Украинаның Ұлттық академиялық опера және балет театры, Киев қалалық балалар мен жасөспірімдерге арналған академиялық опера және балет театры, Иван Франко атындағы Ұлттық академиялық драма театры, Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры, «ПоэТ» театры, Подольдегі театр, Киев академиялық жастар театры, Киев ұлттық академиялық оперетта театры, Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры, Киев қалалық академиялық қуыршақ театры, сол жағалаудағы Киев мемлекеттік академиялық драма және комедия театры, Киев эстрадалық театры, «Күміс арал» театры. <gallery mode="packed"> Kiev Opera House 2012 01.JPG|Опера және балет театры Kiev Academic Puppet Theatre.jpg|Киев мемлекеттік академиялық театры Драматичний театр імені Івана Франка.JPG|Иван Франко атындағы драма театры Богдана Хмельницкого 5 дробь 15 Киев 2012 01.JPG|Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры Кукольный театр - panoramio (2).jpg|Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры </gallery> === Мұражайлары === '''Киев тарихы мұражайы''' — 1978 жылы құрылған. Мұражай қорында 250 мыңға жуық экспонат бар. Экспонаттардың көпшілігі - бұл қалада қазылған археологиялық материалдар. Киев тұрғындарының әр жылдардағы тұрмыстық заттар топтамалары назар аударуға тұрарлық. [[Сурет:National Art Museum of Ukraine 20190505.jpg|нобай|оңға|200px|Ұлттық өнер мұражайы]] [[Сурет:National History Museum of Ukraine.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның ұлттық тарихи мұражайы]] [[Сурет:Aerial view of memorial complex of museum of the history of Ukraine in World War II and monument to the Motherland.jpg|нобай|оңға|200px|Екінші дүниежүзілік соғыстағы Украина тарихының мұражайы]] [[Сурет:Kiev Pyrogiv Podillya 070628.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы]] '''Украинаның Ұлттық өнер мұражайы''' — Украинадағы ең үлкен өнер галереясы. Мұнда 40 мыңға жуық экспонат қойылған. Мұнда украиндық және шетелдік үздік суретшілердің картиналары, мүсіндер мен гравюралар жинағы бар. Экспонаттардың жасы Киев Русынан қазіргі заманға дейін. Мұнда ежелгі икондардың әдемі жинағы бар. Мұражайда тұрақты түрде қазіргі украин суретшілерінің жұмыстарының көрмелері өткізіліп тұрады. '''Украина Қарулы Күштерінің Орталық мұражайы''' — Украинадағы ең маңызды әскери мұражай. Мұражай 1996 жылы құрылған. Мұнда 1991 жылдан бері Украина армиясы мен флотын құрудың бүкіл тарихы сипатталған. '''Киев бекінісі''' — ХІХ ғасырда салынған қорғаныс ғимараты. Кейбір үй-жайларды Украина Қорғаныс министрлігі әлі күнге дейін әскери қоймалар ретінде пайдалануда. Патша заманында мұнда казарма, қарауыл, азық-түлік қоймалары болған, бұл ғимарат 1927 жылы мұражайға айналды. Бекіністің өзі Киевтің орталық және сәнді аудандарының бірі – Печерскде орналасқан. '''Ұлы Отан соғысы мұражайы''' — 1981 жылы ашылды. Мұнда Ұлы Отан соғысы кезіндегі әскери киімдер, майдан хаттары, мұрағаттық фотосуреттер, әскери карталар және басқа да қызықты жәдігерлер жинақталған. '''Украинаның тарихи қазыналар мұражайы''' — 1969 жылы 4 қаңтарда ашылды. Киев-Печерск лаврасының аумағында орналасқан. Онда Украинадағы алтын зергерлік бұйымдардың ең үлкен топтамаларының бірі бар. Алтын бұйымдармен қатар асыл тастардан жасалған бұйымдар да бар. '''Леся Украинка мұражайы''' — өткен ғасырдың 60-жылдарында құрылған. 1991 жылы оның мемориалдық пәтері ашылды. Мұнда ақынға тиесілі заттар, картиналар, сирек кітаптар жинақталған. Бөлек бөлмеде ақынның бүкіл өмірінен сыр шертетін жәдігерлер орналасқан. '''Николай Лысенконың үйі''' - ұлы украин композиторы өмір сүріп, қызмет еткен жер. Мұнда композитордың көзі тірісінде болған үй ортасы сақталған. '''Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы''' — Киев қаласының оңтүстік шетінде Пирогово ауданында орналасқан. Бұл 1969 жылы құрылған ашық аспан астындағы мұражай. Мұнда XVI—XX ғасырлардағы халық сәулет өнерінің 275 ғимараты – ауыл үйлері, сарайлар, шіркеулер жинақталған, мұнда украин шаруаларының 70 мыңнан астам тұрмыстық заттары сақталған, мұражай экспозициясы көптеген мұрағаттық фотосуреттермен толықтырылған. '''Украин сәндік өнерінің мемлекеттік мұражайы''' — Киев-Печерск лаврасында орналасқан. Экспонаттар 1899 жылы жинала бастады. Мұнда украиндық ұлттық кілемдер, маталар, украин кестелері, керамика және иконалар қойылған. '''«Чернобыль» ұлттық мұражайы''' — 1992 жылы ашылды. Мұнда 7000 экспонат – құпиядан шығарылған кеңестік құжаттар, Чернобыль атом электр станциясының апатқа дейінгі және одан кейінгі карталары мен фотосуреттері бар. '''Украина тарихының ұлттық мұражайы''' - Украина тарихын зерттейтін ең үлкен украин мұражайы. Старокиев тауында орналасқан. Мұнда картиналар, ұлттық украиндық киімдер, көне монеталар коллекциялары, ескі кітаптар сақталған. Мұражай қорында 800 мың экспонат бар. Бұл жерде казак хаттары мен гетмандардың хаттары да сақталған. '''Кітап және баспа мұражайы''' — Киев-Печерск Лаврасында орналасқан. Мұнда 56 мың экспонат бар. Баспа машиналары, клишелер, алғашқы баспа кітаптарының көшірмелері жинақталған. '''Киев-Печерск лавры''' — Украинадағы ең қасиетті орын. Мұнда терең зынданда әулиелердің жәдігерлері жатыр, монастырь және бірнеше белсенді шіркеулер бар. Мұнда жәдігерлер ауыр аурулардан арылуға немесе қалпына келтіруді тездетуге қабілетті. '''Мемлекеттік авиация мұражайы''' — Киевтің оңтүстік-батыс шетіндегі Жуляны әуежайының жанында орналасқан. Мұнда 70-ке жуық ұшақ пен тікұшақ бар. Мұнда жолаушылар және әскери ұшақтар жинақталған. '''Украинаның ұлттық медицина мұражайы''' — мұнда ежелгі дәуірден қазіргі заманға дейінгі украин медицинасының даму тарихы ұсынылған. Әйгілі украин дәрігерлерінің портреттері бар галерея бар.<ref>{{cite web|url=https://goldengorod.ru/kiev/#more-3331|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Білімі == ІХ ғасырдан бастап Киев Шығыс Еуропаның интеллектуалды дамуының орталығы болды. XVII ғасырдың аяғынан бастап Киев-Могилян академиясы көптеген танымал ғалымдарды даярлап шығарды. Алайда бірінші еуропалық үлгідегі заманауи университет Николай І патшаның жарлығымен Әулие Владимир атындағы Киев Императорлық университеті ретінде құрылды. [[Сурет:Universität Kiew.jpg|thumb|200px|Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық университеті.]] [[Сурет:KPI-1st building-left.jpg|thumb|200px|Украина Ұлттық техникалық университеті «КПИ»]] [[Сурет:NaUKMA plats.JPG|thumb|200px|«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті]] Бүгінде Киев – Украинадағы ірі ғылым мен білім орталықтарының бірі. Киевте халықаралық дәрежедегі университеттерді қосып алғанда, көптеген жоғары және орта білім мекемелері, соның ішінде Украинаның үш ең беделді университетттері: Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық Университеті, Украинаның «КПИ» Ұлттық техникалық Университеті және «Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті орналасқан <ref>[http://korrespondent.net/ukraine/events/844116 Корреспондент опубликовал рейтинг лучших украинских вузов " Последние события в Украине — Корреспондент]</ref>. Киевте Киевте 350 мектеп, 100-ден астам гимназиялар мен лицейлер, 70-тер шамасында Жоғары оқу орындары<ref>[http://www.mon.gov.ua/nz/28/ Список высших и средних специальных учебных заведений Киева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061014211033/http://www.mon.gov.ua/nz/28/ |date=2006-10-14 }}</ref> бар, олар: *«КПИ» Ұлттық техникалық Университеті, *Киев ұлттық экономикалық университеті, *Ұлттық көлік университеті, *Ұлттық әуе университеті, *Киев құрылыс және сәулет өнері ұлттық университеті (КИСИ), *М.П.Драгоманов атындағы Ұлттық педагоикалық университеті, *Ақпараттық-Коммуникациялық Технологиялар мемлекеттік университеті, *«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті, *Киев консерваториясы, *Жарнама институты, *Киев Ұлттық лингвистика университеті (ИНЯЗ), *Украина ғылыми Ұлттық университеті (НАНУ), *Украина биоресурстары мен табиғатты пайдалану Ұлттық университеті, *Киев ішкі істер Ұлттық университеті, *Киев көркем академиясы, *О.О.Богомолец атындағы Ұлттық медициналық университет, *Халықаралық Соломонов университеті, *Украина дене тәрбиесі және спорт Ұлттық Университеті (ИНФИЗ), *И.К.Карпенко-Каро атындағы театр, кино және теледидар Киев Ұлттық университеті, *Мәдениет және өнер Киевтік Ұлттық университеті, *Киевтік Ұлттық технология және дизайн университеті, *Киев Ұлттық тағам технологиясы университеті, *Киевтік нарық қатынасы университеті, *Киевтік Ұлттық сауда-экономикалық университет. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Киев]] [[Санат:Украинаның миллионер қалалары]] [[Санат:Украина қалалары]] 14ymngegjduy56yac9na57mfapffq5a 3597739 3597738 2026-05-01T12:46:56Z Baobaba1984 179717 /* Атауларды өзге тілге трансляциялау негіздері. */ 3597739 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Киев |шынайы атауы = {{lang-uk|Київ}} |сурет = {{Photomontage | photo1a = Kiev Cabinet of Ministers.jpg | photo2a = P1130119-1.JPG{{!}} | photo2b = Ku02.JPG{{!}} | photo3a = Будинок із химерами, в якому жив архітектор Городецький.jpg{{!}} | photo3b = Дзвіниця собору Святої Софії в Києві, Україна.jpg | photo4a = 17-07-02-Maidan Nezalezhnosti RR74377-PANORAMA.jpg{{!}} | photo4b = | photo5a = | photo5b = | color = white | color_border = white | position = center | spacing = 2 | size = 393 | foot_montage = }} |жағдайы = Астана |ел = Украина |елтаңба = COA of Kyiv Kurovskyi.svg |ту = Flag of Kyiv Kurovskyi.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 27|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 30|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(2661299)_region:UA |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 10 аудан |басшының түрi = Мэр |басшысы = [[Виталий Владимирович Кличко|Виталий Кличко]] |құрылған уақыты = [[V ғасыр|V]]<ref name="eob">[https://www.britannica.com/place/Kiev Kiev] at [[Encyclopedia of Britannica]]</ref><ref>Tolochko, P., Ivakin, G., Vermenych, Ya. ''[http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Kyiv_mst Kiev]''. Encyclopedia of History of Ukraine.</ref>—[[X ғасыр]]<ref name="Толочко">''Толочко П. П.'' Новые археологические исследования Киева (1963—1978) // Новое в археологии Киева. — Киев, 1981.</ref><ref>[http://www.iananu.kiev.ua/archaeology/2003-1/zukerman.htm К. Цукерман. Два этапа формирования древнерусского государства]</ref><ref>{{кітап|авторы= А. В. Комар|бөлімі= Киев и Правобережное Поднепровье|тақырыбы= Русь в IX–XI веках: археологическая панорама / Rus' in 9th - 10th centuries: archaeological panorama|сілтеме= http://www.academia.edu/5028113|жауапты= Н. А. Макаров|орны= Москва; Вологда|баспасы= Древности Севера|жыл= 2012|беттері= 496|isbn= 978-5-93061-068-0}}</ref> |алғашқы дерек = V ғасырдың басы — VI ғасырдың басы |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 826,35<ref name="Ауданның үлкею">[https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya Межі Києва можуть змінитися] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191216051856/https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya |date=2019-12-16 }}</ref> немесе 847,66<ref name="гк">{{cite web |url = http://atu.gki.com.ua/atu/26 |title = Геодезия, картография және кадастрлар жайында Украина мемлекеттік қызметі |lang = uk |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150918152231/http://atu.gki.com.ua/atu/26 |archivedate = 2015-09-18 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Ең биік жері |орталығының биiктігі = 100—200 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2 967 360<ref name="1 қаңтар 2020 халық">[http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2019/ds/kn/kn_u/kn1219_u.html Чисельність населення (за оцінкою) на 1 січня 2020 року та середня чисельність у 2019 році]</ref> немесе<br> 3 703 100 |санақ жылы = 2019 |тығыздығы = 4481 |шоғырлануы = Киев агломерациясы — 4 071 000 |ұлттық құрамы = (2001 ж. санақ бойынша)<br> [[украиндар]] — 82,2 %,<br>[[орыстар]] — 13,1 %,<br>[[еврейлер]] — 0,7 %,<br>[[беларустар]] — 0,6 %,<br>[[поляктар]] — 0,3 % |конфессионалдық құрамы = православтар, католиктер, протестанттар, мұсылмандар, иудейлер |этнохороним = киевтік, киевтіктер |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +380 44 |пошта индексі = |пошта индекстері = 01000 — 06999 |автомобиль коды = AA, КА / 11, 28 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kiev |сайты = http://kmv.gov.ua/ |сайт тілі = uk | add1n = Марапаттары | add1 = {{Алтын Жұлдыз медалі|тип=қала|1965 жыл}} {{Ленин ордені|түрі=қала|1965 жыл}} {{Халықтар Достығы ордені|түрі=қала|1982 жыл}} }} '''Киев''' ({{lang-uk|Київ}} {{IPA|[ˈkɪjiu̯]}}) — [[Украина]]ның [[елорда|астанасы]] және ең ірі қаласы, батыр-қала. [[Днепр]] өзенінің бойында орналасқан. [[Киев агломерациясы]]ның орталығы болып табылады. Киев – Украинаның жеке әкімдік-аймақтық бірлігі, елдің мәдени-басқару орталығы, сол сияқты [[Киев облысы]]ның әкімшілік орталығы. Украинаның орталық бөлігінің солтүстігіне қарай орналасқан. Тұрғындары жыл сайын орта есеппен алғанда 20 мың адамға тұрақты түрде өсіп келеді.<ref>[http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 Населення Київа на 1.01.20ХХ років] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004213334/http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 |date=2013-10-04 }}</ref> Киев – халқының есебі бойынша европадағы [[Мәскеу]], [[Лондон]], [[Санкт-Петербург]], [[Берлин]] және [[Мадрид]]тен кейін алтыншы орынды иемденген. Киев [[поляндық]]тар, [[Киев Русі]]нің, және [[Киев князьдігі]]нің астанасы болған. [[1917 жыл]]ғы қарашаның 7 мен [[1918 жыл]]дың 29 сәуірі аралығында және [[1918 жыл]]дың 14 желтоқсаны мен [[1919 жыл]]дың 5 ақпаны аралығында - [[Украина Халық Республикасы]]ның астанасы, [[1918 жыл]]дың [[29 сәуір]]і мен [[14 желтоқсан]]ы аралығында – [[Украина Державасы]]ның (Ірі мемлекетінің) астанасы, [[1919 жыл]]дың [[7 қыркүйек|7 қыркүйегі]] мен [[29 желтоқсан]]ы аралығында - [[ОРҚК Киев әскери облысы]]ның орталығы, [[1934 жыл]]дың маусымынан [[1991 жыл]]дың [[24 тамыз]]ына дейінгі уақыт аралығында [[УССР]], [[1991 жыл]]дан бері – [[Украина]] астанасы. Киев – елдің алдаңғы қатарлы саяси, әлеуметтік-экономикалық, көліктік және ғылыми орталығы. Киевте үкіметтің жалпымемлекеттік органы және жергілікті өзін-өзі басқару органдары, шет мемлекеттер елшілігі, жалпымемлекеттік коммерциялық ұйымдардың және қоғамдық бірлестіктердің, сол сияқты шетел серіктестерінің Украинада жұмыс істейтін өкілдігінің көпшілігінің штаб-пәтерлері бар. Қаланың өзінің елтаңбасы мен туы бар. ІХ ғасырдан ХІІ ғасыр аралығында Киев Русінің орталығы ретіндегі тарихи өзіндік мәнінің күшімен де қаланы қазіргі уақытта да «Орыс қалаларының анасы» деп атайды. == Физико-географиялық сипаттамасы == Киев Украинаның солтүстік бөлігінде, орманды дала аймағы мен аралас орман аймағының шекарасында, [[Днепр]]дің орта ағысында (Десна сағасынан төмен), оның екі жағалауында орналасқан.<br /> Киев рельефі жазық пішінге ие: сол жағалауда – Днепр ойпаты, оң жағалауда солтүстік бөлігінде – Полесье ойпаты, оңтүстік бөлігінде – Днепр тауы. Днепрдің жоғары оң жағалауы Днепр тауының сілемдерін алып жатыр. Бұл биіктік Киев үстірті деп аталады. Жер бедері кейде көтеріліп, жекелеген биіктіктер тізбегін құраса, кейде Днепр аңғарының деңгейіне дейін төмендейді. Днепрден жоғары ең биік нүктелер (106 метр) қаланың шығыс бөлігінде, Печерск ауданында орналасқан. Бұл жерден жер бедері бірте-бірте батысқа қарай, Либид өзенінің кең аңғарларына және Крещатик және Скоморох өзектеріне түседі. Содан кейін қайтадан Бату тауына көтеріледі. Рельефтің ең төменгі нүктелері Подолда орналасқан (өзен деңгейінен небәрі 4-8 м биіктікте). Днепр және оның салалары (Десна, Припять, Березина, Почайна, Глубочица, Киянка, Либед) Орта Днепр аймағы халқының экономикалық және саяси өмірінде ұзақ уақыт бойы үлкен рөл атқарды.<ref>{{cite web|url=https://tvoyaukraina.wordpress.com/%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2/|title=Киев географиясы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Климат === Киевтің климаты қалыпты континенттік болып саналады, жазы жылы, қысы өте жұмсақ. Климаттың өзгеруіне байланысты ол теңіз климатына көбірек ұқсайды. Ең жоғары температура шілдеде, ең суық қаңтарда, орташа жылдық көрсеткіш +8,4°С. Қыста суық ауа аңғарларға түсіп, өзендердегі температураны төмендетеді. Киевте ылғалдылық айтарлықтай жоғары (жылдық көрсеткіш 75% құрайды). Қыс 90-нан 120 күнге дейін созылады (қарашаның ортасы – наурыздың аяғы). Бірақ мұнда да климаттың өзгеру тенденциясы байқалады: қаңтарға дейін айтарлықтай жылы болуы мүмкін, ал суық ауа райы наурыздың басына дейін созылуы мүмкін. Көктем – ең қысқа кезең, ол орта есеппен наурыздың ортасында басталып, мамырда аяқталады. Бұл кезеңде аяздар болуы мүмкін, олар әдетте айдың басында аяқталады - кейде олар ұзаққа созылуы мүмкін. Жаз көбінесе мамырдың ортасында/соңында басталып, қыркүйектің ортасында аяқталады. Климаттың өзгеруіне байланысты жаз біртіндеп сәуірге қарай ауысады. Орташа алғанда, жазда температура +18 градустан төмен түспейді, көлеңкеде максималды көтерілу +40 дейін мүмкін. Жазда ылғалдылық жеткілікті (65% дейін). Күз мезгілі ауа температурасының 10 °С-тан төмен түсетін кезеңі болып саналады. Қыркүйектің аяғынан қазанның ортасына дейін ауа-райы айтарлықтай жылы және құрғақ, ал айдың екінші жартысы мен қараша-желтоқсанға қарай ылғалды, жаңбырлы, бұлтты және суық.<ref>{{cite web|url=https://tut1.ru/goroda-ukrainy/55-kiev-stolica-ukrainy.html|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Атауы == === Атаудың шығу тарихы === Ескіден қалған бір сөздерде қаланың атауы [[Кия]] деген есімнен шығады дейді - аңызда айтылғандай, Киев негізін қалаған ағайынды үш жігіттің ең үлкені. Бұл аңыз бізге дейін [[ХІІ ғасыр]]дың [[«Повесть временных лет»]] шежіресімен жеткен болатын. <blockquote> ''«Была три братья,— сообщает летописец,— единому имя Кий, а другому Щек, а третьему Хорив и сестра их Лыбедь. Седяше Кий на горе, идеже ныне оувоз Бо́ричев, а Щек седяше на горе, идеже ныне зовётся Щекови́ца, а Хорив на третьей горе, от него же прозвася Хореви́ца, и створиша град, во имя брата своего старейшего и нарекоша имя ему Киев. И бяше около града лес и бор велик, и бяху ловяща зверь, бяху мужи мудры и смыслени, и нарицахуся Поляне, от них же суть Поляне в Киеве и до сего дня». Қаланың шығу тарихы турасында және тағы бір болжам бар. Днепр өзенінің өткелінде қызмет еткен жұмыскерлер (кияндықтар) оның алғашқы тұрғындары есімімен аталған. Өткел өзеннің түбіне қағып енгізген тіреулерге төселген ағаш төсеулер түрінде көрінді. «Повести временных лет» жылнамасында: «Ини же несведуще, реша, яко Кий есть перевозник. У Киева бо бяше перевоз тъгда с оноя страны Днепра — темь глаголаху: „на перевоз на Киев“»'' </blockquote> дейді… Шежіреші... мұны былай негіздейді: <blockquote> ''«Аще бы Кий перевозьник был, то не бы ходил Цесарюграду. Но се Кий княжаше в роде своём и приходившю ему к цесарю, которого не свемы, но тъкмо о сем вемы, якоже сказають, яко велику честь приял есть от цесаря, при котором ходив цесари. Идущю же ему вспять (вторично — В. Я.), приде к Дунаеви и взлюби место и сруби градък мал и хотяше сести с родъм своим и не даша ему ту близь живущии. Еже и доныне наречють дунайти „городище Киевець“. Киеви же пришедшю в свой град Киев, ту живот свой сконьча».'' </blockquote> Қала атауының шығу тарихы тұрғысындағы тағы бір қызықты нұсқасы [[Гельмольд]]ің [[«Славянская хроника»]] жазбасы береді.<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus/Gelmold/framegel1.htm ГЕЛЬМОЛЬД, СЛАВЯНСКАЯ ХРОНИКА]</ref>: <blockquote> ''«Да́ны называют Русь также Острогардом по той причине, что, будучи расположена на востоке, она изобилует всеми благами. Ее называют также Хунигардом, потому что на этих местах сначала жили гунны… …Главный город ее Хуэ»'' </blockquote> Украиналық этнограф М.В. Закревский Клавдий Птолемей айтқан «Азагариум» қазіргі Киевтің орнында орналасқан деп мәлімдеді. Ю. А. Кулаковский Птолемейлік «Метропольді» Киевпен, М. Ю. Брайчевский - «Сармен» байланыстырды. === Атауларды өзге тілге трансляциялау негіздері. === Славян тілдерінде бұл қаланың атауында кейбір жайттарда [[Кий (князь)|Кий]] есімінен сын есімнің туындауы негізінің шығуына орай, екінші жариясы едәуір түленділіп айтылады. Мысалы, қала орыс тілінде Киев деп аталады, Поляк тілінде ''Kijów'' ({{IPA|[ˈcijuf]}}), сербтер мен хорваттар тілінде — ''Kijev''т.с.с. Киев ұзақ уақыттар бойына Ресей империясының және КСРО-ның құрамында болғандықтан, қала атауы славян тілінен емес, орыс тілі: ағылшын Kiev, немісше Kiew, т.с.с. арқылы таралды. Украин үкіметі Украина тәуелсіздігін алғаннан кейін ресми құжаттарда украиндық атауы негізін орыс тілінен емес, ағылшын тілінен алатын болды.<ref>[http://ukrlit.org/transliteratsiia/ РІШЕННЯ УКРАЇНСЬКОЇ КОМІСІЇ З ПИТАНЬ ПРАВНИЧОЇ ТЕРМІНОЛОГІЇ N9 Протокол N2 від 19 квітня 1996 р.]</ref> Бұл сонымен қатар, Киевтің ағылшын нұсқасына негізделіп, нәтижесінже Kyiv сөзі пайда болды, алайда ағылшын тілдес азаматтар үшін <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/talking_point/4946456.stm Q&A: Chernobyl 20 years on] [[BBC News]] 2006/04/26</ref> үйреншікті болмағандықтан да олардың қолданысында Kiev <ref>[http://www.kiev-life.com/kyiv/kiev-or-kyiv Kiev or Kyiv] Kiev-Life.com</ref> сөзінен гөрі сирек айтылады. 2018 жылдың 2 қазанында Украина Сыртқы істер министрлігі «StratCom Ukraine» стратегиялық коммуникациялар орталығымен бірлесіп, «#CorrectUA» онлайн науқанын бастады, оның аясында шетелдік БАҚ-қа Киев қаласының (#KyivNotKiev) емлесін түзетуді сұрайды.<ref>{{Cite web|url=https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev|title=#CorrectUA – МЗС України звертається до світу – вживай #KyivNotKiev|website=Міністерство закордонних справ України|language=uk|accessdate=2018-10-02|archive-date=2020-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200907211839/https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev}}</ref> Киев қаласы үшін емле түзетулері туралы алғашқы хабарламалар пайда болды: олар мәтіндерінде Киев BBC орнына Киев деп жазады<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ Клімкін похвалився результатами кампанії МЗС: BBC пише Kyiv, не Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190215050914/https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ |date=15 лютого 2019 }} // Європейська правда, 6 жовтня 2018.</ref><ref>[https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 Kyiv not Kiev: ВВС змінює написання столиці України] {{Webarchive|url=https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 |date=14 жовтня 2019 }} // BBC, 14 жовтня 2019. {{ArchivedURL|https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939|14 жовтня 2019}} (таке правило написання столиці України в текстах, на картах та у графіках починає діяти на ВВС з 14 жовтня 2019 року)</ref> және The Guardian.<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092786/ Видання The Guardian писатиме у своїх текстах Kyiv замість Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213201917/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092786/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019.</ref> Лондон Лутон әуежайы,<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092772/ Лондонський аеропорт Лутон змінив назву Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213195854/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092772/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019.</ref> Будапешт және Таллин әуежайлары<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/14/7092846/ Аеропорти Будапешта і Таллінна виправили назву Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190214220004/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/14/7092846/ |date=14 лютого 2019 }} // Європейська правда, 14 лютого 2019</ref> және Бельгия<ref>[https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/20/7212891/ Аеропорти Бельгії виправили Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190420073550/https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/20/7212891/ |date=20 квітня 2019 }} // Українська правда, 20 квітня 2019</ref> өз атауларын Киевтен Киевке өзгертті. Сонымен қатар, украиналық UIA әуе компаниясы бастапқыда Киев атауын Киевке өзгертуден бас тартты, себебі Киев Халықаралық әуе көлігі қауымдастығының IATA ресми транслитерациясы болып табылады.<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092778/ МАУ відмовилась змінити Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213202512/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092778/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019</ref> Бірақ 2019 жылдан бастап IATA Киев деп жазуға көшті. == Тарихы == {{main|Киев тарихы}} [[Сурет:Kiev downtown.jpg|thumb|right|Киев 19 ғ. аяғында]] Археологиялық қазбалардың көрсетуі бойынша [[Киев облысы]]ның аймағындағы тұрғындар 15 000—20 000 жыл бұрын болған екен. [[Неолит]] және [[энеолит]] ([[мыс дәуірі]]) кезеңдері [[трипольдық мәдениет]]ін көрсетеді, ескерткіштер мен мезгілдерін зерттеушілер үш кезеңге бөледі: ерте(4500—3500), орта (3500—2750) және кешірек (2750—2000 б.з.д. жж.). Оңтүстік-батыс аймақтардағы қола дәуірінің кезеңіне [[белогрудтық мәдениет]] тиесілі екен. Б.з.д. І мың жылдық - б.з. І мың жылдығының алғашқы кезеңінде [[Зарубинец мәдениеті]] солтүстік-батыс Киевтіктерге тән болды. Заманауи Киев және Киев облысының аймағындағы [[темір ғасыры]], сол сияқты, «киев мәдениеті» деп аталған және II—III ғғ., IV—V ғғ. тұсында дунайдың төменгі бөлігіндегі ормандар мен даладан [[Днепр]]дің сол жағалауына және шығыстағы Черниговтік [[черняхов археологиялық мәдениеті]]н көрсетеді. Киев аса ірі әкімшілік орталық ретінде антикалық географтардың айтуы бойынша Шығыс Еурпада (К.Птолемей және басқалары) б.з. ІІ ғасырдн бері ғұндар қожалығы кезеңінде өз қызметін бастап кеткен болатын. Әрі қарай ол бұлғар,печенег, хазарлар, қыпшақтар «сахаралық» империясы аясында динамикалық түрде дамыды. Әр түрлі зерттеулерде оның тұрғындарының арасында торктер (Ақ шіркеу - Торческ) колбягтар, бұлғарлар, печенегтер, далалықтар және басқалар бар екенін айтады. == Халқы == 2025 жылғы 1 ақпандағы жағдай бойынша Киев халқының саны 2 888 470 адамды құрайды, оның ішінде: *6 жасқа дейінгі балалар - 288 486 адам, *7 жастан 17 жасқа дейінгі жасөспірімдер (мектеп оқушылары) - 341 201 адам, *18 жастан 29 жасқа дейінгі жастар - 56, 200 адам 2 403 адам, *60 және одан жоғары жастағы қарттар – 629 686 адам, *80 жастан асқан ұзақ өмір сүрген тұрғындары – 40 439 адам.<ref>{{cite web|url=https://bdex.ru/naselenie/ukraine/kyiv/?ysclid=m7j97bewsi985062858|title=Киев халқы (Украина)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> {| class="wikitable" |+ Киев қаласындағы халық саны 2011 жылдан 2022 жылға дейін<ref>{{cite web|url=https://index.minfin.com.ua/reference/people/kiev/|title=Киев қаласындағы халық саны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-12|lang=}}</ref> |- ! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !!2020 !! 2021 !! 2022 |- | 2 799,2|| 2 814,3 || 2 845,0 || 2 868,7 || 2 888,0 || 2 906,6 || 2 925,8 || 2 934,5|| 2 950,8|| 2 967,4 || 2 962,2 ||2 962,2 |} [[Сурет:Panorama of Podil.jpg|нобай|орта|1200px|Киевтің орталық аудандарының бірінің панорамасы]] == Өнеркәсібі == Киев Украинаның ірі [[өнеркәсіп]] орталығы болып табылады. Қалада [[халық шаруашылығы]]ның көптеген салалары бар. Олар: жеңіл және тағам өнеркәсібі, полиграфия, машинажасау, металлургия, авиақұрылыс. [[Сурет:Obolon-2008.jpg|нобай|оңға|200px|"Оболонь" сыра зауыты]] [[Сурет:Завод Я. Гретера та О. Криваненка.JPG|нобай|оңға|200px|"Большевик" зауыты]] [[Сурет:11 big.jpg|нобай|оңға|200px|«Арсенал» зауыты]] [[Сурет:First Ukrainian serial production An-148.jpg|нобай|оңға|200px|Антонов атындағы ӘҒТК]] [[Сурет:Plant 410 Civil Aviation.jpg|нобай|оңға|200px|410 азаматтық авиация зауыты]] Негізгі өнеркәсіп орындары: * "Оболонь" сыра зауыты * Киев кеме жөндеу-құрылысы зауыты * Киев зергерлік зауыты * Киев дәрумендік зауыты * «Дарница» фармацевтикалық өнеркәсібі * Антонов атындағы ӘҒТК * Киев механикалық зауыты * Киев «Столичный» шампан сырасы зауыты * Киев автоматика зауыты * Киев "Большевик" зауыты * Киев «Ленинская кузня» зауыты * «Киевхимволокно» ААҚ * «АТЭК» (бұрынғы «Красный экскаватор») зауыты * Киев арнайы механика зауыты * «Росток» ЖАҚ * Киев құрылыс материалдары зауыты * ГП «Буревестник» * ООО ПТК «Агромат» * «Отис» (Киевтік лифт зауыты) ЖАҚ * 410 азаматтық авиация зауыты * Киев қазыналық механикалық зауыты * Киев жөндеу-механикалық зауыты * Киев мотоцикл зауыты * Киев «АВИАНТ» авиациялық зауыты === Экономикалық көрсеткіштер === {| class="sortable wikitable" |- ! N ! көрсеткіштер ! бірліктер ! [[2006 жыл|2006]] жылғы мәні |- | 1 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 4398,3 |- | 2 | Уд. вес в общеукраинском | % | 11,5 |- | 3 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 17573,0 |- | 4 | Уд. вес в общеукраинском | % | 39,0 |- | 5 | [[Сальдо]] [[экспорт]]-[[импорт]] | млн [[доллар США|$]] | −13174,7 |- | 6 | Капитальные инвестиции | млн [[гривна|₴]] | 29946,5 |- | 7 | Орташа айлық | [[гривна|₴]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 3250 |- | 8 | Орташа айлық | [[доллар США|$]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 406 |} Украина статистикасы мәліметтері бойынша алынды.<ref>[http://www.ukrstat.gov.ua/ Державний комітет статистики України<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> == Транспорты == Киев қаласы - ірі транспорттық торап (темір және тас жолдар,кемежай, әуежайлар). 1960 жылдан бері метрополитен жұмыс істейді. Автобус, троллейбус, трамвай жүйесі дамыған, фуникулер (тауға көтеретін жол) жұмыс істейді. === Әуе жолы === Киевте үш әуежай қызмет етеді: халықаралық [[Борисполь (аэропорт)|аэропорт Борисполь]] ( Киев шетіне қарай, Киевской облысы Борисполь қаласында), [[Жуляны (әуежай)|Киев ( Жуляны ескі атауы]] және жүк тасу [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]].[[Сурет:Kiev airport international terminal.jpg|нобай|оңға|200px|Киев әуежайы (Жулияны)]] * [[Борисполь (аэропорт)|Борисполь әуежайы]] * [[Международный аэропорт «Киев»|Жуляны әуежайы]] * [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]] (Антонов әуежайы) Сол сияқты, қаланың шетінде Святоши әуежайы орналасқан (Авиант әуежайы бәрінен бұрын "Авиант" Киев әуезауытына қызмет көрсетуге қолданылады). Сонымен бірге қаланың маңында Васильков, Узин, Белая Церковь қалаларында әскери әуежайлар орналасқан. Бірнеше рет Васильков пен Белая Церковь әуежайларын жолаушылар әуежайы ретінде жоспары талқыға салынды. Қаланың қатарында кішігірім мынадай әуежайлар орын алған: Чайка (бұрынғы ДОСААФ, парашюттік база, спорттық авиация), Бузовтық (планерлік база), Долина (спорттық авиация), Бышев, Бородянка (парашюттік база), Киев-Южный (Гребинки, сельхоз, авиация, тікұшақтар) және басқалары. === Теміржол === [[Сурет:Станция Киев-Пассажирский.jpg|нобай|оңға|200px|Киев-Пассажирский. Жалпы көрінісі]] Теміржол вокзалдары: * [[Киев-Пассажирский]] * Южный вокзал * Пригородный вокзал * Дарницкий пригородный * [[Караваевы Дачи (платформа)|Караваевы Дачи (пригородный)]] * [[Дарница (железнодорожная станция)|Дарницкий железнодорожный вокзал]] * [[Киев-Московский]] === Өзен жолы === 1823 жылы Киевте бірінші пароход пайда болды, ал 1858 жылы «Днепр және оның салалары бойынша кеме қатынасы қоғамы» құрылды. Келесі жылы Днепрде 17 пароход, ал 25 жылдан кейін олардың саны 74 болды. [[Сурет:Київський річковий вокзал.jpg|нобай|оңға|200px|Өзен вокзалы]] 1961 жылы өзен вокзалы ашылды, оның сыртқы түрі кемеге ұқсайды. Вокзал сыйымдылығы бір мезетте 550 адамды құрады. Кеңестік кезеңде өзен порты флоты жылына 4 миллионға дейін жолаушы тасымалдады. Черкассы, Запорожье және Днепропетровскіге қалаларына ракеталар мен метеорлар қатынады. 1975 жылдан бастап Днепр су электр станцияларының каскады салынғаннан кейін Киев порты транзиттік портқа айналды. Үлкен сыйымдылықтағы кемелерден жүк Днепр мен Деснаның таяз бөлігіне қызмет көрсететін флотқа берілді. Бүгінгі таңда Днепр көлік артериясы ретінде жарты ғасыр бұрынғыдай көлік артериясы емес. Жыл бойы тасымалмен айналысатын басқа компаниялар үшін өзен көлігі ыңғайсыз болды. Дегенмен, 2014 жылдан бері портқа 40 миллион гривеннен астам инвестиция салынды: кедендік кешен салынды, шеберханалар мен қоймалар қайта қалпына келтірілді, теміржол желісі қалпына келтірілді. Олар жүк тиеу алаңы мен кеңселері бар логистикалық кешен, цемент базасы терминалын салып, жүктерді өңдеуді ғана емес, контейнерлік тасымалдауды да дамытуды жоспарлап отыр. Өзен вокзалы қазір туристік бағытта дамып келеді.<ref>{{cite web|url=https://bigkyiv.com.ua/proshloe-i-budushhee-kievskogo-rechnogo-flota/|title=Киев өзен портының өткені мен болашағы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Метро === [[Сурет:Kiev metro route map ru.svg|thumb|200px|Киев метрополитенінің жүйелік кестесі 2011 жыл]] 1960 жылы ашылған Киев метросы Мәскеу мен Ленинградта метро ашылғаннан кейін Кеңес Одағында үшінші метро болды. Қазіргі уақытта метро Киевтегі ең жылдам көлік түрі болып табылады. Киев метросының он ауданды кесіп өтетін үш желісі бар, метро желілерінің жалпы ұзындығы шамамен 65 шақырымды құрайды, 52 станция және үш жерасты трансфер торабы бар. Киев метросының алты станциясы жер үстінде, жиырма станциясы үлкен тереңдікте, ал жиырма төрт станциясы таязырақ тереңдікте орналасқан. 2014 жылдан бастап метроның навигациялық жүйесінің дизайны әзірленді. Одан метро карталарының дизайнын, метро схемаларын, көліктердегі мониторларға арналған анимацияларды және ақпараттық баннерлерді көруге болады. 2019 жылы қолданыстағы 822 метро вагонының 500-і жолаушылар вагондарда орналасқан теледидарда көшелер ғана емес, сонымен қатар қоғамдық көлік аялдамалары, метроға кіретін және шығатын жерлер, жақын маңдағы орындар көрсетілді. Киев метросында 105,5 метр тереңдікте орналасқан және Еуропа мен бұрынғы КСРО елдеріндегі ең терең болып табылатын Лондон метрополитенінің типіне сәйкес салынған вестибюльі жоқ Арсеналная стансасы бар.<ref>{{cite web|url=https://www.tourister.ru/world/europe/ukraine/city/kiev/publications/487?ysclid=m7jakfo5lx513476508|title=Киев көлігі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Трамвай === Тарихтағы ең көне көлік түрі – трамвай, Киев қаласында алғаш рет 1892 жылы іске қосылды. 1913 жылға қарай 20-дан астам маршрут желісі болды. [[Сурет:Kyiv Express Tram 763 2019 G2.jpg|нобай|оңға|200px|Трамвай Pesa Twist]] 1978 жылы Киевте КСРО-да алғашқы жүрдек трамвай желісі іске қосылды. Жүрдек трамвай құрылысының жобасын Мария Савченконың жетекшілігімен «Киевпроект» мемлекеттік мекемесінің мамандары әзірледі. Жобаның бірінші кезеңі жүзеге асырылып, айналма жолдан Жеңіс алаңына дейінгі маршрут 9 шақырымды құрап, 12 бекеттен тұрды. Маршрут бойымен 2 және 3 вагонды жүрдек пойыздар жүрді. Желідегі орташа жылдамдық 28,7 км/сағ құрады. КСРО ыдырағаннан кейін жүрдек трамвай желісі нашар жағдайда болды: метро станциясы мен жол жөндеуді қажет етті. Қайта құру жұмыстары 2007 жылы басталды. Станциялар заманауи технологиялар арқылы қайта салынды. Бүгінгі таңда Киев трамвай бағыттарына 473 трамвай вагоны қызмет көрсетеді. Киевте жүретін трамвай түрлері: Tatra T3SUCS, Tatra T3R.P, Tatra T6A5 7 0, K-1M6 1 0, T3UA-3 "Kashtan", Богдан TR843 1, K-1M 8 6, Tatra K3R-N (KT3UA), Pesa Foklectron 73414 0 5. Қазіргі уақытта трамвай бұрынғы маңызын жоғалтты.<ref>{{cite web|url=https://my-kiev.com/city/interesnye-fakty-iz-istorii-kievskogo-tramvaya.html|title=Киев трамвайының тарихынан қызықты деректер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Троллейбус === [[Сурет:MAZ-103T trolley - Kiev.jpg|нобай|оңға|200px|Троллейбус MAZ-103T]] Киевте троллейбус қозғалысын ұйымдастыру жұмыстары 1934 жылы басталды. Алғашқы троллейбус бағыты Красноармейская көшесі (Большая Васильковская) болды. 1966 жылы 12 маусымда киевтік өнертапқыш Владимир Веклич әлемдегі алғашқы троллейбус пойызын жасады. 1983 жылға қарай Киев троллейбус паркінің жартысынан астамы Владимир Веклич жүйесін пайдаланатын 296 троллейбус пойыздарында жұмыс істеді. Бүгінгі таңда жылжымалы құрам негізінен К12, ЮМЗ, ЛАЗ Е183 және 301, МАЗ-103Т және Богдан көліктерімен ұсынылған. 2000 жылы Киевте 35 троллейбус бағыты жұмыс істеді. Троллейбус желілерінің жалпы ұзындығы 324,9 шақырымды құрайды, автопарк 640 көліктен тұрады. 2006 жылдың мамыр айынан бастап троллейбус бағыттарының саны 44-ке жетті. 2010 жылғы желтоқсанда 37 бағыт жұмыс істейді. 4 троллейбус депосы жұмыс істейді.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Автобус === [[Сурет:Laz A183 A24 Kyiv Khreshchatyk.jpg|нобай|оңға|200px|Автобус ЛАЗ-А183]] Киевте тұрақты автобус қатынасының алғашқы ашылуы 1913 жылы болды. Шын мәнінде, автобус толық ауқымды жұмысын 1925 жылы бастады. Ол кезде жалғыз бағыт бойынша 2 ғана автобус жүретін. Қазір Киевте 90-ға жуық муниципалды автобус бағыты жұмыс істейді. Автобустардың саны 700 бірліктен асады. 8 автобус базасы жұмыс істейді. Киев бағыттарының көпшілігі үлкен класты автобустармен қызмет көрсетеді, олар негізінен ЛАЗ-A183 және MAЗ-203 автобустарымен ұсынылған. Бұл автобустар қаланың барлық дерлік маршруттарында кездеседі. Үлкен класты автобустар көптеген қалалық маршруттарда да кездеседі, бірақ әдетте әртүрлі бағыттар бойынша шашыраңқы болады. Мұндай автобустардың көп шоғырлануы Троещина немесе Виноградарь сияқты халық тығыз орналасқан аудандарға қызмет көрсететін №6 автобазаның бағыттарында кездеседі. Жолаушылар ағыны аз бағыттарда шағын класты автобустар пайдаланылады. Богдан А091 және Богдан А092 шағын класты автобустар, мысалы, № 2, 47, 59, 78 маршруттары.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%81|title=Киев автобусы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Маршрутты таксилер === Шағын автобустар Киевтегі қоғамдық көліктерден кем емес танымал болып саналады. Көптеген адамдар қозғалыс жылдамдығы мен қозғалыс жиілігіне байланысты көліктің осы түріне басымдылық береді. Киевтің шетінен немесе қоғамдық көлікті пайдалану ыңғайсыз қаланың шалғай аудандарынан жету қажет болғанда, жолаушыларға қажетсіз қиындықсыз тез арада діттеген жеріне жетуге микроавтобустар көмектеседі. Сондай-ақ, автобустардан, троллейбустардан және трамвайлардан айырмашылығы, Киевтің маршруттық таксилері көп мөлшерде ұсынылған, бұл көліктің осы түрімен қала бойынша жүруді өте ыңғайлы етеді.<ref>{{cite web|url=https://tripmydream.com/ukraine/kiev/local-transport|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Фуникулёр === [[Сурет:2948279 Киевский фуникулер.jpg|нобай|оңға|200px|Киев фуникулері]] Көптеген жылдар бойы Киев тұрғындары мен Украина астанасының қонақтары фуникулерды белсенді түрде пайдаланып келеді. Ерекше және өзіндік бірегей көлік жүйесі Владимирская төбесінен тез көтерілуге ​​немесе төмен түсуге мүмкіндік береді. Киев фуникулері 1905 жылы ашылды (Одессадан кейінгі Украинадағы екінші). Жолдың ұзындығы 222 м, еңісі 18-20°. Бір бағыттағы жол жүру уақыты шамамен 3 минутты алады. Жоғарғы және төменгі стансалар арасындағы биіктік айырмашылығы 75 м. Фуникулерлық трассаның жоғарғы бөлігі темірбетонды эстакадада орналасқан. Киевтік фуникулер маятникті (ең кең тараған) жұмыс схемасын пайдаланады: екі моторсыз вагондар жоғарғы станцияда орналасқан шығырға сым арқан арқылы жалғанған. Вагондардың бірінің төмен қозғалуы екінші вагонның жоғарыға симметриялы қозғалысына әкеледі. Әрбір фуникулерлық вагонда рельсті тістеуік тәрізді ұстайтын сына тәрізді авариялық тежегіш бар. Әр вагонның сиымдылығы 100 адам, оның 30 - ы отыратын орын. Фуникулёр қалалық көлік құралы ретінде де, туристік тартымдылық ретінде де белсенді қолданылады. Тәуліктік жолаушылар ағыны 10-15 мың жолаушыны құрайды.<ref>{{cite web|url=https://kak-eto-sdelano.livejournal.com/168790.html|title=Киев фуникулері қалай жұмыс істейді?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Мәдениеті == === Театрлары === Киевте 50-ге жуық театр ұжымдары жұмыс істейді. 2009 жылдың ресми деректері бойынша 31 театр бар. Оның ішінде: Т.Г.Шевченко атындағы Украинаның Ұлттық академиялық опера және балет театры, Киев қалалық балалар мен жасөспірімдерге арналған академиялық опера және балет театры, Иван Франко атындағы Ұлттық академиялық драма театры, Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры, «ПоэТ» театры, Подольдегі театр, Киев академиялық жастар театры, Киев ұлттық академиялық оперетта театры, Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры, Киев қалалық академиялық қуыршақ театры, сол жағалаудағы Киев мемлекеттік академиялық драма және комедия театры, Киев эстрадалық театры, «Күміс арал» театры. <gallery mode="packed"> Kiev Opera House 2012 01.JPG|Опера және балет театры Kiev Academic Puppet Theatre.jpg|Киев мемлекеттік академиялық театры Драматичний театр імені Івана Франка.JPG|Иван Франко атындағы драма театры Богдана Хмельницкого 5 дробь 15 Киев 2012 01.JPG|Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры Кукольный театр - panoramio (2).jpg|Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры </gallery> === Мұражайлары === '''Киев тарихы мұражайы''' — 1978 жылы құрылған. Мұражай қорында 250 мыңға жуық экспонат бар. Экспонаттардың көпшілігі - бұл қалада қазылған археологиялық материалдар. Киев тұрғындарының әр жылдардағы тұрмыстық заттар топтамалары назар аударуға тұрарлық. [[Сурет:National Art Museum of Ukraine 20190505.jpg|нобай|оңға|200px|Ұлттық өнер мұражайы]] [[Сурет:National History Museum of Ukraine.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның ұлттық тарихи мұражайы]] [[Сурет:Aerial view of memorial complex of museum of the history of Ukraine in World War II and monument to the Motherland.jpg|нобай|оңға|200px|Екінші дүниежүзілік соғыстағы Украина тарихының мұражайы]] [[Сурет:Kiev Pyrogiv Podillya 070628.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы]] '''Украинаның Ұлттық өнер мұражайы''' — Украинадағы ең үлкен өнер галереясы. Мұнда 40 мыңға жуық экспонат қойылған. Мұнда украиндық және шетелдік үздік суретшілердің картиналары, мүсіндер мен гравюралар жинағы бар. Экспонаттардың жасы Киев Русынан қазіргі заманға дейін. Мұнда ежелгі икондардың әдемі жинағы бар. Мұражайда тұрақты түрде қазіргі украин суретшілерінің жұмыстарының көрмелері өткізіліп тұрады. '''Украина Қарулы Күштерінің Орталық мұражайы''' — Украинадағы ең маңызды әскери мұражай. Мұражай 1996 жылы құрылған. Мұнда 1991 жылдан бері Украина армиясы мен флотын құрудың бүкіл тарихы сипатталған. '''Киев бекінісі''' — ХІХ ғасырда салынған қорғаныс ғимараты. Кейбір үй-жайларды Украина Қорғаныс министрлігі әлі күнге дейін әскери қоймалар ретінде пайдалануда. Патша заманында мұнда казарма, қарауыл, азық-түлік қоймалары болған, бұл ғимарат 1927 жылы мұражайға айналды. Бекіністің өзі Киевтің орталық және сәнді аудандарының бірі – Печерскде орналасқан. '''Ұлы Отан соғысы мұражайы''' — 1981 жылы ашылды. Мұнда Ұлы Отан соғысы кезіндегі әскери киімдер, майдан хаттары, мұрағаттық фотосуреттер, әскери карталар және басқа да қызықты жәдігерлер жинақталған. '''Украинаның тарихи қазыналар мұражайы''' — 1969 жылы 4 қаңтарда ашылды. Киев-Печерск лаврасының аумағында орналасқан. Онда Украинадағы алтын зергерлік бұйымдардың ең үлкен топтамаларының бірі бар. Алтын бұйымдармен қатар асыл тастардан жасалған бұйымдар да бар. '''Леся Украинка мұражайы''' — өткен ғасырдың 60-жылдарында құрылған. 1991 жылы оның мемориалдық пәтері ашылды. Мұнда ақынға тиесілі заттар, картиналар, сирек кітаптар жинақталған. Бөлек бөлмеде ақынның бүкіл өмірінен сыр шертетін жәдігерлер орналасқан. '''Николай Лысенконың үйі''' - ұлы украин композиторы өмір сүріп, қызмет еткен жер. Мұнда композитордың көзі тірісінде болған үй ортасы сақталған. '''Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы''' — Киев қаласының оңтүстік шетінде Пирогово ауданында орналасқан. Бұл 1969 жылы құрылған ашық аспан астындағы мұражай. Мұнда XVI—XX ғасырлардағы халық сәулет өнерінің 275 ғимараты – ауыл үйлері, сарайлар, шіркеулер жинақталған, мұнда украин шаруаларының 70 мыңнан астам тұрмыстық заттары сақталған, мұражай экспозициясы көптеген мұрағаттық фотосуреттермен толықтырылған. '''Украин сәндік өнерінің мемлекеттік мұражайы''' — Киев-Печерск лаврасында орналасқан. Экспонаттар 1899 жылы жинала бастады. Мұнда украиндық ұлттық кілемдер, маталар, украин кестелері, керамика және иконалар қойылған. '''«Чернобыль» ұлттық мұражайы''' — 1992 жылы ашылды. Мұнда 7000 экспонат – құпиядан шығарылған кеңестік құжаттар, Чернобыль атом электр станциясының апатқа дейінгі және одан кейінгі карталары мен фотосуреттері бар. '''Украина тарихының ұлттық мұражайы''' - Украина тарихын зерттейтін ең үлкен украин мұражайы. Старокиев тауында орналасқан. Мұнда картиналар, ұлттық украиндық киімдер, көне монеталар коллекциялары, ескі кітаптар сақталған. Мұражай қорында 800 мың экспонат бар. Бұл жерде казак хаттары мен гетмандардың хаттары да сақталған. '''Кітап және баспа мұражайы''' — Киев-Печерск Лаврасында орналасқан. Мұнда 56 мың экспонат бар. Баспа машиналары, клишелер, алғашқы баспа кітаптарының көшірмелері жинақталған. '''Киев-Печерск лавры''' — Украинадағы ең қасиетті орын. Мұнда терең зынданда әулиелердің жәдігерлері жатыр, монастырь және бірнеше белсенді шіркеулер бар. Мұнда жәдігерлер ауыр аурулардан арылуға немесе қалпына келтіруді тездетуге қабілетті. '''Мемлекеттік авиация мұражайы''' — Киевтің оңтүстік-батыс шетіндегі Жуляны әуежайының жанында орналасқан. Мұнда 70-ке жуық ұшақ пен тікұшақ бар. Мұнда жолаушылар және әскери ұшақтар жинақталған. '''Украинаның ұлттық медицина мұражайы''' — мұнда ежелгі дәуірден қазіргі заманға дейінгі украин медицинасының даму тарихы ұсынылған. Әйгілі украин дәрігерлерінің портреттері бар галерея бар.<ref>{{cite web|url=https://goldengorod.ru/kiev/#more-3331|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Білімі == ІХ ғасырдан бастап Киев Шығыс Еуропаның интеллектуалды дамуының орталығы болды. XVII ғасырдың аяғынан бастап Киев-Могилян академиясы көптеген танымал ғалымдарды даярлап шығарды. Алайда бірінші еуропалық үлгідегі заманауи университет Николай І патшаның жарлығымен Әулие Владимир атындағы Киев Императорлық университеті ретінде құрылды. [[Сурет:Universität Kiew.jpg|thumb|200px|Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық университеті.]] [[Сурет:KPI-1st building-left.jpg|thumb|200px|Украина Ұлттық техникалық университеті «КПИ»]] [[Сурет:NaUKMA plats.JPG|thumb|200px|«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті]] Бүгінде Киев – Украинадағы ірі ғылым мен білім орталықтарының бірі. Киевте халықаралық дәрежедегі университеттерді қосып алғанда, көптеген жоғары және орта білім мекемелері, соның ішінде Украинаның үш ең беделді университетттері: Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық Университеті, Украинаның «КПИ» Ұлттық техникалық Университеті және «Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті орналасқан <ref>[http://korrespondent.net/ukraine/events/844116 Корреспондент опубликовал рейтинг лучших украинских вузов " Последние события в Украине — Корреспондент]</ref>. Киевте Киевте 350 мектеп, 100-ден астам гимназиялар мен лицейлер, 70-тер шамасында Жоғары оқу орындары<ref>[http://www.mon.gov.ua/nz/28/ Список высших и средних специальных учебных заведений Киева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061014211033/http://www.mon.gov.ua/nz/28/ |date=2006-10-14 }}</ref> бар, олар: *«КПИ» Ұлттық техникалық Университеті, *Киев ұлттық экономикалық университеті, *Ұлттық көлік университеті, *Ұлттық әуе университеті, *Киев құрылыс және сәулет өнері ұлттық университеті (КИСИ), *М.П.Драгоманов атындағы Ұлттық педагоикалық университеті, *Ақпараттық-Коммуникациялық Технологиялар мемлекеттік университеті, *«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті, *Киев консерваториясы, *Жарнама институты, *Киев Ұлттық лингвистика университеті (ИНЯЗ), *Украина ғылыми Ұлттық университеті (НАНУ), *Украина биоресурстары мен табиғатты пайдалану Ұлттық университеті, *Киев ішкі істер Ұлттық университеті, *Киев көркем академиясы, *О.О.Богомолец атындағы Ұлттық медициналық университет, *Халықаралық Соломонов университеті, *Украина дене тәрбиесі және спорт Ұлттық Университеті (ИНФИЗ), *И.К.Карпенко-Каро атындағы театр, кино және теледидар Киев Ұлттық университеті, *Мәдениет және өнер Киевтік Ұлттық университеті, *Киевтік Ұлттық технология және дизайн университеті, *Киев Ұлттық тағам технологиясы университеті, *Киевтік нарық қатынасы университеті, *Киевтік Ұлттық сауда-экономикалық университет. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Киев]] [[Санат:Украинаның миллионер қалалары]] [[Санат:Украина қалалары]] bkrynly5tszmc803dn1gfwp29tox5zq 3597742 3597739 2026-05-01T12:50:59Z Baobaba1984 179717 /* Атауларды өзге тілге трансляциялау негіздері. */ 3597742 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Киев |шынайы атауы = {{lang-uk|Київ}} |сурет = {{Photomontage | photo1a = Kiev Cabinet of Ministers.jpg | photo2a = P1130119-1.JPG{{!}} | photo2b = Ku02.JPG{{!}} | photo3a = Будинок із химерами, в якому жив архітектор Городецький.jpg{{!}} | photo3b = Дзвіниця собору Святої Софії в Києві, Україна.jpg | photo4a = 17-07-02-Maidan Nezalezhnosti RR74377-PANORAMA.jpg{{!}} | photo4b = | photo5a = | photo5b = | color = white | color_border = white | position = center | spacing = 2 | size = 393 | foot_montage = }} |жағдайы = Астана |ел = Украина |елтаңба = COA of Kyiv Kurovskyi.svg |ту = Flag of Kyiv Kurovskyi.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 27|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 30|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(2661299)_region:UA |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 10 аудан |басшының түрi = Мэр |басшысы = [[Виталий Владимирович Кличко|Виталий Кличко]] |құрылған уақыты = [[V ғасыр|V]]<ref name="eob">[https://www.britannica.com/place/Kiev Kiev] at [[Encyclopedia of Britannica]]</ref><ref>Tolochko, P., Ivakin, G., Vermenych, Ya. ''[http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Kyiv_mst Kiev]''. Encyclopedia of History of Ukraine.</ref>—[[X ғасыр]]<ref name="Толочко">''Толочко П. П.'' Новые археологические исследования Киева (1963—1978) // Новое в археологии Киева. — Киев, 1981.</ref><ref>[http://www.iananu.kiev.ua/archaeology/2003-1/zukerman.htm К. Цукерман. Два этапа формирования древнерусского государства]</ref><ref>{{кітап|авторы= А. В. Комар|бөлімі= Киев и Правобережное Поднепровье|тақырыбы= Русь в IX–XI веках: археологическая панорама / Rus' in 9th - 10th centuries: archaeological panorama|сілтеме= http://www.academia.edu/5028113|жауапты= Н. А. Макаров|орны= Москва; Вологда|баспасы= Древности Севера|жыл= 2012|беттері= 496|isbn= 978-5-93061-068-0}}</ref> |алғашқы дерек = V ғасырдың басы — VI ғасырдың басы |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 826,35<ref name="Ауданның үлкею">[https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya Межі Києва можуть змінитися] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191216051856/https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya |date=2019-12-16 }}</ref> немесе 847,66<ref name="гк">{{cite web |url = http://atu.gki.com.ua/atu/26 |title = Геодезия, картография және кадастрлар жайында Украина мемлекеттік қызметі |lang = uk |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150918152231/http://atu.gki.com.ua/atu/26 |archivedate = 2015-09-18 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Ең биік жері |орталығының биiктігі = 100—200 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2 967 360<ref name="1 қаңтар 2020 халық">[http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2019/ds/kn/kn_u/kn1219_u.html Чисельність населення (за оцінкою) на 1 січня 2020 року та середня чисельність у 2019 році]</ref> немесе<br> 3 703 100 |санақ жылы = 2019 |тығыздығы = 4481 |шоғырлануы = Киев агломерациясы — 4 071 000 |ұлттық құрамы = (2001 ж. санақ бойынша)<br> [[украиндар]] — 82,2 %,<br>[[орыстар]] — 13,1 %,<br>[[еврейлер]] — 0,7 %,<br>[[беларустар]] — 0,6 %,<br>[[поляктар]] — 0,3 % |конфессионалдық құрамы = православтар, католиктер, протестанттар, мұсылмандар, иудейлер |этнохороним = киевтік, киевтіктер |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +380 44 |пошта индексі = |пошта индекстері = 01000 — 06999 |автомобиль коды = AA, КА / 11, 28 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kiev |сайты = http://kmv.gov.ua/ |сайт тілі = uk | add1n = Марапаттары | add1 = {{Алтын Жұлдыз медалі|тип=қала|1965 жыл}} {{Ленин ордені|түрі=қала|1965 жыл}} {{Халықтар Достығы ордені|түрі=қала|1982 жыл}} }} '''Киев''' ({{lang-uk|Київ}} {{IPA|[ˈkɪjiu̯]}}) — [[Украина]]ның [[елорда|астанасы]] және ең ірі қаласы, батыр-қала. [[Днепр]] өзенінің бойында орналасқан. [[Киев агломерациясы]]ның орталығы болып табылады. Киев – Украинаның жеке әкімдік-аймақтық бірлігі, елдің мәдени-басқару орталығы, сол сияқты [[Киев облысы]]ның әкімшілік орталығы. Украинаның орталық бөлігінің солтүстігіне қарай орналасқан. Тұрғындары жыл сайын орта есеппен алғанда 20 мың адамға тұрақты түрде өсіп келеді.<ref>[http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 Населення Київа на 1.01.20ХХ років] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004213334/http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 |date=2013-10-04 }}</ref> Киев – халқының есебі бойынша европадағы [[Мәскеу]], [[Лондон]], [[Санкт-Петербург]], [[Берлин]] және [[Мадрид]]тен кейін алтыншы орынды иемденген. Киев [[поляндық]]тар, [[Киев Русі]]нің, және [[Киев князьдігі]]нің астанасы болған. [[1917 жыл]]ғы қарашаның 7 мен [[1918 жыл]]дың 29 сәуірі аралығында және [[1918 жыл]]дың 14 желтоқсаны мен [[1919 жыл]]дың 5 ақпаны аралығында - [[Украина Халық Республикасы]]ның астанасы, [[1918 жыл]]дың [[29 сәуір]]і мен [[14 желтоқсан]]ы аралығында – [[Украина Державасы]]ның (Ірі мемлекетінің) астанасы, [[1919 жыл]]дың [[7 қыркүйек|7 қыркүйегі]] мен [[29 желтоқсан]]ы аралығында - [[ОРҚК Киев әскери облысы]]ның орталығы, [[1934 жыл]]дың маусымынан [[1991 жыл]]дың [[24 тамыз]]ына дейінгі уақыт аралығында [[УССР]], [[1991 жыл]]дан бері – [[Украина]] астанасы. Киев – елдің алдаңғы қатарлы саяси, әлеуметтік-экономикалық, көліктік және ғылыми орталығы. Киевте үкіметтің жалпымемлекеттік органы және жергілікті өзін-өзі басқару органдары, шет мемлекеттер елшілігі, жалпымемлекеттік коммерциялық ұйымдардың және қоғамдық бірлестіктердің, сол сияқты шетел серіктестерінің Украинада жұмыс істейтін өкілдігінің көпшілігінің штаб-пәтерлері бар. Қаланың өзінің елтаңбасы мен туы бар. ІХ ғасырдан ХІІ ғасыр аралығында Киев Русінің орталығы ретіндегі тарихи өзіндік мәнінің күшімен де қаланы қазіргі уақытта да «Орыс қалаларының анасы» деп атайды. == Физико-географиялық сипаттамасы == Киев Украинаның солтүстік бөлігінде, орманды дала аймағы мен аралас орман аймағының шекарасында, [[Днепр]]дің орта ағысында (Десна сағасынан төмен), оның екі жағалауында орналасқан.<br /> Киев рельефі жазық пішінге ие: сол жағалауда – Днепр ойпаты, оң жағалауда солтүстік бөлігінде – Полесье ойпаты, оңтүстік бөлігінде – Днепр тауы. Днепрдің жоғары оң жағалауы Днепр тауының сілемдерін алып жатыр. Бұл биіктік Киев үстірті деп аталады. Жер бедері кейде көтеріліп, жекелеген биіктіктер тізбегін құраса, кейде Днепр аңғарының деңгейіне дейін төмендейді. Днепрден жоғары ең биік нүктелер (106 метр) қаланың шығыс бөлігінде, Печерск ауданында орналасқан. Бұл жерден жер бедері бірте-бірте батысқа қарай, Либид өзенінің кең аңғарларына және Крещатик және Скоморох өзектеріне түседі. Содан кейін қайтадан Бату тауына көтеріледі. Рельефтің ең төменгі нүктелері Подолда орналасқан (өзен деңгейінен небәрі 4-8 м биіктікте). Днепр және оның салалары (Десна, Припять, Березина, Почайна, Глубочица, Киянка, Либед) Орта Днепр аймағы халқының экономикалық және саяси өмірінде ұзақ уақыт бойы үлкен рөл атқарды.<ref>{{cite web|url=https://tvoyaukraina.wordpress.com/%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2/|title=Киев географиясы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Климат === Киевтің климаты қалыпты континенттік болып саналады, жазы жылы, қысы өте жұмсақ. Климаттың өзгеруіне байланысты ол теңіз климатына көбірек ұқсайды. Ең жоғары температура шілдеде, ең суық қаңтарда, орташа жылдық көрсеткіш +8,4°С. Қыста суық ауа аңғарларға түсіп, өзендердегі температураны төмендетеді. Киевте ылғалдылық айтарлықтай жоғары (жылдық көрсеткіш 75% құрайды). Қыс 90-нан 120 күнге дейін созылады (қарашаның ортасы – наурыздың аяғы). Бірақ мұнда да климаттың өзгеру тенденциясы байқалады: қаңтарға дейін айтарлықтай жылы болуы мүмкін, ал суық ауа райы наурыздың басына дейін созылуы мүмкін. Көктем – ең қысқа кезең, ол орта есеппен наурыздың ортасында басталып, мамырда аяқталады. Бұл кезеңде аяздар болуы мүмкін, олар әдетте айдың басында аяқталады - кейде олар ұзаққа созылуы мүмкін. Жаз көбінесе мамырдың ортасында/соңында басталып, қыркүйектің ортасында аяқталады. Климаттың өзгеруіне байланысты жаз біртіндеп сәуірге қарай ауысады. Орташа алғанда, жазда температура +18 градустан төмен түспейді, көлеңкеде максималды көтерілу +40 дейін мүмкін. Жазда ылғалдылық жеткілікті (65% дейін). Күз мезгілі ауа температурасының 10 °С-тан төмен түсетін кезеңі болып саналады. Қыркүйектің аяғынан қазанның ортасына дейін ауа-райы айтарлықтай жылы және құрғақ, ал айдың екінші жартысы мен қараша-желтоқсанға қарай ылғалды, жаңбырлы, бұлтты және суық.<ref>{{cite web|url=https://tut1.ru/goroda-ukrainy/55-kiev-stolica-ukrainy.html|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Атауы == === Атаудың шығу тарихы === Ескіден қалған бір сөздерде қаланың атауы [[Кия]] деген есімнен шығады дейді - аңызда айтылғандай, Киев негізін қалаған ағайынды үш жігіттің ең үлкені. Бұл аңыз бізге дейін [[ХІІ ғасыр]]дың [[«Повесть временных лет»]] шежіресімен жеткен болатын. <blockquote> ''«Была три братья,— сообщает летописец,— единому имя Кий, а другому Щек, а третьему Хорив и сестра их Лыбедь. Седяше Кий на горе, идеже ныне оувоз Бо́ричев, а Щек седяше на горе, идеже ныне зовётся Щекови́ца, а Хорив на третьей горе, от него же прозвася Хореви́ца, и створиша град, во имя брата своего старейшего и нарекоша имя ему Киев. И бяше около града лес и бор велик, и бяху ловяща зверь, бяху мужи мудры и смыслени, и нарицахуся Поляне, от них же суть Поляне в Киеве и до сего дня». Қаланың шығу тарихы турасында және тағы бір болжам бар. Днепр өзенінің өткелінде қызмет еткен жұмыскерлер (кияндықтар) оның алғашқы тұрғындары есімімен аталған. Өткел өзеннің түбіне қағып енгізген тіреулерге төселген ағаш төсеулер түрінде көрінді. «Повести временных лет» жылнамасында: «Ини же несведуще, реша, яко Кий есть перевозник. У Киева бо бяше перевоз тъгда с оноя страны Днепра — темь глаголаху: „на перевоз на Киев“»'' </blockquote> дейді… Шежіреші... мұны былай негіздейді: <blockquote> ''«Аще бы Кий перевозьник был, то не бы ходил Цесарюграду. Но се Кий княжаше в роде своём и приходившю ему к цесарю, которого не свемы, но тъкмо о сем вемы, якоже сказають, яко велику честь приял есть от цесаря, при котором ходив цесари. Идущю же ему вспять (вторично — В. Я.), приде к Дунаеви и взлюби место и сруби градък мал и хотяше сести с родъм своим и не даша ему ту близь живущии. Еже и доныне наречють дунайти „городище Киевець“. Киеви же пришедшю в свой град Киев, ту живот свой сконьча».'' </blockquote> Қала атауының шығу тарихы тұрғысындағы тағы бір қызықты нұсқасы [[Гельмольд]]ің [[«Славянская хроника»]] жазбасы береді.<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus/Gelmold/framegel1.htm ГЕЛЬМОЛЬД, СЛАВЯНСКАЯ ХРОНИКА]</ref>: <blockquote> ''«Да́ны называют Русь также Острогардом по той причине, что, будучи расположена на востоке, она изобилует всеми благами. Ее называют также Хунигардом, потому что на этих местах сначала жили гунны… …Главный город ее Хуэ»'' </blockquote> Украиналық этнограф М.В. Закревский Клавдий Птолемей айтқан «Азагариум» қазіргі Киевтің орнында орналасқан деп мәлімдеді. Ю. А. Кулаковский Птолемейлік «Метропольді» Киевпен, М. Ю. Брайчевский - «Сармен» байланыстырды. === Атауларды өзге тілге трансляциялау негіздері. === Славян тілдерінде бұл қаланың атауында кейбір жайттарда [[Кий (князь)|Кий]] есімінен сын есімнің туындауы негізінің шығуына орай, екінші жариясы едәуір түленділіп айтылады. Мысалы, қала орыс тілінде Киев деп аталады, Поляк тілінде ''Kijów'' ({{IPA|[ˈcijuf]}}), сербтер мен хорваттар тілінде — ''Kijev''т.с.с. Киев ұзақ уақыттар бойына Ресей империясының және КСРО-ның құрамында болғандықтан, қала атауы славян тілінен емес, орыс тілі: ағылшын Kiev, немісше Kiew, т.с.с. арқылы таралды. Украин үкіметі Украина тәуелсіздігін алғаннан кейін ресми құжаттарда украиндық атауы негізін орыс тілінен емес, ағылшын тілінен алатын болды.<ref>[http://ukrlit.org/transliteratsiia/ РІШЕННЯ УКРАЇНСЬКОЇ КОМІСІЇ З ПИТАНЬ ПРАВНИЧОЇ ТЕРМІНОЛОГІЇ N9 Протокол N2 від 19 квітня 1996 р.]</ref> Бұл сонымен қатар, Киевтің ағылшын нұсқасына негізделіп, нәтижесінже Kyiv сөзі пайда болды, алайда ағылшын тілдес азаматтар үшін <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/talking_point/4946456.stm Q&A: Chernobyl 20 years on] [[BBC News]] 2006/04/26</ref> үйреншікті болмағандықтан да олардың қолданысында Kiev <ref>[http://www.kiev-life.com/kyiv/kiev-or-kyiv Kiev or Kyiv] Kiev-Life.com</ref> сөзінен гөрі сирек айтылады. 2018 жылдың 2 қазанында Украина Сыртқы істер министрлігі «StratCom Ukraine» стратегиялық коммуникациялар орталығымен бірлесіп, «#CorrectUA» онлайн науқанын бастады, оның аясында шетелдік БАҚ-қа Киев қаласының (#KyivNotKiev) емлесін түзетуді сұрайды.<ref>{{Cite web|url=https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev|title=#CorrectUA – МЗС України звертається до світу – вживай #KyivNotKiev|website=Міністерство закордонних справ України|language=uk|accessdate=2018-10-02|archive-date=2020-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200907211839/https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev}}</ref> Киев қаласы үшін емле түзетулері туралы алғашқы хабарламалар пайда болды: олар мәтіндерінде Киев BBC орнына Киев деп жазады<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ Клімкін похвалився результатами кампанії МЗС: BBC пише Kyiv, не Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190215050914/https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ |date=15 лютого 2019 }} // Європейська правда, 6 жовтня 2018.</ref><ref>[https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 Kyiv not Kiev: ВВС змінює написання столиці України] {{Webarchive|url=https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 |date=14 жовтня 2019 }} // BBC, 14 жовтня 2019. {{ArchivedURL|https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939|14 жовтня 2019}} (таке правило написання столиці України в текстах, на картах та у графіках починає діяти на ВВС з 14 жовтня 2019 року)</ref> және The Guardian.<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092786/ Видання The Guardian писатиме у своїх текстах Kyiv замість Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213201917/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092786/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019.</ref> Лондон Лутон әуежайы,<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092772/ Лондонський аеропорт Лутон змінив назву Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213195854/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092772/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019.</ref> Будапешт және Таллин әуежайлары<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/14/7092846/ Аеропорти Будапешта і Таллінна виправили назву Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190214220004/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/14/7092846/ |date=14 лютого 2019 }} // Європейська правда, 14 лютого 2019</ref> және Бельгия<ref>[https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/20/7212891/ Аеропорти Бельгії виправили Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190420073550/https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/20/7212891/ |date=20 квітня 2019 }} // Українська правда, 20 квітня 2019</ref> өз атауларын Киевтен Киевке өзгертті. Сонымен қатар, украиналық UIA әуе компаниясы бастапқыда Киев атауын Киевке өзгертуден бас тартты, себебі Киев Халықаралық әуе көлігі қауымдастығының IATA ресми транслитерациясы болып табылады.<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092778/ МАУ відмовилась змінити Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213202512/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092778/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019</ref> Бірақ 2019 жылдан бастап IATA Киев деп жазуға көшті. 2020 жылдың 16 қыркүйегінде ағылшынша Уикипедия Киев туралы мақаланың атауын "Kiev"-ден "Kyiv"-ге өзгертті,<ref>[[https://blog.wikimedia.org.ua/2020/09/18/kyiv-not-kiev/ Kyiv, а не Kiev: у Вікіпедії змінено написання столиці України]]</ref> == Тарихы == {{main|Киев тарихы}} [[Сурет:Kiev downtown.jpg|thumb|right|Киев 19 ғ. аяғында]] Археологиялық қазбалардың көрсетуі бойынша [[Киев облысы]]ның аймағындағы тұрғындар 15 000—20 000 жыл бұрын болған екен. [[Неолит]] және [[энеолит]] ([[мыс дәуірі]]) кезеңдері [[трипольдық мәдениет]]ін көрсетеді, ескерткіштер мен мезгілдерін зерттеушілер үш кезеңге бөледі: ерте(4500—3500), орта (3500—2750) және кешірек (2750—2000 б.з.д. жж.). Оңтүстік-батыс аймақтардағы қола дәуірінің кезеңіне [[белогрудтық мәдениет]] тиесілі екен. Б.з.д. І мың жылдық - б.з. І мың жылдығының алғашқы кезеңінде [[Зарубинец мәдениеті]] солтүстік-батыс Киевтіктерге тән болды. Заманауи Киев және Киев облысының аймағындағы [[темір ғасыры]], сол сияқты, «киев мәдениеті» деп аталған және II—III ғғ., IV—V ғғ. тұсында дунайдың төменгі бөлігіндегі ормандар мен даладан [[Днепр]]дің сол жағалауына және шығыстағы Черниговтік [[черняхов археологиялық мәдениеті]]н көрсетеді. Киев аса ірі әкімшілік орталық ретінде антикалық географтардың айтуы бойынша Шығыс Еурпада (К.Птолемей және басқалары) б.з. ІІ ғасырдн бері ғұндар қожалығы кезеңінде өз қызметін бастап кеткен болатын. Әрі қарай ол бұлғар,печенег, хазарлар, қыпшақтар «сахаралық» империясы аясында динамикалық түрде дамыды. Әр түрлі зерттеулерде оның тұрғындарының арасында торктер (Ақ шіркеу - Торческ) колбягтар, бұлғарлар, печенегтер, далалықтар және басқалар бар екенін айтады. == Халқы == 2025 жылғы 1 ақпандағы жағдай бойынша Киев халқының саны 2 888 470 адамды құрайды, оның ішінде: *6 жасқа дейінгі балалар - 288 486 адам, *7 жастан 17 жасқа дейінгі жасөспірімдер (мектеп оқушылары) - 341 201 адам, *18 жастан 29 жасқа дейінгі жастар - 56, 200 адам 2 403 адам, *60 және одан жоғары жастағы қарттар – 629 686 адам, *80 жастан асқан ұзақ өмір сүрген тұрғындары – 40 439 адам.<ref>{{cite web|url=https://bdex.ru/naselenie/ukraine/kyiv/?ysclid=m7j97bewsi985062858|title=Киев халқы (Украина)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> {| class="wikitable" |+ Киев қаласындағы халық саны 2011 жылдан 2022 жылға дейін<ref>{{cite web|url=https://index.minfin.com.ua/reference/people/kiev/|title=Киев қаласындағы халық саны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-12|lang=}}</ref> |- ! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !!2020 !! 2021 !! 2022 |- | 2 799,2|| 2 814,3 || 2 845,0 || 2 868,7 || 2 888,0 || 2 906,6 || 2 925,8 || 2 934,5|| 2 950,8|| 2 967,4 || 2 962,2 ||2 962,2 |} [[Сурет:Panorama of Podil.jpg|нобай|орта|1200px|Киевтің орталық аудандарының бірінің панорамасы]] == Өнеркәсібі == Киев Украинаның ірі [[өнеркәсіп]] орталығы болып табылады. Қалада [[халық шаруашылығы]]ның көптеген салалары бар. Олар: жеңіл және тағам өнеркәсібі, полиграфия, машинажасау, металлургия, авиақұрылыс. [[Сурет:Obolon-2008.jpg|нобай|оңға|200px|"Оболонь" сыра зауыты]] [[Сурет:Завод Я. Гретера та О. Криваненка.JPG|нобай|оңға|200px|"Большевик" зауыты]] [[Сурет:11 big.jpg|нобай|оңға|200px|«Арсенал» зауыты]] [[Сурет:First Ukrainian serial production An-148.jpg|нобай|оңға|200px|Антонов атындағы ӘҒТК]] [[Сурет:Plant 410 Civil Aviation.jpg|нобай|оңға|200px|410 азаматтық авиация зауыты]] Негізгі өнеркәсіп орындары: * "Оболонь" сыра зауыты * Киев кеме жөндеу-құрылысы зауыты * Киев зергерлік зауыты * Киев дәрумендік зауыты * «Дарница» фармацевтикалық өнеркәсібі * Антонов атындағы ӘҒТК * Киев механикалық зауыты * Киев «Столичный» шампан сырасы зауыты * Киев автоматика зауыты * Киев "Большевик" зауыты * Киев «Ленинская кузня» зауыты * «Киевхимволокно» ААҚ * «АТЭК» (бұрынғы «Красный экскаватор») зауыты * Киев арнайы механика зауыты * «Росток» ЖАҚ * Киев құрылыс материалдары зауыты * ГП «Буревестник» * ООО ПТК «Агромат» * «Отис» (Киевтік лифт зауыты) ЖАҚ * 410 азаматтық авиация зауыты * Киев қазыналық механикалық зауыты * Киев жөндеу-механикалық зауыты * Киев мотоцикл зауыты * Киев «АВИАНТ» авиациялық зауыты === Экономикалық көрсеткіштер === {| class="sortable wikitable" |- ! N ! көрсеткіштер ! бірліктер ! [[2006 жыл|2006]] жылғы мәні |- | 1 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 4398,3 |- | 2 | Уд. вес в общеукраинском | % | 11,5 |- | 3 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 17573,0 |- | 4 | Уд. вес в общеукраинском | % | 39,0 |- | 5 | [[Сальдо]] [[экспорт]]-[[импорт]] | млн [[доллар США|$]] | −13174,7 |- | 6 | Капитальные инвестиции | млн [[гривна|₴]] | 29946,5 |- | 7 | Орташа айлық | [[гривна|₴]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 3250 |- | 8 | Орташа айлық | [[доллар США|$]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 406 |} Украина статистикасы мәліметтері бойынша алынды.<ref>[http://www.ukrstat.gov.ua/ Державний комітет статистики України<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> == Транспорты == Киев қаласы - ірі транспорттық торап (темір және тас жолдар,кемежай, әуежайлар). 1960 жылдан бері метрополитен жұмыс істейді. Автобус, троллейбус, трамвай жүйесі дамыған, фуникулер (тауға көтеретін жол) жұмыс істейді. === Әуе жолы === Киевте үш әуежай қызмет етеді: халықаралық [[Борисполь (аэропорт)|аэропорт Борисполь]] ( Киев шетіне қарай, Киевской облысы Борисполь қаласында), [[Жуляны (әуежай)|Киев ( Жуляны ескі атауы]] және жүк тасу [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]].[[Сурет:Kiev airport international terminal.jpg|нобай|оңға|200px|Киев әуежайы (Жулияны)]] * [[Борисполь (аэропорт)|Борисполь әуежайы]] * [[Международный аэропорт «Киев»|Жуляны әуежайы]] * [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]] (Антонов әуежайы) Сол сияқты, қаланың шетінде Святоши әуежайы орналасқан (Авиант әуежайы бәрінен бұрын "Авиант" Киев әуезауытына қызмет көрсетуге қолданылады). Сонымен бірге қаланың маңында Васильков, Узин, Белая Церковь қалаларында әскери әуежайлар орналасқан. Бірнеше рет Васильков пен Белая Церковь әуежайларын жолаушылар әуежайы ретінде жоспары талқыға салынды. Қаланың қатарында кішігірім мынадай әуежайлар орын алған: Чайка (бұрынғы ДОСААФ, парашюттік база, спорттық авиация), Бузовтық (планерлік база), Долина (спорттық авиация), Бышев, Бородянка (парашюттік база), Киев-Южный (Гребинки, сельхоз, авиация, тікұшақтар) және басқалары. === Теміржол === [[Сурет:Станция Киев-Пассажирский.jpg|нобай|оңға|200px|Киев-Пассажирский. Жалпы көрінісі]] Теміржол вокзалдары: * [[Киев-Пассажирский]] * Южный вокзал * Пригородный вокзал * Дарницкий пригородный * [[Караваевы Дачи (платформа)|Караваевы Дачи (пригородный)]] * [[Дарница (железнодорожная станция)|Дарницкий железнодорожный вокзал]] * [[Киев-Московский]] === Өзен жолы === 1823 жылы Киевте бірінші пароход пайда болды, ал 1858 жылы «Днепр және оның салалары бойынша кеме қатынасы қоғамы» құрылды. Келесі жылы Днепрде 17 пароход, ал 25 жылдан кейін олардың саны 74 болды. [[Сурет:Київський річковий вокзал.jpg|нобай|оңға|200px|Өзен вокзалы]] 1961 жылы өзен вокзалы ашылды, оның сыртқы түрі кемеге ұқсайды. Вокзал сыйымдылығы бір мезетте 550 адамды құрады. Кеңестік кезеңде өзен порты флоты жылына 4 миллионға дейін жолаушы тасымалдады. Черкассы, Запорожье және Днепропетровскіге қалаларына ракеталар мен метеорлар қатынады. 1975 жылдан бастап Днепр су электр станцияларының каскады салынғаннан кейін Киев порты транзиттік портқа айналды. Үлкен сыйымдылықтағы кемелерден жүк Днепр мен Деснаның таяз бөлігіне қызмет көрсететін флотқа берілді. Бүгінгі таңда Днепр көлік артериясы ретінде жарты ғасыр бұрынғыдай көлік артериясы емес. Жыл бойы тасымалмен айналысатын басқа компаниялар үшін өзен көлігі ыңғайсыз болды. Дегенмен, 2014 жылдан бері портқа 40 миллион гривеннен астам инвестиция салынды: кедендік кешен салынды, шеберханалар мен қоймалар қайта қалпына келтірілді, теміржол желісі қалпына келтірілді. Олар жүк тиеу алаңы мен кеңселері бар логистикалық кешен, цемент базасы терминалын салып, жүктерді өңдеуді ғана емес, контейнерлік тасымалдауды да дамытуды жоспарлап отыр. Өзен вокзалы қазір туристік бағытта дамып келеді.<ref>{{cite web|url=https://bigkyiv.com.ua/proshloe-i-budushhee-kievskogo-rechnogo-flota/|title=Киев өзен портының өткені мен болашағы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Метро === [[Сурет:Kiev metro route map ru.svg|thumb|200px|Киев метрополитенінің жүйелік кестесі 2011 жыл]] 1960 жылы ашылған Киев метросы Мәскеу мен Ленинградта метро ашылғаннан кейін Кеңес Одағында үшінші метро болды. Қазіргі уақытта метро Киевтегі ең жылдам көлік түрі болып табылады. Киев метросының он ауданды кесіп өтетін үш желісі бар, метро желілерінің жалпы ұзындығы шамамен 65 шақырымды құрайды, 52 станция және үш жерасты трансфер торабы бар. Киев метросының алты станциясы жер үстінде, жиырма станциясы үлкен тереңдікте, ал жиырма төрт станциясы таязырақ тереңдікте орналасқан. 2014 жылдан бастап метроның навигациялық жүйесінің дизайны әзірленді. Одан метро карталарының дизайнын, метро схемаларын, көліктердегі мониторларға арналған анимацияларды және ақпараттық баннерлерді көруге болады. 2019 жылы қолданыстағы 822 метро вагонының 500-і жолаушылар вагондарда орналасқан теледидарда көшелер ғана емес, сонымен қатар қоғамдық көлік аялдамалары, метроға кіретін және шығатын жерлер, жақын маңдағы орындар көрсетілді. Киев метросында 105,5 метр тереңдікте орналасқан және Еуропа мен бұрынғы КСРО елдеріндегі ең терең болып табылатын Лондон метрополитенінің типіне сәйкес салынған вестибюльі жоқ Арсеналная стансасы бар.<ref>{{cite web|url=https://www.tourister.ru/world/europe/ukraine/city/kiev/publications/487?ysclid=m7jakfo5lx513476508|title=Киев көлігі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Трамвай === Тарихтағы ең көне көлік түрі – трамвай, Киев қаласында алғаш рет 1892 жылы іске қосылды. 1913 жылға қарай 20-дан астам маршрут желісі болды. [[Сурет:Kyiv Express Tram 763 2019 G2.jpg|нобай|оңға|200px|Трамвай Pesa Twist]] 1978 жылы Киевте КСРО-да алғашқы жүрдек трамвай желісі іске қосылды. Жүрдек трамвай құрылысының жобасын Мария Савченконың жетекшілігімен «Киевпроект» мемлекеттік мекемесінің мамандары әзірледі. Жобаның бірінші кезеңі жүзеге асырылып, айналма жолдан Жеңіс алаңына дейінгі маршрут 9 шақырымды құрап, 12 бекеттен тұрды. Маршрут бойымен 2 және 3 вагонды жүрдек пойыздар жүрді. Желідегі орташа жылдамдық 28,7 км/сағ құрады. КСРО ыдырағаннан кейін жүрдек трамвай желісі нашар жағдайда болды: метро станциясы мен жол жөндеуді қажет етті. Қайта құру жұмыстары 2007 жылы басталды. Станциялар заманауи технологиялар арқылы қайта салынды. Бүгінгі таңда Киев трамвай бағыттарына 473 трамвай вагоны қызмет көрсетеді. Киевте жүретін трамвай түрлері: Tatra T3SUCS, Tatra T3R.P, Tatra T6A5 7 0, K-1M6 1 0, T3UA-3 "Kashtan", Богдан TR843 1, K-1M 8 6, Tatra K3R-N (KT3UA), Pesa Foklectron 73414 0 5. Қазіргі уақытта трамвай бұрынғы маңызын жоғалтты.<ref>{{cite web|url=https://my-kiev.com/city/interesnye-fakty-iz-istorii-kievskogo-tramvaya.html|title=Киев трамвайының тарихынан қызықты деректер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Троллейбус === [[Сурет:MAZ-103T trolley - Kiev.jpg|нобай|оңға|200px|Троллейбус MAZ-103T]] Киевте троллейбус қозғалысын ұйымдастыру жұмыстары 1934 жылы басталды. Алғашқы троллейбус бағыты Красноармейская көшесі (Большая Васильковская) болды. 1966 жылы 12 маусымда киевтік өнертапқыш Владимир Веклич әлемдегі алғашқы троллейбус пойызын жасады. 1983 жылға қарай Киев троллейбус паркінің жартысынан астамы Владимир Веклич жүйесін пайдаланатын 296 троллейбус пойыздарында жұмыс істеді. Бүгінгі таңда жылжымалы құрам негізінен К12, ЮМЗ, ЛАЗ Е183 және 301, МАЗ-103Т және Богдан көліктерімен ұсынылған. 2000 жылы Киевте 35 троллейбус бағыты жұмыс істеді. Троллейбус желілерінің жалпы ұзындығы 324,9 шақырымды құрайды, автопарк 640 көліктен тұрады. 2006 жылдың мамыр айынан бастап троллейбус бағыттарының саны 44-ке жетті. 2010 жылғы желтоқсанда 37 бағыт жұмыс істейді. 4 троллейбус депосы жұмыс істейді.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Автобус === [[Сурет:Laz A183 A24 Kyiv Khreshchatyk.jpg|нобай|оңға|200px|Автобус ЛАЗ-А183]] Киевте тұрақты автобус қатынасының алғашқы ашылуы 1913 жылы болды. Шын мәнінде, автобус толық ауқымды жұмысын 1925 жылы бастады. Ол кезде жалғыз бағыт бойынша 2 ғана автобус жүретін. Қазір Киевте 90-ға жуық муниципалды автобус бағыты жұмыс істейді. Автобустардың саны 700 бірліктен асады. 8 автобус базасы жұмыс істейді. Киев бағыттарының көпшілігі үлкен класты автобустармен қызмет көрсетеді, олар негізінен ЛАЗ-A183 және MAЗ-203 автобустарымен ұсынылған. Бұл автобустар қаланың барлық дерлік маршруттарында кездеседі. Үлкен класты автобустар көптеген қалалық маршруттарда да кездеседі, бірақ әдетте әртүрлі бағыттар бойынша шашыраңқы болады. Мұндай автобустардың көп шоғырлануы Троещина немесе Виноградарь сияқты халық тығыз орналасқан аудандарға қызмет көрсететін №6 автобазаның бағыттарында кездеседі. Жолаушылар ағыны аз бағыттарда шағын класты автобустар пайдаланылады. Богдан А091 және Богдан А092 шағын класты автобустар, мысалы, № 2, 47, 59, 78 маршруттары.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%81|title=Киев автобусы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Маршрутты таксилер === Шағын автобустар Киевтегі қоғамдық көліктерден кем емес танымал болып саналады. Көптеген адамдар қозғалыс жылдамдығы мен қозғалыс жиілігіне байланысты көліктің осы түріне басымдылық береді. Киевтің шетінен немесе қоғамдық көлікті пайдалану ыңғайсыз қаланың шалғай аудандарынан жету қажет болғанда, жолаушыларға қажетсіз қиындықсыз тез арада діттеген жеріне жетуге микроавтобустар көмектеседі. Сондай-ақ, автобустардан, троллейбустардан және трамвайлардан айырмашылығы, Киевтің маршруттық таксилері көп мөлшерде ұсынылған, бұл көліктің осы түрімен қала бойынша жүруді өте ыңғайлы етеді.<ref>{{cite web|url=https://tripmydream.com/ukraine/kiev/local-transport|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Фуникулёр === [[Сурет:2948279 Киевский фуникулер.jpg|нобай|оңға|200px|Киев фуникулері]] Көптеген жылдар бойы Киев тұрғындары мен Украина астанасының қонақтары фуникулерды белсенді түрде пайдаланып келеді. Ерекше және өзіндік бірегей көлік жүйесі Владимирская төбесінен тез көтерілуге ​​немесе төмен түсуге мүмкіндік береді. Киев фуникулері 1905 жылы ашылды (Одессадан кейінгі Украинадағы екінші). Жолдың ұзындығы 222 м, еңісі 18-20°. Бір бағыттағы жол жүру уақыты шамамен 3 минутты алады. Жоғарғы және төменгі стансалар арасындағы биіктік айырмашылығы 75 м. Фуникулерлық трассаның жоғарғы бөлігі темірбетонды эстакадада орналасқан. Киевтік фуникулер маятникті (ең кең тараған) жұмыс схемасын пайдаланады: екі моторсыз вагондар жоғарғы станцияда орналасқан шығырға сым арқан арқылы жалғанған. Вагондардың бірінің төмен қозғалуы екінші вагонның жоғарыға симметриялы қозғалысына әкеледі. Әрбір фуникулерлық вагонда рельсті тістеуік тәрізді ұстайтын сына тәрізді авариялық тежегіш бар. Әр вагонның сиымдылығы 100 адам, оның 30 - ы отыратын орын. Фуникулёр қалалық көлік құралы ретінде де, туристік тартымдылық ретінде де белсенді қолданылады. Тәуліктік жолаушылар ағыны 10-15 мың жолаушыны құрайды.<ref>{{cite web|url=https://kak-eto-sdelano.livejournal.com/168790.html|title=Киев фуникулері қалай жұмыс істейді?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Мәдениеті == === Театрлары === Киевте 50-ге жуық театр ұжымдары жұмыс істейді. 2009 жылдың ресми деректері бойынша 31 театр бар. Оның ішінде: Т.Г.Шевченко атындағы Украинаның Ұлттық академиялық опера және балет театры, Киев қалалық балалар мен жасөспірімдерге арналған академиялық опера және балет театры, Иван Франко атындағы Ұлттық академиялық драма театры, Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры, «ПоэТ» театры, Подольдегі театр, Киев академиялық жастар театры, Киев ұлттық академиялық оперетта театры, Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры, Киев қалалық академиялық қуыршақ театры, сол жағалаудағы Киев мемлекеттік академиялық драма және комедия театры, Киев эстрадалық театры, «Күміс арал» театры. <gallery mode="packed"> Kiev Opera House 2012 01.JPG|Опера және балет театры Kiev Academic Puppet Theatre.jpg|Киев мемлекеттік академиялық театры Драматичний театр імені Івана Франка.JPG|Иван Франко атындағы драма театры Богдана Хмельницкого 5 дробь 15 Киев 2012 01.JPG|Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры Кукольный театр - panoramio (2).jpg|Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры </gallery> === Мұражайлары === '''Киев тарихы мұражайы''' — 1978 жылы құрылған. Мұражай қорында 250 мыңға жуық экспонат бар. Экспонаттардың көпшілігі - бұл қалада қазылған археологиялық материалдар. Киев тұрғындарының әр жылдардағы тұрмыстық заттар топтамалары назар аударуға тұрарлық. [[Сурет:National Art Museum of Ukraine 20190505.jpg|нобай|оңға|200px|Ұлттық өнер мұражайы]] [[Сурет:National History Museum of Ukraine.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның ұлттық тарихи мұражайы]] [[Сурет:Aerial view of memorial complex of museum of the history of Ukraine in World War II and monument to the Motherland.jpg|нобай|оңға|200px|Екінші дүниежүзілік соғыстағы Украина тарихының мұражайы]] [[Сурет:Kiev Pyrogiv Podillya 070628.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы]] '''Украинаның Ұлттық өнер мұражайы''' — Украинадағы ең үлкен өнер галереясы. Мұнда 40 мыңға жуық экспонат қойылған. Мұнда украиндық және шетелдік үздік суретшілердің картиналары, мүсіндер мен гравюралар жинағы бар. Экспонаттардың жасы Киев Русынан қазіргі заманға дейін. Мұнда ежелгі икондардың әдемі жинағы бар. Мұражайда тұрақты түрде қазіргі украин суретшілерінің жұмыстарының көрмелері өткізіліп тұрады. '''Украина Қарулы Күштерінің Орталық мұражайы''' — Украинадағы ең маңызды әскери мұражай. Мұражай 1996 жылы құрылған. Мұнда 1991 жылдан бері Украина армиясы мен флотын құрудың бүкіл тарихы сипатталған. '''Киев бекінісі''' — ХІХ ғасырда салынған қорғаныс ғимараты. Кейбір үй-жайларды Украина Қорғаныс министрлігі әлі күнге дейін әскери қоймалар ретінде пайдалануда. Патша заманында мұнда казарма, қарауыл, азық-түлік қоймалары болған, бұл ғимарат 1927 жылы мұражайға айналды. Бекіністің өзі Киевтің орталық және сәнді аудандарының бірі – Печерскде орналасқан. '''Ұлы Отан соғысы мұражайы''' — 1981 жылы ашылды. Мұнда Ұлы Отан соғысы кезіндегі әскери киімдер, майдан хаттары, мұрағаттық фотосуреттер, әскери карталар және басқа да қызықты жәдігерлер жинақталған. '''Украинаның тарихи қазыналар мұражайы''' — 1969 жылы 4 қаңтарда ашылды. Киев-Печерск лаврасының аумағында орналасқан. Онда Украинадағы алтын зергерлік бұйымдардың ең үлкен топтамаларының бірі бар. Алтын бұйымдармен қатар асыл тастардан жасалған бұйымдар да бар. '''Леся Украинка мұражайы''' — өткен ғасырдың 60-жылдарында құрылған. 1991 жылы оның мемориалдық пәтері ашылды. Мұнда ақынға тиесілі заттар, картиналар, сирек кітаптар жинақталған. Бөлек бөлмеде ақынның бүкіл өмірінен сыр шертетін жәдігерлер орналасқан. '''Николай Лысенконың үйі''' - ұлы украин композиторы өмір сүріп, қызмет еткен жер. Мұнда композитордың көзі тірісінде болған үй ортасы сақталған. '''Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы''' — Киев қаласының оңтүстік шетінде Пирогово ауданында орналасқан. Бұл 1969 жылы құрылған ашық аспан астындағы мұражай. Мұнда XVI—XX ғасырлардағы халық сәулет өнерінің 275 ғимараты – ауыл үйлері, сарайлар, шіркеулер жинақталған, мұнда украин шаруаларының 70 мыңнан астам тұрмыстық заттары сақталған, мұражай экспозициясы көптеген мұрағаттық фотосуреттермен толықтырылған. '''Украин сәндік өнерінің мемлекеттік мұражайы''' — Киев-Печерск лаврасында орналасқан. Экспонаттар 1899 жылы жинала бастады. Мұнда украиндық ұлттық кілемдер, маталар, украин кестелері, керамика және иконалар қойылған. '''«Чернобыль» ұлттық мұражайы''' — 1992 жылы ашылды. Мұнда 7000 экспонат – құпиядан шығарылған кеңестік құжаттар, Чернобыль атом электр станциясының апатқа дейінгі және одан кейінгі карталары мен фотосуреттері бар. '''Украина тарихының ұлттық мұражайы''' - Украина тарихын зерттейтін ең үлкен украин мұражайы. Старокиев тауында орналасқан. Мұнда картиналар, ұлттық украиндық киімдер, көне монеталар коллекциялары, ескі кітаптар сақталған. Мұражай қорында 800 мың экспонат бар. Бұл жерде казак хаттары мен гетмандардың хаттары да сақталған. '''Кітап және баспа мұражайы''' — Киев-Печерск Лаврасында орналасқан. Мұнда 56 мың экспонат бар. Баспа машиналары, клишелер, алғашқы баспа кітаптарының көшірмелері жинақталған. '''Киев-Печерск лавры''' — Украинадағы ең қасиетті орын. Мұнда терең зынданда әулиелердің жәдігерлері жатыр, монастырь және бірнеше белсенді шіркеулер бар. Мұнда жәдігерлер ауыр аурулардан арылуға немесе қалпына келтіруді тездетуге қабілетті. '''Мемлекеттік авиация мұражайы''' — Киевтің оңтүстік-батыс шетіндегі Жуляны әуежайының жанында орналасқан. Мұнда 70-ке жуық ұшақ пен тікұшақ бар. Мұнда жолаушылар және әскери ұшақтар жинақталған. '''Украинаның ұлттық медицина мұражайы''' — мұнда ежелгі дәуірден қазіргі заманға дейінгі украин медицинасының даму тарихы ұсынылған. Әйгілі украин дәрігерлерінің портреттері бар галерея бар.<ref>{{cite web|url=https://goldengorod.ru/kiev/#more-3331|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Білімі == ІХ ғасырдан бастап Киев Шығыс Еуропаның интеллектуалды дамуының орталығы болды. XVII ғасырдың аяғынан бастап Киев-Могилян академиясы көптеген танымал ғалымдарды даярлап шығарды. Алайда бірінші еуропалық үлгідегі заманауи университет Николай І патшаның жарлығымен Әулие Владимир атындағы Киев Императорлық университеті ретінде құрылды. [[Сурет:Universität Kiew.jpg|thumb|200px|Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық университеті.]] [[Сурет:KPI-1st building-left.jpg|thumb|200px|Украина Ұлттық техникалық университеті «КПИ»]] [[Сурет:NaUKMA plats.JPG|thumb|200px|«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті]] Бүгінде Киев – Украинадағы ірі ғылым мен білім орталықтарының бірі. Киевте халықаралық дәрежедегі университеттерді қосып алғанда, көптеген жоғары және орта білім мекемелері, соның ішінде Украинаның үш ең беделді университетттері: Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық Университеті, Украинаның «КПИ» Ұлттық техникалық Университеті және «Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті орналасқан <ref>[http://korrespondent.net/ukraine/events/844116 Корреспондент опубликовал рейтинг лучших украинских вузов " Последние события в Украине — Корреспондент]</ref>. Киевте Киевте 350 мектеп, 100-ден астам гимназиялар мен лицейлер, 70-тер шамасында Жоғары оқу орындары<ref>[http://www.mon.gov.ua/nz/28/ Список высших и средних специальных учебных заведений Киева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061014211033/http://www.mon.gov.ua/nz/28/ |date=2006-10-14 }}</ref> бар, олар: *«КПИ» Ұлттық техникалық Университеті, *Киев ұлттық экономикалық университеті, *Ұлттық көлік университеті, *Ұлттық әуе университеті, *Киев құрылыс және сәулет өнері ұлттық университеті (КИСИ), *М.П.Драгоманов атындағы Ұлттық педагоикалық университеті, *Ақпараттық-Коммуникациялық Технологиялар мемлекеттік университеті, *«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті, *Киев консерваториясы, *Жарнама институты, *Киев Ұлттық лингвистика университеті (ИНЯЗ), *Украина ғылыми Ұлттық университеті (НАНУ), *Украина биоресурстары мен табиғатты пайдалану Ұлттық университеті, *Киев ішкі істер Ұлттық университеті, *Киев көркем академиясы, *О.О.Богомолец атындағы Ұлттық медициналық университет, *Халықаралық Соломонов университеті, *Украина дене тәрбиесі және спорт Ұлттық Университеті (ИНФИЗ), *И.К.Карпенко-Каро атындағы театр, кино және теледидар Киев Ұлттық университеті, *Мәдениет және өнер Киевтік Ұлттық университеті, *Киевтік Ұлттық технология және дизайн университеті, *Киев Ұлттық тағам технологиясы университеті, *Киевтік нарық қатынасы университеті, *Киевтік Ұлттық сауда-экономикалық университет. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Киев]] [[Санат:Украинаның миллионер қалалары]] [[Санат:Украина қалалары]] b6g4mqrquyb2s780hs9o7slvgg9xt9l 3597777 3597742 2026-05-01T13:49:19Z Baobaba1984 179717 /* Атауларды өзге тілге трансляциялау негіздері. */ 3597777 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Киев |шынайы атауы = {{lang-uk|Київ}} |сурет = {{Photomontage | photo1a = Kiev Cabinet of Ministers.jpg | photo2a = P1130119-1.JPG{{!}} | photo2b = Ku02.JPG{{!}} | photo3a = Будинок із химерами, в якому жив архітектор Городецький.jpg{{!}} | photo3b = Дзвіниця собору Святої Софії в Києві, Україна.jpg | photo4a = 17-07-02-Maidan Nezalezhnosti RR74377-PANORAMA.jpg{{!}} | photo4b = | photo5a = | photo5b = | color = white | color_border = white | position = center | spacing = 2 | size = 393 | foot_montage = }} |жағдайы = Астана |ел = Украина |елтаңба = COA of Kyiv Kurovskyi.svg |ту = Flag of Kyiv Kurovskyi.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 27|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 30|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(2661299)_region:UA |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 10 аудан |басшының түрi = Мэр |басшысы = [[Виталий Владимирович Кличко|Виталий Кличко]] |құрылған уақыты = [[V ғасыр|V]]<ref name="eob">[https://www.britannica.com/place/Kiev Kiev] at [[Encyclopedia of Britannica]]</ref><ref>Tolochko, P., Ivakin, G., Vermenych, Ya. ''[http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Kyiv_mst Kiev]''. Encyclopedia of History of Ukraine.</ref>—[[X ғасыр]]<ref name="Толочко">''Толочко П. П.'' Новые археологические исследования Киева (1963—1978) // Новое в археологии Киева. — Киев, 1981.</ref><ref>[http://www.iananu.kiev.ua/archaeology/2003-1/zukerman.htm К. Цукерман. Два этапа формирования древнерусского государства]</ref><ref>{{кітап|авторы= А. В. Комар|бөлімі= Киев и Правобережное Поднепровье|тақырыбы= Русь в IX–XI веках: археологическая панорама / Rus' in 9th - 10th centuries: archaeological panorama|сілтеме= http://www.academia.edu/5028113|жауапты= Н. А. Макаров|орны= Москва; Вологда|баспасы= Древности Севера|жыл= 2012|беттері= 496|isbn= 978-5-93061-068-0}}</ref> |алғашқы дерек = V ғасырдың басы — VI ғасырдың басы |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 826,35<ref name="Ауданның үлкею">[https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya Межі Києва можуть змінитися] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191216051856/https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya |date=2019-12-16 }}</ref> немесе 847,66<ref name="гк">{{cite web |url = http://atu.gki.com.ua/atu/26 |title = Геодезия, картография және кадастрлар жайында Украина мемлекеттік қызметі |lang = uk |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150918152231/http://atu.gki.com.ua/atu/26 |archivedate = 2015-09-18 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Ең биік жері |орталығының биiктігі = 100—200 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2 967 360<ref name="1 қаңтар 2020 халық">[http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2019/ds/kn/kn_u/kn1219_u.html Чисельність населення (за оцінкою) на 1 січня 2020 року та середня чисельність у 2019 році]</ref> немесе<br> 3 703 100 |санақ жылы = 2019 |тығыздығы = 4481 |шоғырлануы = Киев агломерациясы — 4 071 000 |ұлттық құрамы = (2001 ж. санақ бойынша)<br> [[украиндар]] — 82,2 %,<br>[[орыстар]] — 13,1 %,<br>[[еврейлер]] — 0,7 %,<br>[[беларустар]] — 0,6 %,<br>[[поляктар]] — 0,3 % |конфессионалдық құрамы = православтар, католиктер, протестанттар, мұсылмандар, иудейлер |этнохороним = киевтік, киевтіктер |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +380 44 |пошта индексі = |пошта индекстері = 01000 — 06999 |автомобиль коды = AA, КА / 11, 28 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kiev |сайты = http://kmv.gov.ua/ |сайт тілі = uk | add1n = Марапаттары | add1 = {{Алтын Жұлдыз медалі|тип=қала|1965 жыл}} {{Ленин ордені|түрі=қала|1965 жыл}} {{Халықтар Достығы ордені|түрі=қала|1982 жыл}} }} '''Киев''' ({{lang-uk|Київ}} {{IPA|[ˈkɪjiu̯]}}) — [[Украина]]ның [[елорда|астанасы]] және ең ірі қаласы, батыр-қала. [[Днепр]] өзенінің бойында орналасқан. [[Киев агломерациясы]]ның орталығы болып табылады. Киев – Украинаның жеке әкімдік-аймақтық бірлігі, елдің мәдени-басқару орталығы, сол сияқты [[Киев облысы]]ның әкімшілік орталығы. Украинаның орталық бөлігінің солтүстігіне қарай орналасқан. Тұрғындары жыл сайын орта есеппен алғанда 20 мың адамға тұрақты түрде өсіп келеді.<ref>[http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 Населення Київа на 1.01.20ХХ років] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004213334/http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 |date=2013-10-04 }}</ref> Киев – халқының есебі бойынша европадағы [[Мәскеу]], [[Лондон]], [[Санкт-Петербург]], [[Берлин]] және [[Мадрид]]тен кейін алтыншы орынды иемденген. Киев [[поляндық]]тар, [[Киев Русі]]нің, және [[Киев князьдігі]]нің астанасы болған. [[1917 жыл]]ғы қарашаның 7 мен [[1918 жыл]]дың 29 сәуірі аралығында және [[1918 жыл]]дың 14 желтоқсаны мен [[1919 жыл]]дың 5 ақпаны аралығында - [[Украина Халық Республикасы]]ның астанасы, [[1918 жыл]]дың [[29 сәуір]]і мен [[14 желтоқсан]]ы аралығында – [[Украина Державасы]]ның (Ірі мемлекетінің) астанасы, [[1919 жыл]]дың [[7 қыркүйек|7 қыркүйегі]] мен [[29 желтоқсан]]ы аралығында - [[ОРҚК Киев әскери облысы]]ның орталығы, [[1934 жыл]]дың маусымынан [[1991 жыл]]дың [[24 тамыз]]ына дейінгі уақыт аралығында [[УССР]], [[1991 жыл]]дан бері – [[Украина]] астанасы. Киев – елдің алдаңғы қатарлы саяси, әлеуметтік-экономикалық, көліктік және ғылыми орталығы. Киевте үкіметтің жалпымемлекеттік органы және жергілікті өзін-өзі басқару органдары, шет мемлекеттер елшілігі, жалпымемлекеттік коммерциялық ұйымдардың және қоғамдық бірлестіктердің, сол сияқты шетел серіктестерінің Украинада жұмыс істейтін өкілдігінің көпшілігінің штаб-пәтерлері бар. Қаланың өзінің елтаңбасы мен туы бар. ІХ ғасырдан ХІІ ғасыр аралығында Киев Русінің орталығы ретіндегі тарихи өзіндік мәнінің күшімен де қаланы қазіргі уақытта да «Орыс қалаларының анасы» деп атайды. == Физико-географиялық сипаттамасы == Киев Украинаның солтүстік бөлігінде, орманды дала аймағы мен аралас орман аймағының шекарасында, [[Днепр]]дің орта ағысында (Десна сағасынан төмен), оның екі жағалауында орналасқан.<br /> Киев рельефі жазық пішінге ие: сол жағалауда – Днепр ойпаты, оң жағалауда солтүстік бөлігінде – Полесье ойпаты, оңтүстік бөлігінде – Днепр тауы. Днепрдің жоғары оң жағалауы Днепр тауының сілемдерін алып жатыр. Бұл биіктік Киев үстірті деп аталады. Жер бедері кейде көтеріліп, жекелеген биіктіктер тізбегін құраса, кейде Днепр аңғарының деңгейіне дейін төмендейді. Днепрден жоғары ең биік нүктелер (106 метр) қаланың шығыс бөлігінде, Печерск ауданында орналасқан. Бұл жерден жер бедері бірте-бірте батысқа қарай, Либид өзенінің кең аңғарларына және Крещатик және Скоморох өзектеріне түседі. Содан кейін қайтадан Бату тауына көтеріледі. Рельефтің ең төменгі нүктелері Подолда орналасқан (өзен деңгейінен небәрі 4-8 м биіктікте). Днепр және оның салалары (Десна, Припять, Березина, Почайна, Глубочица, Киянка, Либед) Орта Днепр аймағы халқының экономикалық және саяси өмірінде ұзақ уақыт бойы үлкен рөл атқарды.<ref>{{cite web|url=https://tvoyaukraina.wordpress.com/%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2/|title=Киев географиясы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Климат === Киевтің климаты қалыпты континенттік болып саналады, жазы жылы, қысы өте жұмсақ. Климаттың өзгеруіне байланысты ол теңіз климатына көбірек ұқсайды. Ең жоғары температура шілдеде, ең суық қаңтарда, орташа жылдық көрсеткіш +8,4°С. Қыста суық ауа аңғарларға түсіп, өзендердегі температураны төмендетеді. Киевте ылғалдылық айтарлықтай жоғары (жылдық көрсеткіш 75% құрайды). Қыс 90-нан 120 күнге дейін созылады (қарашаның ортасы – наурыздың аяғы). Бірақ мұнда да климаттың өзгеру тенденциясы байқалады: қаңтарға дейін айтарлықтай жылы болуы мүмкін, ал суық ауа райы наурыздың басына дейін созылуы мүмкін. Көктем – ең қысқа кезең, ол орта есеппен наурыздың ортасында басталып, мамырда аяқталады. Бұл кезеңде аяздар болуы мүмкін, олар әдетте айдың басында аяқталады - кейде олар ұзаққа созылуы мүмкін. Жаз көбінесе мамырдың ортасында/соңында басталып, қыркүйектің ортасында аяқталады. Климаттың өзгеруіне байланысты жаз біртіндеп сәуірге қарай ауысады. Орташа алғанда, жазда температура +18 градустан төмен түспейді, көлеңкеде максималды көтерілу +40 дейін мүмкін. Жазда ылғалдылық жеткілікті (65% дейін). Күз мезгілі ауа температурасының 10 °С-тан төмен түсетін кезеңі болып саналады. Қыркүйектің аяғынан қазанның ортасына дейін ауа-райы айтарлықтай жылы және құрғақ, ал айдың екінші жартысы мен қараша-желтоқсанға қарай ылғалды, жаңбырлы, бұлтты және суық.<ref>{{cite web|url=https://tut1.ru/goroda-ukrainy/55-kiev-stolica-ukrainy.html|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Атауы == === Атаудың шығу тарихы === Ескіден қалған бір сөздерде қаланың атауы [[Кия]] деген есімнен шығады дейді - аңызда айтылғандай, Киев негізін қалаған ағайынды үш жігіттің ең үлкені. Бұл аңыз бізге дейін [[ХІІ ғасыр]]дың [[«Повесть временных лет»]] шежіресімен жеткен болатын. <blockquote> ''«Была три братья,— сообщает летописец,— единому имя Кий, а другому Щек, а третьему Хорив и сестра их Лыбедь. Седяше Кий на горе, идеже ныне оувоз Бо́ричев, а Щек седяше на горе, идеже ныне зовётся Щекови́ца, а Хорив на третьей горе, от него же прозвася Хореви́ца, и створиша град, во имя брата своего старейшего и нарекоша имя ему Киев. И бяше около града лес и бор велик, и бяху ловяща зверь, бяху мужи мудры и смыслени, и нарицахуся Поляне, от них же суть Поляне в Киеве и до сего дня». Қаланың шығу тарихы турасында және тағы бір болжам бар. Днепр өзенінің өткелінде қызмет еткен жұмыскерлер (кияндықтар) оның алғашқы тұрғындары есімімен аталған. Өткел өзеннің түбіне қағып енгізген тіреулерге төселген ағаш төсеулер түрінде көрінді. «Повести временных лет» жылнамасында: «Ини же несведуще, реша, яко Кий есть перевозник. У Киева бо бяше перевоз тъгда с оноя страны Днепра — темь глаголаху: „на перевоз на Киев“»'' </blockquote> дейді… Шежіреші... мұны былай негіздейді: <blockquote> ''«Аще бы Кий перевозьник был, то не бы ходил Цесарюграду. Но се Кий княжаше в роде своём и приходившю ему к цесарю, которого не свемы, но тъкмо о сем вемы, якоже сказають, яко велику честь приял есть от цесаря, при котором ходив цесари. Идущю же ему вспять (вторично — В. Я.), приде к Дунаеви и взлюби место и сруби градък мал и хотяше сести с родъм своим и не даша ему ту близь живущии. Еже и доныне наречють дунайти „городище Киевець“. Киеви же пришедшю в свой град Киев, ту живот свой сконьча».'' </blockquote> Қала атауының шығу тарихы тұрғысындағы тағы бір қызықты нұсқасы [[Гельмольд]]ің [[«Славянская хроника»]] жазбасы береді.<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus/Gelmold/framegel1.htm ГЕЛЬМОЛЬД, СЛАВЯНСКАЯ ХРОНИКА]</ref>: <blockquote> ''«Да́ны называют Русь также Острогардом по той причине, что, будучи расположена на востоке, она изобилует всеми благами. Ее называют также Хунигардом, потому что на этих местах сначала жили гунны… …Главный город ее Хуэ»'' </blockquote> Украиналық этнограф М.В. Закревский Клавдий Птолемей айтқан «Азагариум» қазіргі Киевтің орнында орналасқан деп мәлімдеді. Ю. А. Кулаковский Птолемейлік «Метропольді» Киевпен, М. Ю. Брайчевский - «Сармен» байланыстырды. === Атауларды өзге тілге трансляциялау негіздері. === Славян тілдерінде бұл қаланың атауында кейбір жайттарда [[Кий (князь)|Кий]] есімінен сын есімнің туындауы негізінің шығуына орай, екінші жариясы едәуір түленділіп айтылады. Мысалы, қала орыс тілінде Киев деп аталады, Поляк тілінде ''Kijów'' ({{IPA|[ˈcijuf]}}), сербтер мен хорваттар тілінде — ''Kijev''т.с.с. Киев ұзақ уақыттар бойына Ресей империясының және КСРО-ның құрамында болғандықтан, қала атауы славян тілінен емес, орыс тілі: ағылшын Kiev, немісше Kiew, т.с.с. арқылы таралды. Украин үкіметі Украина тәуелсіздігін алғаннан кейін ресми құжаттарда украиндық атауы негізін орыс тілінен емес, ағылшын тілінен алатын болды.<ref>[http://ukrlit.org/transliteratsiia/ РІШЕННЯ УКРАЇНСЬКОЇ КОМІСІЇ З ПИТАНЬ ПРАВНИЧОЇ ТЕРМІНОЛОГІЇ N9 Протокол N2 від 19 квітня 1996 р.]</ref> Бұл сонымен қатар, Киевтің ағылшын нұсқасына негізделіп, нәтижесінже Kyiv сөзі пайда болды, алайда ағылшын тілдес азаматтар үшін <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/talking_point/4946456.stm Q&A: Chernobyl 20 years on] [[BBC News]] 2006/04/26</ref> үйреншікті болмағандықтан да олардың қолданысында Kiev <ref>[http://www.kiev-life.com/kyiv/kiev-or-kyiv Kiev or Kyiv] Kiev-Life.com</ref> сөзінен гөрі сирек айтылады. 2018 жылдың 2 қазанында Украина Сыртқы істер министрлігі «StratCom Ukraine» стратегиялық коммуникациялар орталығымен бірлесіп, «#CorrectUA» онлайн науқанын бастады, оның аясында шетелдік БАҚ-қа Киев қаласының (#KyivNotKiev) емлесін түзетуді сұрайды.<ref>{{Cite web|url=https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev|title=#CorrectUA – МЗС України звертається до світу – вживай #KyivNotKiev|website=Міністерство закордонних справ України|language=uk|accessdate=2018-10-02|archive-date=2020-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200907211839/https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev}}</ref> сонымен бірге, тиісті ойконимі бар жеке мақалалар, атап айтқанда Киев Русі туралы, өзгеріссіз қалады. Киев қаласы үшін емле түзетулері туралы алғашқы хабарламалар пайда болды: олар мәтіндерінде Киев BBC орнына Киев деп жазады<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ Клімкін похвалився результатами кампанії МЗС: BBC пише Kyiv, не Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190215050914/https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ |date=15 лютого 2019 }} // Європейська правда, 6 жовтня 2018.</ref><ref>[https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 Kyiv not Kiev: ВВС змінює написання столиці України] {{Webarchive|url=https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 |date=14 жовтня 2019 }} // BBC, 14 жовтня 2019. {{ArchivedURL|https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939|14 жовтня 2019}} (таке правило написання столиці України в текстах, на картах та у графіках починає діяти на ВВС з 14 жовтня 2019 року)</ref> және The Guardian.<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092786/ Видання The Guardian писатиме у своїх текстах Kyiv замість Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213201917/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092786/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019.</ref> Лондон Лутон әуежайы,<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092772/ Лондонський аеропорт Лутон змінив назву Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213195854/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092772/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019.</ref> Будапешт және Таллин әуежайлары<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/14/7092846/ Аеропорти Будапешта і Таллінна виправили назву Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190214220004/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/14/7092846/ |date=14 лютого 2019 }} // Європейська правда, 14 лютого 2019</ref> және Бельгия<ref>[https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/20/7212891/ Аеропорти Бельгії виправили Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190420073550/https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/20/7212891/ |date=20 квітня 2019 }} // Українська правда, 20 квітня 2019</ref> өз атауларын Киевтен Киевке өзгертті. Сонымен қатар, украиналық UIA әуе компаниясы бастапқыда Киев атауын Киевке өзгертуден бас тартты, себебі Киев Халықаралық әуе көлігі қауымдастығының IATA ресми транслитерациясы болып табылады.<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092778/ МАУ відмовилась змінити Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213202512/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092778/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019</ref> Бірақ 2019 жылдан бастап IATA Киев деп жазуға көшті. 2020 жылдың 16 қыркүйегінде ағылшынша Уикипедия Киев туралы мақаланың атауын "Kiev"-ден "Kyiv"-ге өзгертті,<ref>[[https://blog.wikimedia.org.ua/2020/09/18/kyiv-not-kiev/ Kyiv, а не Kiev: у Вікіпедії змінено написання столиці України]]</ref> == Тарихы == {{main|Киев тарихы}} [[Сурет:Kiev downtown.jpg|thumb|right|Киев 19 ғ. аяғында]] Археологиялық қазбалардың көрсетуі бойынша [[Киев облысы]]ның аймағындағы тұрғындар 15 000—20 000 жыл бұрын болған екен. [[Неолит]] және [[энеолит]] ([[мыс дәуірі]]) кезеңдері [[трипольдық мәдениет]]ін көрсетеді, ескерткіштер мен мезгілдерін зерттеушілер үш кезеңге бөледі: ерте(4500—3500), орта (3500—2750) және кешірек (2750—2000 б.з.д. жж.). Оңтүстік-батыс аймақтардағы қола дәуірінің кезеңіне [[белогрудтық мәдениет]] тиесілі екен. Б.з.д. І мың жылдық - б.з. І мың жылдығының алғашқы кезеңінде [[Зарубинец мәдениеті]] солтүстік-батыс Киевтіктерге тән болды. Заманауи Киев және Киев облысының аймағындағы [[темір ғасыры]], сол сияқты, «киев мәдениеті» деп аталған және II—III ғғ., IV—V ғғ. тұсында дунайдың төменгі бөлігіндегі ормандар мен даладан [[Днепр]]дің сол жағалауына және шығыстағы Черниговтік [[черняхов археологиялық мәдениеті]]н көрсетеді. Киев аса ірі әкімшілік орталық ретінде антикалық географтардың айтуы бойынша Шығыс Еурпада (К.Птолемей және басқалары) б.з. ІІ ғасырдн бері ғұндар қожалығы кезеңінде өз қызметін бастап кеткен болатын. Әрі қарай ол бұлғар,печенег, хазарлар, қыпшақтар «сахаралық» империясы аясында динамикалық түрде дамыды. Әр түрлі зерттеулерде оның тұрғындарының арасында торктер (Ақ шіркеу - Торческ) колбягтар, бұлғарлар, печенегтер, далалықтар және басқалар бар екенін айтады. == Халқы == 2025 жылғы 1 ақпандағы жағдай бойынша Киев халқының саны 2 888 470 адамды құрайды, оның ішінде: *6 жасқа дейінгі балалар - 288 486 адам, *7 жастан 17 жасқа дейінгі жасөспірімдер (мектеп оқушылары) - 341 201 адам, *18 жастан 29 жасқа дейінгі жастар - 56, 200 адам 2 403 адам, *60 және одан жоғары жастағы қарттар – 629 686 адам, *80 жастан асқан ұзақ өмір сүрген тұрғындары – 40 439 адам.<ref>{{cite web|url=https://bdex.ru/naselenie/ukraine/kyiv/?ysclid=m7j97bewsi985062858|title=Киев халқы (Украина)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> {| class="wikitable" |+ Киев қаласындағы халық саны 2011 жылдан 2022 жылға дейін<ref>{{cite web|url=https://index.minfin.com.ua/reference/people/kiev/|title=Киев қаласындағы халық саны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-12|lang=}}</ref> |- ! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !!2020 !! 2021 !! 2022 |- | 2 799,2|| 2 814,3 || 2 845,0 || 2 868,7 || 2 888,0 || 2 906,6 || 2 925,8 || 2 934,5|| 2 950,8|| 2 967,4 || 2 962,2 ||2 962,2 |} [[Сурет:Panorama of Podil.jpg|нобай|орта|1200px|Киевтің орталық аудандарының бірінің панорамасы]] == Өнеркәсібі == Киев Украинаның ірі [[өнеркәсіп]] орталығы болып табылады. Қалада [[халық шаруашылығы]]ның көптеген салалары бар. Олар: жеңіл және тағам өнеркәсібі, полиграфия, машинажасау, металлургия, авиақұрылыс. [[Сурет:Obolon-2008.jpg|нобай|оңға|200px|"Оболонь" сыра зауыты]] [[Сурет:Завод Я. Гретера та О. Криваненка.JPG|нобай|оңға|200px|"Большевик" зауыты]] [[Сурет:11 big.jpg|нобай|оңға|200px|«Арсенал» зауыты]] [[Сурет:First Ukrainian serial production An-148.jpg|нобай|оңға|200px|Антонов атындағы ӘҒТК]] [[Сурет:Plant 410 Civil Aviation.jpg|нобай|оңға|200px|410 азаматтық авиация зауыты]] Негізгі өнеркәсіп орындары: * "Оболонь" сыра зауыты * Киев кеме жөндеу-құрылысы зауыты * Киев зергерлік зауыты * Киев дәрумендік зауыты * «Дарница» фармацевтикалық өнеркәсібі * Антонов атындағы ӘҒТК * Киев механикалық зауыты * Киев «Столичный» шампан сырасы зауыты * Киев автоматика зауыты * Киев "Большевик" зауыты * Киев «Ленинская кузня» зауыты * «Киевхимволокно» ААҚ * «АТЭК» (бұрынғы «Красный экскаватор») зауыты * Киев арнайы механика зауыты * «Росток» ЖАҚ * Киев құрылыс материалдары зауыты * ГП «Буревестник» * ООО ПТК «Агромат» * «Отис» (Киевтік лифт зауыты) ЖАҚ * 410 азаматтық авиация зауыты * Киев қазыналық механикалық зауыты * Киев жөндеу-механикалық зауыты * Киев мотоцикл зауыты * Киев «АВИАНТ» авиациялық зауыты === Экономикалық көрсеткіштер === {| class="sortable wikitable" |- ! N ! көрсеткіштер ! бірліктер ! [[2006 жыл|2006]] жылғы мәні |- | 1 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 4398,3 |- | 2 | Уд. вес в общеукраинском | % | 11,5 |- | 3 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 17573,0 |- | 4 | Уд. вес в общеукраинском | % | 39,0 |- | 5 | [[Сальдо]] [[экспорт]]-[[импорт]] | млн [[доллар США|$]] | −13174,7 |- | 6 | Капитальные инвестиции | млн [[гривна|₴]] | 29946,5 |- | 7 | Орташа айлық | [[гривна|₴]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 3250 |- | 8 | Орташа айлық | [[доллар США|$]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 406 |} Украина статистикасы мәліметтері бойынша алынды.<ref>[http://www.ukrstat.gov.ua/ Державний комітет статистики України<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> == Транспорты == Киев қаласы - ірі транспорттық торап (темір және тас жолдар,кемежай, әуежайлар). 1960 жылдан бері метрополитен жұмыс істейді. Автобус, троллейбус, трамвай жүйесі дамыған, фуникулер (тауға көтеретін жол) жұмыс істейді. === Әуе жолы === Киевте үш әуежай қызмет етеді: халықаралық [[Борисполь (аэропорт)|аэропорт Борисполь]] ( Киев шетіне қарай, Киевской облысы Борисполь қаласында), [[Жуляны (әуежай)|Киев ( Жуляны ескі атауы]] және жүк тасу [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]].[[Сурет:Kiev airport international terminal.jpg|нобай|оңға|200px|Киев әуежайы (Жулияны)]] * [[Борисполь (аэропорт)|Борисполь әуежайы]] * [[Международный аэропорт «Киев»|Жуляны әуежайы]] * [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]] (Антонов әуежайы) Сол сияқты, қаланың шетінде Святоши әуежайы орналасқан (Авиант әуежайы бәрінен бұрын "Авиант" Киев әуезауытына қызмет көрсетуге қолданылады). Сонымен бірге қаланың маңында Васильков, Узин, Белая Церковь қалаларында әскери әуежайлар орналасқан. Бірнеше рет Васильков пен Белая Церковь әуежайларын жолаушылар әуежайы ретінде жоспары талқыға салынды. Қаланың қатарында кішігірім мынадай әуежайлар орын алған: Чайка (бұрынғы ДОСААФ, парашюттік база, спорттық авиация), Бузовтық (планерлік база), Долина (спорттық авиация), Бышев, Бородянка (парашюттік база), Киев-Южный (Гребинки, сельхоз, авиация, тікұшақтар) және басқалары. === Теміржол === [[Сурет:Станция Киев-Пассажирский.jpg|нобай|оңға|200px|Киев-Пассажирский. Жалпы көрінісі]] Теміржол вокзалдары: * [[Киев-Пассажирский]] * Южный вокзал * Пригородный вокзал * Дарницкий пригородный * [[Караваевы Дачи (платформа)|Караваевы Дачи (пригородный)]] * [[Дарница (железнодорожная станция)|Дарницкий железнодорожный вокзал]] * [[Киев-Московский]] === Өзен жолы === 1823 жылы Киевте бірінші пароход пайда болды, ал 1858 жылы «Днепр және оның салалары бойынша кеме қатынасы қоғамы» құрылды. Келесі жылы Днепрде 17 пароход, ал 25 жылдан кейін олардың саны 74 болды. [[Сурет:Київський річковий вокзал.jpg|нобай|оңға|200px|Өзен вокзалы]] 1961 жылы өзен вокзалы ашылды, оның сыртқы түрі кемеге ұқсайды. Вокзал сыйымдылығы бір мезетте 550 адамды құрады. Кеңестік кезеңде өзен порты флоты жылына 4 миллионға дейін жолаушы тасымалдады. Черкассы, Запорожье және Днепропетровскіге қалаларына ракеталар мен метеорлар қатынады. 1975 жылдан бастап Днепр су электр станцияларының каскады салынғаннан кейін Киев порты транзиттік портқа айналды. Үлкен сыйымдылықтағы кемелерден жүк Днепр мен Деснаның таяз бөлігіне қызмет көрсететін флотқа берілді. Бүгінгі таңда Днепр көлік артериясы ретінде жарты ғасыр бұрынғыдай көлік артериясы емес. Жыл бойы тасымалмен айналысатын басқа компаниялар үшін өзен көлігі ыңғайсыз болды. Дегенмен, 2014 жылдан бері портқа 40 миллион гривеннен астам инвестиция салынды: кедендік кешен салынды, шеберханалар мен қоймалар қайта қалпына келтірілді, теміржол желісі қалпына келтірілді. Олар жүк тиеу алаңы мен кеңселері бар логистикалық кешен, цемент базасы терминалын салып, жүктерді өңдеуді ғана емес, контейнерлік тасымалдауды да дамытуды жоспарлап отыр. Өзен вокзалы қазір туристік бағытта дамып келеді.<ref>{{cite web|url=https://bigkyiv.com.ua/proshloe-i-budushhee-kievskogo-rechnogo-flota/|title=Киев өзен портының өткені мен болашағы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Метро === [[Сурет:Kiev metro route map ru.svg|thumb|200px|Киев метрополитенінің жүйелік кестесі 2011 жыл]] 1960 жылы ашылған Киев метросы Мәскеу мен Ленинградта метро ашылғаннан кейін Кеңес Одағында үшінші метро болды. Қазіргі уақытта метро Киевтегі ең жылдам көлік түрі болып табылады. Киев метросының он ауданды кесіп өтетін үш желісі бар, метро желілерінің жалпы ұзындығы шамамен 65 шақырымды құрайды, 52 станция және үш жерасты трансфер торабы бар. Киев метросының алты станциясы жер үстінде, жиырма станциясы үлкен тереңдікте, ал жиырма төрт станциясы таязырақ тереңдікте орналасқан. 2014 жылдан бастап метроның навигациялық жүйесінің дизайны әзірленді. Одан метро карталарының дизайнын, метро схемаларын, көліктердегі мониторларға арналған анимацияларды және ақпараттық баннерлерді көруге болады. 2019 жылы қолданыстағы 822 метро вагонының 500-і жолаушылар вагондарда орналасқан теледидарда көшелер ғана емес, сонымен қатар қоғамдық көлік аялдамалары, метроға кіретін және шығатын жерлер, жақын маңдағы орындар көрсетілді. Киев метросында 105,5 метр тереңдікте орналасқан және Еуропа мен бұрынғы КСРО елдеріндегі ең терең болып табылатын Лондон метрополитенінің типіне сәйкес салынған вестибюльі жоқ Арсеналная стансасы бар.<ref>{{cite web|url=https://www.tourister.ru/world/europe/ukraine/city/kiev/publications/487?ysclid=m7jakfo5lx513476508|title=Киев көлігі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Трамвай === Тарихтағы ең көне көлік түрі – трамвай, Киев қаласында алғаш рет 1892 жылы іске қосылды. 1913 жылға қарай 20-дан астам маршрут желісі болды. [[Сурет:Kyiv Express Tram 763 2019 G2.jpg|нобай|оңға|200px|Трамвай Pesa Twist]] 1978 жылы Киевте КСРО-да алғашқы жүрдек трамвай желісі іске қосылды. Жүрдек трамвай құрылысының жобасын Мария Савченконың жетекшілігімен «Киевпроект» мемлекеттік мекемесінің мамандары әзірледі. Жобаның бірінші кезеңі жүзеге асырылып, айналма жолдан Жеңіс алаңына дейінгі маршрут 9 шақырымды құрап, 12 бекеттен тұрды. Маршрут бойымен 2 және 3 вагонды жүрдек пойыздар жүрді. Желідегі орташа жылдамдық 28,7 км/сағ құрады. КСРО ыдырағаннан кейін жүрдек трамвай желісі нашар жағдайда болды: метро станциясы мен жол жөндеуді қажет етті. Қайта құру жұмыстары 2007 жылы басталды. Станциялар заманауи технологиялар арқылы қайта салынды. Бүгінгі таңда Киев трамвай бағыттарына 473 трамвай вагоны қызмет көрсетеді. Киевте жүретін трамвай түрлері: Tatra T3SUCS, Tatra T3R.P, Tatra T6A5 7 0, K-1M6 1 0, T3UA-3 "Kashtan", Богдан TR843 1, K-1M 8 6, Tatra K3R-N (KT3UA), Pesa Foklectron 73414 0 5. Қазіргі уақытта трамвай бұрынғы маңызын жоғалтты.<ref>{{cite web|url=https://my-kiev.com/city/interesnye-fakty-iz-istorii-kievskogo-tramvaya.html|title=Киев трамвайының тарихынан қызықты деректер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Троллейбус === [[Сурет:MAZ-103T trolley - Kiev.jpg|нобай|оңға|200px|Троллейбус MAZ-103T]] Киевте троллейбус қозғалысын ұйымдастыру жұмыстары 1934 жылы басталды. Алғашқы троллейбус бағыты Красноармейская көшесі (Большая Васильковская) болды. 1966 жылы 12 маусымда киевтік өнертапқыш Владимир Веклич әлемдегі алғашқы троллейбус пойызын жасады. 1983 жылға қарай Киев троллейбус паркінің жартысынан астамы Владимир Веклич жүйесін пайдаланатын 296 троллейбус пойыздарында жұмыс істеді. Бүгінгі таңда жылжымалы құрам негізінен К12, ЮМЗ, ЛАЗ Е183 және 301, МАЗ-103Т және Богдан көліктерімен ұсынылған. 2000 жылы Киевте 35 троллейбус бағыты жұмыс істеді. Троллейбус желілерінің жалпы ұзындығы 324,9 шақырымды құрайды, автопарк 640 көліктен тұрады. 2006 жылдың мамыр айынан бастап троллейбус бағыттарының саны 44-ке жетті. 2010 жылғы желтоқсанда 37 бағыт жұмыс істейді. 4 троллейбус депосы жұмыс істейді.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Автобус === [[Сурет:Laz A183 A24 Kyiv Khreshchatyk.jpg|нобай|оңға|200px|Автобус ЛАЗ-А183]] Киевте тұрақты автобус қатынасының алғашқы ашылуы 1913 жылы болды. Шын мәнінде, автобус толық ауқымды жұмысын 1925 жылы бастады. Ол кезде жалғыз бағыт бойынша 2 ғана автобус жүретін. Қазір Киевте 90-ға жуық муниципалды автобус бағыты жұмыс істейді. Автобустардың саны 700 бірліктен асады. 8 автобус базасы жұмыс істейді. Киев бағыттарының көпшілігі үлкен класты автобустармен қызмет көрсетеді, олар негізінен ЛАЗ-A183 және MAЗ-203 автобустарымен ұсынылған. Бұл автобустар қаланың барлық дерлік маршруттарында кездеседі. Үлкен класты автобустар көптеген қалалық маршруттарда да кездеседі, бірақ әдетте әртүрлі бағыттар бойынша шашыраңқы болады. Мұндай автобустардың көп шоғырлануы Троещина немесе Виноградарь сияқты халық тығыз орналасқан аудандарға қызмет көрсететін №6 автобазаның бағыттарында кездеседі. Жолаушылар ағыны аз бағыттарда шағын класты автобустар пайдаланылады. Богдан А091 және Богдан А092 шағын класты автобустар, мысалы, № 2, 47, 59, 78 маршруттары.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%81|title=Киев автобусы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Маршрутты таксилер === Шағын автобустар Киевтегі қоғамдық көліктерден кем емес танымал болып саналады. Көптеген адамдар қозғалыс жылдамдығы мен қозғалыс жиілігіне байланысты көліктің осы түріне басымдылық береді. Киевтің шетінен немесе қоғамдық көлікті пайдалану ыңғайсыз қаланың шалғай аудандарынан жету қажет болғанда, жолаушыларға қажетсіз қиындықсыз тез арада діттеген жеріне жетуге микроавтобустар көмектеседі. Сондай-ақ, автобустардан, троллейбустардан және трамвайлардан айырмашылығы, Киевтің маршруттық таксилері көп мөлшерде ұсынылған, бұл көліктің осы түрімен қала бойынша жүруді өте ыңғайлы етеді.<ref>{{cite web|url=https://tripmydream.com/ukraine/kiev/local-transport|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Фуникулёр === [[Сурет:2948279 Киевский фуникулер.jpg|нобай|оңға|200px|Киев фуникулері]] Көптеген жылдар бойы Киев тұрғындары мен Украина астанасының қонақтары фуникулерды белсенді түрде пайдаланып келеді. Ерекше және өзіндік бірегей көлік жүйесі Владимирская төбесінен тез көтерілуге ​​немесе төмен түсуге мүмкіндік береді. Киев фуникулері 1905 жылы ашылды (Одессадан кейінгі Украинадағы екінші). Жолдың ұзындығы 222 м, еңісі 18-20°. Бір бағыттағы жол жүру уақыты шамамен 3 минутты алады. Жоғарғы және төменгі стансалар арасындағы биіктік айырмашылығы 75 м. Фуникулерлық трассаның жоғарғы бөлігі темірбетонды эстакадада орналасқан. Киевтік фуникулер маятникті (ең кең тараған) жұмыс схемасын пайдаланады: екі моторсыз вагондар жоғарғы станцияда орналасқан шығырға сым арқан арқылы жалғанған. Вагондардың бірінің төмен қозғалуы екінші вагонның жоғарыға симметриялы қозғалысына әкеледі. Әрбір фуникулерлық вагонда рельсті тістеуік тәрізді ұстайтын сына тәрізді авариялық тежегіш бар. Әр вагонның сиымдылығы 100 адам, оның 30 - ы отыратын орын. Фуникулёр қалалық көлік құралы ретінде де, туристік тартымдылық ретінде де белсенді қолданылады. Тәуліктік жолаушылар ағыны 10-15 мың жолаушыны құрайды.<ref>{{cite web|url=https://kak-eto-sdelano.livejournal.com/168790.html|title=Киев фуникулері қалай жұмыс істейді?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Мәдениеті == === Театрлары === Киевте 50-ге жуық театр ұжымдары жұмыс істейді. 2009 жылдың ресми деректері бойынша 31 театр бар. Оның ішінде: Т.Г.Шевченко атындағы Украинаның Ұлттық академиялық опера және балет театры, Киев қалалық балалар мен жасөспірімдерге арналған академиялық опера және балет театры, Иван Франко атындағы Ұлттық академиялық драма театры, Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры, «ПоэТ» театры, Подольдегі театр, Киев академиялық жастар театры, Киев ұлттық академиялық оперетта театры, Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры, Киев қалалық академиялық қуыршақ театры, сол жағалаудағы Киев мемлекеттік академиялық драма және комедия театры, Киев эстрадалық театры, «Күміс арал» театры. <gallery mode="packed"> Kiev Opera House 2012 01.JPG|Опера және балет театры Kiev Academic Puppet Theatre.jpg|Киев мемлекеттік академиялық театры Драматичний театр імені Івана Франка.JPG|Иван Франко атындағы драма театры Богдана Хмельницкого 5 дробь 15 Киев 2012 01.JPG|Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры Кукольный театр - panoramio (2).jpg|Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры </gallery> === Мұражайлары === '''Киев тарихы мұражайы''' — 1978 жылы құрылған. Мұражай қорында 250 мыңға жуық экспонат бар. Экспонаттардың көпшілігі - бұл қалада қазылған археологиялық материалдар. Киев тұрғындарының әр жылдардағы тұрмыстық заттар топтамалары назар аударуға тұрарлық. [[Сурет:National Art Museum of Ukraine 20190505.jpg|нобай|оңға|200px|Ұлттық өнер мұражайы]] [[Сурет:National History Museum of Ukraine.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның ұлттық тарихи мұражайы]] [[Сурет:Aerial view of memorial complex of museum of the history of Ukraine in World War II and monument to the Motherland.jpg|нобай|оңға|200px|Екінші дүниежүзілік соғыстағы Украина тарихының мұражайы]] [[Сурет:Kiev Pyrogiv Podillya 070628.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы]] '''Украинаның Ұлттық өнер мұражайы''' — Украинадағы ең үлкен өнер галереясы. Мұнда 40 мыңға жуық экспонат қойылған. Мұнда украиндық және шетелдік үздік суретшілердің картиналары, мүсіндер мен гравюралар жинағы бар. Экспонаттардың жасы Киев Русынан қазіргі заманға дейін. Мұнда ежелгі икондардың әдемі жинағы бар. Мұражайда тұрақты түрде қазіргі украин суретшілерінің жұмыстарының көрмелері өткізіліп тұрады. '''Украина Қарулы Күштерінің Орталық мұражайы''' — Украинадағы ең маңызды әскери мұражай. Мұражай 1996 жылы құрылған. Мұнда 1991 жылдан бері Украина армиясы мен флотын құрудың бүкіл тарихы сипатталған. '''Киев бекінісі''' — ХІХ ғасырда салынған қорғаныс ғимараты. Кейбір үй-жайларды Украина Қорғаныс министрлігі әлі күнге дейін әскери қоймалар ретінде пайдалануда. Патша заманында мұнда казарма, қарауыл, азық-түлік қоймалары болған, бұл ғимарат 1927 жылы мұражайға айналды. Бекіністің өзі Киевтің орталық және сәнді аудандарының бірі – Печерскде орналасқан. '''Ұлы Отан соғысы мұражайы''' — 1981 жылы ашылды. Мұнда Ұлы Отан соғысы кезіндегі әскери киімдер, майдан хаттары, мұрағаттық фотосуреттер, әскери карталар және басқа да қызықты жәдігерлер жинақталған. '''Украинаның тарихи қазыналар мұражайы''' — 1969 жылы 4 қаңтарда ашылды. Киев-Печерск лаврасының аумағында орналасқан. Онда Украинадағы алтын зергерлік бұйымдардың ең үлкен топтамаларының бірі бар. Алтын бұйымдармен қатар асыл тастардан жасалған бұйымдар да бар. '''Леся Украинка мұражайы''' — өткен ғасырдың 60-жылдарында құрылған. 1991 жылы оның мемориалдық пәтері ашылды. Мұнда ақынға тиесілі заттар, картиналар, сирек кітаптар жинақталған. Бөлек бөлмеде ақынның бүкіл өмірінен сыр шертетін жәдігерлер орналасқан. '''Николай Лысенконың үйі''' - ұлы украин композиторы өмір сүріп, қызмет еткен жер. Мұнда композитордың көзі тірісінде болған үй ортасы сақталған. '''Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы''' — Киев қаласының оңтүстік шетінде Пирогово ауданында орналасқан. Бұл 1969 жылы құрылған ашық аспан астындағы мұражай. Мұнда XVI—XX ғасырлардағы халық сәулет өнерінің 275 ғимараты – ауыл үйлері, сарайлар, шіркеулер жинақталған, мұнда украин шаруаларының 70 мыңнан астам тұрмыстық заттары сақталған, мұражай экспозициясы көптеген мұрағаттық фотосуреттермен толықтырылған. '''Украин сәндік өнерінің мемлекеттік мұражайы''' — Киев-Печерск лаврасында орналасқан. Экспонаттар 1899 жылы жинала бастады. Мұнда украиндық ұлттық кілемдер, маталар, украин кестелері, керамика және иконалар қойылған. '''«Чернобыль» ұлттық мұражайы''' — 1992 жылы ашылды. Мұнда 7000 экспонат – құпиядан шығарылған кеңестік құжаттар, Чернобыль атом электр станциясының апатқа дейінгі және одан кейінгі карталары мен фотосуреттері бар. '''Украина тарихының ұлттық мұражайы''' - Украина тарихын зерттейтін ең үлкен украин мұражайы. Старокиев тауында орналасқан. Мұнда картиналар, ұлттық украиндық киімдер, көне монеталар коллекциялары, ескі кітаптар сақталған. Мұражай қорында 800 мың экспонат бар. Бұл жерде казак хаттары мен гетмандардың хаттары да сақталған. '''Кітап және баспа мұражайы''' — Киев-Печерск Лаврасында орналасқан. Мұнда 56 мың экспонат бар. Баспа машиналары, клишелер, алғашқы баспа кітаптарының көшірмелері жинақталған. '''Киев-Печерск лавры''' — Украинадағы ең қасиетті орын. Мұнда терең зынданда әулиелердің жәдігерлері жатыр, монастырь және бірнеше белсенді шіркеулер бар. Мұнда жәдігерлер ауыр аурулардан арылуға немесе қалпына келтіруді тездетуге қабілетті. '''Мемлекеттік авиация мұражайы''' — Киевтің оңтүстік-батыс шетіндегі Жуляны әуежайының жанында орналасқан. Мұнда 70-ке жуық ұшақ пен тікұшақ бар. Мұнда жолаушылар және әскери ұшақтар жинақталған. '''Украинаның ұлттық медицина мұражайы''' — мұнда ежелгі дәуірден қазіргі заманға дейінгі украин медицинасының даму тарихы ұсынылған. Әйгілі украин дәрігерлерінің портреттері бар галерея бар.<ref>{{cite web|url=https://goldengorod.ru/kiev/#more-3331|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Білімі == ІХ ғасырдан бастап Киев Шығыс Еуропаның интеллектуалды дамуының орталығы болды. XVII ғасырдың аяғынан бастап Киев-Могилян академиясы көптеген танымал ғалымдарды даярлап шығарды. Алайда бірінші еуропалық үлгідегі заманауи университет Николай І патшаның жарлығымен Әулие Владимир атындағы Киев Императорлық университеті ретінде құрылды. [[Сурет:Universität Kiew.jpg|thumb|200px|Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық университеті.]] [[Сурет:KPI-1st building-left.jpg|thumb|200px|Украина Ұлттық техникалық университеті «КПИ»]] [[Сурет:NaUKMA plats.JPG|thumb|200px|«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті]] Бүгінде Киев – Украинадағы ірі ғылым мен білім орталықтарының бірі. Киевте халықаралық дәрежедегі университеттерді қосып алғанда, көптеген жоғары және орта білім мекемелері, соның ішінде Украинаның үш ең беделді университетттері: Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық Университеті, Украинаның «КПИ» Ұлттық техникалық Университеті және «Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті орналасқан <ref>[http://korrespondent.net/ukraine/events/844116 Корреспондент опубликовал рейтинг лучших украинских вузов " Последние события в Украине — Корреспондент]</ref>. Киевте Киевте 350 мектеп, 100-ден астам гимназиялар мен лицейлер, 70-тер шамасында Жоғары оқу орындары<ref>[http://www.mon.gov.ua/nz/28/ Список высших и средних специальных учебных заведений Киева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061014211033/http://www.mon.gov.ua/nz/28/ |date=2006-10-14 }}</ref> бар, олар: *«КПИ» Ұлттық техникалық Университеті, *Киев ұлттық экономикалық университеті, *Ұлттық көлік университеті, *Ұлттық әуе университеті, *Киев құрылыс және сәулет өнері ұлттық университеті (КИСИ), *М.П.Драгоманов атындағы Ұлттық педагоикалық университеті, *Ақпараттық-Коммуникациялық Технологиялар мемлекеттік университеті, *«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті, *Киев консерваториясы, *Жарнама институты, *Киев Ұлттық лингвистика университеті (ИНЯЗ), *Украина ғылыми Ұлттық университеті (НАНУ), *Украина биоресурстары мен табиғатты пайдалану Ұлттық университеті, *Киев ішкі істер Ұлттық университеті, *Киев көркем академиясы, *О.О.Богомолец атындағы Ұлттық медициналық университет, *Халықаралық Соломонов университеті, *Украина дене тәрбиесі және спорт Ұлттық Университеті (ИНФИЗ), *И.К.Карпенко-Каро атындағы театр, кино және теледидар Киев Ұлттық университеті, *Мәдениет және өнер Киевтік Ұлттық университеті, *Киевтік Ұлттық технология және дизайн университеті, *Киев Ұлттық тағам технологиясы университеті, *Киевтік нарық қатынасы университеті, *Киевтік Ұлттық сауда-экономикалық университет. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Киев]] [[Санат:Украинаның миллионер қалалары]] [[Санат:Украина қалалары]] snacm17phneyn9r4ppm661xzzledlgy 3597778 3597777 2026-05-01T13:49:53Z Baobaba1984 179717 /* Атауларды өзге тілге трансляциялау негіздері. */ 3597778 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Киев |шынайы атауы = {{lang-uk|Київ}} |сурет = {{Photomontage | photo1a = Kiev Cabinet of Ministers.jpg | photo2a = P1130119-1.JPG{{!}} | photo2b = Ku02.JPG{{!}} | photo3a = Будинок із химерами, в якому жив архітектор Городецький.jpg{{!}} | photo3b = Дзвіниця собору Святої Софії в Києві, Україна.jpg | photo4a = 17-07-02-Maidan Nezalezhnosti RR74377-PANORAMA.jpg{{!}} | photo4b = | photo5a = | photo5b = | color = white | color_border = white | position = center | spacing = 2 | size = 393 | foot_montage = }} |жағдайы = Астана |ел = Украина |елтаңба = COA of Kyiv Kurovskyi.svg |ту = Flag of Kyiv Kurovskyi.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 27|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 30|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(2661299)_region:UA |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 10 аудан |басшының түрi = Мэр |басшысы = [[Виталий Владимирович Кличко|Виталий Кличко]] |құрылған уақыты = [[V ғасыр|V]]<ref name="eob">[https://www.britannica.com/place/Kiev Kiev] at [[Encyclopedia of Britannica]]</ref><ref>Tolochko, P., Ivakin, G., Vermenych, Ya. ''[http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Kyiv_mst Kiev]''. Encyclopedia of History of Ukraine.</ref>—[[X ғасыр]]<ref name="Толочко">''Толочко П. П.'' Новые археологические исследования Киева (1963—1978) // Новое в археологии Киева. — Киев, 1981.</ref><ref>[http://www.iananu.kiev.ua/archaeology/2003-1/zukerman.htm К. Цукерман. Два этапа формирования древнерусского государства]</ref><ref>{{кітап|авторы= А. В. Комар|бөлімі= Киев и Правобережное Поднепровье|тақырыбы= Русь в IX–XI веках: археологическая панорама / Rus' in 9th - 10th centuries: archaeological panorama|сілтеме= http://www.academia.edu/5028113|жауапты= Н. А. Макаров|орны= Москва; Вологда|баспасы= Древности Севера|жыл= 2012|беттері= 496|isbn= 978-5-93061-068-0}}</ref> |алғашқы дерек = V ғасырдың басы — VI ғасырдың басы |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 826,35<ref name="Ауданның үлкею">[https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya Межі Києва можуть змінитися] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191216051856/https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya |date=2019-12-16 }}</ref> немесе 847,66<ref name="гк">{{cite web |url = http://atu.gki.com.ua/atu/26 |title = Геодезия, картография және кадастрлар жайында Украина мемлекеттік қызметі |lang = uk |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150918152231/http://atu.gki.com.ua/atu/26 |archivedate = 2015-09-18 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Ең биік жері |орталығының биiктігі = 100—200 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2 967 360<ref name="1 қаңтар 2020 халық">[http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2019/ds/kn/kn_u/kn1219_u.html Чисельність населення (за оцінкою) на 1 січня 2020 року та середня чисельність у 2019 році]</ref> немесе<br> 3 703 100 |санақ жылы = 2019 |тығыздығы = 4481 |шоғырлануы = Киев агломерациясы — 4 071 000 |ұлттық құрамы = (2001 ж. санақ бойынша)<br> [[украиндар]] — 82,2 %,<br>[[орыстар]] — 13,1 %,<br>[[еврейлер]] — 0,7 %,<br>[[беларустар]] — 0,6 %,<br>[[поляктар]] — 0,3 % |конфессионалдық құрамы = православтар, католиктер, протестанттар, мұсылмандар, иудейлер |этнохороним = киевтік, киевтіктер |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +380 44 |пошта индексі = |пошта индекстері = 01000 — 06999 |автомобиль коды = AA, КА / 11, 28 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kiev |сайты = http://kmv.gov.ua/ |сайт тілі = uk | add1n = Марапаттары | add1 = {{Алтын Жұлдыз медалі|тип=қала|1965 жыл}} {{Ленин ордені|түрі=қала|1965 жыл}} {{Халықтар Достығы ордені|түрі=қала|1982 жыл}} }} '''Киев''' ({{lang-uk|Київ}} {{IPA|[ˈkɪjiu̯]}}) — [[Украина]]ның [[елорда|астанасы]] және ең ірі қаласы, батыр-қала. [[Днепр]] өзенінің бойында орналасқан. [[Киев агломерациясы]]ның орталығы болып табылады. Киев – Украинаның жеке әкімдік-аймақтық бірлігі, елдің мәдени-басқару орталығы, сол сияқты [[Киев облысы]]ның әкімшілік орталығы. Украинаның орталық бөлігінің солтүстігіне қарай орналасқан. Тұрғындары жыл сайын орта есеппен алғанда 20 мың адамға тұрақты түрде өсіп келеді.<ref>[http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 Населення Київа на 1.01.20ХХ років] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004213334/http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 |date=2013-10-04 }}</ref> Киев – халқының есебі бойынша европадағы [[Мәскеу]], [[Лондон]], [[Санкт-Петербург]], [[Берлин]] және [[Мадрид]]тен кейін алтыншы орынды иемденген. Киев [[поляндық]]тар, [[Киев Русі]]нің, және [[Киев князьдігі]]нің астанасы болған. [[1917 жыл]]ғы қарашаның 7 мен [[1918 жыл]]дың 29 сәуірі аралығында және [[1918 жыл]]дың 14 желтоқсаны мен [[1919 жыл]]дың 5 ақпаны аралығында - [[Украина Халық Республикасы]]ның астанасы, [[1918 жыл]]дың [[29 сәуір]]і мен [[14 желтоқсан]]ы аралығында – [[Украина Державасы]]ның (Ірі мемлекетінің) астанасы, [[1919 жыл]]дың [[7 қыркүйек|7 қыркүйегі]] мен [[29 желтоқсан]]ы аралығында - [[ОРҚК Киев әскери облысы]]ның орталығы, [[1934 жыл]]дың маусымынан [[1991 жыл]]дың [[24 тамыз]]ына дейінгі уақыт аралығында [[УССР]], [[1991 жыл]]дан бері – [[Украина]] астанасы. Киев – елдің алдаңғы қатарлы саяси, әлеуметтік-экономикалық, көліктік және ғылыми орталығы. Киевте үкіметтің жалпымемлекеттік органы және жергілікті өзін-өзі басқару органдары, шет мемлекеттер елшілігі, жалпымемлекеттік коммерциялық ұйымдардың және қоғамдық бірлестіктердің, сол сияқты шетел серіктестерінің Украинада жұмыс істейтін өкілдігінің көпшілігінің штаб-пәтерлері бар. Қаланың өзінің елтаңбасы мен туы бар. ІХ ғасырдан ХІІ ғасыр аралығында Киев Русінің орталығы ретіндегі тарихи өзіндік мәнінің күшімен де қаланы қазіргі уақытта да «Орыс қалаларының анасы» деп атайды. == Физико-географиялық сипаттамасы == Киев Украинаның солтүстік бөлігінде, орманды дала аймағы мен аралас орман аймағының шекарасында, [[Днепр]]дің орта ағысында (Десна сағасынан төмен), оның екі жағалауында орналасқан.<br /> Киев рельефі жазық пішінге ие: сол жағалауда – Днепр ойпаты, оң жағалауда солтүстік бөлігінде – Полесье ойпаты, оңтүстік бөлігінде – Днепр тауы. Днепрдің жоғары оң жағалауы Днепр тауының сілемдерін алып жатыр. Бұл биіктік Киев үстірті деп аталады. Жер бедері кейде көтеріліп, жекелеген биіктіктер тізбегін құраса, кейде Днепр аңғарының деңгейіне дейін төмендейді. Днепрден жоғары ең биік нүктелер (106 метр) қаланың шығыс бөлігінде, Печерск ауданында орналасқан. Бұл жерден жер бедері бірте-бірте батысқа қарай, Либид өзенінің кең аңғарларына және Крещатик және Скоморох өзектеріне түседі. Содан кейін қайтадан Бату тауына көтеріледі. Рельефтің ең төменгі нүктелері Подолда орналасқан (өзен деңгейінен небәрі 4-8 м биіктікте). Днепр және оның салалары (Десна, Припять, Березина, Почайна, Глубочица, Киянка, Либед) Орта Днепр аймағы халқының экономикалық және саяси өмірінде ұзақ уақыт бойы үлкен рөл атқарды.<ref>{{cite web|url=https://tvoyaukraina.wordpress.com/%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2/|title=Киев географиясы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Климат === Киевтің климаты қалыпты континенттік болып саналады, жазы жылы, қысы өте жұмсақ. Климаттың өзгеруіне байланысты ол теңіз климатына көбірек ұқсайды. Ең жоғары температура шілдеде, ең суық қаңтарда, орташа жылдық көрсеткіш +8,4°С. Қыста суық ауа аңғарларға түсіп, өзендердегі температураны төмендетеді. Киевте ылғалдылық айтарлықтай жоғары (жылдық көрсеткіш 75% құрайды). Қыс 90-нан 120 күнге дейін созылады (қарашаның ортасы – наурыздың аяғы). Бірақ мұнда да климаттың өзгеру тенденциясы байқалады: қаңтарға дейін айтарлықтай жылы болуы мүмкін, ал суық ауа райы наурыздың басына дейін созылуы мүмкін. Көктем – ең қысқа кезең, ол орта есеппен наурыздың ортасында басталып, мамырда аяқталады. Бұл кезеңде аяздар болуы мүмкін, олар әдетте айдың басында аяқталады - кейде олар ұзаққа созылуы мүмкін. Жаз көбінесе мамырдың ортасында/соңында басталып, қыркүйектің ортасында аяқталады. Климаттың өзгеруіне байланысты жаз біртіндеп сәуірге қарай ауысады. Орташа алғанда, жазда температура +18 градустан төмен түспейді, көлеңкеде максималды көтерілу +40 дейін мүмкін. Жазда ылғалдылық жеткілікті (65% дейін). Күз мезгілі ауа температурасының 10 °С-тан төмен түсетін кезеңі болып саналады. Қыркүйектің аяғынан қазанның ортасына дейін ауа-райы айтарлықтай жылы және құрғақ, ал айдың екінші жартысы мен қараша-желтоқсанға қарай ылғалды, жаңбырлы, бұлтты және суық.<ref>{{cite web|url=https://tut1.ru/goroda-ukrainy/55-kiev-stolica-ukrainy.html|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Атауы == === Атаудың шығу тарихы === Ескіден қалған бір сөздерде қаланың атауы [[Кия]] деген есімнен шығады дейді - аңызда айтылғандай, Киев негізін қалаған ағайынды үш жігіттің ең үлкені. Бұл аңыз бізге дейін [[ХІІ ғасыр]]дың [[«Повесть временных лет»]] шежіресімен жеткен болатын. <blockquote> ''«Была три братья,— сообщает летописец,— единому имя Кий, а другому Щек, а третьему Хорив и сестра их Лыбедь. Седяше Кий на горе, идеже ныне оувоз Бо́ричев, а Щек седяше на горе, идеже ныне зовётся Щекови́ца, а Хорив на третьей горе, от него же прозвася Хореви́ца, и створиша град, во имя брата своего старейшего и нарекоша имя ему Киев. И бяше около града лес и бор велик, и бяху ловяща зверь, бяху мужи мудры и смыслени, и нарицахуся Поляне, от них же суть Поляне в Киеве и до сего дня». Қаланың шығу тарихы турасында және тағы бір болжам бар. Днепр өзенінің өткелінде қызмет еткен жұмыскерлер (кияндықтар) оның алғашқы тұрғындары есімімен аталған. Өткел өзеннің түбіне қағып енгізген тіреулерге төселген ағаш төсеулер түрінде көрінді. «Повести временных лет» жылнамасында: «Ини же несведуще, реша, яко Кий есть перевозник. У Киева бо бяше перевоз тъгда с оноя страны Днепра — темь глаголаху: „на перевоз на Киев“»'' </blockquote> дейді… Шежіреші... мұны былай негіздейді: <blockquote> ''«Аще бы Кий перевозьник был, то не бы ходил Цесарюграду. Но се Кий княжаше в роде своём и приходившю ему к цесарю, которого не свемы, но тъкмо о сем вемы, якоже сказають, яко велику честь приял есть от цесаря, при котором ходив цесари. Идущю же ему вспять (вторично — В. Я.), приде к Дунаеви и взлюби место и сруби градък мал и хотяше сести с родъм своим и не даша ему ту близь живущии. Еже и доныне наречють дунайти „городище Киевець“. Киеви же пришедшю в свой град Киев, ту живот свой сконьча».'' </blockquote> Қала атауының шығу тарихы тұрғысындағы тағы бір қызықты нұсқасы [[Гельмольд]]ің [[«Славянская хроника»]] жазбасы береді.<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus/Gelmold/framegel1.htm ГЕЛЬМОЛЬД, СЛАВЯНСКАЯ ХРОНИКА]</ref>: <blockquote> ''«Да́ны называют Русь также Острогардом по той причине, что, будучи расположена на востоке, она изобилует всеми благами. Ее называют также Хунигардом, потому что на этих местах сначала жили гунны… …Главный город ее Хуэ»'' </blockquote> Украиналық этнограф М.В. Закревский Клавдий Птолемей айтқан «Азагариум» қазіргі Киевтің орнында орналасқан деп мәлімдеді. Ю. А. Кулаковский Птолемейлік «Метропольді» Киевпен, М. Ю. Брайчевский - «Сармен» байланыстырды. === Атауларды өзге тілге трансляциялау негіздері. === Славян тілдерінде бұл қаланың атауында кейбір жайттарда [[Кий (князь)|Кий]] есімінен сын есімнің туындауы негізінің шығуына орай, екінші жариясы едәуір түленділіп айтылады. Мысалы, қала орыс тілінде Киев деп аталады, Поляк тілінде ''Kijów'' ({{IPA|[ˈcijuf]}}), сербтер мен хорваттар тілінде — ''Kijev''т.с.с. Киев ұзақ уақыттар бойына Ресей империясының және КСРО-ның құрамында болғандықтан, қала атауы славян тілінен емес, орыс тілі: ағылшын Kiev, немісше Kiew, т.с.с. арқылы таралды. Украин үкіметі Украина тәуелсіздігін алғаннан кейін ресми құжаттарда украиндық атауы негізін орыс тілінен емес, ағылшын тілінен алатын болды.<ref>[http://ukrlit.org/transliteratsiia/ РІШЕННЯ УКРАЇНСЬКОЇ КОМІСІЇ З ПИТАНЬ ПРАВНИЧОЇ ТЕРМІНОЛОГІЇ N9 Протокол N2 від 19 квітня 1996 р.]</ref> Бұл сонымен қатар, Киевтің ағылшын нұсқасына негізделіп, нәтижесінже Kyiv сөзі пайда болды, алайда ағылшын тілдес азаматтар үшін <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/talking_point/4946456.stm Q&A: Chernobyl 20 years on] [[BBC News]] 2006/04/26</ref> үйреншікті болмағандықтан да олардың қолданысында Kiev <ref>[http://www.kiev-life.com/kyiv/kiev-or-kyiv Kiev or Kyiv] Kiev-Life.com</ref> сөзінен гөрі сирек айтылады. 2018 жылдың 2 қазанында Украина Сыртқы істер министрлігі «StratCom Ukraine» стратегиялық коммуникациялар орталығымен бірлесіп, «#CorrectUA» онлайн науқанын бастады, оның аясында шетелдік БАҚ-қа Киев қаласының (#KyivNotKiev) емлесін түзетуді сұрайды.<ref>{{Cite web|url=https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev|title=#CorrectUA – МЗС України звертається до світу – вживай #KyivNotKiev|website=Міністерство закордонних справ України|language=uk|accessdate=2018-10-02|archive-date=2020-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200907211839/https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev}}</ref> сонымен бірге, тиісті ойконимі бар жеке мақалалар, атап айтқанда Киев Русі туралы, өзгеріссіз қалады. Киев қаласы үшін емле түзетулері туралы алғашқы хабарламалар пайда болды: олар мәтіндерінде Киев BBC орнына Киев деп жазады<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ Клімкін похвалився результатами кампанії МЗС: BBC пише Kyiv, не Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190215050914/https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ |date=15 лютого 2019 }} // Європейська правда, 6 жовтня 2018.</ref><ref>[https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 Kyiv not Kiev: ВВС змінює написання столиці України] {{Webarchive|url=https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 |date=14 жовтня 2019 }} // BBC, 14 жовтня 2019. {{ArchivedURL|https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939|14 жовтня 2019}} (таке правило написання столиці України в текстах, на картах та у графіках починає діяти на ВВС з 14 жовтня 2019 року)</ref> және The Guardian.<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092786/ Видання The Guardian писатиме у своїх текстах Kyiv замість Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213201917/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092786/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019.</ref> Лондон Лутон әуежайы,<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092772/ Лондонський аеропорт Лутон змінив назву Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213195854/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092772/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019.</ref> Будапешт және Таллин әуежайлары<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/14/7092846/ Аеропорти Будапешта і Таллінна виправили назву Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190214220004/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/14/7092846/ |date=14 лютого 2019 }} // Європейська правда, 14 лютого 2019</ref> және Бельгия<ref>[https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/20/7212891/ Аеропорти Бельгії виправили Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190420073550/https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/20/7212891/ |date=20 квітня 2019 }} // Українська правда, 20 квітня 2019</ref> өз атауларын Киевтен Киевке өзгертті. Сонымен қатар, украиналық UIA әуе компаниясы бастапқыда Киев атауын Киевке өзгертуден бас тартты, себебі Киев Халықаралық әуе көлігі қауымдастығының IATA ресми транслитерациясы болып табылады.<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092778/ МАУ відмовилась змінити Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213202512/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092778/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019</ref> Бірақ 2019 жылдан бастап IATA Киев деп жазуға көшті. 2020 жылдың 16 қыркүйегінде ағылшынша Уикипедия Киев туралы мақаланың атауын "Kiev"-ден "Kyiv"-ге өзгертті,<ref>[[https://blog.wikimedia.org.ua/2020/09/18/kyiv-not-kiev/ Kyiv, а не Kiev: у Вікіпедії змінено написання столиці України]]</ref> сонымен бірге, тиісті ойконимі бар жеке мақалалар, атап айтқанда Киев Русі туралы, өзгеріссіз қалады. == Тарихы == {{main|Киев тарихы}} [[Сурет:Kiev downtown.jpg|thumb|right|Киев 19 ғ. аяғында]] Археологиялық қазбалардың көрсетуі бойынша [[Киев облысы]]ның аймағындағы тұрғындар 15 000—20 000 жыл бұрын болған екен. [[Неолит]] және [[энеолит]] ([[мыс дәуірі]]) кезеңдері [[трипольдық мәдениет]]ін көрсетеді, ескерткіштер мен мезгілдерін зерттеушілер үш кезеңге бөледі: ерте(4500—3500), орта (3500—2750) және кешірек (2750—2000 б.з.д. жж.). Оңтүстік-батыс аймақтардағы қола дәуірінің кезеңіне [[белогрудтық мәдениет]] тиесілі екен. Б.з.д. І мың жылдық - б.з. І мың жылдығының алғашқы кезеңінде [[Зарубинец мәдениеті]] солтүстік-батыс Киевтіктерге тән болды. Заманауи Киев және Киев облысының аймағындағы [[темір ғасыры]], сол сияқты, «киев мәдениеті» деп аталған және II—III ғғ., IV—V ғғ. тұсында дунайдың төменгі бөлігіндегі ормандар мен даладан [[Днепр]]дің сол жағалауына және шығыстағы Черниговтік [[черняхов археологиялық мәдениеті]]н көрсетеді. Киев аса ірі әкімшілік орталық ретінде антикалық географтардың айтуы бойынша Шығыс Еурпада (К.Птолемей және басқалары) б.з. ІІ ғасырдн бері ғұндар қожалығы кезеңінде өз қызметін бастап кеткен болатын. Әрі қарай ол бұлғар,печенег, хазарлар, қыпшақтар «сахаралық» империясы аясында динамикалық түрде дамыды. Әр түрлі зерттеулерде оның тұрғындарының арасында торктер (Ақ шіркеу - Торческ) колбягтар, бұлғарлар, печенегтер, далалықтар және басқалар бар екенін айтады. == Халқы == 2025 жылғы 1 ақпандағы жағдай бойынша Киев халқының саны 2 888 470 адамды құрайды, оның ішінде: *6 жасқа дейінгі балалар - 288 486 адам, *7 жастан 17 жасқа дейінгі жасөспірімдер (мектеп оқушылары) - 341 201 адам, *18 жастан 29 жасқа дейінгі жастар - 56, 200 адам 2 403 адам, *60 және одан жоғары жастағы қарттар – 629 686 адам, *80 жастан асқан ұзақ өмір сүрген тұрғындары – 40 439 адам.<ref>{{cite web|url=https://bdex.ru/naselenie/ukraine/kyiv/?ysclid=m7j97bewsi985062858|title=Киев халқы (Украина)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> {| class="wikitable" |+ Киев қаласындағы халық саны 2011 жылдан 2022 жылға дейін<ref>{{cite web|url=https://index.minfin.com.ua/reference/people/kiev/|title=Киев қаласындағы халық саны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-12|lang=}}</ref> |- ! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !!2020 !! 2021 !! 2022 |- | 2 799,2|| 2 814,3 || 2 845,0 || 2 868,7 || 2 888,0 || 2 906,6 || 2 925,8 || 2 934,5|| 2 950,8|| 2 967,4 || 2 962,2 ||2 962,2 |} [[Сурет:Panorama of Podil.jpg|нобай|орта|1200px|Киевтің орталық аудандарының бірінің панорамасы]] == Өнеркәсібі == Киев Украинаның ірі [[өнеркәсіп]] орталығы болып табылады. Қалада [[халық шаруашылығы]]ның көптеген салалары бар. Олар: жеңіл және тағам өнеркәсібі, полиграфия, машинажасау, металлургия, авиақұрылыс. [[Сурет:Obolon-2008.jpg|нобай|оңға|200px|"Оболонь" сыра зауыты]] [[Сурет:Завод Я. Гретера та О. Криваненка.JPG|нобай|оңға|200px|"Большевик" зауыты]] [[Сурет:11 big.jpg|нобай|оңға|200px|«Арсенал» зауыты]] [[Сурет:First Ukrainian serial production An-148.jpg|нобай|оңға|200px|Антонов атындағы ӘҒТК]] [[Сурет:Plant 410 Civil Aviation.jpg|нобай|оңға|200px|410 азаматтық авиация зауыты]] Негізгі өнеркәсіп орындары: * "Оболонь" сыра зауыты * Киев кеме жөндеу-құрылысы зауыты * Киев зергерлік зауыты * Киев дәрумендік зауыты * «Дарница» фармацевтикалық өнеркәсібі * Антонов атындағы ӘҒТК * Киев механикалық зауыты * Киев «Столичный» шампан сырасы зауыты * Киев автоматика зауыты * Киев "Большевик" зауыты * Киев «Ленинская кузня» зауыты * «Киевхимволокно» ААҚ * «АТЭК» (бұрынғы «Красный экскаватор») зауыты * Киев арнайы механика зауыты * «Росток» ЖАҚ * Киев құрылыс материалдары зауыты * ГП «Буревестник» * ООО ПТК «Агромат» * «Отис» (Киевтік лифт зауыты) ЖАҚ * 410 азаматтық авиация зауыты * Киев қазыналық механикалық зауыты * Киев жөндеу-механикалық зауыты * Киев мотоцикл зауыты * Киев «АВИАНТ» авиациялық зауыты === Экономикалық көрсеткіштер === {| class="sortable wikitable" |- ! N ! көрсеткіштер ! бірліктер ! [[2006 жыл|2006]] жылғы мәні |- | 1 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 4398,3 |- | 2 | Уд. вес в общеукраинском | % | 11,5 |- | 3 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 17573,0 |- | 4 | Уд. вес в общеукраинском | % | 39,0 |- | 5 | [[Сальдо]] [[экспорт]]-[[импорт]] | млн [[доллар США|$]] | −13174,7 |- | 6 | Капитальные инвестиции | млн [[гривна|₴]] | 29946,5 |- | 7 | Орташа айлық | [[гривна|₴]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 3250 |- | 8 | Орташа айлық | [[доллар США|$]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 406 |} Украина статистикасы мәліметтері бойынша алынды.<ref>[http://www.ukrstat.gov.ua/ Державний комітет статистики України<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> == Транспорты == Киев қаласы - ірі транспорттық торап (темір және тас жолдар,кемежай, әуежайлар). 1960 жылдан бері метрополитен жұмыс істейді. Автобус, троллейбус, трамвай жүйесі дамыған, фуникулер (тауға көтеретін жол) жұмыс істейді. === Әуе жолы === Киевте үш әуежай қызмет етеді: халықаралық [[Борисполь (аэропорт)|аэропорт Борисполь]] ( Киев шетіне қарай, Киевской облысы Борисполь қаласында), [[Жуляны (әуежай)|Киев ( Жуляны ескі атауы]] және жүк тасу [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]].[[Сурет:Kiev airport international terminal.jpg|нобай|оңға|200px|Киев әуежайы (Жулияны)]] * [[Борисполь (аэропорт)|Борисполь әуежайы]] * [[Международный аэропорт «Киев»|Жуляны әуежайы]] * [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]] (Антонов әуежайы) Сол сияқты, қаланың шетінде Святоши әуежайы орналасқан (Авиант әуежайы бәрінен бұрын "Авиант" Киев әуезауытына қызмет көрсетуге қолданылады). Сонымен бірге қаланың маңында Васильков, Узин, Белая Церковь қалаларында әскери әуежайлар орналасқан. Бірнеше рет Васильков пен Белая Церковь әуежайларын жолаушылар әуежайы ретінде жоспары талқыға салынды. Қаланың қатарында кішігірім мынадай әуежайлар орын алған: Чайка (бұрынғы ДОСААФ, парашюттік база, спорттық авиация), Бузовтық (планерлік база), Долина (спорттық авиация), Бышев, Бородянка (парашюттік база), Киев-Южный (Гребинки, сельхоз, авиация, тікұшақтар) және басқалары. === Теміржол === [[Сурет:Станция Киев-Пассажирский.jpg|нобай|оңға|200px|Киев-Пассажирский. Жалпы көрінісі]] Теміржол вокзалдары: * [[Киев-Пассажирский]] * Южный вокзал * Пригородный вокзал * Дарницкий пригородный * [[Караваевы Дачи (платформа)|Караваевы Дачи (пригородный)]] * [[Дарница (железнодорожная станция)|Дарницкий железнодорожный вокзал]] * [[Киев-Московский]] === Өзен жолы === 1823 жылы Киевте бірінші пароход пайда болды, ал 1858 жылы «Днепр және оның салалары бойынша кеме қатынасы қоғамы» құрылды. Келесі жылы Днепрде 17 пароход, ал 25 жылдан кейін олардың саны 74 болды. [[Сурет:Київський річковий вокзал.jpg|нобай|оңға|200px|Өзен вокзалы]] 1961 жылы өзен вокзалы ашылды, оның сыртқы түрі кемеге ұқсайды. Вокзал сыйымдылығы бір мезетте 550 адамды құрады. Кеңестік кезеңде өзен порты флоты жылына 4 миллионға дейін жолаушы тасымалдады. Черкассы, Запорожье және Днепропетровскіге қалаларына ракеталар мен метеорлар қатынады. 1975 жылдан бастап Днепр су электр станцияларының каскады салынғаннан кейін Киев порты транзиттік портқа айналды. Үлкен сыйымдылықтағы кемелерден жүк Днепр мен Деснаның таяз бөлігіне қызмет көрсететін флотқа берілді. Бүгінгі таңда Днепр көлік артериясы ретінде жарты ғасыр бұрынғыдай көлік артериясы емес. Жыл бойы тасымалмен айналысатын басқа компаниялар үшін өзен көлігі ыңғайсыз болды. Дегенмен, 2014 жылдан бері портқа 40 миллион гривеннен астам инвестиция салынды: кедендік кешен салынды, шеберханалар мен қоймалар қайта қалпына келтірілді, теміржол желісі қалпына келтірілді. Олар жүк тиеу алаңы мен кеңселері бар логистикалық кешен, цемент базасы терминалын салып, жүктерді өңдеуді ғана емес, контейнерлік тасымалдауды да дамытуды жоспарлап отыр. Өзен вокзалы қазір туристік бағытта дамып келеді.<ref>{{cite web|url=https://bigkyiv.com.ua/proshloe-i-budushhee-kievskogo-rechnogo-flota/|title=Киев өзен портының өткені мен болашағы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Метро === [[Сурет:Kiev metro route map ru.svg|thumb|200px|Киев метрополитенінің жүйелік кестесі 2011 жыл]] 1960 жылы ашылған Киев метросы Мәскеу мен Ленинградта метро ашылғаннан кейін Кеңес Одағында үшінші метро болды. Қазіргі уақытта метро Киевтегі ең жылдам көлік түрі болып табылады. Киев метросының он ауданды кесіп өтетін үш желісі бар, метро желілерінің жалпы ұзындығы шамамен 65 шақырымды құрайды, 52 станция және үш жерасты трансфер торабы бар. Киев метросының алты станциясы жер үстінде, жиырма станциясы үлкен тереңдікте, ал жиырма төрт станциясы таязырақ тереңдікте орналасқан. 2014 жылдан бастап метроның навигациялық жүйесінің дизайны әзірленді. Одан метро карталарының дизайнын, метро схемаларын, көліктердегі мониторларға арналған анимацияларды және ақпараттық баннерлерді көруге болады. 2019 жылы қолданыстағы 822 метро вагонының 500-і жолаушылар вагондарда орналасқан теледидарда көшелер ғана емес, сонымен қатар қоғамдық көлік аялдамалары, метроға кіретін және шығатын жерлер, жақын маңдағы орындар көрсетілді. Киев метросында 105,5 метр тереңдікте орналасқан және Еуропа мен бұрынғы КСРО елдеріндегі ең терең болып табылатын Лондон метрополитенінің типіне сәйкес салынған вестибюльі жоқ Арсеналная стансасы бар.<ref>{{cite web|url=https://www.tourister.ru/world/europe/ukraine/city/kiev/publications/487?ysclid=m7jakfo5lx513476508|title=Киев көлігі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Трамвай === Тарихтағы ең көне көлік түрі – трамвай, Киев қаласында алғаш рет 1892 жылы іске қосылды. 1913 жылға қарай 20-дан астам маршрут желісі болды. [[Сурет:Kyiv Express Tram 763 2019 G2.jpg|нобай|оңға|200px|Трамвай Pesa Twist]] 1978 жылы Киевте КСРО-да алғашқы жүрдек трамвай желісі іске қосылды. Жүрдек трамвай құрылысының жобасын Мария Савченконың жетекшілігімен «Киевпроект» мемлекеттік мекемесінің мамандары әзірледі. Жобаның бірінші кезеңі жүзеге асырылып, айналма жолдан Жеңіс алаңына дейінгі маршрут 9 шақырымды құрап, 12 бекеттен тұрды. Маршрут бойымен 2 және 3 вагонды жүрдек пойыздар жүрді. Желідегі орташа жылдамдық 28,7 км/сағ құрады. КСРО ыдырағаннан кейін жүрдек трамвай желісі нашар жағдайда болды: метро станциясы мен жол жөндеуді қажет етті. Қайта құру жұмыстары 2007 жылы басталды. Станциялар заманауи технологиялар арқылы қайта салынды. Бүгінгі таңда Киев трамвай бағыттарына 473 трамвай вагоны қызмет көрсетеді. Киевте жүретін трамвай түрлері: Tatra T3SUCS, Tatra T3R.P, Tatra T6A5 7 0, K-1M6 1 0, T3UA-3 "Kashtan", Богдан TR843 1, K-1M 8 6, Tatra K3R-N (KT3UA), Pesa Foklectron 73414 0 5. Қазіргі уақытта трамвай бұрынғы маңызын жоғалтты.<ref>{{cite web|url=https://my-kiev.com/city/interesnye-fakty-iz-istorii-kievskogo-tramvaya.html|title=Киев трамвайының тарихынан қызықты деректер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Троллейбус === [[Сурет:MAZ-103T trolley - Kiev.jpg|нобай|оңға|200px|Троллейбус MAZ-103T]] Киевте троллейбус қозғалысын ұйымдастыру жұмыстары 1934 жылы басталды. Алғашқы троллейбус бағыты Красноармейская көшесі (Большая Васильковская) болды. 1966 жылы 12 маусымда киевтік өнертапқыш Владимир Веклич әлемдегі алғашқы троллейбус пойызын жасады. 1983 жылға қарай Киев троллейбус паркінің жартысынан астамы Владимир Веклич жүйесін пайдаланатын 296 троллейбус пойыздарында жұмыс істеді. Бүгінгі таңда жылжымалы құрам негізінен К12, ЮМЗ, ЛАЗ Е183 және 301, МАЗ-103Т және Богдан көліктерімен ұсынылған. 2000 жылы Киевте 35 троллейбус бағыты жұмыс істеді. Троллейбус желілерінің жалпы ұзындығы 324,9 шақырымды құрайды, автопарк 640 көліктен тұрады. 2006 жылдың мамыр айынан бастап троллейбус бағыттарының саны 44-ке жетті. 2010 жылғы желтоқсанда 37 бағыт жұмыс істейді. 4 троллейбус депосы жұмыс істейді.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Автобус === [[Сурет:Laz A183 A24 Kyiv Khreshchatyk.jpg|нобай|оңға|200px|Автобус ЛАЗ-А183]] Киевте тұрақты автобус қатынасының алғашқы ашылуы 1913 жылы болды. Шын мәнінде, автобус толық ауқымды жұмысын 1925 жылы бастады. Ол кезде жалғыз бағыт бойынша 2 ғана автобус жүретін. Қазір Киевте 90-ға жуық муниципалды автобус бағыты жұмыс істейді. Автобустардың саны 700 бірліктен асады. 8 автобус базасы жұмыс істейді. Киев бағыттарының көпшілігі үлкен класты автобустармен қызмет көрсетеді, олар негізінен ЛАЗ-A183 және MAЗ-203 автобустарымен ұсынылған. Бұл автобустар қаланың барлық дерлік маршруттарында кездеседі. Үлкен класты автобустар көптеген қалалық маршруттарда да кездеседі, бірақ әдетте әртүрлі бағыттар бойынша шашыраңқы болады. Мұндай автобустардың көп шоғырлануы Троещина немесе Виноградарь сияқты халық тығыз орналасқан аудандарға қызмет көрсететін №6 автобазаның бағыттарында кездеседі. Жолаушылар ағыны аз бағыттарда шағын класты автобустар пайдаланылады. Богдан А091 және Богдан А092 шағын класты автобустар, мысалы, № 2, 47, 59, 78 маршруттары.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%81|title=Киев автобусы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Маршрутты таксилер === Шағын автобустар Киевтегі қоғамдық көліктерден кем емес танымал болып саналады. Көптеген адамдар қозғалыс жылдамдығы мен қозғалыс жиілігіне байланысты көліктің осы түріне басымдылық береді. Киевтің шетінен немесе қоғамдық көлікті пайдалану ыңғайсыз қаланың шалғай аудандарынан жету қажет болғанда, жолаушыларға қажетсіз қиындықсыз тез арада діттеген жеріне жетуге микроавтобустар көмектеседі. Сондай-ақ, автобустардан, троллейбустардан және трамвайлардан айырмашылығы, Киевтің маршруттық таксилері көп мөлшерде ұсынылған, бұл көліктің осы түрімен қала бойынша жүруді өте ыңғайлы етеді.<ref>{{cite web|url=https://tripmydream.com/ukraine/kiev/local-transport|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Фуникулёр === [[Сурет:2948279 Киевский фуникулер.jpg|нобай|оңға|200px|Киев фуникулері]] Көптеген жылдар бойы Киев тұрғындары мен Украина астанасының қонақтары фуникулерды белсенді түрде пайдаланып келеді. Ерекше және өзіндік бірегей көлік жүйесі Владимирская төбесінен тез көтерілуге ​​немесе төмен түсуге мүмкіндік береді. Киев фуникулері 1905 жылы ашылды (Одессадан кейінгі Украинадағы екінші). Жолдың ұзындығы 222 м, еңісі 18-20°. Бір бағыттағы жол жүру уақыты шамамен 3 минутты алады. Жоғарғы және төменгі стансалар арасындағы биіктік айырмашылығы 75 м. Фуникулерлық трассаның жоғарғы бөлігі темірбетонды эстакадада орналасқан. Киевтік фуникулер маятникті (ең кең тараған) жұмыс схемасын пайдаланады: екі моторсыз вагондар жоғарғы станцияда орналасқан шығырға сым арқан арқылы жалғанған. Вагондардың бірінің төмен қозғалуы екінші вагонның жоғарыға симметриялы қозғалысына әкеледі. Әрбір фуникулерлық вагонда рельсті тістеуік тәрізді ұстайтын сына тәрізді авариялық тежегіш бар. Әр вагонның сиымдылығы 100 адам, оның 30 - ы отыратын орын. Фуникулёр қалалық көлік құралы ретінде де, туристік тартымдылық ретінде де белсенді қолданылады. Тәуліктік жолаушылар ағыны 10-15 мың жолаушыны құрайды.<ref>{{cite web|url=https://kak-eto-sdelano.livejournal.com/168790.html|title=Киев фуникулері қалай жұмыс істейді?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Мәдениеті == === Театрлары === Киевте 50-ге жуық театр ұжымдары жұмыс істейді. 2009 жылдың ресми деректері бойынша 31 театр бар. Оның ішінде: Т.Г.Шевченко атындағы Украинаның Ұлттық академиялық опера және балет театры, Киев қалалық балалар мен жасөспірімдерге арналған академиялық опера және балет театры, Иван Франко атындағы Ұлттық академиялық драма театры, Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры, «ПоэТ» театры, Подольдегі театр, Киев академиялық жастар театры, Киев ұлттық академиялық оперетта театры, Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры, Киев қалалық академиялық қуыршақ театры, сол жағалаудағы Киев мемлекеттік академиялық драма және комедия театры, Киев эстрадалық театры, «Күміс арал» театры. <gallery mode="packed"> Kiev Opera House 2012 01.JPG|Опера және балет театры Kiev Academic Puppet Theatre.jpg|Киев мемлекеттік академиялық театры Драматичний театр імені Івана Франка.JPG|Иван Франко атындағы драма театры Богдана Хмельницкого 5 дробь 15 Киев 2012 01.JPG|Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры Кукольный театр - panoramio (2).jpg|Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры </gallery> === Мұражайлары === '''Киев тарихы мұражайы''' — 1978 жылы құрылған. Мұражай қорында 250 мыңға жуық экспонат бар. Экспонаттардың көпшілігі - бұл қалада қазылған археологиялық материалдар. Киев тұрғындарының әр жылдардағы тұрмыстық заттар топтамалары назар аударуға тұрарлық. [[Сурет:National Art Museum of Ukraine 20190505.jpg|нобай|оңға|200px|Ұлттық өнер мұражайы]] [[Сурет:National History Museum of Ukraine.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның ұлттық тарихи мұражайы]] [[Сурет:Aerial view of memorial complex of museum of the history of Ukraine in World War II and monument to the Motherland.jpg|нобай|оңға|200px|Екінші дүниежүзілік соғыстағы Украина тарихының мұражайы]] [[Сурет:Kiev Pyrogiv Podillya 070628.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы]] '''Украинаның Ұлттық өнер мұражайы''' — Украинадағы ең үлкен өнер галереясы. Мұнда 40 мыңға жуық экспонат қойылған. Мұнда украиндық және шетелдік үздік суретшілердің картиналары, мүсіндер мен гравюралар жинағы бар. Экспонаттардың жасы Киев Русынан қазіргі заманға дейін. Мұнда ежелгі икондардың әдемі жинағы бар. Мұражайда тұрақты түрде қазіргі украин суретшілерінің жұмыстарының көрмелері өткізіліп тұрады. '''Украина Қарулы Күштерінің Орталық мұражайы''' — Украинадағы ең маңызды әскери мұражай. Мұражай 1996 жылы құрылған. Мұнда 1991 жылдан бері Украина армиясы мен флотын құрудың бүкіл тарихы сипатталған. '''Киев бекінісі''' — ХІХ ғасырда салынған қорғаныс ғимараты. Кейбір үй-жайларды Украина Қорғаныс министрлігі әлі күнге дейін әскери қоймалар ретінде пайдалануда. Патша заманында мұнда казарма, қарауыл, азық-түлік қоймалары болған, бұл ғимарат 1927 жылы мұражайға айналды. Бекіністің өзі Киевтің орталық және сәнді аудандарының бірі – Печерскде орналасқан. '''Ұлы Отан соғысы мұражайы''' — 1981 жылы ашылды. Мұнда Ұлы Отан соғысы кезіндегі әскери киімдер, майдан хаттары, мұрағаттық фотосуреттер, әскери карталар және басқа да қызықты жәдігерлер жинақталған. '''Украинаның тарихи қазыналар мұражайы''' — 1969 жылы 4 қаңтарда ашылды. Киев-Печерск лаврасының аумағында орналасқан. Онда Украинадағы алтын зергерлік бұйымдардың ең үлкен топтамаларының бірі бар. Алтын бұйымдармен қатар асыл тастардан жасалған бұйымдар да бар. '''Леся Украинка мұражайы''' — өткен ғасырдың 60-жылдарында құрылған. 1991 жылы оның мемориалдық пәтері ашылды. Мұнда ақынға тиесілі заттар, картиналар, сирек кітаптар жинақталған. Бөлек бөлмеде ақынның бүкіл өмірінен сыр шертетін жәдігерлер орналасқан. '''Николай Лысенконың үйі''' - ұлы украин композиторы өмір сүріп, қызмет еткен жер. Мұнда композитордың көзі тірісінде болған үй ортасы сақталған. '''Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы''' — Киев қаласының оңтүстік шетінде Пирогово ауданында орналасқан. Бұл 1969 жылы құрылған ашық аспан астындағы мұражай. Мұнда XVI—XX ғасырлардағы халық сәулет өнерінің 275 ғимараты – ауыл үйлері, сарайлар, шіркеулер жинақталған, мұнда украин шаруаларының 70 мыңнан астам тұрмыстық заттары сақталған, мұражай экспозициясы көптеген мұрағаттық фотосуреттермен толықтырылған. '''Украин сәндік өнерінің мемлекеттік мұражайы''' — Киев-Печерск лаврасында орналасқан. Экспонаттар 1899 жылы жинала бастады. Мұнда украиндық ұлттық кілемдер, маталар, украин кестелері, керамика және иконалар қойылған. '''«Чернобыль» ұлттық мұражайы''' — 1992 жылы ашылды. Мұнда 7000 экспонат – құпиядан шығарылған кеңестік құжаттар, Чернобыль атом электр станциясының апатқа дейінгі және одан кейінгі карталары мен фотосуреттері бар. '''Украина тарихының ұлттық мұражайы''' - Украина тарихын зерттейтін ең үлкен украин мұражайы. Старокиев тауында орналасқан. Мұнда картиналар, ұлттық украиндық киімдер, көне монеталар коллекциялары, ескі кітаптар сақталған. Мұражай қорында 800 мың экспонат бар. Бұл жерде казак хаттары мен гетмандардың хаттары да сақталған. '''Кітап және баспа мұражайы''' — Киев-Печерск Лаврасында орналасқан. Мұнда 56 мың экспонат бар. Баспа машиналары, клишелер, алғашқы баспа кітаптарының көшірмелері жинақталған. '''Киев-Печерск лавры''' — Украинадағы ең қасиетті орын. Мұнда терең зынданда әулиелердің жәдігерлері жатыр, монастырь және бірнеше белсенді шіркеулер бар. Мұнда жәдігерлер ауыр аурулардан арылуға немесе қалпына келтіруді тездетуге қабілетті. '''Мемлекеттік авиация мұражайы''' — Киевтің оңтүстік-батыс шетіндегі Жуляны әуежайының жанында орналасқан. Мұнда 70-ке жуық ұшақ пен тікұшақ бар. Мұнда жолаушылар және әскери ұшақтар жинақталған. '''Украинаның ұлттық медицина мұражайы''' — мұнда ежелгі дәуірден қазіргі заманға дейінгі украин медицинасының даму тарихы ұсынылған. Әйгілі украин дәрігерлерінің портреттері бар галерея бар.<ref>{{cite web|url=https://goldengorod.ru/kiev/#more-3331|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Білімі == ІХ ғасырдан бастап Киев Шығыс Еуропаның интеллектуалды дамуының орталығы болды. XVII ғасырдың аяғынан бастап Киев-Могилян академиясы көптеген танымал ғалымдарды даярлап шығарды. Алайда бірінші еуропалық үлгідегі заманауи университет Николай І патшаның жарлығымен Әулие Владимир атындағы Киев Императорлық университеті ретінде құрылды. [[Сурет:Universität Kiew.jpg|thumb|200px|Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық университеті.]] [[Сурет:KPI-1st building-left.jpg|thumb|200px|Украина Ұлттық техникалық университеті «КПИ»]] [[Сурет:NaUKMA plats.JPG|thumb|200px|«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті]] Бүгінде Киев – Украинадағы ірі ғылым мен білім орталықтарының бірі. Киевте халықаралық дәрежедегі университеттерді қосып алғанда, көптеген жоғары және орта білім мекемелері, соның ішінде Украинаның үш ең беделді университетттері: Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық Университеті, Украинаның «КПИ» Ұлттық техникалық Университеті және «Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті орналасқан <ref>[http://korrespondent.net/ukraine/events/844116 Корреспондент опубликовал рейтинг лучших украинских вузов " Последние события в Украине — Корреспондент]</ref>. Киевте Киевте 350 мектеп, 100-ден астам гимназиялар мен лицейлер, 70-тер шамасында Жоғары оқу орындары<ref>[http://www.mon.gov.ua/nz/28/ Список высших и средних специальных учебных заведений Киева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061014211033/http://www.mon.gov.ua/nz/28/ |date=2006-10-14 }}</ref> бар, олар: *«КПИ» Ұлттық техникалық Университеті, *Киев ұлттық экономикалық университеті, *Ұлттық көлік университеті, *Ұлттық әуе университеті, *Киев құрылыс және сәулет өнері ұлттық университеті (КИСИ), *М.П.Драгоманов атындағы Ұлттық педагоикалық университеті, *Ақпараттық-Коммуникациялық Технологиялар мемлекеттік университеті, *«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті, *Киев консерваториясы, *Жарнама институты, *Киев Ұлттық лингвистика университеті (ИНЯЗ), *Украина ғылыми Ұлттық университеті (НАНУ), *Украина биоресурстары мен табиғатты пайдалану Ұлттық университеті, *Киев ішкі істер Ұлттық университеті, *Киев көркем академиясы, *О.О.Богомолец атындағы Ұлттық медициналық университет, *Халықаралық Соломонов университеті, *Украина дене тәрбиесі және спорт Ұлттық Университеті (ИНФИЗ), *И.К.Карпенко-Каро атындағы театр, кино және теледидар Киев Ұлттық университеті, *Мәдениет және өнер Киевтік Ұлттық университеті, *Киевтік Ұлттық технология және дизайн университеті, *Киев Ұлттық тағам технологиясы университеті, *Киевтік нарық қатынасы университеті, *Киевтік Ұлттық сауда-экономикалық университет. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Киев]] [[Санат:Украинаның миллионер қалалары]] [[Санат:Украина қалалары]] brin50dg5pz0sumqsj0u6tfxbsp1u0n 3597781 3597778 2026-05-01T13:52:40Z Baobaba1984 179717 /* Атауларды өзге тілге трансляциялау негіздері. */ 3597781 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Киев |шынайы атауы = {{lang-uk|Київ}} |сурет = {{Photomontage | photo1a = Kiev Cabinet of Ministers.jpg | photo2a = P1130119-1.JPG{{!}} | photo2b = Ku02.JPG{{!}} | photo3a = Будинок із химерами, в якому жив архітектор Городецький.jpg{{!}} | photo3b = Дзвіниця собору Святої Софії в Києві, Україна.jpg | photo4a = 17-07-02-Maidan Nezalezhnosti RR74377-PANORAMA.jpg{{!}} | photo4b = | photo5a = | photo5b = | color = white | color_border = white | position = center | spacing = 2 | size = 393 | foot_montage = }} |жағдайы = Астана |ел = Украина |елтаңба = COA of Kyiv Kurovskyi.svg |ту = Flag of Kyiv Kurovskyi.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 27|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 30|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(2661299)_region:UA |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 10 аудан |басшының түрi = Мэр |басшысы = [[Виталий Владимирович Кличко|Виталий Кличко]] |құрылған уақыты = [[V ғасыр|V]]<ref name="eob">[https://www.britannica.com/place/Kiev Kiev] at [[Encyclopedia of Britannica]]</ref><ref>Tolochko, P., Ivakin, G., Vermenych, Ya. ''[http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Kyiv_mst Kiev]''. Encyclopedia of History of Ukraine.</ref>—[[X ғасыр]]<ref name="Толочко">''Толочко П. П.'' Новые археологические исследования Киева (1963—1978) // Новое в археологии Киева. — Киев, 1981.</ref><ref>[http://www.iananu.kiev.ua/archaeology/2003-1/zukerman.htm К. Цукерман. Два этапа формирования древнерусского государства]</ref><ref>{{кітап|авторы= А. В. Комар|бөлімі= Киев и Правобережное Поднепровье|тақырыбы= Русь в IX–XI веках: археологическая панорама / Rus' in 9th - 10th centuries: archaeological panorama|сілтеме= http://www.academia.edu/5028113|жауапты= Н. А. Макаров|орны= Москва; Вологда|баспасы= Древности Севера|жыл= 2012|беттері= 496|isbn= 978-5-93061-068-0}}</ref> |алғашқы дерек = V ғасырдың басы — VI ғасырдың басы |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 826,35<ref name="Ауданның үлкею">[https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya Межі Києва можуть змінитися] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191216051856/https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya |date=2019-12-16 }}</ref> немесе 847,66<ref name="гк">{{cite web |url = http://atu.gki.com.ua/atu/26 |title = Геодезия, картография және кадастрлар жайында Украина мемлекеттік қызметі |lang = uk |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150918152231/http://atu.gki.com.ua/atu/26 |archivedate = 2015-09-18 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Ең биік жері |орталығының биiктігі = 100—200 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2 967 360<ref name="1 қаңтар 2020 халық">[http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2019/ds/kn/kn_u/kn1219_u.html Чисельність населення (за оцінкою) на 1 січня 2020 року та середня чисельність у 2019 році]</ref> немесе<br> 3 703 100 |санақ жылы = 2019 |тығыздығы = 4481 |шоғырлануы = Киев агломерациясы — 4 071 000 |ұлттық құрамы = (2001 ж. санақ бойынша)<br> [[украиндар]] — 82,2 %,<br>[[орыстар]] — 13,1 %,<br>[[еврейлер]] — 0,7 %,<br>[[беларустар]] — 0,6 %,<br>[[поляктар]] — 0,3 % |конфессионалдық құрамы = православтар, католиктер, протестанттар, мұсылмандар, иудейлер |этнохороним = киевтік, киевтіктер |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +380 44 |пошта индексі = |пошта индекстері = 01000 — 06999 |автомобиль коды = AA, КА / 11, 28 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kiev |сайты = http://kmv.gov.ua/ |сайт тілі = uk | add1n = Марапаттары | add1 = {{Алтын Жұлдыз медалі|тип=қала|1965 жыл}} {{Ленин ордені|түрі=қала|1965 жыл}} {{Халықтар Достығы ордені|түрі=қала|1982 жыл}} }} '''Киев''' ({{lang-uk|Київ}} {{IPA|[ˈkɪjiu̯]}}) — [[Украина]]ның [[елорда|астанасы]] және ең ірі қаласы, батыр-қала. [[Днепр]] өзенінің бойында орналасқан. [[Киев агломерациясы]]ның орталығы болып табылады. Киев – Украинаның жеке әкімдік-аймақтық бірлігі, елдің мәдени-басқару орталығы, сол сияқты [[Киев облысы]]ның әкімшілік орталығы. Украинаның орталық бөлігінің солтүстігіне қарай орналасқан. Тұрғындары жыл сайын орта есеппен алғанда 20 мың адамға тұрақты түрде өсіп келеді.<ref>[http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 Населення Київа на 1.01.20ХХ років] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004213334/http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 |date=2013-10-04 }}</ref> Киев – халқының есебі бойынша европадағы [[Мәскеу]], [[Лондон]], [[Санкт-Петербург]], [[Берлин]] және [[Мадрид]]тен кейін алтыншы орынды иемденген. Киев [[поляндық]]тар, [[Киев Русі]]нің, және [[Киев князьдігі]]нің астанасы болған. [[1917 жыл]]ғы қарашаның 7 мен [[1918 жыл]]дың 29 сәуірі аралығында және [[1918 жыл]]дың 14 желтоқсаны мен [[1919 жыл]]дың 5 ақпаны аралығында - [[Украина Халық Республикасы]]ның астанасы, [[1918 жыл]]дың [[29 сәуір]]і мен [[14 желтоқсан]]ы аралығында – [[Украина Державасы]]ның (Ірі мемлекетінің) астанасы, [[1919 жыл]]дың [[7 қыркүйек|7 қыркүйегі]] мен [[29 желтоқсан]]ы аралығында - [[ОРҚК Киев әскери облысы]]ның орталығы, [[1934 жыл]]дың маусымынан [[1991 жыл]]дың [[24 тамыз]]ына дейінгі уақыт аралығында [[УССР]], [[1991 жыл]]дан бері – [[Украина]] астанасы. Киев – елдің алдаңғы қатарлы саяси, әлеуметтік-экономикалық, көліктік және ғылыми орталығы. Киевте үкіметтің жалпымемлекеттік органы және жергілікті өзін-өзі басқару органдары, шет мемлекеттер елшілігі, жалпымемлекеттік коммерциялық ұйымдардың және қоғамдық бірлестіктердің, сол сияқты шетел серіктестерінің Украинада жұмыс істейтін өкілдігінің көпшілігінің штаб-пәтерлері бар. Қаланың өзінің елтаңбасы мен туы бар. ІХ ғасырдан ХІІ ғасыр аралығында Киев Русінің орталығы ретіндегі тарихи өзіндік мәнінің күшімен де қаланы қазіргі уақытта да «Орыс қалаларының анасы» деп атайды. == Физико-географиялық сипаттамасы == Киев Украинаның солтүстік бөлігінде, орманды дала аймағы мен аралас орман аймағының шекарасында, [[Днепр]]дің орта ағысында (Десна сағасынан төмен), оның екі жағалауында орналасқан.<br /> Киев рельефі жазық пішінге ие: сол жағалауда – Днепр ойпаты, оң жағалауда солтүстік бөлігінде – Полесье ойпаты, оңтүстік бөлігінде – Днепр тауы. Днепрдің жоғары оң жағалауы Днепр тауының сілемдерін алып жатыр. Бұл биіктік Киев үстірті деп аталады. Жер бедері кейде көтеріліп, жекелеген биіктіктер тізбегін құраса, кейде Днепр аңғарының деңгейіне дейін төмендейді. Днепрден жоғары ең биік нүктелер (106 метр) қаланың шығыс бөлігінде, Печерск ауданында орналасқан. Бұл жерден жер бедері бірте-бірте батысқа қарай, Либид өзенінің кең аңғарларына және Крещатик және Скоморох өзектеріне түседі. Содан кейін қайтадан Бату тауына көтеріледі. Рельефтің ең төменгі нүктелері Подолда орналасқан (өзен деңгейінен небәрі 4-8 м биіктікте). Днепр және оның салалары (Десна, Припять, Березина, Почайна, Глубочица, Киянка, Либед) Орта Днепр аймағы халқының экономикалық және саяси өмірінде ұзақ уақыт бойы үлкен рөл атқарды.<ref>{{cite web|url=https://tvoyaukraina.wordpress.com/%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2/|title=Киев географиясы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Климат === Киевтің климаты қалыпты континенттік болып саналады, жазы жылы, қысы өте жұмсақ. Климаттың өзгеруіне байланысты ол теңіз климатына көбірек ұқсайды. Ең жоғары температура шілдеде, ең суық қаңтарда, орташа жылдық көрсеткіш +8,4°С. Қыста суық ауа аңғарларға түсіп, өзендердегі температураны төмендетеді. Киевте ылғалдылық айтарлықтай жоғары (жылдық көрсеткіш 75% құрайды). Қыс 90-нан 120 күнге дейін созылады (қарашаның ортасы – наурыздың аяғы). Бірақ мұнда да климаттың өзгеру тенденциясы байқалады: қаңтарға дейін айтарлықтай жылы болуы мүмкін, ал суық ауа райы наурыздың басына дейін созылуы мүмкін. Көктем – ең қысқа кезең, ол орта есеппен наурыздың ортасында басталып, мамырда аяқталады. Бұл кезеңде аяздар болуы мүмкін, олар әдетте айдың басында аяқталады - кейде олар ұзаққа созылуы мүмкін. Жаз көбінесе мамырдың ортасында/соңында басталып, қыркүйектің ортасында аяқталады. Климаттың өзгеруіне байланысты жаз біртіндеп сәуірге қарай ауысады. Орташа алғанда, жазда температура +18 градустан төмен түспейді, көлеңкеде максималды көтерілу +40 дейін мүмкін. Жазда ылғалдылық жеткілікті (65% дейін). Күз мезгілі ауа температурасының 10 °С-тан төмен түсетін кезеңі болып саналады. Қыркүйектің аяғынан қазанның ортасына дейін ауа-райы айтарлықтай жылы және құрғақ, ал айдың екінші жартысы мен қараша-желтоқсанға қарай ылғалды, жаңбырлы, бұлтты және суық.<ref>{{cite web|url=https://tut1.ru/goroda-ukrainy/55-kiev-stolica-ukrainy.html|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Атауы == === Атаудың шығу тарихы === Ескіден қалған бір сөздерде қаланың атауы [[Кия]] деген есімнен шығады дейді - аңызда айтылғандай, Киев негізін қалаған ағайынды үш жігіттің ең үлкені. Бұл аңыз бізге дейін [[ХІІ ғасыр]]дың [[«Повесть временных лет»]] шежіресімен жеткен болатын. <blockquote> ''«Была три братья,— сообщает летописец,— единому имя Кий, а другому Щек, а третьему Хорив и сестра их Лыбедь. Седяше Кий на горе, идеже ныне оувоз Бо́ричев, а Щек седяше на горе, идеже ныне зовётся Щекови́ца, а Хорив на третьей горе, от него же прозвася Хореви́ца, и створиша град, во имя брата своего старейшего и нарекоша имя ему Киев. И бяше около града лес и бор велик, и бяху ловяща зверь, бяху мужи мудры и смыслени, и нарицахуся Поляне, от них же суть Поляне в Киеве и до сего дня». Қаланың шығу тарихы турасында және тағы бір болжам бар. Днепр өзенінің өткелінде қызмет еткен жұмыскерлер (кияндықтар) оның алғашқы тұрғындары есімімен аталған. Өткел өзеннің түбіне қағып енгізген тіреулерге төселген ағаш төсеулер түрінде көрінді. «Повести временных лет» жылнамасында: «Ини же несведуще, реша, яко Кий есть перевозник. У Киева бо бяше перевоз тъгда с оноя страны Днепра — темь глаголаху: „на перевоз на Киев“»'' </blockquote> дейді… Шежіреші... мұны былай негіздейді: <blockquote> ''«Аще бы Кий перевозьник был, то не бы ходил Цесарюграду. Но се Кий княжаше в роде своём и приходившю ему к цесарю, которого не свемы, но тъкмо о сем вемы, якоже сказають, яко велику честь приял есть от цесаря, при котором ходив цесари. Идущю же ему вспять (вторично — В. Я.), приде к Дунаеви и взлюби место и сруби градък мал и хотяше сести с родъм своим и не даша ему ту близь живущии. Еже и доныне наречють дунайти „городище Киевець“. Киеви же пришедшю в свой град Киев, ту живот свой сконьча».'' </blockquote> Қала атауының шығу тарихы тұрғысындағы тағы бір қызықты нұсқасы [[Гельмольд]]ің [[«Славянская хроника»]] жазбасы береді.<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus/Gelmold/framegel1.htm ГЕЛЬМОЛЬД, СЛАВЯНСКАЯ ХРОНИКА]</ref>: <blockquote> ''«Да́ны называют Русь также Острогардом по той причине, что, будучи расположена на востоке, она изобилует всеми благами. Ее называют также Хунигардом, потому что на этих местах сначала жили гунны… …Главный город ее Хуэ»'' </blockquote> Украиналық этнограф М.В. Закревский Клавдий Птолемей айтқан «Азагариум» қазіргі Киевтің орнында орналасқан деп мәлімдеді. Ю. А. Кулаковский Птолемейлік «Метропольді» Киевпен, М. Ю. Брайчевский - «Сармен» байланыстырды. === Атауларды өзге тілге трансляциялау негіздері. === Славян тілдерінде бұл қаланың атауында кейбір жайттарда [[Кий (князь)|Кий]] есімінен сын есімнің туындауы негізінің шығуына орай, екінші жариясы едәуір түленділіп айтылады. Мысалы, қала орыс тілінде Киев деп аталады, Поляк тілінде ''Kijów'' ({{IPA|[ˈcijuf]}}), сербтер мен хорваттар тілінде — ''Kijev''т.с.с. Киев ұзақ уақыттар бойына Ресей империясының және КСРО-ның құрамында болғандықтан, қала атауы славян тілінен емес, орыс тілі: ағылшын Kiev, немісше Kiew, т.с.с. арқылы таралды. Украин үкіметі Украина тәуелсіздігін алғаннан кейін ресми құжаттарда украиндық атауы негізін орыс тілінен емес, ағылшын тілінен алатын болды.<ref>[http://ukrlit.org/transliteratsiia/ РІШЕННЯ УКРАЇНСЬКОЇ КОМІСІЇ З ПИТАНЬ ПРАВНИЧОЇ ТЕРМІНОЛОГІЇ N9 Протокол N2 від 19 квітня 1996 р.]</ref> Бұл сонымен қатар, Киевтің ағылшын нұсқасына негізделіп, нәтижесінже Kyiv сөзі пайда болды, алайда ағылшын тілдес азаматтар үшін <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/talking_point/4946456.stm Q&A: Chernobyl 20 years on] [[BBC News]] 2006/04/26</ref> үйреншікті болмағандықтан да олардың қолданысында Kiev <ref>[http://www.kiev-life.com/kyiv/kiev-or-kyiv Kiev or Kyiv] Kiev-Life.com</ref> сөзінен гөрі сирек айтылады. 2018 жылдың 2 қазанында Украина Сыртқы істер министрлігі «StratCom Ukraine» стратегиялық коммуникациялар орталығымен бірлесіп, «#CorrectUA» онлайн науқанын бастады, оның аясында шетелдік БАҚ-қа Киев қаласының (#KyivNotKiev) емлесін түзетуді сұрайды.<ref>{{Cite web|url=https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev|title=#CorrectUA – МЗС України звертається до світу – вживай #KyivNotKiev|website=Міністерство закордонних справ України|language=uk|accessdate=2018-10-02|archive-date=2020-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200907211839/https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev}}</ref> сонымен бірге, тиісті ойконимі бар жеке мақалалар, атап айтқанда Киев Русі туралы, өзгеріссіз қалады. Киев қаласы үшін емле түзетулері туралы алғашқы хабарламалар пайда болды: олар мәтіндерінде Киев BBC орнына Киев деп жазады<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ Клімкін похвалився результатами кампанії МЗС: BBC пише Kyiv, не Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190215050914/https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ |date=15 лютого 2019 }} // Європейська правда, 6 жовтня 2018.</ref><ref>[https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 Kyiv not Kiev: ВВС змінює написання столиці України] {{Webarchive|url=https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 |date=14 жовтня 2019 }} // BBC, 14 жовтня 2019. {{ArchivedURL|https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939|14 жовтня 2019}} (таке правило написання столиці України в текстах, на картах та у графіках починає діяти на ВВС з 14 жовтня 2019 року)</ref> және The Guardian.<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092786/ Видання The Guardian писатиме у своїх текстах Kyiv замість Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213201917/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092786/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019.</ref> Лондон Лутон әуежайы,<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092772/ Лондонський аеропорт Лутон змінив назву Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213195854/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092772/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019.</ref> Будапешт және Таллин әуежайлары<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/14/7092846/ Аеропорти Будапешта і Таллінна виправили назву Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190214220004/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/14/7092846/ |date=14 лютого 2019 }} // Європейська правда, 14 лютого 2019</ref> және Бельгия<ref>[https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/20/7212891/ Аеропорти Бельгії виправили Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190420073550/https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/20/7212891/ |date=20 квітня 2019 }} // Українська правда, 20 квітня 2019</ref> өз атауларын Киевтен Киевке өзгертті. Сонымен қатар, украиналық UIA әуе компаниясы бастапқыда Киев атауын Киевке өзгертуден бас тартты, себебі Киев Халықаралық әуе көлігі қауымдастығының IATA ресми транслитерациясы болып табылады.<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092778/ МАУ відмовилась змінити Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213202512/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092778/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019</ref> Бірақ 2019 жылдан бастап IATA Киев деп жазуға көшті. 2020 жылдың 16 қыркүйегінде ағылшынша Уикипедия Киев туралы мақаланың атауын "Kiev"-ден "Kyiv"-ге өзгертті,<ref>[[https://blog.wikimedia.org.ua/2020/09/18/kyiv-not-kiev/ Kyiv, а не Kiev: у Вікіпедії змінено написання столиці України]]</ref> сонымен бірге, тиісті ойконимі бар жеке мақалалар, атап айтқанда Киев Русі туралы, өзгеріссіз қалады. Ежелгі орыс ескерткіштерінде қала атауы Кивки деп жазылған, мұнда y прото-славян тіліндегі *y дыбысын, ал ј — иоттық [e] («ё») дыбысын білдірген. Мұндай емле шежірелерде ұзақ уақыт сақталған. Кейінірек, екінші палатализация заңы тоқтатылғаннан және [ɨ] дыбысы [i] дыбысымен біріктірілгеннен кейін алдыңғы-ортаңғы қатардағы [ɪ] жаңа дауысты дыбысына Киевки, Киевки емлелері пайда болды, ал «жаңа яты» — және «Kyyѣvy», «Kyѣvy», «Kyѣvy» қалыптасқаннан кейін. 19 ғасырда украин емлесінің жетілдірілуімен, и әрпі [ɪ] әрпіне, ал [ji] әрпі иоттық «жаңа яты» — ї әрпінен бекітілгенде, емле қазіргі заманғы түрін — Киевті алды. == Тарихы == {{main|Киев тарихы}} [[Сурет:Kiev downtown.jpg|thumb|right|Киев 19 ғ. аяғында]] Археологиялық қазбалардың көрсетуі бойынша [[Киев облысы]]ның аймағындағы тұрғындар 15 000—20 000 жыл бұрын болған екен. [[Неолит]] және [[энеолит]] ([[мыс дәуірі]]) кезеңдері [[трипольдық мәдениет]]ін көрсетеді, ескерткіштер мен мезгілдерін зерттеушілер үш кезеңге бөледі: ерте(4500—3500), орта (3500—2750) және кешірек (2750—2000 б.з.д. жж.). Оңтүстік-батыс аймақтардағы қола дәуірінің кезеңіне [[белогрудтық мәдениет]] тиесілі екен. Б.з.д. І мың жылдық - б.з. І мың жылдығының алғашқы кезеңінде [[Зарубинец мәдениеті]] солтүстік-батыс Киевтіктерге тән болды. Заманауи Киев және Киев облысының аймағындағы [[темір ғасыры]], сол сияқты, «киев мәдениеті» деп аталған және II—III ғғ., IV—V ғғ. тұсында дунайдың төменгі бөлігіндегі ормандар мен даладан [[Днепр]]дің сол жағалауына және шығыстағы Черниговтік [[черняхов археологиялық мәдениеті]]н көрсетеді. Киев аса ірі әкімшілік орталық ретінде антикалық географтардың айтуы бойынша Шығыс Еурпада (К.Птолемей және басқалары) б.з. ІІ ғасырдн бері ғұндар қожалығы кезеңінде өз қызметін бастап кеткен болатын. Әрі қарай ол бұлғар,печенег, хазарлар, қыпшақтар «сахаралық» империясы аясында динамикалық түрде дамыды. Әр түрлі зерттеулерде оның тұрғындарының арасында торктер (Ақ шіркеу - Торческ) колбягтар, бұлғарлар, печенегтер, далалықтар және басқалар бар екенін айтады. == Халқы == 2025 жылғы 1 ақпандағы жағдай бойынша Киев халқының саны 2 888 470 адамды құрайды, оның ішінде: *6 жасқа дейінгі балалар - 288 486 адам, *7 жастан 17 жасқа дейінгі жасөспірімдер (мектеп оқушылары) - 341 201 адам, *18 жастан 29 жасқа дейінгі жастар - 56, 200 адам 2 403 адам, *60 және одан жоғары жастағы қарттар – 629 686 адам, *80 жастан асқан ұзақ өмір сүрген тұрғындары – 40 439 адам.<ref>{{cite web|url=https://bdex.ru/naselenie/ukraine/kyiv/?ysclid=m7j97bewsi985062858|title=Киев халқы (Украина)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> {| class="wikitable" |+ Киев қаласындағы халық саны 2011 жылдан 2022 жылға дейін<ref>{{cite web|url=https://index.minfin.com.ua/reference/people/kiev/|title=Киев қаласындағы халық саны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-12|lang=}}</ref> |- ! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !!2020 !! 2021 !! 2022 |- | 2 799,2|| 2 814,3 || 2 845,0 || 2 868,7 || 2 888,0 || 2 906,6 || 2 925,8 || 2 934,5|| 2 950,8|| 2 967,4 || 2 962,2 ||2 962,2 |} [[Сурет:Panorama of Podil.jpg|нобай|орта|1200px|Киевтің орталық аудандарының бірінің панорамасы]] == Өнеркәсібі == Киев Украинаның ірі [[өнеркәсіп]] орталығы болып табылады. Қалада [[халық шаруашылығы]]ның көптеген салалары бар. Олар: жеңіл және тағам өнеркәсібі, полиграфия, машинажасау, металлургия, авиақұрылыс. [[Сурет:Obolon-2008.jpg|нобай|оңға|200px|"Оболонь" сыра зауыты]] [[Сурет:Завод Я. Гретера та О. Криваненка.JPG|нобай|оңға|200px|"Большевик" зауыты]] [[Сурет:11 big.jpg|нобай|оңға|200px|«Арсенал» зауыты]] [[Сурет:First Ukrainian serial production An-148.jpg|нобай|оңға|200px|Антонов атындағы ӘҒТК]] [[Сурет:Plant 410 Civil Aviation.jpg|нобай|оңға|200px|410 азаматтық авиация зауыты]] Негізгі өнеркәсіп орындары: * "Оболонь" сыра зауыты * Киев кеме жөндеу-құрылысы зауыты * Киев зергерлік зауыты * Киев дәрумендік зауыты * «Дарница» фармацевтикалық өнеркәсібі * Антонов атындағы ӘҒТК * Киев механикалық зауыты * Киев «Столичный» шампан сырасы зауыты * Киев автоматика зауыты * Киев "Большевик" зауыты * Киев «Ленинская кузня» зауыты * «Киевхимволокно» ААҚ * «АТЭК» (бұрынғы «Красный экскаватор») зауыты * Киев арнайы механика зауыты * «Росток» ЖАҚ * Киев құрылыс материалдары зауыты * ГП «Буревестник» * ООО ПТК «Агромат» * «Отис» (Киевтік лифт зауыты) ЖАҚ * 410 азаматтық авиация зауыты * Киев қазыналық механикалық зауыты * Киев жөндеу-механикалық зауыты * Киев мотоцикл зауыты * Киев «АВИАНТ» авиациялық зауыты === Экономикалық көрсеткіштер === {| class="sortable wikitable" |- ! N ! көрсеткіштер ! бірліктер ! [[2006 жыл|2006]] жылғы мәні |- | 1 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 4398,3 |- | 2 | Уд. вес в общеукраинском | % | 11,5 |- | 3 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 17573,0 |- | 4 | Уд. вес в общеукраинском | % | 39,0 |- | 5 | [[Сальдо]] [[экспорт]]-[[импорт]] | млн [[доллар США|$]] | −13174,7 |- | 6 | Капитальные инвестиции | млн [[гривна|₴]] | 29946,5 |- | 7 | Орташа айлық | [[гривна|₴]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 3250 |- | 8 | Орташа айлық | [[доллар США|$]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 406 |} Украина статистикасы мәліметтері бойынша алынды.<ref>[http://www.ukrstat.gov.ua/ Державний комітет статистики України<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> == Транспорты == Киев қаласы - ірі транспорттық торап (темір және тас жолдар,кемежай, әуежайлар). 1960 жылдан бері метрополитен жұмыс істейді. Автобус, троллейбус, трамвай жүйесі дамыған, фуникулер (тауға көтеретін жол) жұмыс істейді. === Әуе жолы === Киевте үш әуежай қызмет етеді: халықаралық [[Борисполь (аэропорт)|аэропорт Борисполь]] ( Киев шетіне қарай, Киевской облысы Борисполь қаласында), [[Жуляны (әуежай)|Киев ( Жуляны ескі атауы]] және жүк тасу [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]].[[Сурет:Kiev airport international terminal.jpg|нобай|оңға|200px|Киев әуежайы (Жулияны)]] * [[Борисполь (аэропорт)|Борисполь әуежайы]] * [[Международный аэропорт «Киев»|Жуляны әуежайы]] * [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]] (Антонов әуежайы) Сол сияқты, қаланың шетінде Святоши әуежайы орналасқан (Авиант әуежайы бәрінен бұрын "Авиант" Киев әуезауытына қызмет көрсетуге қолданылады). Сонымен бірге қаланың маңында Васильков, Узин, Белая Церковь қалаларында әскери әуежайлар орналасқан. Бірнеше рет Васильков пен Белая Церковь әуежайларын жолаушылар әуежайы ретінде жоспары талқыға салынды. Қаланың қатарында кішігірім мынадай әуежайлар орын алған: Чайка (бұрынғы ДОСААФ, парашюттік база, спорттық авиация), Бузовтық (планерлік база), Долина (спорттық авиация), Бышев, Бородянка (парашюттік база), Киев-Южный (Гребинки, сельхоз, авиация, тікұшақтар) және басқалары. === Теміржол === [[Сурет:Станция Киев-Пассажирский.jpg|нобай|оңға|200px|Киев-Пассажирский. Жалпы көрінісі]] Теміржол вокзалдары: * [[Киев-Пассажирский]] * Южный вокзал * Пригородный вокзал * Дарницкий пригородный * [[Караваевы Дачи (платформа)|Караваевы Дачи (пригородный)]] * [[Дарница (железнодорожная станция)|Дарницкий железнодорожный вокзал]] * [[Киев-Московский]] === Өзен жолы === 1823 жылы Киевте бірінші пароход пайда болды, ал 1858 жылы «Днепр және оның салалары бойынша кеме қатынасы қоғамы» құрылды. Келесі жылы Днепрде 17 пароход, ал 25 жылдан кейін олардың саны 74 болды. [[Сурет:Київський річковий вокзал.jpg|нобай|оңға|200px|Өзен вокзалы]] 1961 жылы өзен вокзалы ашылды, оның сыртқы түрі кемеге ұқсайды. Вокзал сыйымдылығы бір мезетте 550 адамды құрады. Кеңестік кезеңде өзен порты флоты жылына 4 миллионға дейін жолаушы тасымалдады. Черкассы, Запорожье және Днепропетровскіге қалаларына ракеталар мен метеорлар қатынады. 1975 жылдан бастап Днепр су электр станцияларының каскады салынғаннан кейін Киев порты транзиттік портқа айналды. Үлкен сыйымдылықтағы кемелерден жүк Днепр мен Деснаның таяз бөлігіне қызмет көрсететін флотқа берілді. Бүгінгі таңда Днепр көлік артериясы ретінде жарты ғасыр бұрынғыдай көлік артериясы емес. Жыл бойы тасымалмен айналысатын басқа компаниялар үшін өзен көлігі ыңғайсыз болды. Дегенмен, 2014 жылдан бері портқа 40 миллион гривеннен астам инвестиция салынды: кедендік кешен салынды, шеберханалар мен қоймалар қайта қалпына келтірілді, теміржол желісі қалпына келтірілді. Олар жүк тиеу алаңы мен кеңселері бар логистикалық кешен, цемент базасы терминалын салып, жүктерді өңдеуді ғана емес, контейнерлік тасымалдауды да дамытуды жоспарлап отыр. Өзен вокзалы қазір туристік бағытта дамып келеді.<ref>{{cite web|url=https://bigkyiv.com.ua/proshloe-i-budushhee-kievskogo-rechnogo-flota/|title=Киев өзен портының өткені мен болашағы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Метро === [[Сурет:Kiev metro route map ru.svg|thumb|200px|Киев метрополитенінің жүйелік кестесі 2011 жыл]] 1960 жылы ашылған Киев метросы Мәскеу мен Ленинградта метро ашылғаннан кейін Кеңес Одағында үшінші метро болды. Қазіргі уақытта метро Киевтегі ең жылдам көлік түрі болып табылады. Киев метросының он ауданды кесіп өтетін үш желісі бар, метро желілерінің жалпы ұзындығы шамамен 65 шақырымды құрайды, 52 станция және үш жерасты трансфер торабы бар. Киев метросының алты станциясы жер үстінде, жиырма станциясы үлкен тереңдікте, ал жиырма төрт станциясы таязырақ тереңдікте орналасқан. 2014 жылдан бастап метроның навигациялық жүйесінің дизайны әзірленді. Одан метро карталарының дизайнын, метро схемаларын, көліктердегі мониторларға арналған анимацияларды және ақпараттық баннерлерді көруге болады. 2019 жылы қолданыстағы 822 метро вагонының 500-і жолаушылар вагондарда орналасқан теледидарда көшелер ғана емес, сонымен қатар қоғамдық көлік аялдамалары, метроға кіретін және шығатын жерлер, жақын маңдағы орындар көрсетілді. Киев метросында 105,5 метр тереңдікте орналасқан және Еуропа мен бұрынғы КСРО елдеріндегі ең терең болып табылатын Лондон метрополитенінің типіне сәйкес салынған вестибюльі жоқ Арсеналная стансасы бар.<ref>{{cite web|url=https://www.tourister.ru/world/europe/ukraine/city/kiev/publications/487?ysclid=m7jakfo5lx513476508|title=Киев көлігі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Трамвай === Тарихтағы ең көне көлік түрі – трамвай, Киев қаласында алғаш рет 1892 жылы іске қосылды. 1913 жылға қарай 20-дан астам маршрут желісі болды. [[Сурет:Kyiv Express Tram 763 2019 G2.jpg|нобай|оңға|200px|Трамвай Pesa Twist]] 1978 жылы Киевте КСРО-да алғашқы жүрдек трамвай желісі іске қосылды. Жүрдек трамвай құрылысының жобасын Мария Савченконың жетекшілігімен «Киевпроект» мемлекеттік мекемесінің мамандары әзірледі. Жобаның бірінші кезеңі жүзеге асырылып, айналма жолдан Жеңіс алаңына дейінгі маршрут 9 шақырымды құрап, 12 бекеттен тұрды. Маршрут бойымен 2 және 3 вагонды жүрдек пойыздар жүрді. Желідегі орташа жылдамдық 28,7 км/сағ құрады. КСРО ыдырағаннан кейін жүрдек трамвай желісі нашар жағдайда болды: метро станциясы мен жол жөндеуді қажет етті. Қайта құру жұмыстары 2007 жылы басталды. Станциялар заманауи технологиялар арқылы қайта салынды. Бүгінгі таңда Киев трамвай бағыттарына 473 трамвай вагоны қызмет көрсетеді. Киевте жүретін трамвай түрлері: Tatra T3SUCS, Tatra T3R.P, Tatra T6A5 7 0, K-1M6 1 0, T3UA-3 "Kashtan", Богдан TR843 1, K-1M 8 6, Tatra K3R-N (KT3UA), Pesa Foklectron 73414 0 5. Қазіргі уақытта трамвай бұрынғы маңызын жоғалтты.<ref>{{cite web|url=https://my-kiev.com/city/interesnye-fakty-iz-istorii-kievskogo-tramvaya.html|title=Киев трамвайының тарихынан қызықты деректер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Троллейбус === [[Сурет:MAZ-103T trolley - Kiev.jpg|нобай|оңға|200px|Троллейбус MAZ-103T]] Киевте троллейбус қозғалысын ұйымдастыру жұмыстары 1934 жылы басталды. Алғашқы троллейбус бағыты Красноармейская көшесі (Большая Васильковская) болды. 1966 жылы 12 маусымда киевтік өнертапқыш Владимир Веклич әлемдегі алғашқы троллейбус пойызын жасады. 1983 жылға қарай Киев троллейбус паркінің жартысынан астамы Владимир Веклич жүйесін пайдаланатын 296 троллейбус пойыздарында жұмыс істеді. Бүгінгі таңда жылжымалы құрам негізінен К12, ЮМЗ, ЛАЗ Е183 және 301, МАЗ-103Т және Богдан көліктерімен ұсынылған. 2000 жылы Киевте 35 троллейбус бағыты жұмыс істеді. Троллейбус желілерінің жалпы ұзындығы 324,9 шақырымды құрайды, автопарк 640 көліктен тұрады. 2006 жылдың мамыр айынан бастап троллейбус бағыттарының саны 44-ке жетті. 2010 жылғы желтоқсанда 37 бағыт жұмыс істейді. 4 троллейбус депосы жұмыс істейді.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Автобус === [[Сурет:Laz A183 A24 Kyiv Khreshchatyk.jpg|нобай|оңға|200px|Автобус ЛАЗ-А183]] Киевте тұрақты автобус қатынасының алғашқы ашылуы 1913 жылы болды. Шын мәнінде, автобус толық ауқымды жұмысын 1925 жылы бастады. Ол кезде жалғыз бағыт бойынша 2 ғана автобус жүретін. Қазір Киевте 90-ға жуық муниципалды автобус бағыты жұмыс істейді. Автобустардың саны 700 бірліктен асады. 8 автобус базасы жұмыс істейді. Киев бағыттарының көпшілігі үлкен класты автобустармен қызмет көрсетеді, олар негізінен ЛАЗ-A183 және MAЗ-203 автобустарымен ұсынылған. Бұл автобустар қаланың барлық дерлік маршруттарында кездеседі. Үлкен класты автобустар көптеген қалалық маршруттарда да кездеседі, бірақ әдетте әртүрлі бағыттар бойынша шашыраңқы болады. Мұндай автобустардың көп шоғырлануы Троещина немесе Виноградарь сияқты халық тығыз орналасқан аудандарға қызмет көрсететін №6 автобазаның бағыттарында кездеседі. Жолаушылар ағыны аз бағыттарда шағын класты автобустар пайдаланылады. Богдан А091 және Богдан А092 шағын класты автобустар, мысалы, № 2, 47, 59, 78 маршруттары.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%81|title=Киев автобусы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Маршрутты таксилер === Шағын автобустар Киевтегі қоғамдық көліктерден кем емес танымал болып саналады. Көптеген адамдар қозғалыс жылдамдығы мен қозғалыс жиілігіне байланысты көліктің осы түріне басымдылық береді. Киевтің шетінен немесе қоғамдық көлікті пайдалану ыңғайсыз қаланың шалғай аудандарынан жету қажет болғанда, жолаушыларға қажетсіз қиындықсыз тез арада діттеген жеріне жетуге микроавтобустар көмектеседі. Сондай-ақ, автобустардан, троллейбустардан және трамвайлардан айырмашылығы, Киевтің маршруттық таксилері көп мөлшерде ұсынылған, бұл көліктің осы түрімен қала бойынша жүруді өте ыңғайлы етеді.<ref>{{cite web|url=https://tripmydream.com/ukraine/kiev/local-transport|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Фуникулёр === [[Сурет:2948279 Киевский фуникулер.jpg|нобай|оңға|200px|Киев фуникулері]] Көптеген жылдар бойы Киев тұрғындары мен Украина астанасының қонақтары фуникулерды белсенді түрде пайдаланып келеді. Ерекше және өзіндік бірегей көлік жүйесі Владимирская төбесінен тез көтерілуге ​​немесе төмен түсуге мүмкіндік береді. Киев фуникулері 1905 жылы ашылды (Одессадан кейінгі Украинадағы екінші). Жолдың ұзындығы 222 м, еңісі 18-20°. Бір бағыттағы жол жүру уақыты шамамен 3 минутты алады. Жоғарғы және төменгі стансалар арасындағы биіктік айырмашылығы 75 м. Фуникулерлық трассаның жоғарғы бөлігі темірбетонды эстакадада орналасқан. Киевтік фуникулер маятникті (ең кең тараған) жұмыс схемасын пайдаланады: екі моторсыз вагондар жоғарғы станцияда орналасқан шығырға сым арқан арқылы жалғанған. Вагондардың бірінің төмен қозғалуы екінші вагонның жоғарыға симметриялы қозғалысына әкеледі. Әрбір фуникулерлық вагонда рельсті тістеуік тәрізді ұстайтын сына тәрізді авариялық тежегіш бар. Әр вагонның сиымдылығы 100 адам, оның 30 - ы отыратын орын. Фуникулёр қалалық көлік құралы ретінде де, туристік тартымдылық ретінде де белсенді қолданылады. Тәуліктік жолаушылар ағыны 10-15 мың жолаушыны құрайды.<ref>{{cite web|url=https://kak-eto-sdelano.livejournal.com/168790.html|title=Киев фуникулері қалай жұмыс істейді?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Мәдениеті == === Театрлары === Киевте 50-ге жуық театр ұжымдары жұмыс істейді. 2009 жылдың ресми деректері бойынша 31 театр бар. Оның ішінде: Т.Г.Шевченко атындағы Украинаның Ұлттық академиялық опера және балет театры, Киев қалалық балалар мен жасөспірімдерге арналған академиялық опера және балет театры, Иван Франко атындағы Ұлттық академиялық драма театры, Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры, «ПоэТ» театры, Подольдегі театр, Киев академиялық жастар театры, Киев ұлттық академиялық оперетта театры, Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры, Киев қалалық академиялық қуыршақ театры, сол жағалаудағы Киев мемлекеттік академиялық драма және комедия театры, Киев эстрадалық театры, «Күміс арал» театры. <gallery mode="packed"> Kiev Opera House 2012 01.JPG|Опера және балет театры Kiev Academic Puppet Theatre.jpg|Киев мемлекеттік академиялық театры Драматичний театр імені Івана Франка.JPG|Иван Франко атындағы драма театры Богдана Хмельницкого 5 дробь 15 Киев 2012 01.JPG|Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры Кукольный театр - panoramio (2).jpg|Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры </gallery> === Мұражайлары === '''Киев тарихы мұражайы''' — 1978 жылы құрылған. Мұражай қорында 250 мыңға жуық экспонат бар. Экспонаттардың көпшілігі - бұл қалада қазылған археологиялық материалдар. Киев тұрғындарының әр жылдардағы тұрмыстық заттар топтамалары назар аударуға тұрарлық. [[Сурет:National Art Museum of Ukraine 20190505.jpg|нобай|оңға|200px|Ұлттық өнер мұражайы]] [[Сурет:National History Museum of Ukraine.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның ұлттық тарихи мұражайы]] [[Сурет:Aerial view of memorial complex of museum of the history of Ukraine in World War II and monument to the Motherland.jpg|нобай|оңға|200px|Екінші дүниежүзілік соғыстағы Украина тарихының мұражайы]] [[Сурет:Kiev Pyrogiv Podillya 070628.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы]] '''Украинаның Ұлттық өнер мұражайы''' — Украинадағы ең үлкен өнер галереясы. Мұнда 40 мыңға жуық экспонат қойылған. Мұнда украиндық және шетелдік үздік суретшілердің картиналары, мүсіндер мен гравюралар жинағы бар. Экспонаттардың жасы Киев Русынан қазіргі заманға дейін. Мұнда ежелгі икондардың әдемі жинағы бар. Мұражайда тұрақты түрде қазіргі украин суретшілерінің жұмыстарының көрмелері өткізіліп тұрады. '''Украина Қарулы Күштерінің Орталық мұражайы''' — Украинадағы ең маңызды әскери мұражай. Мұражай 1996 жылы құрылған. Мұнда 1991 жылдан бері Украина армиясы мен флотын құрудың бүкіл тарихы сипатталған. '''Киев бекінісі''' — ХІХ ғасырда салынған қорғаныс ғимараты. Кейбір үй-жайларды Украина Қорғаныс министрлігі әлі күнге дейін әскери қоймалар ретінде пайдалануда. Патша заманында мұнда казарма, қарауыл, азық-түлік қоймалары болған, бұл ғимарат 1927 жылы мұражайға айналды. Бекіністің өзі Киевтің орталық және сәнді аудандарының бірі – Печерскде орналасқан. '''Ұлы Отан соғысы мұражайы''' — 1981 жылы ашылды. Мұнда Ұлы Отан соғысы кезіндегі әскери киімдер, майдан хаттары, мұрағаттық фотосуреттер, әскери карталар және басқа да қызықты жәдігерлер жинақталған. '''Украинаның тарихи қазыналар мұражайы''' — 1969 жылы 4 қаңтарда ашылды. Киев-Печерск лаврасының аумағында орналасқан. Онда Украинадағы алтын зергерлік бұйымдардың ең үлкен топтамаларының бірі бар. Алтын бұйымдармен қатар асыл тастардан жасалған бұйымдар да бар. '''Леся Украинка мұражайы''' — өткен ғасырдың 60-жылдарында құрылған. 1991 жылы оның мемориалдық пәтері ашылды. Мұнда ақынға тиесілі заттар, картиналар, сирек кітаптар жинақталған. Бөлек бөлмеде ақынның бүкіл өмірінен сыр шертетін жәдігерлер орналасқан. '''Николай Лысенконың үйі''' - ұлы украин композиторы өмір сүріп, қызмет еткен жер. Мұнда композитордың көзі тірісінде болған үй ортасы сақталған. '''Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы''' — Киев қаласының оңтүстік шетінде Пирогово ауданында орналасқан. Бұл 1969 жылы құрылған ашық аспан астындағы мұражай. Мұнда XVI—XX ғасырлардағы халық сәулет өнерінің 275 ғимараты – ауыл үйлері, сарайлар, шіркеулер жинақталған, мұнда украин шаруаларының 70 мыңнан астам тұрмыстық заттары сақталған, мұражай экспозициясы көптеген мұрағаттық фотосуреттермен толықтырылған. '''Украин сәндік өнерінің мемлекеттік мұражайы''' — Киев-Печерск лаврасында орналасқан. Экспонаттар 1899 жылы жинала бастады. Мұнда украиндық ұлттық кілемдер, маталар, украин кестелері, керамика және иконалар қойылған. '''«Чернобыль» ұлттық мұражайы''' — 1992 жылы ашылды. Мұнда 7000 экспонат – құпиядан шығарылған кеңестік құжаттар, Чернобыль атом электр станциясының апатқа дейінгі және одан кейінгі карталары мен фотосуреттері бар. '''Украина тарихының ұлттық мұражайы''' - Украина тарихын зерттейтін ең үлкен украин мұражайы. Старокиев тауында орналасқан. Мұнда картиналар, ұлттық украиндық киімдер, көне монеталар коллекциялары, ескі кітаптар сақталған. Мұражай қорында 800 мың экспонат бар. Бұл жерде казак хаттары мен гетмандардың хаттары да сақталған. '''Кітап және баспа мұражайы''' — Киев-Печерск Лаврасында орналасқан. Мұнда 56 мың экспонат бар. Баспа машиналары, клишелер, алғашқы баспа кітаптарының көшірмелері жинақталған. '''Киев-Печерск лавры''' — Украинадағы ең қасиетті орын. Мұнда терең зынданда әулиелердің жәдігерлері жатыр, монастырь және бірнеше белсенді шіркеулер бар. Мұнда жәдігерлер ауыр аурулардан арылуға немесе қалпына келтіруді тездетуге қабілетті. '''Мемлекеттік авиация мұражайы''' — Киевтің оңтүстік-батыс шетіндегі Жуляны әуежайының жанында орналасқан. Мұнда 70-ке жуық ұшақ пен тікұшақ бар. Мұнда жолаушылар және әскери ұшақтар жинақталған. '''Украинаның ұлттық медицина мұражайы''' — мұнда ежелгі дәуірден қазіргі заманға дейінгі украин медицинасының даму тарихы ұсынылған. Әйгілі украин дәрігерлерінің портреттері бар галерея бар.<ref>{{cite web|url=https://goldengorod.ru/kiev/#more-3331|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Білімі == ІХ ғасырдан бастап Киев Шығыс Еуропаның интеллектуалды дамуының орталығы болды. XVII ғасырдың аяғынан бастап Киев-Могилян академиясы көптеген танымал ғалымдарды даярлап шығарды. Алайда бірінші еуропалық үлгідегі заманауи университет Николай І патшаның жарлығымен Әулие Владимир атындағы Киев Императорлық университеті ретінде құрылды. [[Сурет:Universität Kiew.jpg|thumb|200px|Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық университеті.]] [[Сурет:KPI-1st building-left.jpg|thumb|200px|Украина Ұлттық техникалық университеті «КПИ»]] [[Сурет:NaUKMA plats.JPG|thumb|200px|«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті]] Бүгінде Киев – Украинадағы ірі ғылым мен білім орталықтарының бірі. Киевте халықаралық дәрежедегі университеттерді қосып алғанда, көптеген жоғары және орта білім мекемелері, соның ішінде Украинаның үш ең беделді университетттері: Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық Университеті, Украинаның «КПИ» Ұлттық техникалық Университеті және «Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті орналасқан <ref>[http://korrespondent.net/ukraine/events/844116 Корреспондент опубликовал рейтинг лучших украинских вузов " Последние события в Украине — Корреспондент]</ref>. Киевте Киевте 350 мектеп, 100-ден астам гимназиялар мен лицейлер, 70-тер шамасында Жоғары оқу орындары<ref>[http://www.mon.gov.ua/nz/28/ Список высших и средних специальных учебных заведений Киева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061014211033/http://www.mon.gov.ua/nz/28/ |date=2006-10-14 }}</ref> бар, олар: *«КПИ» Ұлттық техникалық Университеті, *Киев ұлттық экономикалық университеті, *Ұлттық көлік университеті, *Ұлттық әуе университеті, *Киев құрылыс және сәулет өнері ұлттық университеті (КИСИ), *М.П.Драгоманов атындағы Ұлттық педагоикалық университеті, *Ақпараттық-Коммуникациялық Технологиялар мемлекеттік университеті, *«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті, *Киев консерваториясы, *Жарнама институты, *Киев Ұлттық лингвистика университеті (ИНЯЗ), *Украина ғылыми Ұлттық университеті (НАНУ), *Украина биоресурстары мен табиғатты пайдалану Ұлттық университеті, *Киев ішкі істер Ұлттық университеті, *Киев көркем академиясы, *О.О.Богомолец атындағы Ұлттық медициналық университет, *Халықаралық Соломонов университеті, *Украина дене тәрбиесі және спорт Ұлттық Университеті (ИНФИЗ), *И.К.Карпенко-Каро атындағы театр, кино және теледидар Киев Ұлттық университеті, *Мәдениет және өнер Киевтік Ұлттық университеті, *Киевтік Ұлттық технология және дизайн университеті, *Киев Ұлттық тағам технологиясы университеті, *Киевтік нарық қатынасы университеті, *Киевтік Ұлттық сауда-экономикалық университет. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Киев]] [[Санат:Украинаның миллионер қалалары]] [[Санат:Украина қалалары]] eahjpxyahg9n14r8tjwv9fef9tu59se 3597786 3597781 2026-05-01T14:02:56Z Baobaba1984 179717 /* Тарихы */ 3597786 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Киев |шынайы атауы = {{lang-uk|Київ}} |сурет = {{Photomontage | photo1a = Kiev Cabinet of Ministers.jpg | photo2a = P1130119-1.JPG{{!}} | photo2b = Ku02.JPG{{!}} | photo3a = Будинок із химерами, в якому жив архітектор Городецький.jpg{{!}} | photo3b = Дзвіниця собору Святої Софії в Києві, Україна.jpg | photo4a = 17-07-02-Maidan Nezalezhnosti RR74377-PANORAMA.jpg{{!}} | photo4b = | photo5a = | photo5b = | color = white | color_border = white | position = center | spacing = 2 | size = 393 | foot_montage = }} |жағдайы = Астана |ел = Украина |елтаңба = COA of Kyiv Kurovskyi.svg |ту = Flag of Kyiv Kurovskyi.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 27|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 30|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(2661299)_region:UA |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 10 аудан |басшының түрi = Мэр |басшысы = [[Виталий Владимирович Кличко|Виталий Кличко]] |құрылған уақыты = [[V ғасыр|V]]<ref name="eob">[https://www.britannica.com/place/Kiev Kiev] at [[Encyclopedia of Britannica]]</ref><ref>Tolochko, P., Ivakin, G., Vermenych, Ya. ''[http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Kyiv_mst Kiev]''. Encyclopedia of History of Ukraine.</ref>—[[X ғасыр]]<ref name="Толочко">''Толочко П. П.'' Новые археологические исследования Киева (1963—1978) // Новое в археологии Киева. — Киев, 1981.</ref><ref>[http://www.iananu.kiev.ua/archaeology/2003-1/zukerman.htm К. Цукерман. Два этапа формирования древнерусского государства]</ref><ref>{{кітап|авторы= А. В. Комар|бөлімі= Киев и Правобережное Поднепровье|тақырыбы= Русь в IX–XI веках: археологическая панорама / Rus' in 9th - 10th centuries: archaeological panorama|сілтеме= http://www.academia.edu/5028113|жауапты= Н. А. Макаров|орны= Москва; Вологда|баспасы= Древности Севера|жыл= 2012|беттері= 496|isbn= 978-5-93061-068-0}}</ref> |алғашқы дерек = V ғасырдың басы — VI ғасырдың басы |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 826,35<ref name="Ауданның үлкею">[https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya Межі Києва можуть змінитися] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191216051856/https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya |date=2019-12-16 }}</ref> немесе 847,66<ref name="гк">{{cite web |url = http://atu.gki.com.ua/atu/26 |title = Геодезия, картография және кадастрлар жайында Украина мемлекеттік қызметі |lang = uk |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150918152231/http://atu.gki.com.ua/atu/26 |archivedate = 2015-09-18 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Ең биік жері |орталығының биiктігі = 100—200 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2 967 360<ref name="1 қаңтар 2020 халық">[http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2019/ds/kn/kn_u/kn1219_u.html Чисельність населення (за оцінкою) на 1 січня 2020 року та середня чисельність у 2019 році]</ref> немесе<br> 3 703 100 |санақ жылы = 2019 |тығыздығы = 4481 |шоғырлануы = Киев агломерациясы — 4 071 000 |ұлттық құрамы = (2001 ж. санақ бойынша)<br> [[украиндар]] — 82,2 %,<br>[[орыстар]] — 13,1 %,<br>[[еврейлер]] — 0,7 %,<br>[[беларустар]] — 0,6 %,<br>[[поляктар]] — 0,3 % |конфессионалдық құрамы = православтар, католиктер, протестанттар, мұсылмандар, иудейлер |этнохороним = киевтік, киевтіктер |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +380 44 |пошта индексі = |пошта индекстері = 01000 — 06999 |автомобиль коды = AA, КА / 11, 28 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kiev |сайты = http://kmv.gov.ua/ |сайт тілі = uk | add1n = Марапаттары | add1 = {{Алтын Жұлдыз медалі|тип=қала|1965 жыл}} {{Ленин ордені|түрі=қала|1965 жыл}} {{Халықтар Достығы ордені|түрі=қала|1982 жыл}} }} '''Киев''' ({{lang-uk|Київ}} {{IPA|[ˈkɪjiu̯]}}) — [[Украина]]ның [[елорда|астанасы]] және ең ірі қаласы, батыр-қала. [[Днепр]] өзенінің бойында орналасқан. [[Киев агломерациясы]]ның орталығы болып табылады. Киев – Украинаның жеке әкімдік-аймақтық бірлігі, елдің мәдени-басқару орталығы, сол сияқты [[Киев облысы]]ның әкімшілік орталығы. Украинаның орталық бөлігінің солтүстігіне қарай орналасқан. Тұрғындары жыл сайын орта есеппен алғанда 20 мың адамға тұрақты түрде өсіп келеді.<ref>[http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 Населення Київа на 1.01.20ХХ років] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004213334/http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 |date=2013-10-04 }}</ref> Киев – халқының есебі бойынша европадағы [[Мәскеу]], [[Лондон]], [[Санкт-Петербург]], [[Берлин]] және [[Мадрид]]тен кейін алтыншы орынды иемденген. Киев [[поляндық]]тар, [[Киев Русі]]нің, және [[Киев князьдігі]]нің астанасы болған. [[1917 жыл]]ғы қарашаның 7 мен [[1918 жыл]]дың 29 сәуірі аралығында және [[1918 жыл]]дың 14 желтоқсаны мен [[1919 жыл]]дың 5 ақпаны аралығында - [[Украина Халық Республикасы]]ның астанасы, [[1918 жыл]]дың [[29 сәуір]]і мен [[14 желтоқсан]]ы аралығында – [[Украина Державасы]]ның (Ірі мемлекетінің) астанасы, [[1919 жыл]]дың [[7 қыркүйек|7 қыркүйегі]] мен [[29 желтоқсан]]ы аралығында - [[ОРҚК Киев әскери облысы]]ның орталығы, [[1934 жыл]]дың маусымынан [[1991 жыл]]дың [[24 тамыз]]ына дейінгі уақыт аралығында [[УССР]], [[1991 жыл]]дан бері – [[Украина]] астанасы. Киев – елдің алдаңғы қатарлы саяси, әлеуметтік-экономикалық, көліктік және ғылыми орталығы. Киевте үкіметтің жалпымемлекеттік органы және жергілікті өзін-өзі басқару органдары, шет мемлекеттер елшілігі, жалпымемлекеттік коммерциялық ұйымдардың және қоғамдық бірлестіктердің, сол сияқты шетел серіктестерінің Украинада жұмыс істейтін өкілдігінің көпшілігінің штаб-пәтерлері бар. Қаланың өзінің елтаңбасы мен туы бар. ІХ ғасырдан ХІІ ғасыр аралығында Киев Русінің орталығы ретіндегі тарихи өзіндік мәнінің күшімен де қаланы қазіргі уақытта да «Орыс қалаларының анасы» деп атайды. == Физико-географиялық сипаттамасы == Киев Украинаның солтүстік бөлігінде, орманды дала аймағы мен аралас орман аймағының шекарасында, [[Днепр]]дің орта ағысында (Десна сағасынан төмен), оның екі жағалауында орналасқан.<br /> Киев рельефі жазық пішінге ие: сол жағалауда – Днепр ойпаты, оң жағалауда солтүстік бөлігінде – Полесье ойпаты, оңтүстік бөлігінде – Днепр тауы. Днепрдің жоғары оң жағалауы Днепр тауының сілемдерін алып жатыр. Бұл биіктік Киев үстірті деп аталады. Жер бедері кейде көтеріліп, жекелеген биіктіктер тізбегін құраса, кейде Днепр аңғарының деңгейіне дейін төмендейді. Днепрден жоғары ең биік нүктелер (106 метр) қаланың шығыс бөлігінде, Печерск ауданында орналасқан. Бұл жерден жер бедері бірте-бірте батысқа қарай, Либид өзенінің кең аңғарларына және Крещатик және Скоморох өзектеріне түседі. Содан кейін қайтадан Бату тауына көтеріледі. Рельефтің ең төменгі нүктелері Подолда орналасқан (өзен деңгейінен небәрі 4-8 м биіктікте). Днепр және оның салалары (Десна, Припять, Березина, Почайна, Глубочица, Киянка, Либед) Орта Днепр аймағы халқының экономикалық және саяси өмірінде ұзақ уақыт бойы үлкен рөл атқарды.<ref>{{cite web|url=https://tvoyaukraina.wordpress.com/%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2/|title=Киев географиясы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Климат === Киевтің климаты қалыпты континенттік болып саналады, жазы жылы, қысы өте жұмсақ. Климаттың өзгеруіне байланысты ол теңіз климатына көбірек ұқсайды. Ең жоғары температура шілдеде, ең суық қаңтарда, орташа жылдық көрсеткіш +8,4°С. Қыста суық ауа аңғарларға түсіп, өзендердегі температураны төмендетеді. Киевте ылғалдылық айтарлықтай жоғары (жылдық көрсеткіш 75% құрайды). Қыс 90-нан 120 күнге дейін созылады (қарашаның ортасы – наурыздың аяғы). Бірақ мұнда да климаттың өзгеру тенденциясы байқалады: қаңтарға дейін айтарлықтай жылы болуы мүмкін, ал суық ауа райы наурыздың басына дейін созылуы мүмкін. Көктем – ең қысқа кезең, ол орта есеппен наурыздың ортасында басталып, мамырда аяқталады. Бұл кезеңде аяздар болуы мүмкін, олар әдетте айдың басында аяқталады - кейде олар ұзаққа созылуы мүмкін. Жаз көбінесе мамырдың ортасында/соңында басталып, қыркүйектің ортасында аяқталады. Климаттың өзгеруіне байланысты жаз біртіндеп сәуірге қарай ауысады. Орташа алғанда, жазда температура +18 градустан төмен түспейді, көлеңкеде максималды көтерілу +40 дейін мүмкін. Жазда ылғалдылық жеткілікті (65% дейін). Күз мезгілі ауа температурасының 10 °С-тан төмен түсетін кезеңі болып саналады. Қыркүйектің аяғынан қазанның ортасына дейін ауа-райы айтарлықтай жылы және құрғақ, ал айдың екінші жартысы мен қараша-желтоқсанға қарай ылғалды, жаңбырлы, бұлтты және суық.<ref>{{cite web|url=https://tut1.ru/goroda-ukrainy/55-kiev-stolica-ukrainy.html|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Атауы == === Атаудың шығу тарихы === Ескіден қалған бір сөздерде қаланың атауы [[Кия]] деген есімнен шығады дейді - аңызда айтылғандай, Киев негізін қалаған ағайынды үш жігіттің ең үлкені. Бұл аңыз бізге дейін [[ХІІ ғасыр]]дың [[«Повесть временных лет»]] шежіресімен жеткен болатын. <blockquote> ''«Была три братья,— сообщает летописец,— единому имя Кий, а другому Щек, а третьему Хорив и сестра их Лыбедь. Седяше Кий на горе, идеже ныне оувоз Бо́ричев, а Щек седяше на горе, идеже ныне зовётся Щекови́ца, а Хорив на третьей горе, от него же прозвася Хореви́ца, и створиша град, во имя брата своего старейшего и нарекоша имя ему Киев. И бяше около града лес и бор велик, и бяху ловяща зверь, бяху мужи мудры и смыслени, и нарицахуся Поляне, от них же суть Поляне в Киеве и до сего дня». Қаланың шығу тарихы турасында және тағы бір болжам бар. Днепр өзенінің өткелінде қызмет еткен жұмыскерлер (кияндықтар) оның алғашқы тұрғындары есімімен аталған. Өткел өзеннің түбіне қағып енгізген тіреулерге төселген ағаш төсеулер түрінде көрінді. «Повести временных лет» жылнамасында: «Ини же несведуще, реша, яко Кий есть перевозник. У Киева бо бяше перевоз тъгда с оноя страны Днепра — темь глаголаху: „на перевоз на Киев“»'' </blockquote> дейді… Шежіреші... мұны былай негіздейді: <blockquote> ''«Аще бы Кий перевозьник был, то не бы ходил Цесарюграду. Но се Кий княжаше в роде своём и приходившю ему к цесарю, которого не свемы, но тъкмо о сем вемы, якоже сказають, яко велику честь приял есть от цесаря, при котором ходив цесари. Идущю же ему вспять (вторично — В. Я.), приде к Дунаеви и взлюби место и сруби градък мал и хотяше сести с родъм своим и не даша ему ту близь живущии. Еже и доныне наречють дунайти „городище Киевець“. Киеви же пришедшю в свой град Киев, ту живот свой сконьча».'' </blockquote> Қала атауының шығу тарихы тұрғысындағы тағы бір қызықты нұсқасы [[Гельмольд]]ің [[«Славянская хроника»]] жазбасы береді.<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus/Gelmold/framegel1.htm ГЕЛЬМОЛЬД, СЛАВЯНСКАЯ ХРОНИКА]</ref>: <blockquote> ''«Да́ны называют Русь также Острогардом по той причине, что, будучи расположена на востоке, она изобилует всеми благами. Ее называют также Хунигардом, потому что на этих местах сначала жили гунны… …Главный город ее Хуэ»'' </blockquote> Украиналық этнограф М.В. Закревский Клавдий Птолемей айтқан «Азагариум» қазіргі Киевтің орнында орналасқан деп мәлімдеді. Ю. А. Кулаковский Птолемейлік «Метропольді» Киевпен, М. Ю. Брайчевский - «Сармен» байланыстырды. === Атауларды өзге тілге трансляциялау негіздері. === Славян тілдерінде бұл қаланың атауында кейбір жайттарда [[Кий (князь)|Кий]] есімінен сын есімнің туындауы негізінің шығуына орай, екінші жариясы едәуір түленділіп айтылады. Мысалы, қала орыс тілінде Киев деп аталады, Поляк тілінде ''Kijów'' ({{IPA|[ˈcijuf]}}), сербтер мен хорваттар тілінде — ''Kijev''т.с.с. Киев ұзақ уақыттар бойына Ресей империясының және КСРО-ның құрамында болғандықтан, қала атауы славян тілінен емес, орыс тілі: ағылшын Kiev, немісше Kiew, т.с.с. арқылы таралды. Украин үкіметі Украина тәуелсіздігін алғаннан кейін ресми құжаттарда украиндық атауы негізін орыс тілінен емес, ағылшын тілінен алатын болды.<ref>[http://ukrlit.org/transliteratsiia/ РІШЕННЯ УКРАЇНСЬКОЇ КОМІСІЇ З ПИТАНЬ ПРАВНИЧОЇ ТЕРМІНОЛОГІЇ N9 Протокол N2 від 19 квітня 1996 р.]</ref> Бұл сонымен қатар, Киевтің ағылшын нұсқасына негізделіп, нәтижесінже Kyiv сөзі пайда болды, алайда ағылшын тілдес азаматтар үшін <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/talking_point/4946456.stm Q&A: Chernobyl 20 years on] [[BBC News]] 2006/04/26</ref> үйреншікті болмағандықтан да олардың қолданысында Kiev <ref>[http://www.kiev-life.com/kyiv/kiev-or-kyiv Kiev or Kyiv] Kiev-Life.com</ref> сөзінен гөрі сирек айтылады. 2018 жылдың 2 қазанында Украина Сыртқы істер министрлігі «StratCom Ukraine» стратегиялық коммуникациялар орталығымен бірлесіп, «#CorrectUA» онлайн науқанын бастады, оның аясында шетелдік БАҚ-қа Киев қаласының (#KyivNotKiev) емлесін түзетуді сұрайды.<ref>{{Cite web|url=https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev|title=#CorrectUA – МЗС України звертається до світу – вживай #KyivNotKiev|website=Міністерство закордонних справ України|language=uk|accessdate=2018-10-02|archive-date=2020-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200907211839/https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev}}</ref> сонымен бірге, тиісті ойконимі бар жеке мақалалар, атап айтқанда Киев Русі туралы, өзгеріссіз қалады. Киев қаласы үшін емле түзетулері туралы алғашқы хабарламалар пайда болды: олар мәтіндерінде Киев BBC орнына Киев деп жазады<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ Клімкін похвалився результатами кампанії МЗС: BBC пише Kyiv, не Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190215050914/https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ |date=15 лютого 2019 }} // Європейська правда, 6 жовтня 2018.</ref><ref>[https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 Kyiv not Kiev: ВВС змінює написання столиці України] {{Webarchive|url=https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 |date=14 жовтня 2019 }} // BBC, 14 жовтня 2019. {{ArchivedURL|https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939|14 жовтня 2019}} (таке правило написання столиці України в текстах, на картах та у графіках починає діяти на ВВС з 14 жовтня 2019 року)</ref> және The Guardian.<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092786/ Видання The Guardian писатиме у своїх текстах Kyiv замість Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213201917/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092786/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019.</ref> Лондон Лутон әуежайы,<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092772/ Лондонський аеропорт Лутон змінив назву Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213195854/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092772/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019.</ref> Будапешт және Таллин әуежайлары<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/14/7092846/ Аеропорти Будапешта і Таллінна виправили назву Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190214220004/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/14/7092846/ |date=14 лютого 2019 }} // Європейська правда, 14 лютого 2019</ref> және Бельгия<ref>[https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/20/7212891/ Аеропорти Бельгії виправили Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190420073550/https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/20/7212891/ |date=20 квітня 2019 }} // Українська правда, 20 квітня 2019</ref> өз атауларын Киевтен Киевке өзгертті. Сонымен қатар, украиналық UIA әуе компаниясы бастапқыда Киев атауын Киевке өзгертуден бас тартты, себебі Киев Халықаралық әуе көлігі қауымдастығының IATA ресми транслитерациясы болып табылады.<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092778/ МАУ відмовилась змінити Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213202512/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092778/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019</ref> Бірақ 2019 жылдан бастап IATA Киев деп жазуға көшті. 2020 жылдың 16 қыркүйегінде ағылшынша Уикипедия Киев туралы мақаланың атауын "Kiev"-ден "Kyiv"-ге өзгертті,<ref>[[https://blog.wikimedia.org.ua/2020/09/18/kyiv-not-kiev/ Kyiv, а не Kiev: у Вікіпедії змінено написання столиці України]]</ref> сонымен бірге, тиісті ойконимі бар жеке мақалалар, атап айтқанда Киев Русі туралы, өзгеріссіз қалады. Ежелгі орыс ескерткіштерінде қала атауы Кивки деп жазылған, мұнда y прото-славян тіліндегі *y дыбысын, ал ј — иоттық [e] («ё») дыбысын білдірген. Мұндай емле шежірелерде ұзақ уақыт сақталған. Кейінірек, екінші палатализация заңы тоқтатылғаннан және [ɨ] дыбысы [i] дыбысымен біріктірілгеннен кейін алдыңғы-ортаңғы қатардағы [ɪ] жаңа дауысты дыбысына Киевки, Киевки емлелері пайда болды, ал «жаңа яты» — және «Kyyѣvy», «Kyѣvy», «Kyѣvy» қалыптасқаннан кейін. 19 ғасырда украин емлесінің жетілдірілуімен, и әрпі [ɪ] әрпіне, ал [ji] әрпі иоттық «жаңа яты» — ї әрпінен бекітілгенде, емле қазіргі заманғы түрін — Киевті алды. == Тарихы == {{main|Киев тарихы}} [[Сурет:Kiev downtown.jpg|thumb|right|Киев 19 ғ. аяғында]] Археологиялық қазбалардың көрсетуі бойынша [[Киев облысы]]ның аймағындағы тұрғындар 15 000—20 000 жыл бұрын болған екен. [[Неолит]] және [[энеолит]] ([[мыс дәуірі]]) кезеңдері [[трипольдық мәдениет]]ін көрсетеді, ескерткіштер мен мезгілдерін зерттеушілер үш кезеңге бөледі: ерте(4500—3500), орта (3500—2750) және кешірек (2750—2000 б.з.д. жж.). Оңтүстік-батыс аймақтардағы қола дәуірінің кезеңіне [[белогрудтық мәдениет]] тиесілі екен. Б.з.д. І мың жылдық - б.з. І мың жылдығының алғашқы кезеңінде [[Зарубинец мәдениеті]] солтүстік-батыс Киевтіктерге тән болды. Заманауи Киев және Киев облысының аймағындағы [[темір ғасыры]], сол сияқты, «киев мәдениеті» деп аталған және II—III ғғ., IV—V ғғ. тұсында дунайдың төменгі бөлігіндегі ормандар мен даладан [[Днепр]]дің сол жағалауына және шығыстағы Черниговтік [[черняхов археологиялық мәдениеті]]н көрсетеді. Киев аса ірі әкімшілік орталық ретінде антикалық географтардың айтуы бойынша Шығыс Еурпада (К.Птолемей және басқалары) б.з. ІІ ғасырдн бері ғұндар қожалығы кезеңінде өз қызметін бастап кеткен болатын. Әрі қарай ол бұлғар,печенег, хазарлар, қыпшақтар «сахаралық» империясы аясында динамикалық түрде дамыды. Әр түрлі зерттеулерде оның тұрғындарының арасында торктер (Ақ шіркеу - Торческ) колбягтар, бұлғарлар, печенегтер, далалықтар және басқалар бар екенін айтады. === Орыс - Украина === === Литва Ұлы Герцогтігі, Русь, Жемантия === === Гетманат === === Ресей империясы === === 17 ғасыр ==== ==== 18 ғасыр ==== ==== 19 ғасыр ==== ==== 20 ғасыр ==== === Украина революциясы === === Кеңес оккупациясы === === Тәуелсіз Украина === ==== Украинаға толық көлемді Ресей басып кіруі (2022 жылдан бастап) ==== == Халқы == 2025 жылғы 1 ақпандағы жағдай бойынша Киев халқының саны 2 888 470 адамды құрайды, оның ішінде: *6 жасқа дейінгі балалар - 288 486 адам, *7 жастан 17 жасқа дейінгі жасөспірімдер (мектеп оқушылары) - 341 201 адам, *18 жастан 29 жасқа дейінгі жастар - 56, 200 адам 2 403 адам, *60 және одан жоғары жастағы қарттар – 629 686 адам, *80 жастан асқан ұзақ өмір сүрген тұрғындары – 40 439 адам.<ref>{{cite web|url=https://bdex.ru/naselenie/ukraine/kyiv/?ysclid=m7j97bewsi985062858|title=Киев халқы (Украина)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> {| class="wikitable" |+ Киев қаласындағы халық саны 2011 жылдан 2022 жылға дейін<ref>{{cite web|url=https://index.minfin.com.ua/reference/people/kiev/|title=Киев қаласындағы халық саны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-12|lang=}}</ref> |- ! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !!2020 !! 2021 !! 2022 |- | 2 799,2|| 2 814,3 || 2 845,0 || 2 868,7 || 2 888,0 || 2 906,6 || 2 925,8 || 2 934,5|| 2 950,8|| 2 967,4 || 2 962,2 ||2 962,2 |} [[Сурет:Panorama of Podil.jpg|нобай|орта|1200px|Киевтің орталық аудандарының бірінің панорамасы]] == Өнеркәсібі == Киев Украинаның ірі [[өнеркәсіп]] орталығы болып табылады. Қалада [[халық шаруашылығы]]ның көптеген салалары бар. Олар: жеңіл және тағам өнеркәсібі, полиграфия, машинажасау, металлургия, авиақұрылыс. [[Сурет:Obolon-2008.jpg|нобай|оңға|200px|"Оболонь" сыра зауыты]] [[Сурет:Завод Я. Гретера та О. Криваненка.JPG|нобай|оңға|200px|"Большевик" зауыты]] [[Сурет:11 big.jpg|нобай|оңға|200px|«Арсенал» зауыты]] [[Сурет:First Ukrainian serial production An-148.jpg|нобай|оңға|200px|Антонов атындағы ӘҒТК]] [[Сурет:Plant 410 Civil Aviation.jpg|нобай|оңға|200px|410 азаматтық авиация зауыты]] Негізгі өнеркәсіп орындары: * "Оболонь" сыра зауыты * Киев кеме жөндеу-құрылысы зауыты * Киев зергерлік зауыты * Киев дәрумендік зауыты * «Дарница» фармацевтикалық өнеркәсібі * Антонов атындағы ӘҒТК * Киев механикалық зауыты * Киев «Столичный» шампан сырасы зауыты * Киев автоматика зауыты * Киев "Большевик" зауыты * Киев «Ленинская кузня» зауыты * «Киевхимволокно» ААҚ * «АТЭК» (бұрынғы «Красный экскаватор») зауыты * Киев арнайы механика зауыты * «Росток» ЖАҚ * Киев құрылыс материалдары зауыты * ГП «Буревестник» * ООО ПТК «Агромат» * «Отис» (Киевтік лифт зауыты) ЖАҚ * 410 азаматтық авиация зауыты * Киев қазыналық механикалық зауыты * Киев жөндеу-механикалық зауыты * Киев мотоцикл зауыты * Киев «АВИАНТ» авиациялық зауыты === Экономикалық көрсеткіштер === {| class="sortable wikitable" |- ! N ! көрсеткіштер ! бірліктер ! [[2006 жыл|2006]] жылғы мәні |- | 1 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 4398,3 |- | 2 | Уд. вес в общеукраинском | % | 11,5 |- | 3 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 17573,0 |- | 4 | Уд. вес в общеукраинском | % | 39,0 |- | 5 | [[Сальдо]] [[экспорт]]-[[импорт]] | млн [[доллар США|$]] | −13174,7 |- | 6 | Капитальные инвестиции | млн [[гривна|₴]] | 29946,5 |- | 7 | Орташа айлық | [[гривна|₴]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 3250 |- | 8 | Орташа айлық | [[доллар США|$]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 406 |} Украина статистикасы мәліметтері бойынша алынды.<ref>[http://www.ukrstat.gov.ua/ Державний комітет статистики України<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> == Транспорты == Киев қаласы - ірі транспорттық торап (темір және тас жолдар,кемежай, әуежайлар). 1960 жылдан бері метрополитен жұмыс істейді. Автобус, троллейбус, трамвай жүйесі дамыған, фуникулер (тауға көтеретін жол) жұмыс істейді. === Әуе жолы === Киевте үш әуежай қызмет етеді: халықаралық [[Борисполь (аэропорт)|аэропорт Борисполь]] ( Киев шетіне қарай, Киевской облысы Борисполь қаласында), [[Жуляны (әуежай)|Киев ( Жуляны ескі атауы]] және жүк тасу [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]].[[Сурет:Kiev airport international terminal.jpg|нобай|оңға|200px|Киев әуежайы (Жулияны)]] * [[Борисполь (аэропорт)|Борисполь әуежайы]] * [[Международный аэропорт «Киев»|Жуляны әуежайы]] * [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]] (Антонов әуежайы) Сол сияқты, қаланың шетінде Святоши әуежайы орналасқан (Авиант әуежайы бәрінен бұрын "Авиант" Киев әуезауытына қызмет көрсетуге қолданылады). Сонымен бірге қаланың маңында Васильков, Узин, Белая Церковь қалаларында әскери әуежайлар орналасқан. Бірнеше рет Васильков пен Белая Церковь әуежайларын жолаушылар әуежайы ретінде жоспары талқыға салынды. Қаланың қатарында кішігірім мынадай әуежайлар орын алған: Чайка (бұрынғы ДОСААФ, парашюттік база, спорттық авиация), Бузовтық (планерлік база), Долина (спорттық авиация), Бышев, Бородянка (парашюттік база), Киев-Южный (Гребинки, сельхоз, авиация, тікұшақтар) және басқалары. === Теміржол === [[Сурет:Станция Киев-Пассажирский.jpg|нобай|оңға|200px|Киев-Пассажирский. Жалпы көрінісі]] Теміржол вокзалдары: * [[Киев-Пассажирский]] * Южный вокзал * Пригородный вокзал * Дарницкий пригородный * [[Караваевы Дачи (платформа)|Караваевы Дачи (пригородный)]] * [[Дарница (железнодорожная станция)|Дарницкий железнодорожный вокзал]] * [[Киев-Московский]] === Өзен жолы === 1823 жылы Киевте бірінші пароход пайда болды, ал 1858 жылы «Днепр және оның салалары бойынша кеме қатынасы қоғамы» құрылды. Келесі жылы Днепрде 17 пароход, ал 25 жылдан кейін олардың саны 74 болды. [[Сурет:Київський річковий вокзал.jpg|нобай|оңға|200px|Өзен вокзалы]] 1961 жылы өзен вокзалы ашылды, оның сыртқы түрі кемеге ұқсайды. Вокзал сыйымдылығы бір мезетте 550 адамды құрады. Кеңестік кезеңде өзен порты флоты жылына 4 миллионға дейін жолаушы тасымалдады. Черкассы, Запорожье және Днепропетровскіге қалаларына ракеталар мен метеорлар қатынады. 1975 жылдан бастап Днепр су электр станцияларының каскады салынғаннан кейін Киев порты транзиттік портқа айналды. Үлкен сыйымдылықтағы кемелерден жүк Днепр мен Деснаның таяз бөлігіне қызмет көрсететін флотқа берілді. Бүгінгі таңда Днепр көлік артериясы ретінде жарты ғасыр бұрынғыдай көлік артериясы емес. Жыл бойы тасымалмен айналысатын басқа компаниялар үшін өзен көлігі ыңғайсыз болды. Дегенмен, 2014 жылдан бері портқа 40 миллион гривеннен астам инвестиция салынды: кедендік кешен салынды, шеберханалар мен қоймалар қайта қалпына келтірілді, теміржол желісі қалпына келтірілді. Олар жүк тиеу алаңы мен кеңселері бар логистикалық кешен, цемент базасы терминалын салып, жүктерді өңдеуді ғана емес, контейнерлік тасымалдауды да дамытуды жоспарлап отыр. Өзен вокзалы қазір туристік бағытта дамып келеді.<ref>{{cite web|url=https://bigkyiv.com.ua/proshloe-i-budushhee-kievskogo-rechnogo-flota/|title=Киев өзен портының өткені мен болашағы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Метро === [[Сурет:Kiev metro route map ru.svg|thumb|200px|Киев метрополитенінің жүйелік кестесі 2011 жыл]] 1960 жылы ашылған Киев метросы Мәскеу мен Ленинградта метро ашылғаннан кейін Кеңес Одағында үшінші метро болды. Қазіргі уақытта метро Киевтегі ең жылдам көлік түрі болып табылады. Киев метросының он ауданды кесіп өтетін үш желісі бар, метро желілерінің жалпы ұзындығы шамамен 65 шақырымды құрайды, 52 станция және үш жерасты трансфер торабы бар. Киев метросының алты станциясы жер үстінде, жиырма станциясы үлкен тереңдікте, ал жиырма төрт станциясы таязырақ тереңдікте орналасқан. 2014 жылдан бастап метроның навигациялық жүйесінің дизайны әзірленді. Одан метро карталарының дизайнын, метро схемаларын, көліктердегі мониторларға арналған анимацияларды және ақпараттық баннерлерді көруге болады. 2019 жылы қолданыстағы 822 метро вагонының 500-і жолаушылар вагондарда орналасқан теледидарда көшелер ғана емес, сонымен қатар қоғамдық көлік аялдамалары, метроға кіретін және шығатын жерлер, жақын маңдағы орындар көрсетілді. Киев метросында 105,5 метр тереңдікте орналасқан және Еуропа мен бұрынғы КСРО елдеріндегі ең терең болып табылатын Лондон метрополитенінің типіне сәйкес салынған вестибюльі жоқ Арсеналная стансасы бар.<ref>{{cite web|url=https://www.tourister.ru/world/europe/ukraine/city/kiev/publications/487?ysclid=m7jakfo5lx513476508|title=Киев көлігі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Трамвай === Тарихтағы ең көне көлік түрі – трамвай, Киев қаласында алғаш рет 1892 жылы іске қосылды. 1913 жылға қарай 20-дан астам маршрут желісі болды. [[Сурет:Kyiv Express Tram 763 2019 G2.jpg|нобай|оңға|200px|Трамвай Pesa Twist]] 1978 жылы Киевте КСРО-да алғашқы жүрдек трамвай желісі іске қосылды. Жүрдек трамвай құрылысының жобасын Мария Савченконың жетекшілігімен «Киевпроект» мемлекеттік мекемесінің мамандары әзірледі. Жобаның бірінші кезеңі жүзеге асырылып, айналма жолдан Жеңіс алаңына дейінгі маршрут 9 шақырымды құрап, 12 бекеттен тұрды. Маршрут бойымен 2 және 3 вагонды жүрдек пойыздар жүрді. Желідегі орташа жылдамдық 28,7 км/сағ құрады. КСРО ыдырағаннан кейін жүрдек трамвай желісі нашар жағдайда болды: метро станциясы мен жол жөндеуді қажет етті. Қайта құру жұмыстары 2007 жылы басталды. Станциялар заманауи технологиялар арқылы қайта салынды. Бүгінгі таңда Киев трамвай бағыттарына 473 трамвай вагоны қызмет көрсетеді. Киевте жүретін трамвай түрлері: Tatra T3SUCS, Tatra T3R.P, Tatra T6A5 7 0, K-1M6 1 0, T3UA-3 "Kashtan", Богдан TR843 1, K-1M 8 6, Tatra K3R-N (KT3UA), Pesa Foklectron 73414 0 5. Қазіргі уақытта трамвай бұрынғы маңызын жоғалтты.<ref>{{cite web|url=https://my-kiev.com/city/interesnye-fakty-iz-istorii-kievskogo-tramvaya.html|title=Киев трамвайының тарихынан қызықты деректер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Троллейбус === [[Сурет:MAZ-103T trolley - Kiev.jpg|нобай|оңға|200px|Троллейбус MAZ-103T]] Киевте троллейбус қозғалысын ұйымдастыру жұмыстары 1934 жылы басталды. Алғашқы троллейбус бағыты Красноармейская көшесі (Большая Васильковская) болды. 1966 жылы 12 маусымда киевтік өнертапқыш Владимир Веклич әлемдегі алғашқы троллейбус пойызын жасады. 1983 жылға қарай Киев троллейбус паркінің жартысынан астамы Владимир Веклич жүйесін пайдаланатын 296 троллейбус пойыздарында жұмыс істеді. Бүгінгі таңда жылжымалы құрам негізінен К12, ЮМЗ, ЛАЗ Е183 және 301, МАЗ-103Т және Богдан көліктерімен ұсынылған. 2000 жылы Киевте 35 троллейбус бағыты жұмыс істеді. Троллейбус желілерінің жалпы ұзындығы 324,9 шақырымды құрайды, автопарк 640 көліктен тұрады. 2006 жылдың мамыр айынан бастап троллейбус бағыттарының саны 44-ке жетті. 2010 жылғы желтоқсанда 37 бағыт жұмыс істейді. 4 троллейбус депосы жұмыс істейді.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Автобус === [[Сурет:Laz A183 A24 Kyiv Khreshchatyk.jpg|нобай|оңға|200px|Автобус ЛАЗ-А183]] Киевте тұрақты автобус қатынасының алғашқы ашылуы 1913 жылы болды. Шын мәнінде, автобус толық ауқымды жұмысын 1925 жылы бастады. Ол кезде жалғыз бағыт бойынша 2 ғана автобус жүретін. Қазір Киевте 90-ға жуық муниципалды автобус бағыты жұмыс істейді. Автобустардың саны 700 бірліктен асады. 8 автобус базасы жұмыс істейді. Киев бағыттарының көпшілігі үлкен класты автобустармен қызмет көрсетеді, олар негізінен ЛАЗ-A183 және MAЗ-203 автобустарымен ұсынылған. Бұл автобустар қаланың барлық дерлік маршруттарында кездеседі. Үлкен класты автобустар көптеген қалалық маршруттарда да кездеседі, бірақ әдетте әртүрлі бағыттар бойынша шашыраңқы болады. Мұндай автобустардың көп шоғырлануы Троещина немесе Виноградарь сияқты халық тығыз орналасқан аудандарға қызмет көрсететін №6 автобазаның бағыттарында кездеседі. Жолаушылар ағыны аз бағыттарда шағын класты автобустар пайдаланылады. Богдан А091 және Богдан А092 шағын класты автобустар, мысалы, № 2, 47, 59, 78 маршруттары.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%81|title=Киев автобусы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Маршрутты таксилер === Шағын автобустар Киевтегі қоғамдық көліктерден кем емес танымал болып саналады. Көптеген адамдар қозғалыс жылдамдығы мен қозғалыс жиілігіне байланысты көліктің осы түріне басымдылық береді. Киевтің шетінен немесе қоғамдық көлікті пайдалану ыңғайсыз қаланың шалғай аудандарынан жету қажет болғанда, жолаушыларға қажетсіз қиындықсыз тез арада діттеген жеріне жетуге микроавтобустар көмектеседі. Сондай-ақ, автобустардан, троллейбустардан және трамвайлардан айырмашылығы, Киевтің маршруттық таксилері көп мөлшерде ұсынылған, бұл көліктің осы түрімен қала бойынша жүруді өте ыңғайлы етеді.<ref>{{cite web|url=https://tripmydream.com/ukraine/kiev/local-transport|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Фуникулёр === [[Сурет:2948279 Киевский фуникулер.jpg|нобай|оңға|200px|Киев фуникулері]] Көптеген жылдар бойы Киев тұрғындары мен Украина астанасының қонақтары фуникулерды белсенді түрде пайдаланып келеді. Ерекше және өзіндік бірегей көлік жүйесі Владимирская төбесінен тез көтерілуге ​​немесе төмен түсуге мүмкіндік береді. Киев фуникулері 1905 жылы ашылды (Одессадан кейінгі Украинадағы екінші). Жолдың ұзындығы 222 м, еңісі 18-20°. Бір бағыттағы жол жүру уақыты шамамен 3 минутты алады. Жоғарғы және төменгі стансалар арасындағы биіктік айырмашылығы 75 м. Фуникулерлық трассаның жоғарғы бөлігі темірбетонды эстакадада орналасқан. Киевтік фуникулер маятникті (ең кең тараған) жұмыс схемасын пайдаланады: екі моторсыз вагондар жоғарғы станцияда орналасқан шығырға сым арқан арқылы жалғанған. Вагондардың бірінің төмен қозғалуы екінші вагонның жоғарыға симметриялы қозғалысына әкеледі. Әрбір фуникулерлық вагонда рельсті тістеуік тәрізді ұстайтын сына тәрізді авариялық тежегіш бар. Әр вагонның сиымдылығы 100 адам, оның 30 - ы отыратын орын. Фуникулёр қалалық көлік құралы ретінде де, туристік тартымдылық ретінде де белсенді қолданылады. Тәуліктік жолаушылар ағыны 10-15 мың жолаушыны құрайды.<ref>{{cite web|url=https://kak-eto-sdelano.livejournal.com/168790.html|title=Киев фуникулері қалай жұмыс істейді?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Мәдениеті == === Театрлары === Киевте 50-ге жуық театр ұжымдары жұмыс істейді. 2009 жылдың ресми деректері бойынша 31 театр бар. Оның ішінде: Т.Г.Шевченко атындағы Украинаның Ұлттық академиялық опера және балет театры, Киев қалалық балалар мен жасөспірімдерге арналған академиялық опера және балет театры, Иван Франко атындағы Ұлттық академиялық драма театры, Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры, «ПоэТ» театры, Подольдегі театр, Киев академиялық жастар театры, Киев ұлттық академиялық оперетта театры, Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры, Киев қалалық академиялық қуыршақ театры, сол жағалаудағы Киев мемлекеттік академиялық драма және комедия театры, Киев эстрадалық театры, «Күміс арал» театры. <gallery mode="packed"> Kiev Opera House 2012 01.JPG|Опера және балет театры Kiev Academic Puppet Theatre.jpg|Киев мемлекеттік академиялық театры Драматичний театр імені Івана Франка.JPG|Иван Франко атындағы драма театры Богдана Хмельницкого 5 дробь 15 Киев 2012 01.JPG|Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры Кукольный театр - panoramio (2).jpg|Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры </gallery> === Мұражайлары === '''Киев тарихы мұражайы''' — 1978 жылы құрылған. Мұражай қорында 250 мыңға жуық экспонат бар. Экспонаттардың көпшілігі - бұл қалада қазылған археологиялық материалдар. Киев тұрғындарының әр жылдардағы тұрмыстық заттар топтамалары назар аударуға тұрарлық. [[Сурет:National Art Museum of Ukraine 20190505.jpg|нобай|оңға|200px|Ұлттық өнер мұражайы]] [[Сурет:National History Museum of Ukraine.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның ұлттық тарихи мұражайы]] [[Сурет:Aerial view of memorial complex of museum of the history of Ukraine in World War II and monument to the Motherland.jpg|нобай|оңға|200px|Екінші дүниежүзілік соғыстағы Украина тарихының мұражайы]] [[Сурет:Kiev Pyrogiv Podillya 070628.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы]] '''Украинаның Ұлттық өнер мұражайы''' — Украинадағы ең үлкен өнер галереясы. Мұнда 40 мыңға жуық экспонат қойылған. Мұнда украиндық және шетелдік үздік суретшілердің картиналары, мүсіндер мен гравюралар жинағы бар. Экспонаттардың жасы Киев Русынан қазіргі заманға дейін. Мұнда ежелгі икондардың әдемі жинағы бар. Мұражайда тұрақты түрде қазіргі украин суретшілерінің жұмыстарының көрмелері өткізіліп тұрады. '''Украина Қарулы Күштерінің Орталық мұражайы''' — Украинадағы ең маңызды әскери мұражай. Мұражай 1996 жылы құрылған. Мұнда 1991 жылдан бері Украина армиясы мен флотын құрудың бүкіл тарихы сипатталған. '''Киев бекінісі''' — ХІХ ғасырда салынған қорғаныс ғимараты. Кейбір үй-жайларды Украина Қорғаныс министрлігі әлі күнге дейін әскери қоймалар ретінде пайдалануда. Патша заманында мұнда казарма, қарауыл, азық-түлік қоймалары болған, бұл ғимарат 1927 жылы мұражайға айналды. Бекіністің өзі Киевтің орталық және сәнді аудандарының бірі – Печерскде орналасқан. '''Ұлы Отан соғысы мұражайы''' — 1981 жылы ашылды. Мұнда Ұлы Отан соғысы кезіндегі әскери киімдер, майдан хаттары, мұрағаттық фотосуреттер, әскери карталар және басқа да қызықты жәдігерлер жинақталған. '''Украинаның тарихи қазыналар мұражайы''' — 1969 жылы 4 қаңтарда ашылды. Киев-Печерск лаврасының аумағында орналасқан. Онда Украинадағы алтын зергерлік бұйымдардың ең үлкен топтамаларының бірі бар. Алтын бұйымдармен қатар асыл тастардан жасалған бұйымдар да бар. '''Леся Украинка мұражайы''' — өткен ғасырдың 60-жылдарында құрылған. 1991 жылы оның мемориалдық пәтері ашылды. Мұнда ақынға тиесілі заттар, картиналар, сирек кітаптар жинақталған. Бөлек бөлмеде ақынның бүкіл өмірінен сыр шертетін жәдігерлер орналасқан. '''Николай Лысенконың үйі''' - ұлы украин композиторы өмір сүріп, қызмет еткен жер. Мұнда композитордың көзі тірісінде болған үй ортасы сақталған. '''Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы''' — Киев қаласының оңтүстік шетінде Пирогово ауданында орналасқан. Бұл 1969 жылы құрылған ашық аспан астындағы мұражай. Мұнда XVI—XX ғасырлардағы халық сәулет өнерінің 275 ғимараты – ауыл үйлері, сарайлар, шіркеулер жинақталған, мұнда украин шаруаларының 70 мыңнан астам тұрмыстық заттары сақталған, мұражай экспозициясы көптеген мұрағаттық фотосуреттермен толықтырылған. '''Украин сәндік өнерінің мемлекеттік мұражайы''' — Киев-Печерск лаврасында орналасқан. Экспонаттар 1899 жылы жинала бастады. Мұнда украиндық ұлттық кілемдер, маталар, украин кестелері, керамика және иконалар қойылған. '''«Чернобыль» ұлттық мұражайы''' — 1992 жылы ашылды. Мұнда 7000 экспонат – құпиядан шығарылған кеңестік құжаттар, Чернобыль атом электр станциясының апатқа дейінгі және одан кейінгі карталары мен фотосуреттері бар. '''Украина тарихының ұлттық мұражайы''' - Украина тарихын зерттейтін ең үлкен украин мұражайы. Старокиев тауында орналасқан. Мұнда картиналар, ұлттық украиндық киімдер, көне монеталар коллекциялары, ескі кітаптар сақталған. Мұражай қорында 800 мың экспонат бар. Бұл жерде казак хаттары мен гетмандардың хаттары да сақталған. '''Кітап және баспа мұражайы''' — Киев-Печерск Лаврасында орналасқан. Мұнда 56 мың экспонат бар. Баспа машиналары, клишелер, алғашқы баспа кітаптарының көшірмелері жинақталған. '''Киев-Печерск лавры''' — Украинадағы ең қасиетті орын. Мұнда терең зынданда әулиелердің жәдігерлері жатыр, монастырь және бірнеше белсенді шіркеулер бар. Мұнда жәдігерлер ауыр аурулардан арылуға немесе қалпына келтіруді тездетуге қабілетті. '''Мемлекеттік авиация мұражайы''' — Киевтің оңтүстік-батыс шетіндегі Жуляны әуежайының жанында орналасқан. Мұнда 70-ке жуық ұшақ пен тікұшақ бар. Мұнда жолаушылар және әскери ұшақтар жинақталған. '''Украинаның ұлттық медицина мұражайы''' — мұнда ежелгі дәуірден қазіргі заманға дейінгі украин медицинасының даму тарихы ұсынылған. Әйгілі украин дәрігерлерінің портреттері бар галерея бар.<ref>{{cite web|url=https://goldengorod.ru/kiev/#more-3331|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Білімі == ІХ ғасырдан бастап Киев Шығыс Еуропаның интеллектуалды дамуының орталығы болды. XVII ғасырдың аяғынан бастап Киев-Могилян академиясы көптеген танымал ғалымдарды даярлап шығарды. Алайда бірінші еуропалық үлгідегі заманауи университет Николай І патшаның жарлығымен Әулие Владимир атындағы Киев Императорлық университеті ретінде құрылды. [[Сурет:Universität Kiew.jpg|thumb|200px|Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық университеті.]] [[Сурет:KPI-1st building-left.jpg|thumb|200px|Украина Ұлттық техникалық университеті «КПИ»]] [[Сурет:NaUKMA plats.JPG|thumb|200px|«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті]] Бүгінде Киев – Украинадағы ірі ғылым мен білім орталықтарының бірі. Киевте халықаралық дәрежедегі университеттерді қосып алғанда, көптеген жоғары және орта білім мекемелері, соның ішінде Украинаның үш ең беделді университетттері: Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық Университеті, Украинаның «КПИ» Ұлттық техникалық Университеті және «Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті орналасқан <ref>[http://korrespondent.net/ukraine/events/844116 Корреспондент опубликовал рейтинг лучших украинских вузов " Последние события в Украине — Корреспондент]</ref>. Киевте Киевте 350 мектеп, 100-ден астам гимназиялар мен лицейлер, 70-тер шамасында Жоғары оқу орындары<ref>[http://www.mon.gov.ua/nz/28/ Список высших и средних специальных учебных заведений Киева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061014211033/http://www.mon.gov.ua/nz/28/ |date=2006-10-14 }}</ref> бар, олар: *«КПИ» Ұлттық техникалық Университеті, *Киев ұлттық экономикалық университеті, *Ұлттық көлік университеті, *Ұлттық әуе университеті, *Киев құрылыс және сәулет өнері ұлттық университеті (КИСИ), *М.П.Драгоманов атындағы Ұлттық педагоикалық университеті, *Ақпараттық-Коммуникациялық Технологиялар мемлекеттік университеті, *«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті, *Киев консерваториясы, *Жарнама институты, *Киев Ұлттық лингвистика университеті (ИНЯЗ), *Украина ғылыми Ұлттық университеті (НАНУ), *Украина биоресурстары мен табиғатты пайдалану Ұлттық университеті, *Киев ішкі істер Ұлттық университеті, *Киев көркем академиясы, *О.О.Богомолец атындағы Ұлттық медициналық университет, *Халықаралық Соломонов университеті, *Украина дене тәрбиесі және спорт Ұлттық Университеті (ИНФИЗ), *И.К.Карпенко-Каро атындағы театр, кино және теледидар Киев Ұлттық университеті, *Мәдениет және өнер Киевтік Ұлттық университеті, *Киевтік Ұлттық технология және дизайн университеті, *Киев Ұлттық тағам технологиясы университеті, *Киевтік нарық қатынасы университеті, *Киевтік Ұлттық сауда-экономикалық университет. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Киев]] [[Санат:Украинаның миллионер қалалары]] [[Санат:Украина қалалары]] myczw1comktht5x1d37rnx84wjw580w 3597795 3597786 2026-05-01T14:09:01Z Baobaba1984 179717 /* Орыс - Украина */ 3597795 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Киев |шынайы атауы = {{lang-uk|Київ}} |сурет = {{Photomontage | photo1a = Kiev Cabinet of Ministers.jpg | photo2a = P1130119-1.JPG{{!}} | photo2b = Ku02.JPG{{!}} | photo3a = Будинок із химерами, в якому жив архітектор Городецький.jpg{{!}} | photo3b = Дзвіниця собору Святої Софії в Києві, Україна.jpg | photo4a = 17-07-02-Maidan Nezalezhnosti RR74377-PANORAMA.jpg{{!}} | photo4b = | photo5a = | photo5b = | color = white | color_border = white | position = center | spacing = 2 | size = 393 | foot_montage = }} |жағдайы = Астана |ел = Украина |елтаңба = COA of Kyiv Kurovskyi.svg |ту = Flag of Kyiv Kurovskyi.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 27|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 30|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(2661299)_region:UA |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 10 аудан |басшының түрi = Мэр |басшысы = [[Виталий Владимирович Кличко|Виталий Кличко]] |құрылған уақыты = [[V ғасыр|V]]<ref name="eob">[https://www.britannica.com/place/Kiev Kiev] at [[Encyclopedia of Britannica]]</ref><ref>Tolochko, P., Ivakin, G., Vermenych, Ya. ''[http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Kyiv_mst Kiev]''. Encyclopedia of History of Ukraine.</ref>—[[X ғасыр]]<ref name="Толочко">''Толочко П. П.'' Новые археологические исследования Киева (1963—1978) // Новое в археологии Киева. — Киев, 1981.</ref><ref>[http://www.iananu.kiev.ua/archaeology/2003-1/zukerman.htm К. Цукерман. Два этапа формирования древнерусского государства]</ref><ref>{{кітап|авторы= А. В. Комар|бөлімі= Киев и Правобережное Поднепровье|тақырыбы= Русь в IX–XI веках: археологическая панорама / Rus' in 9th - 10th centuries: archaeological panorama|сілтеме= http://www.academia.edu/5028113|жауапты= Н. А. Макаров|орны= Москва; Вологда|баспасы= Древности Севера|жыл= 2012|беттері= 496|isbn= 978-5-93061-068-0}}</ref> |алғашқы дерек = V ғасырдың басы — VI ғасырдың басы |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 826,35<ref name="Ауданның үлкею">[https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya Межі Києва можуть змінитися] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191216051856/https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya |date=2019-12-16 }}</ref> немесе 847,66<ref name="гк">{{cite web |url = http://atu.gki.com.ua/atu/26 |title = Геодезия, картография және кадастрлар жайында Украина мемлекеттік қызметі |lang = uk |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150918152231/http://atu.gki.com.ua/atu/26 |archivedate = 2015-09-18 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Ең биік жері |орталығының биiктігі = 100—200 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2 967 360<ref name="1 қаңтар 2020 халық">[http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2019/ds/kn/kn_u/kn1219_u.html Чисельність населення (за оцінкою) на 1 січня 2020 року та середня чисельність у 2019 році]</ref> немесе<br> 3 703 100 |санақ жылы = 2019 |тығыздығы = 4481 |шоғырлануы = Киев агломерациясы — 4 071 000 |ұлттық құрамы = (2001 ж. санақ бойынша)<br> [[украиндар]] — 82,2 %,<br>[[орыстар]] — 13,1 %,<br>[[еврейлер]] — 0,7 %,<br>[[беларустар]] — 0,6 %,<br>[[поляктар]] — 0,3 % |конфессионалдық құрамы = православтар, католиктер, протестанттар, мұсылмандар, иудейлер |этнохороним = киевтік, киевтіктер |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +380 44 |пошта индексі = |пошта индекстері = 01000 — 06999 |автомобиль коды = AA, КА / 11, 28 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kiev |сайты = http://kmv.gov.ua/ |сайт тілі = uk | add1n = Марапаттары | add1 = {{Алтын Жұлдыз медалі|тип=қала|1965 жыл}} {{Ленин ордені|түрі=қала|1965 жыл}} {{Халықтар Достығы ордені|түрі=қала|1982 жыл}} }} '''Киев''' ({{lang-uk|Київ}} {{IPA|[ˈkɪjiu̯]}}) — [[Украина]]ның [[елорда|астанасы]] және ең ірі қаласы, батыр-қала. [[Днепр]] өзенінің бойында орналасқан. [[Киев агломерациясы]]ның орталығы болып табылады. Киев – Украинаның жеке әкімдік-аймақтық бірлігі, елдің мәдени-басқару орталығы, сол сияқты [[Киев облысы]]ның әкімшілік орталығы. Украинаның орталық бөлігінің солтүстігіне қарай орналасқан. Тұрғындары жыл сайын орта есеппен алғанда 20 мың адамға тұрақты түрде өсіп келеді.<ref>[http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 Населення Київа на 1.01.20ХХ років] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004213334/http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 |date=2013-10-04 }}</ref> Киев – халқының есебі бойынша европадағы [[Мәскеу]], [[Лондон]], [[Санкт-Петербург]], [[Берлин]] және [[Мадрид]]тен кейін алтыншы орынды иемденген. Киев [[поляндық]]тар, [[Киев Русі]]нің, және [[Киев князьдігі]]нің астанасы болған. [[1917 жыл]]ғы қарашаның 7 мен [[1918 жыл]]дың 29 сәуірі аралығында және [[1918 жыл]]дың 14 желтоқсаны мен [[1919 жыл]]дың 5 ақпаны аралығында - [[Украина Халық Республикасы]]ның астанасы, [[1918 жыл]]дың [[29 сәуір]]і мен [[14 желтоқсан]]ы аралығында – [[Украина Державасы]]ның (Ірі мемлекетінің) астанасы, [[1919 жыл]]дың [[7 қыркүйек|7 қыркүйегі]] мен [[29 желтоқсан]]ы аралығында - [[ОРҚК Киев әскери облысы]]ның орталығы, [[1934 жыл]]дың маусымынан [[1991 жыл]]дың [[24 тамыз]]ына дейінгі уақыт аралығында [[УССР]], [[1991 жыл]]дан бері – [[Украина]] астанасы. Киев – елдің алдаңғы қатарлы саяси, әлеуметтік-экономикалық, көліктік және ғылыми орталығы. Киевте үкіметтің жалпымемлекеттік органы және жергілікті өзін-өзі басқару органдары, шет мемлекеттер елшілігі, жалпымемлекеттік коммерциялық ұйымдардың және қоғамдық бірлестіктердің, сол сияқты шетел серіктестерінің Украинада жұмыс істейтін өкілдігінің көпшілігінің штаб-пәтерлері бар. Қаланың өзінің елтаңбасы мен туы бар. ІХ ғасырдан ХІІ ғасыр аралығында Киев Русінің орталығы ретіндегі тарихи өзіндік мәнінің күшімен де қаланы қазіргі уақытта да «Орыс қалаларының анасы» деп атайды. == Физико-географиялық сипаттамасы == Киев Украинаның солтүстік бөлігінде, орманды дала аймағы мен аралас орман аймағының шекарасында, [[Днепр]]дің орта ағысында (Десна сағасынан төмен), оның екі жағалауында орналасқан.<br /> Киев рельефі жазық пішінге ие: сол жағалауда – Днепр ойпаты, оң жағалауда солтүстік бөлігінде – Полесье ойпаты, оңтүстік бөлігінде – Днепр тауы. Днепрдің жоғары оң жағалауы Днепр тауының сілемдерін алып жатыр. Бұл биіктік Киев үстірті деп аталады. Жер бедері кейде көтеріліп, жекелеген биіктіктер тізбегін құраса, кейде Днепр аңғарының деңгейіне дейін төмендейді. Днепрден жоғары ең биік нүктелер (106 метр) қаланың шығыс бөлігінде, Печерск ауданында орналасқан. Бұл жерден жер бедері бірте-бірте батысқа қарай, Либид өзенінің кең аңғарларына және Крещатик және Скоморох өзектеріне түседі. Содан кейін қайтадан Бату тауына көтеріледі. Рельефтің ең төменгі нүктелері Подолда орналасқан (өзен деңгейінен небәрі 4-8 м биіктікте). Днепр және оның салалары (Десна, Припять, Березина, Почайна, Глубочица, Киянка, Либед) Орта Днепр аймағы халқының экономикалық және саяси өмірінде ұзақ уақыт бойы үлкен рөл атқарды.<ref>{{cite web|url=https://tvoyaukraina.wordpress.com/%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2/|title=Киев географиясы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Климат === Киевтің климаты қалыпты континенттік болып саналады, жазы жылы, қысы өте жұмсақ. Климаттың өзгеруіне байланысты ол теңіз климатына көбірек ұқсайды. Ең жоғары температура шілдеде, ең суық қаңтарда, орташа жылдық көрсеткіш +8,4°С. Қыста суық ауа аңғарларға түсіп, өзендердегі температураны төмендетеді. Киевте ылғалдылық айтарлықтай жоғары (жылдық көрсеткіш 75% құрайды). Қыс 90-нан 120 күнге дейін созылады (қарашаның ортасы – наурыздың аяғы). Бірақ мұнда да климаттың өзгеру тенденциясы байқалады: қаңтарға дейін айтарлықтай жылы болуы мүмкін, ал суық ауа райы наурыздың басына дейін созылуы мүмкін. Көктем – ең қысқа кезең, ол орта есеппен наурыздың ортасында басталып, мамырда аяқталады. Бұл кезеңде аяздар болуы мүмкін, олар әдетте айдың басында аяқталады - кейде олар ұзаққа созылуы мүмкін. Жаз көбінесе мамырдың ортасында/соңында басталып, қыркүйектің ортасында аяқталады. Климаттың өзгеруіне байланысты жаз біртіндеп сәуірге қарай ауысады. Орташа алғанда, жазда температура +18 градустан төмен түспейді, көлеңкеде максималды көтерілу +40 дейін мүмкін. Жазда ылғалдылық жеткілікті (65% дейін). Күз мезгілі ауа температурасының 10 °С-тан төмен түсетін кезеңі болып саналады. Қыркүйектің аяғынан қазанның ортасына дейін ауа-райы айтарлықтай жылы және құрғақ, ал айдың екінші жартысы мен қараша-желтоқсанға қарай ылғалды, жаңбырлы, бұлтты және суық.<ref>{{cite web|url=https://tut1.ru/goroda-ukrainy/55-kiev-stolica-ukrainy.html|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Атауы == === Атаудың шығу тарихы === Ескіден қалған бір сөздерде қаланың атауы [[Кия]] деген есімнен шығады дейді - аңызда айтылғандай, Киев негізін қалаған ағайынды үш жігіттің ең үлкені. Бұл аңыз бізге дейін [[ХІІ ғасыр]]дың [[«Повесть временных лет»]] шежіресімен жеткен болатын. <blockquote> ''«Была три братья,— сообщает летописец,— единому имя Кий, а другому Щек, а третьему Хорив и сестра их Лыбедь. Седяше Кий на горе, идеже ныне оувоз Бо́ричев, а Щек седяше на горе, идеже ныне зовётся Щекови́ца, а Хорив на третьей горе, от него же прозвася Хореви́ца, и створиша град, во имя брата своего старейшего и нарекоша имя ему Киев. И бяше около града лес и бор велик, и бяху ловяща зверь, бяху мужи мудры и смыслени, и нарицахуся Поляне, от них же суть Поляне в Киеве и до сего дня». Қаланың шығу тарихы турасында және тағы бір болжам бар. Днепр өзенінің өткелінде қызмет еткен жұмыскерлер (кияндықтар) оның алғашқы тұрғындары есімімен аталған. Өткел өзеннің түбіне қағып енгізген тіреулерге төселген ағаш төсеулер түрінде көрінді. «Повести временных лет» жылнамасында: «Ини же несведуще, реша, яко Кий есть перевозник. У Киева бо бяше перевоз тъгда с оноя страны Днепра — темь глаголаху: „на перевоз на Киев“»'' </blockquote> дейді… Шежіреші... мұны былай негіздейді: <blockquote> ''«Аще бы Кий перевозьник был, то не бы ходил Цесарюграду. Но се Кий княжаше в роде своём и приходившю ему к цесарю, которого не свемы, но тъкмо о сем вемы, якоже сказають, яко велику честь приял есть от цесаря, при котором ходив цесари. Идущю же ему вспять (вторично — В. Я.), приде к Дунаеви и взлюби место и сруби градък мал и хотяше сести с родъм своим и не даша ему ту близь живущии. Еже и доныне наречють дунайти „городище Киевець“. Киеви же пришедшю в свой град Киев, ту живот свой сконьча».'' </blockquote> Қала атауының шығу тарихы тұрғысындағы тағы бір қызықты нұсқасы [[Гельмольд]]ің [[«Славянская хроника»]] жазбасы береді.<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus/Gelmold/framegel1.htm ГЕЛЬМОЛЬД, СЛАВЯНСКАЯ ХРОНИКА]</ref>: <blockquote> ''«Да́ны называют Русь также Острогардом по той причине, что, будучи расположена на востоке, она изобилует всеми благами. Ее называют также Хунигардом, потому что на этих местах сначала жили гунны… …Главный город ее Хуэ»'' </blockquote> Украиналық этнограф М.В. Закревский Клавдий Птолемей айтқан «Азагариум» қазіргі Киевтің орнында орналасқан деп мәлімдеді. Ю. А. Кулаковский Птолемейлік «Метропольді» Киевпен, М. Ю. Брайчевский - «Сармен» байланыстырды. === Атауларды өзге тілге трансляциялау негіздері. === Славян тілдерінде бұл қаланың атауында кейбір жайттарда [[Кий (князь)|Кий]] есімінен сын есімнің туындауы негізінің шығуына орай, екінші жариясы едәуір түленділіп айтылады. Мысалы, қала орыс тілінде Киев деп аталады, Поляк тілінде ''Kijów'' ({{IPA|[ˈcijuf]}}), сербтер мен хорваттар тілінде — ''Kijev''т.с.с. Киев ұзақ уақыттар бойына Ресей империясының және КСРО-ның құрамында болғандықтан, қала атауы славян тілінен емес, орыс тілі: ағылшын Kiev, немісше Kiew, т.с.с. арқылы таралды. Украин үкіметі Украина тәуелсіздігін алғаннан кейін ресми құжаттарда украиндық атауы негізін орыс тілінен емес, ағылшын тілінен алатын болды.<ref>[http://ukrlit.org/transliteratsiia/ РІШЕННЯ УКРАЇНСЬКОЇ КОМІСІЇ З ПИТАНЬ ПРАВНИЧОЇ ТЕРМІНОЛОГІЇ N9 Протокол N2 від 19 квітня 1996 р.]</ref> Бұл сонымен қатар, Киевтің ағылшын нұсқасына негізделіп, нәтижесінже Kyiv сөзі пайда болды, алайда ағылшын тілдес азаматтар үшін <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/talking_point/4946456.stm Q&A: Chernobyl 20 years on] [[BBC News]] 2006/04/26</ref> үйреншікті болмағандықтан да олардың қолданысында Kiev <ref>[http://www.kiev-life.com/kyiv/kiev-or-kyiv Kiev or Kyiv] Kiev-Life.com</ref> сөзінен гөрі сирек айтылады. 2018 жылдың 2 қазанында Украина Сыртқы істер министрлігі «StratCom Ukraine» стратегиялық коммуникациялар орталығымен бірлесіп, «#CorrectUA» онлайн науқанын бастады, оның аясында шетелдік БАҚ-қа Киев қаласының (#KyivNotKiev) емлесін түзетуді сұрайды.<ref>{{Cite web|url=https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev|title=#CorrectUA – МЗС України звертається до світу – вживай #KyivNotKiev|website=Міністерство закордонних справ України|language=uk|accessdate=2018-10-02|archive-date=2020-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200907211839/https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev}}</ref> сонымен бірге, тиісті ойконимі бар жеке мақалалар, атап айтқанда Киев Русі туралы, өзгеріссіз қалады. Киев қаласы үшін емле түзетулері туралы алғашқы хабарламалар пайда болды: олар мәтіндерінде Киев BBC орнына Киев деп жазады<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ Клімкін похвалився результатами кампанії МЗС: BBC пише Kyiv, не Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190215050914/https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ |date=15 лютого 2019 }} // Європейська правда, 6 жовтня 2018.</ref><ref>[https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 Kyiv not Kiev: ВВС змінює написання столиці України] {{Webarchive|url=https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 |date=14 жовтня 2019 }} // BBC, 14 жовтня 2019. {{ArchivedURL|https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939|14 жовтня 2019}} (таке правило написання столиці України в текстах, на картах та у графіках починає діяти на ВВС з 14 жовтня 2019 року)</ref> және The Guardian.<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092786/ Видання The Guardian писатиме у своїх текстах Kyiv замість Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213201917/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092786/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019.</ref> Лондон Лутон әуежайы,<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092772/ Лондонський аеропорт Лутон змінив назву Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213195854/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092772/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019.</ref> Будапешт және Таллин әуежайлары<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/14/7092846/ Аеропорти Будапешта і Таллінна виправили назву Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190214220004/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/14/7092846/ |date=14 лютого 2019 }} // Європейська правда, 14 лютого 2019</ref> және Бельгия<ref>[https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/20/7212891/ Аеропорти Бельгії виправили Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190420073550/https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/20/7212891/ |date=20 квітня 2019 }} // Українська правда, 20 квітня 2019</ref> өз атауларын Киевтен Киевке өзгертті. Сонымен қатар, украиналық UIA әуе компаниясы бастапқыда Киев атауын Киевке өзгертуден бас тартты, себебі Киев Халықаралық әуе көлігі қауымдастығының IATA ресми транслитерациясы болып табылады.<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092778/ МАУ відмовилась змінити Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213202512/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092778/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019</ref> Бірақ 2019 жылдан бастап IATA Киев деп жазуға көшті. 2020 жылдың 16 қыркүйегінде ағылшынша Уикипедия Киев туралы мақаланың атауын "Kiev"-ден "Kyiv"-ге өзгертті,<ref>[[https://blog.wikimedia.org.ua/2020/09/18/kyiv-not-kiev/ Kyiv, а не Kiev: у Вікіпедії змінено написання столиці України]]</ref> сонымен бірге, тиісті ойконимі бар жеке мақалалар, атап айтқанда Киев Русі туралы, өзгеріссіз қалады. Ежелгі орыс ескерткіштерінде қала атауы Кивки деп жазылған, мұнда y прото-славян тіліндегі *y дыбысын, ал ј — иоттық [e] («ё») дыбысын білдірген. Мұндай емле шежірелерде ұзақ уақыт сақталған. Кейінірек, екінші палатализация заңы тоқтатылғаннан және [ɨ] дыбысы [i] дыбысымен біріктірілгеннен кейін алдыңғы-ортаңғы қатардағы [ɪ] жаңа дауысты дыбысына Киевки, Киевки емлелері пайда болды, ал «жаңа яты» — және «Kyyѣvy», «Kyѣvy», «Kyѣvy» қалыптасқаннан кейін. 19 ғасырда украин емлесінің жетілдірілуімен, и әрпі [ɪ] әрпіне, ал [ji] әрпі иоттық «жаңа яты» — ї әрпінен бекітілгенде, емле қазіргі заманғы түрін — Киевті алды. == Тарихы == {{main|Киев тарихы}} [[Сурет:Kiev downtown.jpg|thumb|right|Киев 19 ғ. аяғында]] Археологиялық қазбалардың көрсетуі бойынша [[Киев облысы]]ның аймағындағы тұрғындар 15 000—20 000 жыл бұрын болған екен. [[Неолит]] және [[энеолит]] ([[мыс дәуірі]]) кезеңдері [[трипольдық мәдениет]]ін көрсетеді, ескерткіштер мен мезгілдерін зерттеушілер үш кезеңге бөледі: ерте(4500—3500), орта (3500—2750) және кешірек (2750—2000 б.з.д. жж.). Оңтүстік-батыс аймақтардағы қола дәуірінің кезеңіне [[белогрудтық мәдениет]] тиесілі екен. Б.з.д. І мың жылдық - б.з. І мың жылдығының алғашқы кезеңінде [[Зарубинец мәдениеті]] солтүстік-батыс Киевтіктерге тән болды. Заманауи Киев және Киев облысының аймағындағы [[темір ғасыры]], сол сияқты, «киев мәдениеті» деп аталған және II—III ғғ., IV—V ғғ. тұсында дунайдың төменгі бөлігіндегі ормандар мен даладан [[Днепр]]дің сол жағалауына және шығыстағы Черниговтік [[черняхов археологиялық мәдениеті]]н көрсетеді. Киев аса ірі әкімшілік орталық ретінде антикалық географтардың айтуы бойынша Шығыс Еурпада (К.Птолемей және басқалары) б.з. ІІ ғасырдн бері ғұндар қожалығы кезеңінде өз қызметін бастап кеткен болатын. Әрі қарай ол бұлғар,печенег, хазарлар, қыпшақтар «сахаралық» империясы аясында динамикалық түрде дамыды. Әр түрлі зерттеулерде оның тұрғындарының арасында торктер (Ақ шіркеу - Торческ) колбягтар, бұлғарлар, печенегтер, далалықтар және басқалар бар екенін айтады. === Орыс - Украина === [[VIII]]—[[IX]] ғасырлар тоғысында Киев оңтүстік Шығыс славян тайпаларының тайпааралық одағы Рус жерінің басты қаласына айналды, ал [[882]] жылдан бастап, [[Варягтар]] жаулап алғаннан кейін, «[[Рус қалаларының анасы]] — Рус мемлекетінің астанасы болды.<ref>{{Толочко П. П., Івакін Г. Ю., Верменич Я. В. Київ // Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наукова думка, 2007. — Т. 4 : Ка — Ком. — С. 201—218. — ISBN 978-966-00-0692-8.}}</ref>. === Литва Ұлы Герцогтігі, Русь, Жемантия === === Гетманат === === Ресей империясы === === 17 ғасыр ==== ==== 18 ғасыр ==== ==== 19 ғасыр ==== ==== 20 ғасыр ==== === Украина революциясы === === Кеңес оккупациясы === === Тәуелсіз Украина === ==== Украинаға толық көлемді Ресей басып кіруі (2022 жылдан бастап) ==== == Халқы == 2025 жылғы 1 ақпандағы жағдай бойынша Киев халқының саны 2 888 470 адамды құрайды, оның ішінде: *6 жасқа дейінгі балалар - 288 486 адам, *7 жастан 17 жасқа дейінгі жасөспірімдер (мектеп оқушылары) - 341 201 адам, *18 жастан 29 жасқа дейінгі жастар - 56, 200 адам 2 403 адам, *60 және одан жоғары жастағы қарттар – 629 686 адам, *80 жастан асқан ұзақ өмір сүрген тұрғындары – 40 439 адам.<ref>{{cite web|url=https://bdex.ru/naselenie/ukraine/kyiv/?ysclid=m7j97bewsi985062858|title=Киев халқы (Украина)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> {| class="wikitable" |+ Киев қаласындағы халық саны 2011 жылдан 2022 жылға дейін<ref>{{cite web|url=https://index.minfin.com.ua/reference/people/kiev/|title=Киев қаласындағы халық саны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-12|lang=}}</ref> |- ! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !!2020 !! 2021 !! 2022 |- | 2 799,2|| 2 814,3 || 2 845,0 || 2 868,7 || 2 888,0 || 2 906,6 || 2 925,8 || 2 934,5|| 2 950,8|| 2 967,4 || 2 962,2 ||2 962,2 |} [[Сурет:Panorama of Podil.jpg|нобай|орта|1200px|Киевтің орталық аудандарының бірінің панорамасы]] == Өнеркәсібі == Киев Украинаның ірі [[өнеркәсіп]] орталығы болып табылады. Қалада [[халық шаруашылығы]]ның көптеген салалары бар. Олар: жеңіл және тағам өнеркәсібі, полиграфия, машинажасау, металлургия, авиақұрылыс. [[Сурет:Obolon-2008.jpg|нобай|оңға|200px|"Оболонь" сыра зауыты]] [[Сурет:Завод Я. Гретера та О. Криваненка.JPG|нобай|оңға|200px|"Большевик" зауыты]] [[Сурет:11 big.jpg|нобай|оңға|200px|«Арсенал» зауыты]] [[Сурет:First Ukrainian serial production An-148.jpg|нобай|оңға|200px|Антонов атындағы ӘҒТК]] [[Сурет:Plant 410 Civil Aviation.jpg|нобай|оңға|200px|410 азаматтық авиация зауыты]] Негізгі өнеркәсіп орындары: * "Оболонь" сыра зауыты * Киев кеме жөндеу-құрылысы зауыты * Киев зергерлік зауыты * Киев дәрумендік зауыты * «Дарница» фармацевтикалық өнеркәсібі * Антонов атындағы ӘҒТК * Киев механикалық зауыты * Киев «Столичный» шампан сырасы зауыты * Киев автоматика зауыты * Киев "Большевик" зауыты * Киев «Ленинская кузня» зауыты * «Киевхимволокно» ААҚ * «АТЭК» (бұрынғы «Красный экскаватор») зауыты * Киев арнайы механика зауыты * «Росток» ЖАҚ * Киев құрылыс материалдары зауыты * ГП «Буревестник» * ООО ПТК «Агромат» * «Отис» (Киевтік лифт зауыты) ЖАҚ * 410 азаматтық авиация зауыты * Киев қазыналық механикалық зауыты * Киев жөндеу-механикалық зауыты * Киев мотоцикл зауыты * Киев «АВИАНТ» авиациялық зауыты === Экономикалық көрсеткіштер === {| class="sortable wikitable" |- ! N ! көрсеткіштер ! бірліктер ! [[2006 жыл|2006]] жылғы мәні |- | 1 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 4398,3 |- | 2 | Уд. вес в общеукраинском | % | 11,5 |- | 3 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 17573,0 |- | 4 | Уд. вес в общеукраинском | % | 39,0 |- | 5 | [[Сальдо]] [[экспорт]]-[[импорт]] | млн [[доллар США|$]] | −13174,7 |- | 6 | Капитальные инвестиции | млн [[гривна|₴]] | 29946,5 |- | 7 | Орташа айлық | [[гривна|₴]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 3250 |- | 8 | Орташа айлық | [[доллар США|$]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 406 |} Украина статистикасы мәліметтері бойынша алынды.<ref>[http://www.ukrstat.gov.ua/ Державний комітет статистики України<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> == Транспорты == Киев қаласы - ірі транспорттық торап (темір және тас жолдар,кемежай, әуежайлар). 1960 жылдан бері метрополитен жұмыс істейді. Автобус, троллейбус, трамвай жүйесі дамыған, фуникулер (тауға көтеретін жол) жұмыс істейді. === Әуе жолы === Киевте үш әуежай қызмет етеді: халықаралық [[Борисполь (аэропорт)|аэропорт Борисполь]] ( Киев шетіне қарай, Киевской облысы Борисполь қаласында), [[Жуляны (әуежай)|Киев ( Жуляны ескі атауы]] және жүк тасу [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]].[[Сурет:Kiev airport international terminal.jpg|нобай|оңға|200px|Киев әуежайы (Жулияны)]] * [[Борисполь (аэропорт)|Борисполь әуежайы]] * [[Международный аэропорт «Киев»|Жуляны әуежайы]] * [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]] (Антонов әуежайы) Сол сияқты, қаланың шетінде Святоши әуежайы орналасқан (Авиант әуежайы бәрінен бұрын "Авиант" Киев әуезауытына қызмет көрсетуге қолданылады). Сонымен бірге қаланың маңында Васильков, Узин, Белая Церковь қалаларында әскери әуежайлар орналасқан. Бірнеше рет Васильков пен Белая Церковь әуежайларын жолаушылар әуежайы ретінде жоспары талқыға салынды. Қаланың қатарында кішігірім мынадай әуежайлар орын алған: Чайка (бұрынғы ДОСААФ, парашюттік база, спорттық авиация), Бузовтық (планерлік база), Долина (спорттық авиация), Бышев, Бородянка (парашюттік база), Киев-Южный (Гребинки, сельхоз, авиация, тікұшақтар) және басқалары. === Теміржол === [[Сурет:Станция Киев-Пассажирский.jpg|нобай|оңға|200px|Киев-Пассажирский. Жалпы көрінісі]] Теміржол вокзалдары: * [[Киев-Пассажирский]] * Южный вокзал * Пригородный вокзал * Дарницкий пригородный * [[Караваевы Дачи (платформа)|Караваевы Дачи (пригородный)]] * [[Дарница (железнодорожная станция)|Дарницкий железнодорожный вокзал]] * [[Киев-Московский]] === Өзен жолы === 1823 жылы Киевте бірінші пароход пайда болды, ал 1858 жылы «Днепр және оның салалары бойынша кеме қатынасы қоғамы» құрылды. Келесі жылы Днепрде 17 пароход, ал 25 жылдан кейін олардың саны 74 болды. [[Сурет:Київський річковий вокзал.jpg|нобай|оңға|200px|Өзен вокзалы]] 1961 жылы өзен вокзалы ашылды, оның сыртқы түрі кемеге ұқсайды. Вокзал сыйымдылығы бір мезетте 550 адамды құрады. Кеңестік кезеңде өзен порты флоты жылына 4 миллионға дейін жолаушы тасымалдады. Черкассы, Запорожье және Днепропетровскіге қалаларына ракеталар мен метеорлар қатынады. 1975 жылдан бастап Днепр су электр станцияларының каскады салынғаннан кейін Киев порты транзиттік портқа айналды. Үлкен сыйымдылықтағы кемелерден жүк Днепр мен Деснаның таяз бөлігіне қызмет көрсететін флотқа берілді. Бүгінгі таңда Днепр көлік артериясы ретінде жарты ғасыр бұрынғыдай көлік артериясы емес. Жыл бойы тасымалмен айналысатын басқа компаниялар үшін өзен көлігі ыңғайсыз болды. Дегенмен, 2014 жылдан бері портқа 40 миллион гривеннен астам инвестиция салынды: кедендік кешен салынды, шеберханалар мен қоймалар қайта қалпына келтірілді, теміржол желісі қалпына келтірілді. Олар жүк тиеу алаңы мен кеңселері бар логистикалық кешен, цемент базасы терминалын салып, жүктерді өңдеуді ғана емес, контейнерлік тасымалдауды да дамытуды жоспарлап отыр. Өзен вокзалы қазір туристік бағытта дамып келеді.<ref>{{cite web|url=https://bigkyiv.com.ua/proshloe-i-budushhee-kievskogo-rechnogo-flota/|title=Киев өзен портының өткені мен болашағы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Метро === [[Сурет:Kiev metro route map ru.svg|thumb|200px|Киев метрополитенінің жүйелік кестесі 2011 жыл]] 1960 жылы ашылған Киев метросы Мәскеу мен Ленинградта метро ашылғаннан кейін Кеңес Одағында үшінші метро болды. Қазіргі уақытта метро Киевтегі ең жылдам көлік түрі болып табылады. Киев метросының он ауданды кесіп өтетін үш желісі бар, метро желілерінің жалпы ұзындығы шамамен 65 шақырымды құрайды, 52 станция және үш жерасты трансфер торабы бар. Киев метросының алты станциясы жер үстінде, жиырма станциясы үлкен тереңдікте, ал жиырма төрт станциясы таязырақ тереңдікте орналасқан. 2014 жылдан бастап метроның навигациялық жүйесінің дизайны әзірленді. Одан метро карталарының дизайнын, метро схемаларын, көліктердегі мониторларға арналған анимацияларды және ақпараттық баннерлерді көруге болады. 2019 жылы қолданыстағы 822 метро вагонының 500-і жолаушылар вагондарда орналасқан теледидарда көшелер ғана емес, сонымен қатар қоғамдық көлік аялдамалары, метроға кіретін және шығатын жерлер, жақын маңдағы орындар көрсетілді. Киев метросында 105,5 метр тереңдікте орналасқан және Еуропа мен бұрынғы КСРО елдеріндегі ең терең болып табылатын Лондон метрополитенінің типіне сәйкес салынған вестибюльі жоқ Арсеналная стансасы бар.<ref>{{cite web|url=https://www.tourister.ru/world/europe/ukraine/city/kiev/publications/487?ysclid=m7jakfo5lx513476508|title=Киев көлігі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Трамвай === Тарихтағы ең көне көлік түрі – трамвай, Киев қаласында алғаш рет 1892 жылы іске қосылды. 1913 жылға қарай 20-дан астам маршрут желісі болды. [[Сурет:Kyiv Express Tram 763 2019 G2.jpg|нобай|оңға|200px|Трамвай Pesa Twist]] 1978 жылы Киевте КСРО-да алғашқы жүрдек трамвай желісі іске қосылды. Жүрдек трамвай құрылысының жобасын Мария Савченконың жетекшілігімен «Киевпроект» мемлекеттік мекемесінің мамандары әзірледі. Жобаның бірінші кезеңі жүзеге асырылып, айналма жолдан Жеңіс алаңына дейінгі маршрут 9 шақырымды құрап, 12 бекеттен тұрды. Маршрут бойымен 2 және 3 вагонды жүрдек пойыздар жүрді. Желідегі орташа жылдамдық 28,7 км/сағ құрады. КСРО ыдырағаннан кейін жүрдек трамвай желісі нашар жағдайда болды: метро станциясы мен жол жөндеуді қажет етті. Қайта құру жұмыстары 2007 жылы басталды. Станциялар заманауи технологиялар арқылы қайта салынды. Бүгінгі таңда Киев трамвай бағыттарына 473 трамвай вагоны қызмет көрсетеді. Киевте жүретін трамвай түрлері: Tatra T3SUCS, Tatra T3R.P, Tatra T6A5 7 0, K-1M6 1 0, T3UA-3 "Kashtan", Богдан TR843 1, K-1M 8 6, Tatra K3R-N (KT3UA), Pesa Foklectron 73414 0 5. Қазіргі уақытта трамвай бұрынғы маңызын жоғалтты.<ref>{{cite web|url=https://my-kiev.com/city/interesnye-fakty-iz-istorii-kievskogo-tramvaya.html|title=Киев трамвайының тарихынан қызықты деректер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Троллейбус === [[Сурет:MAZ-103T trolley - Kiev.jpg|нобай|оңға|200px|Троллейбус MAZ-103T]] Киевте троллейбус қозғалысын ұйымдастыру жұмыстары 1934 жылы басталды. Алғашқы троллейбус бағыты Красноармейская көшесі (Большая Васильковская) болды. 1966 жылы 12 маусымда киевтік өнертапқыш Владимир Веклич әлемдегі алғашқы троллейбус пойызын жасады. 1983 жылға қарай Киев троллейбус паркінің жартысынан астамы Владимир Веклич жүйесін пайдаланатын 296 троллейбус пойыздарында жұмыс істеді. Бүгінгі таңда жылжымалы құрам негізінен К12, ЮМЗ, ЛАЗ Е183 және 301, МАЗ-103Т және Богдан көліктерімен ұсынылған. 2000 жылы Киевте 35 троллейбус бағыты жұмыс істеді. Троллейбус желілерінің жалпы ұзындығы 324,9 шақырымды құрайды, автопарк 640 көліктен тұрады. 2006 жылдың мамыр айынан бастап троллейбус бағыттарының саны 44-ке жетті. 2010 жылғы желтоқсанда 37 бағыт жұмыс істейді. 4 троллейбус депосы жұмыс істейді.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Автобус === [[Сурет:Laz A183 A24 Kyiv Khreshchatyk.jpg|нобай|оңға|200px|Автобус ЛАЗ-А183]] Киевте тұрақты автобус қатынасының алғашқы ашылуы 1913 жылы болды. Шын мәнінде, автобус толық ауқымды жұмысын 1925 жылы бастады. Ол кезде жалғыз бағыт бойынша 2 ғана автобус жүретін. Қазір Киевте 90-ға жуық муниципалды автобус бағыты жұмыс істейді. Автобустардың саны 700 бірліктен асады. 8 автобус базасы жұмыс істейді. Киев бағыттарының көпшілігі үлкен класты автобустармен қызмет көрсетеді, олар негізінен ЛАЗ-A183 және MAЗ-203 автобустарымен ұсынылған. Бұл автобустар қаланың барлық дерлік маршруттарында кездеседі. Үлкен класты автобустар көптеген қалалық маршруттарда да кездеседі, бірақ әдетте әртүрлі бағыттар бойынша шашыраңқы болады. Мұндай автобустардың көп шоғырлануы Троещина немесе Виноградарь сияқты халық тығыз орналасқан аудандарға қызмет көрсететін №6 автобазаның бағыттарында кездеседі. Жолаушылар ағыны аз бағыттарда шағын класты автобустар пайдаланылады. Богдан А091 және Богдан А092 шағын класты автобустар, мысалы, № 2, 47, 59, 78 маршруттары.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%81|title=Киев автобусы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Маршрутты таксилер === Шағын автобустар Киевтегі қоғамдық көліктерден кем емес танымал болып саналады. Көптеген адамдар қозғалыс жылдамдығы мен қозғалыс жиілігіне байланысты көліктің осы түріне басымдылық береді. Киевтің шетінен немесе қоғамдық көлікті пайдалану ыңғайсыз қаланың шалғай аудандарынан жету қажет болғанда, жолаушыларға қажетсіз қиындықсыз тез арада діттеген жеріне жетуге микроавтобустар көмектеседі. Сондай-ақ, автобустардан, троллейбустардан және трамвайлардан айырмашылығы, Киевтің маршруттық таксилері көп мөлшерде ұсынылған, бұл көліктің осы түрімен қала бойынша жүруді өте ыңғайлы етеді.<ref>{{cite web|url=https://tripmydream.com/ukraine/kiev/local-transport|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Фуникулёр === [[Сурет:2948279 Киевский фуникулер.jpg|нобай|оңға|200px|Киев фуникулері]] Көптеген жылдар бойы Киев тұрғындары мен Украина астанасының қонақтары фуникулерды белсенді түрде пайдаланып келеді. Ерекше және өзіндік бірегей көлік жүйесі Владимирская төбесінен тез көтерілуге ​​немесе төмен түсуге мүмкіндік береді. Киев фуникулері 1905 жылы ашылды (Одессадан кейінгі Украинадағы екінші). Жолдың ұзындығы 222 м, еңісі 18-20°. Бір бағыттағы жол жүру уақыты шамамен 3 минутты алады. Жоғарғы және төменгі стансалар арасындағы биіктік айырмашылығы 75 м. Фуникулерлық трассаның жоғарғы бөлігі темірбетонды эстакадада орналасқан. Киевтік фуникулер маятникті (ең кең тараған) жұмыс схемасын пайдаланады: екі моторсыз вагондар жоғарғы станцияда орналасқан шығырға сым арқан арқылы жалғанған. Вагондардың бірінің төмен қозғалуы екінші вагонның жоғарыға симметриялы қозғалысына әкеледі. Әрбір фуникулерлық вагонда рельсті тістеуік тәрізді ұстайтын сына тәрізді авариялық тежегіш бар. Әр вагонның сиымдылығы 100 адам, оның 30 - ы отыратын орын. Фуникулёр қалалық көлік құралы ретінде де, туристік тартымдылық ретінде де белсенді қолданылады. Тәуліктік жолаушылар ағыны 10-15 мың жолаушыны құрайды.<ref>{{cite web|url=https://kak-eto-sdelano.livejournal.com/168790.html|title=Киев фуникулері қалай жұмыс істейді?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Мәдениеті == === Театрлары === Киевте 50-ге жуық театр ұжымдары жұмыс істейді. 2009 жылдың ресми деректері бойынша 31 театр бар. Оның ішінде: Т.Г.Шевченко атындағы Украинаның Ұлттық академиялық опера және балет театры, Киев қалалық балалар мен жасөспірімдерге арналған академиялық опера және балет театры, Иван Франко атындағы Ұлттық академиялық драма театры, Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры, «ПоэТ» театры, Подольдегі театр, Киев академиялық жастар театры, Киев ұлттық академиялық оперетта театры, Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры, Киев қалалық академиялық қуыршақ театры, сол жағалаудағы Киев мемлекеттік академиялық драма және комедия театры, Киев эстрадалық театры, «Күміс арал» театры. <gallery mode="packed"> Kiev Opera House 2012 01.JPG|Опера және балет театры Kiev Academic Puppet Theatre.jpg|Киев мемлекеттік академиялық театры Драматичний театр імені Івана Франка.JPG|Иван Франко атындағы драма театры Богдана Хмельницкого 5 дробь 15 Киев 2012 01.JPG|Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры Кукольный театр - panoramio (2).jpg|Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры </gallery> === Мұражайлары === '''Киев тарихы мұражайы''' — 1978 жылы құрылған. Мұражай қорында 250 мыңға жуық экспонат бар. Экспонаттардың көпшілігі - бұл қалада қазылған археологиялық материалдар. Киев тұрғындарының әр жылдардағы тұрмыстық заттар топтамалары назар аударуға тұрарлық. [[Сурет:National Art Museum of Ukraine 20190505.jpg|нобай|оңға|200px|Ұлттық өнер мұражайы]] [[Сурет:National History Museum of Ukraine.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның ұлттық тарихи мұражайы]] [[Сурет:Aerial view of memorial complex of museum of the history of Ukraine in World War II and monument to the Motherland.jpg|нобай|оңға|200px|Екінші дүниежүзілік соғыстағы Украина тарихының мұражайы]] [[Сурет:Kiev Pyrogiv Podillya 070628.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы]] '''Украинаның Ұлттық өнер мұражайы''' — Украинадағы ең үлкен өнер галереясы. Мұнда 40 мыңға жуық экспонат қойылған. Мұнда украиндық және шетелдік үздік суретшілердің картиналары, мүсіндер мен гравюралар жинағы бар. Экспонаттардың жасы Киев Русынан қазіргі заманға дейін. Мұнда ежелгі икондардың әдемі жинағы бар. Мұражайда тұрақты түрде қазіргі украин суретшілерінің жұмыстарының көрмелері өткізіліп тұрады. '''Украина Қарулы Күштерінің Орталық мұражайы''' — Украинадағы ең маңызды әскери мұражай. Мұражай 1996 жылы құрылған. Мұнда 1991 жылдан бері Украина армиясы мен флотын құрудың бүкіл тарихы сипатталған. '''Киев бекінісі''' — ХІХ ғасырда салынған қорғаныс ғимараты. Кейбір үй-жайларды Украина Қорғаныс министрлігі әлі күнге дейін әскери қоймалар ретінде пайдалануда. Патша заманында мұнда казарма, қарауыл, азық-түлік қоймалары болған, бұл ғимарат 1927 жылы мұражайға айналды. Бекіністің өзі Киевтің орталық және сәнді аудандарының бірі – Печерскде орналасқан. '''Ұлы Отан соғысы мұражайы''' — 1981 жылы ашылды. Мұнда Ұлы Отан соғысы кезіндегі әскери киімдер, майдан хаттары, мұрағаттық фотосуреттер, әскери карталар және басқа да қызықты жәдігерлер жинақталған. '''Украинаның тарихи қазыналар мұражайы''' — 1969 жылы 4 қаңтарда ашылды. Киев-Печерск лаврасының аумағында орналасқан. Онда Украинадағы алтын зергерлік бұйымдардың ең үлкен топтамаларының бірі бар. Алтын бұйымдармен қатар асыл тастардан жасалған бұйымдар да бар. '''Леся Украинка мұражайы''' — өткен ғасырдың 60-жылдарында құрылған. 1991 жылы оның мемориалдық пәтері ашылды. Мұнда ақынға тиесілі заттар, картиналар, сирек кітаптар жинақталған. Бөлек бөлмеде ақынның бүкіл өмірінен сыр шертетін жәдігерлер орналасқан. '''Николай Лысенконың үйі''' - ұлы украин композиторы өмір сүріп, қызмет еткен жер. Мұнда композитордың көзі тірісінде болған үй ортасы сақталған. '''Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы''' — Киев қаласының оңтүстік шетінде Пирогово ауданында орналасқан. Бұл 1969 жылы құрылған ашық аспан астындағы мұражай. Мұнда XVI—XX ғасырлардағы халық сәулет өнерінің 275 ғимараты – ауыл үйлері, сарайлар, шіркеулер жинақталған, мұнда украин шаруаларының 70 мыңнан астам тұрмыстық заттары сақталған, мұражай экспозициясы көптеген мұрағаттық фотосуреттермен толықтырылған. '''Украин сәндік өнерінің мемлекеттік мұражайы''' — Киев-Печерск лаврасында орналасқан. Экспонаттар 1899 жылы жинала бастады. Мұнда украиндық ұлттық кілемдер, маталар, украин кестелері, керамика және иконалар қойылған. '''«Чернобыль» ұлттық мұражайы''' — 1992 жылы ашылды. Мұнда 7000 экспонат – құпиядан шығарылған кеңестік құжаттар, Чернобыль атом электр станциясының апатқа дейінгі және одан кейінгі карталары мен фотосуреттері бар. '''Украина тарихының ұлттық мұражайы''' - Украина тарихын зерттейтін ең үлкен украин мұражайы. Старокиев тауында орналасқан. Мұнда картиналар, ұлттық украиндық киімдер, көне монеталар коллекциялары, ескі кітаптар сақталған. Мұражай қорында 800 мың экспонат бар. Бұл жерде казак хаттары мен гетмандардың хаттары да сақталған. '''Кітап және баспа мұражайы''' — Киев-Печерск Лаврасында орналасқан. Мұнда 56 мың экспонат бар. Баспа машиналары, клишелер, алғашқы баспа кітаптарының көшірмелері жинақталған. '''Киев-Печерск лавры''' — Украинадағы ең қасиетті орын. Мұнда терең зынданда әулиелердің жәдігерлері жатыр, монастырь және бірнеше белсенді шіркеулер бар. Мұнда жәдігерлер ауыр аурулардан арылуға немесе қалпына келтіруді тездетуге қабілетті. '''Мемлекеттік авиация мұражайы''' — Киевтің оңтүстік-батыс шетіндегі Жуляны әуежайының жанында орналасқан. Мұнда 70-ке жуық ұшақ пен тікұшақ бар. Мұнда жолаушылар және әскери ұшақтар жинақталған. '''Украинаның ұлттық медицина мұражайы''' — мұнда ежелгі дәуірден қазіргі заманға дейінгі украин медицинасының даму тарихы ұсынылған. Әйгілі украин дәрігерлерінің портреттері бар галерея бар.<ref>{{cite web|url=https://goldengorod.ru/kiev/#more-3331|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Білімі == ІХ ғасырдан бастап Киев Шығыс Еуропаның интеллектуалды дамуының орталығы болды. XVII ғасырдың аяғынан бастап Киев-Могилян академиясы көптеген танымал ғалымдарды даярлап шығарды. Алайда бірінші еуропалық үлгідегі заманауи университет Николай І патшаның жарлығымен Әулие Владимир атындағы Киев Императорлық университеті ретінде құрылды. [[Сурет:Universität Kiew.jpg|thumb|200px|Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық университеті.]] [[Сурет:KPI-1st building-left.jpg|thumb|200px|Украина Ұлттық техникалық университеті «КПИ»]] [[Сурет:NaUKMA plats.JPG|thumb|200px|«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті]] Бүгінде Киев – Украинадағы ірі ғылым мен білім орталықтарының бірі. Киевте халықаралық дәрежедегі университеттерді қосып алғанда, көптеген жоғары және орта білім мекемелері, соның ішінде Украинаның үш ең беделді университетттері: Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық Университеті, Украинаның «КПИ» Ұлттық техникалық Университеті және «Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті орналасқан <ref>[http://korrespondent.net/ukraine/events/844116 Корреспондент опубликовал рейтинг лучших украинских вузов " Последние события в Украине — Корреспондент]</ref>. Киевте Киевте 350 мектеп, 100-ден астам гимназиялар мен лицейлер, 70-тер шамасында Жоғары оқу орындары<ref>[http://www.mon.gov.ua/nz/28/ Список высших и средних специальных учебных заведений Киева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061014211033/http://www.mon.gov.ua/nz/28/ |date=2006-10-14 }}</ref> бар, олар: *«КПИ» Ұлттық техникалық Университеті, *Киев ұлттық экономикалық университеті, *Ұлттық көлік университеті, *Ұлттық әуе университеті, *Киев құрылыс және сәулет өнері ұлттық университеті (КИСИ), *М.П.Драгоманов атындағы Ұлттық педагоикалық университеті, *Ақпараттық-Коммуникациялық Технологиялар мемлекеттік университеті, *«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті, *Киев консерваториясы, *Жарнама институты, *Киев Ұлттық лингвистика университеті (ИНЯЗ), *Украина ғылыми Ұлттық университеті (НАНУ), *Украина биоресурстары мен табиғатты пайдалану Ұлттық университеті, *Киев ішкі істер Ұлттық университеті, *Киев көркем академиясы, *О.О.Богомолец атындағы Ұлттық медициналық университет, *Халықаралық Соломонов университеті, *Украина дене тәрбиесі және спорт Ұлттық Университеті (ИНФИЗ), *И.К.Карпенко-Каро атындағы театр, кино және теледидар Киев Ұлттық университеті, *Мәдениет және өнер Киевтік Ұлттық университеті, *Киевтік Ұлттық технология және дизайн университеті, *Киев Ұлттық тағам технологиясы университеті, *Киевтік нарық қатынасы университеті, *Киевтік Ұлттық сауда-экономикалық университет. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Киев]] [[Санат:Украинаның миллионер қалалары]] [[Санат:Украина қалалары]] eopn50qovcmpkej5t4cmdopuj4brp8f 3597799 3597795 2026-05-01T14:10:14Z Baobaba1984 179717 /* Орыс - Украина */ 3597799 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Киев |шынайы атауы = {{lang-uk|Київ}} |сурет = {{Photomontage | photo1a = Kiev Cabinet of Ministers.jpg | photo2a = P1130119-1.JPG{{!}} | photo2b = Ku02.JPG{{!}} | photo3a = Будинок із химерами, в якому жив архітектор Городецький.jpg{{!}} | photo3b = Дзвіниця собору Святої Софії в Києві, Україна.jpg | photo4a = 17-07-02-Maidan Nezalezhnosti RR74377-PANORAMA.jpg{{!}} | photo4b = | photo5a = | photo5b = | color = white | color_border = white | position = center | spacing = 2 | size = 393 | foot_montage = }} |жағдайы = Астана |ел = Украина |елтаңба = COA of Kyiv Kurovskyi.svg |ту = Flag of Kyiv Kurovskyi.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 27|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 30|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(2661299)_region:UA |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 10 аудан |басшының түрi = Мэр |басшысы = [[Виталий Владимирович Кличко|Виталий Кличко]] |құрылған уақыты = [[V ғасыр|V]]<ref name="eob">[https://www.britannica.com/place/Kiev Kiev] at [[Encyclopedia of Britannica]]</ref><ref>Tolochko, P., Ivakin, G., Vermenych, Ya. ''[http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Kyiv_mst Kiev]''. Encyclopedia of History of Ukraine.</ref>—[[X ғасыр]]<ref name="Толочко">''Толочко П. П.'' Новые археологические исследования Киева (1963—1978) // Новое в археологии Киева. — Киев, 1981.</ref><ref>[http://www.iananu.kiev.ua/archaeology/2003-1/zukerman.htm К. Цукерман. Два этапа формирования древнерусского государства]</ref><ref>{{кітап|авторы= А. В. Комар|бөлімі= Киев и Правобережное Поднепровье|тақырыбы= Русь в IX–XI веках: археологическая панорама / Rus' in 9th - 10th centuries: archaeological panorama|сілтеме= http://www.academia.edu/5028113|жауапты= Н. А. Макаров|орны= Москва; Вологда|баспасы= Древности Севера|жыл= 2012|беттері= 496|isbn= 978-5-93061-068-0}}</ref> |алғашқы дерек = V ғасырдың басы — VI ғасырдың басы |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 826,35<ref name="Ауданның үлкею">[https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya Межі Києва можуть змінитися] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191216051856/https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya |date=2019-12-16 }}</ref> немесе 847,66<ref name="гк">{{cite web |url = http://atu.gki.com.ua/atu/26 |title = Геодезия, картография және кадастрлар жайында Украина мемлекеттік қызметі |lang = uk |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150918152231/http://atu.gki.com.ua/atu/26 |archivedate = 2015-09-18 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Ең биік жері |орталығының биiктігі = 100—200 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2 967 360<ref name="1 қаңтар 2020 халық">[http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2019/ds/kn/kn_u/kn1219_u.html Чисельність населення (за оцінкою) на 1 січня 2020 року та середня чисельність у 2019 році]</ref> немесе<br> 3 703 100 |санақ жылы = 2019 |тығыздығы = 4481 |шоғырлануы = Киев агломерациясы — 4 071 000 |ұлттық құрамы = (2001 ж. санақ бойынша)<br> [[украиндар]] — 82,2 %,<br>[[орыстар]] — 13,1 %,<br>[[еврейлер]] — 0,7 %,<br>[[беларустар]] — 0,6 %,<br>[[поляктар]] — 0,3 % |конфессионалдық құрамы = православтар, католиктер, протестанттар, мұсылмандар, иудейлер |этнохороним = киевтік, киевтіктер |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +380 44 |пошта индексі = |пошта индекстері = 01000 — 06999 |автомобиль коды = AA, КА / 11, 28 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kiev |сайты = http://kmv.gov.ua/ |сайт тілі = uk | add1n = Марапаттары | add1 = {{Алтын Жұлдыз медалі|тип=қала|1965 жыл}} {{Ленин ордені|түрі=қала|1965 жыл}} {{Халықтар Достығы ордені|түрі=қала|1982 жыл}} }} '''Киев''' ({{lang-uk|Київ}} {{IPA|[ˈkɪjiu̯]}}) — [[Украина]]ның [[елорда|астанасы]] және ең ірі қаласы, батыр-қала. [[Днепр]] өзенінің бойында орналасқан. [[Киев агломерациясы]]ның орталығы болып табылады. Киев – Украинаның жеке әкімдік-аймақтық бірлігі, елдің мәдени-басқару орталығы, сол сияқты [[Киев облысы]]ның әкімшілік орталығы. Украинаның орталық бөлігінің солтүстігіне қарай орналасқан. Тұрғындары жыл сайын орта есеппен алғанда 20 мың адамға тұрақты түрде өсіп келеді.<ref>[http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 Населення Київа на 1.01.20ХХ років] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004213334/http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 |date=2013-10-04 }}</ref> Киев – халқының есебі бойынша европадағы [[Мәскеу]], [[Лондон]], [[Санкт-Петербург]], [[Берлин]] және [[Мадрид]]тен кейін алтыншы орынды иемденген. Киев [[поляндық]]тар, [[Киев Русі]]нің, және [[Киев князьдігі]]нің астанасы болған. [[1917 жыл]]ғы қарашаның 7 мен [[1918 жыл]]дың 29 сәуірі аралығында және [[1918 жыл]]дың 14 желтоқсаны мен [[1919 жыл]]дың 5 ақпаны аралығында - [[Украина Халық Республикасы]]ның астанасы, [[1918 жыл]]дың [[29 сәуір]]і мен [[14 желтоқсан]]ы аралығында – [[Украина Державасы]]ның (Ірі мемлекетінің) астанасы, [[1919 жыл]]дың [[7 қыркүйек|7 қыркүйегі]] мен [[29 желтоқсан]]ы аралығында - [[ОРҚК Киев әскери облысы]]ның орталығы, [[1934 жыл]]дың маусымынан [[1991 жыл]]дың [[24 тамыз]]ына дейінгі уақыт аралығында [[УССР]], [[1991 жыл]]дан бері – [[Украина]] астанасы. Киев – елдің алдаңғы қатарлы саяси, әлеуметтік-экономикалық, көліктік және ғылыми орталығы. Киевте үкіметтің жалпымемлекеттік органы және жергілікті өзін-өзі басқару органдары, шет мемлекеттер елшілігі, жалпымемлекеттік коммерциялық ұйымдардың және қоғамдық бірлестіктердің, сол сияқты шетел серіктестерінің Украинада жұмыс істейтін өкілдігінің көпшілігінің штаб-пәтерлері бар. Қаланың өзінің елтаңбасы мен туы бар. ІХ ғасырдан ХІІ ғасыр аралығында Киев Русінің орталығы ретіндегі тарихи өзіндік мәнінің күшімен де қаланы қазіргі уақытта да «Орыс қалаларының анасы» деп атайды. == Физико-географиялық сипаттамасы == Киев Украинаның солтүстік бөлігінде, орманды дала аймағы мен аралас орман аймағының шекарасында, [[Днепр]]дің орта ағысында (Десна сағасынан төмен), оның екі жағалауында орналасқан.<br /> Киев рельефі жазық пішінге ие: сол жағалауда – Днепр ойпаты, оң жағалауда солтүстік бөлігінде – Полесье ойпаты, оңтүстік бөлігінде – Днепр тауы. Днепрдің жоғары оң жағалауы Днепр тауының сілемдерін алып жатыр. Бұл биіктік Киев үстірті деп аталады. Жер бедері кейде көтеріліп, жекелеген биіктіктер тізбегін құраса, кейде Днепр аңғарының деңгейіне дейін төмендейді. Днепрден жоғары ең биік нүктелер (106 метр) қаланың шығыс бөлігінде, Печерск ауданында орналасқан. Бұл жерден жер бедері бірте-бірте батысқа қарай, Либид өзенінің кең аңғарларына және Крещатик және Скоморох өзектеріне түседі. Содан кейін қайтадан Бату тауына көтеріледі. Рельефтің ең төменгі нүктелері Подолда орналасқан (өзен деңгейінен небәрі 4-8 м биіктікте). Днепр және оның салалары (Десна, Припять, Березина, Почайна, Глубочица, Киянка, Либед) Орта Днепр аймағы халқының экономикалық және саяси өмірінде ұзақ уақыт бойы үлкен рөл атқарды.<ref>{{cite web|url=https://tvoyaukraina.wordpress.com/%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2/|title=Киев географиясы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Климат === Киевтің климаты қалыпты континенттік болып саналады, жазы жылы, қысы өте жұмсақ. Климаттың өзгеруіне байланысты ол теңіз климатына көбірек ұқсайды. Ең жоғары температура шілдеде, ең суық қаңтарда, орташа жылдық көрсеткіш +8,4°С. Қыста суық ауа аңғарларға түсіп, өзендердегі температураны төмендетеді. Киевте ылғалдылық айтарлықтай жоғары (жылдық көрсеткіш 75% құрайды). Қыс 90-нан 120 күнге дейін созылады (қарашаның ортасы – наурыздың аяғы). Бірақ мұнда да климаттың өзгеру тенденциясы байқалады: қаңтарға дейін айтарлықтай жылы болуы мүмкін, ал суық ауа райы наурыздың басына дейін созылуы мүмкін. Көктем – ең қысқа кезең, ол орта есеппен наурыздың ортасында басталып, мамырда аяқталады. Бұл кезеңде аяздар болуы мүмкін, олар әдетте айдың басында аяқталады - кейде олар ұзаққа созылуы мүмкін. Жаз көбінесе мамырдың ортасында/соңында басталып, қыркүйектің ортасында аяқталады. Климаттың өзгеруіне байланысты жаз біртіндеп сәуірге қарай ауысады. Орташа алғанда, жазда температура +18 градустан төмен түспейді, көлеңкеде максималды көтерілу +40 дейін мүмкін. Жазда ылғалдылық жеткілікті (65% дейін). Күз мезгілі ауа температурасының 10 °С-тан төмен түсетін кезеңі болып саналады. Қыркүйектің аяғынан қазанның ортасына дейін ауа-райы айтарлықтай жылы және құрғақ, ал айдың екінші жартысы мен қараша-желтоқсанға қарай ылғалды, жаңбырлы, бұлтты және суық.<ref>{{cite web|url=https://tut1.ru/goroda-ukrainy/55-kiev-stolica-ukrainy.html|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Атауы == === Атаудың шығу тарихы === Ескіден қалған бір сөздерде қаланың атауы [[Кия]] деген есімнен шығады дейді - аңызда айтылғандай, Киев негізін қалаған ағайынды үш жігіттің ең үлкені. Бұл аңыз бізге дейін [[ХІІ ғасыр]]дың [[«Повесть временных лет»]] шежіресімен жеткен болатын. <blockquote> ''«Была три братья,— сообщает летописец,— единому имя Кий, а другому Щек, а третьему Хорив и сестра их Лыбедь. Седяше Кий на горе, идеже ныне оувоз Бо́ричев, а Щек седяше на горе, идеже ныне зовётся Щекови́ца, а Хорив на третьей горе, от него же прозвася Хореви́ца, и створиша град, во имя брата своего старейшего и нарекоша имя ему Киев. И бяше около града лес и бор велик, и бяху ловяща зверь, бяху мужи мудры и смыслени, и нарицахуся Поляне, от них же суть Поляне в Киеве и до сего дня». Қаланың шығу тарихы турасында және тағы бір болжам бар. Днепр өзенінің өткелінде қызмет еткен жұмыскерлер (кияндықтар) оның алғашқы тұрғындары есімімен аталған. Өткел өзеннің түбіне қағып енгізген тіреулерге төселген ағаш төсеулер түрінде көрінді. «Повести временных лет» жылнамасында: «Ини же несведуще, реша, яко Кий есть перевозник. У Киева бо бяше перевоз тъгда с оноя страны Днепра — темь глаголаху: „на перевоз на Киев“»'' </blockquote> дейді… Шежіреші... мұны былай негіздейді: <blockquote> ''«Аще бы Кий перевозьник был, то не бы ходил Цесарюграду. Но се Кий княжаше в роде своём и приходившю ему к цесарю, которого не свемы, но тъкмо о сем вемы, якоже сказають, яко велику честь приял есть от цесаря, при котором ходив цесари. Идущю же ему вспять (вторично — В. Я.), приде к Дунаеви и взлюби место и сруби градък мал и хотяше сести с родъм своим и не даша ему ту близь живущии. Еже и доныне наречють дунайти „городище Киевець“. Киеви же пришедшю в свой град Киев, ту живот свой сконьча».'' </blockquote> Қала атауының шығу тарихы тұрғысындағы тағы бір қызықты нұсқасы [[Гельмольд]]ің [[«Славянская хроника»]] жазбасы береді.<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus/Gelmold/framegel1.htm ГЕЛЬМОЛЬД, СЛАВЯНСКАЯ ХРОНИКА]</ref>: <blockquote> ''«Да́ны называют Русь также Острогардом по той причине, что, будучи расположена на востоке, она изобилует всеми благами. Ее называют также Хунигардом, потому что на этих местах сначала жили гунны… …Главный город ее Хуэ»'' </blockquote> Украиналық этнограф М.В. Закревский Клавдий Птолемей айтқан «Азагариум» қазіргі Киевтің орнында орналасқан деп мәлімдеді. Ю. А. Кулаковский Птолемейлік «Метропольді» Киевпен, М. Ю. Брайчевский - «Сармен» байланыстырды. === Атауларды өзге тілге трансляциялау негіздері. === Славян тілдерінде бұл қаланың атауында кейбір жайттарда [[Кий (князь)|Кий]] есімінен сын есімнің туындауы негізінің шығуына орай, екінші жариясы едәуір түленділіп айтылады. Мысалы, қала орыс тілінде Киев деп аталады, Поляк тілінде ''Kijów'' ({{IPA|[ˈcijuf]}}), сербтер мен хорваттар тілінде — ''Kijev''т.с.с. Киев ұзақ уақыттар бойына Ресей империясының және КСРО-ның құрамында болғандықтан, қала атауы славян тілінен емес, орыс тілі: ағылшын Kiev, немісше Kiew, т.с.с. арқылы таралды. Украин үкіметі Украина тәуелсіздігін алғаннан кейін ресми құжаттарда украиндық атауы негізін орыс тілінен емес, ағылшын тілінен алатын болды.<ref>[http://ukrlit.org/transliteratsiia/ РІШЕННЯ УКРАЇНСЬКОЇ КОМІСІЇ З ПИТАНЬ ПРАВНИЧОЇ ТЕРМІНОЛОГІЇ N9 Протокол N2 від 19 квітня 1996 р.]</ref> Бұл сонымен қатар, Киевтің ағылшын нұсқасына негізделіп, нәтижесінже Kyiv сөзі пайда болды, алайда ағылшын тілдес азаматтар үшін <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/talking_point/4946456.stm Q&A: Chernobyl 20 years on] [[BBC News]] 2006/04/26</ref> үйреншікті болмағандықтан да олардың қолданысында Kiev <ref>[http://www.kiev-life.com/kyiv/kiev-or-kyiv Kiev or Kyiv] Kiev-Life.com</ref> сөзінен гөрі сирек айтылады. 2018 жылдың 2 қазанында Украина Сыртқы істер министрлігі «StratCom Ukraine» стратегиялық коммуникациялар орталығымен бірлесіп, «#CorrectUA» онлайн науқанын бастады, оның аясында шетелдік БАҚ-қа Киев қаласының (#KyivNotKiev) емлесін түзетуді сұрайды.<ref>{{Cite web|url=https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev|title=#CorrectUA – МЗС України звертається до світу – вживай #KyivNotKiev|website=Міністерство закордонних справ України|language=uk|accessdate=2018-10-02|archive-date=2020-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200907211839/https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev}}</ref> сонымен бірге, тиісті ойконимі бар жеке мақалалар, атап айтқанда Киев Русі туралы, өзгеріссіз қалады. Киев қаласы үшін емле түзетулері туралы алғашқы хабарламалар пайда болды: олар мәтіндерінде Киев BBC орнына Киев деп жазады<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ Клімкін похвалився результатами кампанії МЗС: BBC пише Kyiv, не Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190215050914/https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ |date=15 лютого 2019 }} // Європейська правда, 6 жовтня 2018.</ref><ref>[https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 Kyiv not Kiev: ВВС змінює написання столиці України] {{Webarchive|url=https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 |date=14 жовтня 2019 }} // BBC, 14 жовтня 2019. {{ArchivedURL|https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939|14 жовтня 2019}} (таке правило написання столиці України в текстах, на картах та у графіках починає діяти на ВВС з 14 жовтня 2019 року)</ref> және The Guardian.<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092786/ Видання The Guardian писатиме у своїх текстах Kyiv замість Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213201917/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092786/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019.</ref> Лондон Лутон әуежайы,<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092772/ Лондонський аеропорт Лутон змінив назву Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213195854/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092772/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019.</ref> Будапешт және Таллин әуежайлары<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/14/7092846/ Аеропорти Будапешта і Таллінна виправили назву Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190214220004/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/14/7092846/ |date=14 лютого 2019 }} // Європейська правда, 14 лютого 2019</ref> және Бельгия<ref>[https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/20/7212891/ Аеропорти Бельгії виправили Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190420073550/https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/20/7212891/ |date=20 квітня 2019 }} // Українська правда, 20 квітня 2019</ref> өз атауларын Киевтен Киевке өзгертті. Сонымен қатар, украиналық UIA әуе компаниясы бастапқыда Киев атауын Киевке өзгертуден бас тартты, себебі Киев Халықаралық әуе көлігі қауымдастығының IATA ресми транслитерациясы болып табылады.<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092778/ МАУ відмовилась змінити Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213202512/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092778/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019</ref> Бірақ 2019 жылдан бастап IATA Киев деп жазуға көшті. 2020 жылдың 16 қыркүйегінде ағылшынша Уикипедия Киев туралы мақаланың атауын "Kiev"-ден "Kyiv"-ге өзгертті,<ref>[[https://blog.wikimedia.org.ua/2020/09/18/kyiv-not-kiev/ Kyiv, а не Kiev: у Вікіпедії змінено написання столиці України]]</ref> сонымен бірге, тиісті ойконимі бар жеке мақалалар, атап айтқанда Киев Русі туралы, өзгеріссіз қалады. Ежелгі орыс ескерткіштерінде қала атауы Кивки деп жазылған, мұнда y прото-славян тіліндегі *y дыбысын, ал ј — иоттық [e] («ё») дыбысын білдірген. Мұндай емле шежірелерде ұзақ уақыт сақталған. Кейінірек, екінші палатализация заңы тоқтатылғаннан және [ɨ] дыбысы [i] дыбысымен біріктірілгеннен кейін алдыңғы-ортаңғы қатардағы [ɪ] жаңа дауысты дыбысына Киевки, Киевки емлелері пайда болды, ал «жаңа яты» — және «Kyyѣvy», «Kyѣvy», «Kyѣvy» қалыптасқаннан кейін. 19 ғасырда украин емлесінің жетілдірілуімен, и әрпі [ɪ] әрпіне, ал [ji] әрпі иоттық «жаңа яты» — ї әрпінен бекітілгенде, емле қазіргі заманғы түрін — Киевті алды. == Тарихы == {{main|Киев тарихы}} [[Сурет:Kiev downtown.jpg|thumb|right|Киев 19 ғ. аяғында]] Археологиялық қазбалардың көрсетуі бойынша [[Киев облысы]]ның аймағындағы тұрғындар 15 000—20 000 жыл бұрын болған екен. [[Неолит]] және [[энеолит]] ([[мыс дәуірі]]) кезеңдері [[трипольдық мәдениет]]ін көрсетеді, ескерткіштер мен мезгілдерін зерттеушілер үш кезеңге бөледі: ерте(4500—3500), орта (3500—2750) және кешірек (2750—2000 б.з.д. жж.). Оңтүстік-батыс аймақтардағы қола дәуірінің кезеңіне [[белогрудтық мәдениет]] тиесілі екен. Б.з.д. І мың жылдық - б.з. І мың жылдығының алғашқы кезеңінде [[Зарубинец мәдениеті]] солтүстік-батыс Киевтіктерге тән болды. Заманауи Киев және Киев облысының аймағындағы [[темір ғасыры]], сол сияқты, «киев мәдениеті» деп аталған және II—III ғғ., IV—V ғғ. тұсында дунайдың төменгі бөлігіндегі ормандар мен даладан [[Днепр]]дің сол жағалауына және шығыстағы Черниговтік [[черняхов археологиялық мәдениеті]]н көрсетеді. Киев аса ірі әкімшілік орталық ретінде антикалық географтардың айтуы бойынша Шығыс Еурпада (К.Птолемей және басқалары) б.з. ІІ ғасырдн бері ғұндар қожалығы кезеңінде өз қызметін бастап кеткен болатын. Әрі қарай ол бұлғар,печенег, хазарлар, қыпшақтар «сахаралық» империясы аясында динамикалық түрде дамыды. Әр түрлі зерттеулерде оның тұрғындарының арасында торктер (Ақ шіркеу - Торческ) колбягтар, бұлғарлар, печенегтер, далалықтар және басқалар бар екенін айтады. === Орыс - Украина === [[VIII]]—[[IX]] ғасырлар тоғысында Киев оңтүстік Шығыс славян тайпаларының тайпааралық одағы Рус жерінің басты қаласына айналды, ал [[882]] жылдан бастап, [[Варягтар]] жаулап алғаннан кейін, «[[Рус қалаларының анасы]] — Рус мемлекетінің астанасы болды.<ref>[[Толочко П. П., Івакін Г. Ю., Верменич Я. В. Київ // Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наукова думка, 2007. — Т. 4 : Ка — Ком. — С. 201—218. — ISBN 978-966-00-0692-8.]]</ref> === Литва Ұлы Герцогтігі, Русь, Жемантия === === Гетманат === === Ресей империясы === === 17 ғасыр ==== ==== 18 ғасыр ==== ==== 19 ғасыр ==== ==== 20 ғасыр ==== === Украина революциясы === === Кеңес оккупациясы === === Тәуелсіз Украина === ==== Украинаға толық көлемді Ресей басып кіруі (2022 жылдан бастап) ==== == Халқы == 2025 жылғы 1 ақпандағы жағдай бойынша Киев халқының саны 2 888 470 адамды құрайды, оның ішінде: *6 жасқа дейінгі балалар - 288 486 адам, *7 жастан 17 жасқа дейінгі жасөспірімдер (мектеп оқушылары) - 341 201 адам, *18 жастан 29 жасқа дейінгі жастар - 56, 200 адам 2 403 адам, *60 және одан жоғары жастағы қарттар – 629 686 адам, *80 жастан асқан ұзақ өмір сүрген тұрғындары – 40 439 адам.<ref>{{cite web|url=https://bdex.ru/naselenie/ukraine/kyiv/?ysclid=m7j97bewsi985062858|title=Киев халқы (Украина)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> {| class="wikitable" |+ Киев қаласындағы халық саны 2011 жылдан 2022 жылға дейін<ref>{{cite web|url=https://index.minfin.com.ua/reference/people/kiev/|title=Киев қаласындағы халық саны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-12|lang=}}</ref> |- ! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !!2020 !! 2021 !! 2022 |- | 2 799,2|| 2 814,3 || 2 845,0 || 2 868,7 || 2 888,0 || 2 906,6 || 2 925,8 || 2 934,5|| 2 950,8|| 2 967,4 || 2 962,2 ||2 962,2 |} [[Сурет:Panorama of Podil.jpg|нобай|орта|1200px|Киевтің орталық аудандарының бірінің панорамасы]] == Өнеркәсібі == Киев Украинаның ірі [[өнеркәсіп]] орталығы болып табылады. Қалада [[халық шаруашылығы]]ның көптеген салалары бар. Олар: жеңіл және тағам өнеркәсібі, полиграфия, машинажасау, металлургия, авиақұрылыс. [[Сурет:Obolon-2008.jpg|нобай|оңға|200px|"Оболонь" сыра зауыты]] [[Сурет:Завод Я. Гретера та О. Криваненка.JPG|нобай|оңға|200px|"Большевик" зауыты]] [[Сурет:11 big.jpg|нобай|оңға|200px|«Арсенал» зауыты]] [[Сурет:First Ukrainian serial production An-148.jpg|нобай|оңға|200px|Антонов атындағы ӘҒТК]] [[Сурет:Plant 410 Civil Aviation.jpg|нобай|оңға|200px|410 азаматтық авиация зауыты]] Негізгі өнеркәсіп орындары: * "Оболонь" сыра зауыты * Киев кеме жөндеу-құрылысы зауыты * Киев зергерлік зауыты * Киев дәрумендік зауыты * «Дарница» фармацевтикалық өнеркәсібі * Антонов атындағы ӘҒТК * Киев механикалық зауыты * Киев «Столичный» шампан сырасы зауыты * Киев автоматика зауыты * Киев "Большевик" зауыты * Киев «Ленинская кузня» зауыты * «Киевхимволокно» ААҚ * «АТЭК» (бұрынғы «Красный экскаватор») зауыты * Киев арнайы механика зауыты * «Росток» ЖАҚ * Киев құрылыс материалдары зауыты * ГП «Буревестник» * ООО ПТК «Агромат» * «Отис» (Киевтік лифт зауыты) ЖАҚ * 410 азаматтық авиация зауыты * Киев қазыналық механикалық зауыты * Киев жөндеу-механикалық зауыты * Киев мотоцикл зауыты * Киев «АВИАНТ» авиациялық зауыты === Экономикалық көрсеткіштер === {| class="sortable wikitable" |- ! N ! көрсеткіштер ! бірліктер ! [[2006 жыл|2006]] жылғы мәні |- | 1 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 4398,3 |- | 2 | Уд. вес в общеукраинском | % | 11,5 |- | 3 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 17573,0 |- | 4 | Уд. вес в общеукраинском | % | 39,0 |- | 5 | [[Сальдо]] [[экспорт]]-[[импорт]] | млн [[доллар США|$]] | −13174,7 |- | 6 | Капитальные инвестиции | млн [[гривна|₴]] | 29946,5 |- | 7 | Орташа айлық | [[гривна|₴]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 3250 |- | 8 | Орташа айлық | [[доллар США|$]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 406 |} Украина статистикасы мәліметтері бойынша алынды.<ref>[http://www.ukrstat.gov.ua/ Державний комітет статистики України<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> == Транспорты == Киев қаласы - ірі транспорттық торап (темір және тас жолдар,кемежай, әуежайлар). 1960 жылдан бері метрополитен жұмыс істейді. Автобус, троллейбус, трамвай жүйесі дамыған, фуникулер (тауға көтеретін жол) жұмыс істейді. === Әуе жолы === Киевте үш әуежай қызмет етеді: халықаралық [[Борисполь (аэропорт)|аэропорт Борисполь]] ( Киев шетіне қарай, Киевской облысы Борисполь қаласында), [[Жуляны (әуежай)|Киев ( Жуляны ескі атауы]] және жүк тасу [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]].[[Сурет:Kiev airport international terminal.jpg|нобай|оңға|200px|Киев әуежайы (Жулияны)]] * [[Борисполь (аэропорт)|Борисполь әуежайы]] * [[Международный аэропорт «Киев»|Жуляны әуежайы]] * [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]] (Антонов әуежайы) Сол сияқты, қаланың шетінде Святоши әуежайы орналасқан (Авиант әуежайы бәрінен бұрын "Авиант" Киев әуезауытына қызмет көрсетуге қолданылады). Сонымен бірге қаланың маңында Васильков, Узин, Белая Церковь қалаларында әскери әуежайлар орналасқан. Бірнеше рет Васильков пен Белая Церковь әуежайларын жолаушылар әуежайы ретінде жоспары талқыға салынды. Қаланың қатарында кішігірім мынадай әуежайлар орын алған: Чайка (бұрынғы ДОСААФ, парашюттік база, спорттық авиация), Бузовтық (планерлік база), Долина (спорттық авиация), Бышев, Бородянка (парашюттік база), Киев-Южный (Гребинки, сельхоз, авиация, тікұшақтар) және басқалары. === Теміржол === [[Сурет:Станция Киев-Пассажирский.jpg|нобай|оңға|200px|Киев-Пассажирский. Жалпы көрінісі]] Теміржол вокзалдары: * [[Киев-Пассажирский]] * Южный вокзал * Пригородный вокзал * Дарницкий пригородный * [[Караваевы Дачи (платформа)|Караваевы Дачи (пригородный)]] * [[Дарница (железнодорожная станция)|Дарницкий железнодорожный вокзал]] * [[Киев-Московский]] === Өзен жолы === 1823 жылы Киевте бірінші пароход пайда болды, ал 1858 жылы «Днепр және оның салалары бойынша кеме қатынасы қоғамы» құрылды. Келесі жылы Днепрде 17 пароход, ал 25 жылдан кейін олардың саны 74 болды. [[Сурет:Київський річковий вокзал.jpg|нобай|оңға|200px|Өзен вокзалы]] 1961 жылы өзен вокзалы ашылды, оның сыртқы түрі кемеге ұқсайды. Вокзал сыйымдылығы бір мезетте 550 адамды құрады. Кеңестік кезеңде өзен порты флоты жылына 4 миллионға дейін жолаушы тасымалдады. Черкассы, Запорожье және Днепропетровскіге қалаларына ракеталар мен метеорлар қатынады. 1975 жылдан бастап Днепр су электр станцияларының каскады салынғаннан кейін Киев порты транзиттік портқа айналды. Үлкен сыйымдылықтағы кемелерден жүк Днепр мен Деснаның таяз бөлігіне қызмет көрсететін флотқа берілді. Бүгінгі таңда Днепр көлік артериясы ретінде жарты ғасыр бұрынғыдай көлік артериясы емес. Жыл бойы тасымалмен айналысатын басқа компаниялар үшін өзен көлігі ыңғайсыз болды. Дегенмен, 2014 жылдан бері портқа 40 миллион гривеннен астам инвестиция салынды: кедендік кешен салынды, шеберханалар мен қоймалар қайта қалпына келтірілді, теміржол желісі қалпына келтірілді. Олар жүк тиеу алаңы мен кеңселері бар логистикалық кешен, цемент базасы терминалын салып, жүктерді өңдеуді ғана емес, контейнерлік тасымалдауды да дамытуды жоспарлап отыр. Өзен вокзалы қазір туристік бағытта дамып келеді.<ref>{{cite web|url=https://bigkyiv.com.ua/proshloe-i-budushhee-kievskogo-rechnogo-flota/|title=Киев өзен портының өткені мен болашағы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Метро === [[Сурет:Kiev metro route map ru.svg|thumb|200px|Киев метрополитенінің жүйелік кестесі 2011 жыл]] 1960 жылы ашылған Киев метросы Мәскеу мен Ленинградта метро ашылғаннан кейін Кеңес Одағында үшінші метро болды. Қазіргі уақытта метро Киевтегі ең жылдам көлік түрі болып табылады. Киев метросының он ауданды кесіп өтетін үш желісі бар, метро желілерінің жалпы ұзындығы шамамен 65 шақырымды құрайды, 52 станция және үш жерасты трансфер торабы бар. Киев метросының алты станциясы жер үстінде, жиырма станциясы үлкен тереңдікте, ал жиырма төрт станциясы таязырақ тереңдікте орналасқан. 2014 жылдан бастап метроның навигациялық жүйесінің дизайны әзірленді. Одан метро карталарының дизайнын, метро схемаларын, көліктердегі мониторларға арналған анимацияларды және ақпараттық баннерлерді көруге болады. 2019 жылы қолданыстағы 822 метро вагонының 500-і жолаушылар вагондарда орналасқан теледидарда көшелер ғана емес, сонымен қатар қоғамдық көлік аялдамалары, метроға кіретін және шығатын жерлер, жақын маңдағы орындар көрсетілді. Киев метросында 105,5 метр тереңдікте орналасқан және Еуропа мен бұрынғы КСРО елдеріндегі ең терең болып табылатын Лондон метрополитенінің типіне сәйкес салынған вестибюльі жоқ Арсеналная стансасы бар.<ref>{{cite web|url=https://www.tourister.ru/world/europe/ukraine/city/kiev/publications/487?ysclid=m7jakfo5lx513476508|title=Киев көлігі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Трамвай === Тарихтағы ең көне көлік түрі – трамвай, Киев қаласында алғаш рет 1892 жылы іске қосылды. 1913 жылға қарай 20-дан астам маршрут желісі болды. [[Сурет:Kyiv Express Tram 763 2019 G2.jpg|нобай|оңға|200px|Трамвай Pesa Twist]] 1978 жылы Киевте КСРО-да алғашқы жүрдек трамвай желісі іске қосылды. Жүрдек трамвай құрылысының жобасын Мария Савченконың жетекшілігімен «Киевпроект» мемлекеттік мекемесінің мамандары әзірледі. Жобаның бірінші кезеңі жүзеге асырылып, айналма жолдан Жеңіс алаңына дейінгі маршрут 9 шақырымды құрап, 12 бекеттен тұрды. Маршрут бойымен 2 және 3 вагонды жүрдек пойыздар жүрді. Желідегі орташа жылдамдық 28,7 км/сағ құрады. КСРО ыдырағаннан кейін жүрдек трамвай желісі нашар жағдайда болды: метро станциясы мен жол жөндеуді қажет етті. Қайта құру жұмыстары 2007 жылы басталды. Станциялар заманауи технологиялар арқылы қайта салынды. Бүгінгі таңда Киев трамвай бағыттарына 473 трамвай вагоны қызмет көрсетеді. Киевте жүретін трамвай түрлері: Tatra T3SUCS, Tatra T3R.P, Tatra T6A5 7 0, K-1M6 1 0, T3UA-3 "Kashtan", Богдан TR843 1, K-1M 8 6, Tatra K3R-N (KT3UA), Pesa Foklectron 73414 0 5. Қазіргі уақытта трамвай бұрынғы маңызын жоғалтты.<ref>{{cite web|url=https://my-kiev.com/city/interesnye-fakty-iz-istorii-kievskogo-tramvaya.html|title=Киев трамвайының тарихынан қызықты деректер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Троллейбус === [[Сурет:MAZ-103T trolley - Kiev.jpg|нобай|оңға|200px|Троллейбус MAZ-103T]] Киевте троллейбус қозғалысын ұйымдастыру жұмыстары 1934 жылы басталды. Алғашқы троллейбус бағыты Красноармейская көшесі (Большая Васильковская) болды. 1966 жылы 12 маусымда киевтік өнертапқыш Владимир Веклич әлемдегі алғашқы троллейбус пойызын жасады. 1983 жылға қарай Киев троллейбус паркінің жартысынан астамы Владимир Веклич жүйесін пайдаланатын 296 троллейбус пойыздарында жұмыс істеді. Бүгінгі таңда жылжымалы құрам негізінен К12, ЮМЗ, ЛАЗ Е183 және 301, МАЗ-103Т және Богдан көліктерімен ұсынылған. 2000 жылы Киевте 35 троллейбус бағыты жұмыс істеді. Троллейбус желілерінің жалпы ұзындығы 324,9 шақырымды құрайды, автопарк 640 көліктен тұрады. 2006 жылдың мамыр айынан бастап троллейбус бағыттарының саны 44-ке жетті. 2010 жылғы желтоқсанда 37 бағыт жұмыс істейді. 4 троллейбус депосы жұмыс істейді.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Автобус === [[Сурет:Laz A183 A24 Kyiv Khreshchatyk.jpg|нобай|оңға|200px|Автобус ЛАЗ-А183]] Киевте тұрақты автобус қатынасының алғашқы ашылуы 1913 жылы болды. Шын мәнінде, автобус толық ауқымды жұмысын 1925 жылы бастады. Ол кезде жалғыз бағыт бойынша 2 ғана автобус жүретін. Қазір Киевте 90-ға жуық муниципалды автобус бағыты жұмыс істейді. Автобустардың саны 700 бірліктен асады. 8 автобус базасы жұмыс істейді. Киев бағыттарының көпшілігі үлкен класты автобустармен қызмет көрсетеді, олар негізінен ЛАЗ-A183 және MAЗ-203 автобустарымен ұсынылған. Бұл автобустар қаланың барлық дерлік маршруттарында кездеседі. Үлкен класты автобустар көптеген қалалық маршруттарда да кездеседі, бірақ әдетте әртүрлі бағыттар бойынша шашыраңқы болады. Мұндай автобустардың көп шоғырлануы Троещина немесе Виноградарь сияқты халық тығыз орналасқан аудандарға қызмет көрсететін №6 автобазаның бағыттарында кездеседі. Жолаушылар ағыны аз бағыттарда шағын класты автобустар пайдаланылады. Богдан А091 және Богдан А092 шағын класты автобустар, мысалы, № 2, 47, 59, 78 маршруттары.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%81|title=Киев автобусы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Маршрутты таксилер === Шағын автобустар Киевтегі қоғамдық көліктерден кем емес танымал болып саналады. Көптеген адамдар қозғалыс жылдамдығы мен қозғалыс жиілігіне байланысты көліктің осы түріне басымдылық береді. Киевтің шетінен немесе қоғамдық көлікті пайдалану ыңғайсыз қаланың шалғай аудандарынан жету қажет болғанда, жолаушыларға қажетсіз қиындықсыз тез арада діттеген жеріне жетуге микроавтобустар көмектеседі. Сондай-ақ, автобустардан, троллейбустардан және трамвайлардан айырмашылығы, Киевтің маршруттық таксилері көп мөлшерде ұсынылған, бұл көліктің осы түрімен қала бойынша жүруді өте ыңғайлы етеді.<ref>{{cite web|url=https://tripmydream.com/ukraine/kiev/local-transport|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Фуникулёр === [[Сурет:2948279 Киевский фуникулер.jpg|нобай|оңға|200px|Киев фуникулері]] Көптеген жылдар бойы Киев тұрғындары мен Украина астанасының қонақтары фуникулерды белсенді түрде пайдаланып келеді. Ерекше және өзіндік бірегей көлік жүйесі Владимирская төбесінен тез көтерілуге ​​немесе төмен түсуге мүмкіндік береді. Киев фуникулері 1905 жылы ашылды (Одессадан кейінгі Украинадағы екінші). Жолдың ұзындығы 222 м, еңісі 18-20°. Бір бағыттағы жол жүру уақыты шамамен 3 минутты алады. Жоғарғы және төменгі стансалар арасындағы биіктік айырмашылығы 75 м. Фуникулерлық трассаның жоғарғы бөлігі темірбетонды эстакадада орналасқан. Киевтік фуникулер маятникті (ең кең тараған) жұмыс схемасын пайдаланады: екі моторсыз вагондар жоғарғы станцияда орналасқан шығырға сым арқан арқылы жалғанған. Вагондардың бірінің төмен қозғалуы екінші вагонның жоғарыға симметриялы қозғалысына әкеледі. Әрбір фуникулерлық вагонда рельсті тістеуік тәрізді ұстайтын сына тәрізді авариялық тежегіш бар. Әр вагонның сиымдылығы 100 адам, оның 30 - ы отыратын орын. Фуникулёр қалалық көлік құралы ретінде де, туристік тартымдылық ретінде де белсенді қолданылады. Тәуліктік жолаушылар ағыны 10-15 мың жолаушыны құрайды.<ref>{{cite web|url=https://kak-eto-sdelano.livejournal.com/168790.html|title=Киев фуникулері қалай жұмыс істейді?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Мәдениеті == === Театрлары === Киевте 50-ге жуық театр ұжымдары жұмыс істейді. 2009 жылдың ресми деректері бойынша 31 театр бар. Оның ішінде: Т.Г.Шевченко атындағы Украинаның Ұлттық академиялық опера және балет театры, Киев қалалық балалар мен жасөспірімдерге арналған академиялық опера және балет театры, Иван Франко атындағы Ұлттық академиялық драма театры, Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры, «ПоэТ» театры, Подольдегі театр, Киев академиялық жастар театры, Киев ұлттық академиялық оперетта театры, Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры, Киев қалалық академиялық қуыршақ театры, сол жағалаудағы Киев мемлекеттік академиялық драма және комедия театры, Киев эстрадалық театры, «Күміс арал» театры. <gallery mode="packed"> Kiev Opera House 2012 01.JPG|Опера және балет театры Kiev Academic Puppet Theatre.jpg|Киев мемлекеттік академиялық театры Драматичний театр імені Івана Франка.JPG|Иван Франко атындағы драма театры Богдана Хмельницкого 5 дробь 15 Киев 2012 01.JPG|Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры Кукольный театр - panoramio (2).jpg|Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры </gallery> === Мұражайлары === '''Киев тарихы мұражайы''' — 1978 жылы құрылған. Мұражай қорында 250 мыңға жуық экспонат бар. Экспонаттардың көпшілігі - бұл қалада қазылған археологиялық материалдар. Киев тұрғындарының әр жылдардағы тұрмыстық заттар топтамалары назар аударуға тұрарлық. [[Сурет:National Art Museum of Ukraine 20190505.jpg|нобай|оңға|200px|Ұлттық өнер мұражайы]] [[Сурет:National History Museum of Ukraine.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның ұлттық тарихи мұражайы]] [[Сурет:Aerial view of memorial complex of museum of the history of Ukraine in World War II and monument to the Motherland.jpg|нобай|оңға|200px|Екінші дүниежүзілік соғыстағы Украина тарихының мұражайы]] [[Сурет:Kiev Pyrogiv Podillya 070628.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы]] '''Украинаның Ұлттық өнер мұражайы''' — Украинадағы ең үлкен өнер галереясы. Мұнда 40 мыңға жуық экспонат қойылған. Мұнда украиндық және шетелдік үздік суретшілердің картиналары, мүсіндер мен гравюралар жинағы бар. Экспонаттардың жасы Киев Русынан қазіргі заманға дейін. Мұнда ежелгі икондардың әдемі жинағы бар. Мұражайда тұрақты түрде қазіргі украин суретшілерінің жұмыстарының көрмелері өткізіліп тұрады. '''Украина Қарулы Күштерінің Орталық мұражайы''' — Украинадағы ең маңызды әскери мұражай. Мұражай 1996 жылы құрылған. Мұнда 1991 жылдан бері Украина армиясы мен флотын құрудың бүкіл тарихы сипатталған. '''Киев бекінісі''' — ХІХ ғасырда салынған қорғаныс ғимараты. Кейбір үй-жайларды Украина Қорғаныс министрлігі әлі күнге дейін әскери қоймалар ретінде пайдалануда. Патша заманында мұнда казарма, қарауыл, азық-түлік қоймалары болған, бұл ғимарат 1927 жылы мұражайға айналды. Бекіністің өзі Киевтің орталық және сәнді аудандарының бірі – Печерскде орналасқан. '''Ұлы Отан соғысы мұражайы''' — 1981 жылы ашылды. Мұнда Ұлы Отан соғысы кезіндегі әскери киімдер, майдан хаттары, мұрағаттық фотосуреттер, әскери карталар және басқа да қызықты жәдігерлер жинақталған. '''Украинаның тарихи қазыналар мұражайы''' — 1969 жылы 4 қаңтарда ашылды. Киев-Печерск лаврасының аумағында орналасқан. Онда Украинадағы алтын зергерлік бұйымдардың ең үлкен топтамаларының бірі бар. Алтын бұйымдармен қатар асыл тастардан жасалған бұйымдар да бар. '''Леся Украинка мұражайы''' — өткен ғасырдың 60-жылдарында құрылған. 1991 жылы оның мемориалдық пәтері ашылды. Мұнда ақынға тиесілі заттар, картиналар, сирек кітаптар жинақталған. Бөлек бөлмеде ақынның бүкіл өмірінен сыр шертетін жәдігерлер орналасқан. '''Николай Лысенконың үйі''' - ұлы украин композиторы өмір сүріп, қызмет еткен жер. Мұнда композитордың көзі тірісінде болған үй ортасы сақталған. '''Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы''' — Киев қаласының оңтүстік шетінде Пирогово ауданында орналасқан. Бұл 1969 жылы құрылған ашық аспан астындағы мұражай. Мұнда XVI—XX ғасырлардағы халық сәулет өнерінің 275 ғимараты – ауыл үйлері, сарайлар, шіркеулер жинақталған, мұнда украин шаруаларының 70 мыңнан астам тұрмыстық заттары сақталған, мұражай экспозициясы көптеген мұрағаттық фотосуреттермен толықтырылған. '''Украин сәндік өнерінің мемлекеттік мұражайы''' — Киев-Печерск лаврасында орналасқан. Экспонаттар 1899 жылы жинала бастады. Мұнда украиндық ұлттық кілемдер, маталар, украин кестелері, керамика және иконалар қойылған. '''«Чернобыль» ұлттық мұражайы''' — 1992 жылы ашылды. Мұнда 7000 экспонат – құпиядан шығарылған кеңестік құжаттар, Чернобыль атом электр станциясының апатқа дейінгі және одан кейінгі карталары мен фотосуреттері бар. '''Украина тарихының ұлттық мұражайы''' - Украина тарихын зерттейтін ең үлкен украин мұражайы. Старокиев тауында орналасқан. Мұнда картиналар, ұлттық украиндық киімдер, көне монеталар коллекциялары, ескі кітаптар сақталған. Мұражай қорында 800 мың экспонат бар. Бұл жерде казак хаттары мен гетмандардың хаттары да сақталған. '''Кітап және баспа мұражайы''' — Киев-Печерск Лаврасында орналасқан. Мұнда 56 мың экспонат бар. Баспа машиналары, клишелер, алғашқы баспа кітаптарының көшірмелері жинақталған. '''Киев-Печерск лавры''' — Украинадағы ең қасиетті орын. Мұнда терең зынданда әулиелердің жәдігерлері жатыр, монастырь және бірнеше белсенді шіркеулер бар. Мұнда жәдігерлер ауыр аурулардан арылуға немесе қалпына келтіруді тездетуге қабілетті. '''Мемлекеттік авиация мұражайы''' — Киевтің оңтүстік-батыс шетіндегі Жуляны әуежайының жанында орналасқан. Мұнда 70-ке жуық ұшақ пен тікұшақ бар. Мұнда жолаушылар және әскери ұшақтар жинақталған. '''Украинаның ұлттық медицина мұражайы''' — мұнда ежелгі дәуірден қазіргі заманға дейінгі украин медицинасының даму тарихы ұсынылған. Әйгілі украин дәрігерлерінің портреттері бар галерея бар.<ref>{{cite web|url=https://goldengorod.ru/kiev/#more-3331|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Білімі == ІХ ғасырдан бастап Киев Шығыс Еуропаның интеллектуалды дамуының орталығы болды. XVII ғасырдың аяғынан бастап Киев-Могилян академиясы көптеген танымал ғалымдарды даярлап шығарды. Алайда бірінші еуропалық үлгідегі заманауи университет Николай І патшаның жарлығымен Әулие Владимир атындағы Киев Императорлық университеті ретінде құрылды. [[Сурет:Universität Kiew.jpg|thumb|200px|Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық университеті.]] [[Сурет:KPI-1st building-left.jpg|thumb|200px|Украина Ұлттық техникалық университеті «КПИ»]] [[Сурет:NaUKMA plats.JPG|thumb|200px|«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті]] Бүгінде Киев – Украинадағы ірі ғылым мен білім орталықтарының бірі. Киевте халықаралық дәрежедегі университеттерді қосып алғанда, көптеген жоғары және орта білім мекемелері, соның ішінде Украинаның үш ең беделді университетттері: Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық Университеті, Украинаның «КПИ» Ұлттық техникалық Университеті және «Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті орналасқан <ref>[http://korrespondent.net/ukraine/events/844116 Корреспондент опубликовал рейтинг лучших украинских вузов " Последние события в Украине — Корреспондент]</ref>. Киевте Киевте 350 мектеп, 100-ден астам гимназиялар мен лицейлер, 70-тер шамасында Жоғары оқу орындары<ref>[http://www.mon.gov.ua/nz/28/ Список высших и средних специальных учебных заведений Киева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061014211033/http://www.mon.gov.ua/nz/28/ |date=2006-10-14 }}</ref> бар, олар: *«КПИ» Ұлттық техникалық Университеті, *Киев ұлттық экономикалық университеті, *Ұлттық көлік университеті, *Ұлттық әуе университеті, *Киев құрылыс және сәулет өнері ұлттық университеті (КИСИ), *М.П.Драгоманов атындағы Ұлттық педагоикалық университеті, *Ақпараттық-Коммуникациялық Технологиялар мемлекеттік университеті, *«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті, *Киев консерваториясы, *Жарнама институты, *Киев Ұлттық лингвистика университеті (ИНЯЗ), *Украина ғылыми Ұлттық университеті (НАНУ), *Украина биоресурстары мен табиғатты пайдалану Ұлттық университеті, *Киев ішкі істер Ұлттық университеті, *Киев көркем академиясы, *О.О.Богомолец атындағы Ұлттық медициналық университет, *Халықаралық Соломонов университеті, *Украина дене тәрбиесі және спорт Ұлттық Университеті (ИНФИЗ), *И.К.Карпенко-Каро атындағы театр, кино және теледидар Киев Ұлттық университеті, *Мәдениет және өнер Киевтік Ұлттық университеті, *Киевтік Ұлттық технология және дизайн университеті, *Киев Ұлттық тағам технологиясы университеті, *Киевтік нарық қатынасы университеті, *Киевтік Ұлттық сауда-экономикалық университет. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Киев]] [[Санат:Украинаның миллионер қалалары]] [[Санат:Украина қалалары]] cf7uk514qcmlu2mnbdzi478b3usl28j 3597806 3597799 2026-05-01T14:12:19Z Baobaba1984 179717 /* Литва Ұлы Герцогтігі, Русь, Жемантия */ 3597806 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Киев |шынайы атауы = {{lang-uk|Київ}} |сурет = {{Photomontage | photo1a = Kiev Cabinet of Ministers.jpg | photo2a = P1130119-1.JPG{{!}} | photo2b = Ku02.JPG{{!}} | photo3a = Будинок із химерами, в якому жив архітектор Городецький.jpg{{!}} | photo3b = Дзвіниця собору Святої Софії в Києві, Україна.jpg | photo4a = 17-07-02-Maidan Nezalezhnosti RR74377-PANORAMA.jpg{{!}} | photo4b = | photo5a = | photo5b = | color = white | color_border = white | position = center | spacing = 2 | size = 393 | foot_montage = }} |жағдайы = Астана |ел = Украина |елтаңба = COA of Kyiv Kurovskyi.svg |ту = Flag of Kyiv Kurovskyi.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 27|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 30|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(2661299)_region:UA |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 10 аудан |басшының түрi = Мэр |басшысы = [[Виталий Владимирович Кличко|Виталий Кличко]] |құрылған уақыты = [[V ғасыр|V]]<ref name="eob">[https://www.britannica.com/place/Kiev Kiev] at [[Encyclopedia of Britannica]]</ref><ref>Tolochko, P., Ivakin, G., Vermenych, Ya. ''[http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Kyiv_mst Kiev]''. Encyclopedia of History of Ukraine.</ref>—[[X ғасыр]]<ref name="Толочко">''Толочко П. П.'' Новые археологические исследования Киева (1963—1978) // Новое в археологии Киева. — Киев, 1981.</ref><ref>[http://www.iananu.kiev.ua/archaeology/2003-1/zukerman.htm К. Цукерман. Два этапа формирования древнерусского государства]</ref><ref>{{кітап|авторы= А. В. Комар|бөлімі= Киев и Правобережное Поднепровье|тақырыбы= Русь в IX–XI веках: археологическая панорама / Rus' in 9th - 10th centuries: archaeological panorama|сілтеме= http://www.academia.edu/5028113|жауапты= Н. А. Макаров|орны= Москва; Вологда|баспасы= Древности Севера|жыл= 2012|беттері= 496|isbn= 978-5-93061-068-0}}</ref> |алғашқы дерек = V ғасырдың басы — VI ғасырдың басы |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 826,35<ref name="Ауданның үлкею">[https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya Межі Києва можуть змінитися] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191216051856/https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya |date=2019-12-16 }}</ref> немесе 847,66<ref name="гк">{{cite web |url = http://atu.gki.com.ua/atu/26 |title = Геодезия, картография және кадастрлар жайында Украина мемлекеттік қызметі |lang = uk |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150918152231/http://atu.gki.com.ua/atu/26 |archivedate = 2015-09-18 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Ең биік жері |орталығының биiктігі = 100—200 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2 967 360<ref name="1 қаңтар 2020 халық">[http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2019/ds/kn/kn_u/kn1219_u.html Чисельність населення (за оцінкою) на 1 січня 2020 року та середня чисельність у 2019 році]</ref> немесе<br> 3 703 100 |санақ жылы = 2019 |тығыздығы = 4481 |шоғырлануы = Киев агломерациясы — 4 071 000 |ұлттық құрамы = (2001 ж. санақ бойынша)<br> [[украиндар]] — 82,2 %,<br>[[орыстар]] — 13,1 %,<br>[[еврейлер]] — 0,7 %,<br>[[беларустар]] — 0,6 %,<br>[[поляктар]] — 0,3 % |конфессионалдық құрамы = православтар, католиктер, протестанттар, мұсылмандар, иудейлер |этнохороним = киевтік, киевтіктер |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +380 44 |пошта индексі = |пошта индекстері = 01000 — 06999 |автомобиль коды = AA, КА / 11, 28 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kiev |сайты = http://kmv.gov.ua/ |сайт тілі = uk | add1n = Марапаттары | add1 = {{Алтын Жұлдыз медалі|тип=қала|1965 жыл}} {{Ленин ордені|түрі=қала|1965 жыл}} {{Халықтар Достығы ордені|түрі=қала|1982 жыл}} }} '''Киев''' ({{lang-uk|Київ}} {{IPA|[ˈkɪjiu̯]}}) — [[Украина]]ның [[елорда|астанасы]] және ең ірі қаласы, батыр-қала. [[Днепр]] өзенінің бойында орналасқан. [[Киев агломерациясы]]ның орталығы болып табылады. Киев – Украинаның жеке әкімдік-аймақтық бірлігі, елдің мәдени-басқару орталығы, сол сияқты [[Киев облысы]]ның әкімшілік орталығы. Украинаның орталық бөлігінің солтүстігіне қарай орналасқан. Тұрғындары жыл сайын орта есеппен алғанда 20 мың адамға тұрақты түрде өсіп келеді.<ref>[http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 Населення Київа на 1.01.20ХХ років] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004213334/http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 |date=2013-10-04 }}</ref> Киев – халқының есебі бойынша европадағы [[Мәскеу]], [[Лондон]], [[Санкт-Петербург]], [[Берлин]] және [[Мадрид]]тен кейін алтыншы орынды иемденген. Киев [[поляндық]]тар, [[Киев Русі]]нің, және [[Киев князьдігі]]нің астанасы болған. [[1917 жыл]]ғы қарашаның 7 мен [[1918 жыл]]дың 29 сәуірі аралығында және [[1918 жыл]]дың 14 желтоқсаны мен [[1919 жыл]]дың 5 ақпаны аралығында - [[Украина Халық Республикасы]]ның астанасы, [[1918 жыл]]дың [[29 сәуір]]і мен [[14 желтоқсан]]ы аралығында – [[Украина Державасы]]ның (Ірі мемлекетінің) астанасы, [[1919 жыл]]дың [[7 қыркүйек|7 қыркүйегі]] мен [[29 желтоқсан]]ы аралығында - [[ОРҚК Киев әскери облысы]]ның орталығы, [[1934 жыл]]дың маусымынан [[1991 жыл]]дың [[24 тамыз]]ына дейінгі уақыт аралығында [[УССР]], [[1991 жыл]]дан бері – [[Украина]] астанасы. Киев – елдің алдаңғы қатарлы саяси, әлеуметтік-экономикалық, көліктік және ғылыми орталығы. Киевте үкіметтің жалпымемлекеттік органы және жергілікті өзін-өзі басқару органдары, шет мемлекеттер елшілігі, жалпымемлекеттік коммерциялық ұйымдардың және қоғамдық бірлестіктердің, сол сияқты шетел серіктестерінің Украинада жұмыс істейтін өкілдігінің көпшілігінің штаб-пәтерлері бар. Қаланың өзінің елтаңбасы мен туы бар. ІХ ғасырдан ХІІ ғасыр аралығында Киев Русінің орталығы ретіндегі тарихи өзіндік мәнінің күшімен де қаланы қазіргі уақытта да «Орыс қалаларының анасы» деп атайды. == Физико-географиялық сипаттамасы == Киев Украинаның солтүстік бөлігінде, орманды дала аймағы мен аралас орман аймағының шекарасында, [[Днепр]]дің орта ағысында (Десна сағасынан төмен), оның екі жағалауында орналасқан.<br /> Киев рельефі жазық пішінге ие: сол жағалауда – Днепр ойпаты, оң жағалауда солтүстік бөлігінде – Полесье ойпаты, оңтүстік бөлігінде – Днепр тауы. Днепрдің жоғары оң жағалауы Днепр тауының сілемдерін алып жатыр. Бұл биіктік Киев үстірті деп аталады. Жер бедері кейде көтеріліп, жекелеген биіктіктер тізбегін құраса, кейде Днепр аңғарының деңгейіне дейін төмендейді. Днепрден жоғары ең биік нүктелер (106 метр) қаланың шығыс бөлігінде, Печерск ауданында орналасқан. Бұл жерден жер бедері бірте-бірте батысқа қарай, Либид өзенінің кең аңғарларына және Крещатик және Скоморох өзектеріне түседі. Содан кейін қайтадан Бату тауына көтеріледі. Рельефтің ең төменгі нүктелері Подолда орналасқан (өзен деңгейінен небәрі 4-8 м биіктікте). Днепр және оның салалары (Десна, Припять, Березина, Почайна, Глубочица, Киянка, Либед) Орта Днепр аймағы халқының экономикалық және саяси өмірінде ұзақ уақыт бойы үлкен рөл атқарды.<ref>{{cite web|url=https://tvoyaukraina.wordpress.com/%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2/|title=Киев географиясы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Климат === Киевтің климаты қалыпты континенттік болып саналады, жазы жылы, қысы өте жұмсақ. Климаттың өзгеруіне байланысты ол теңіз климатына көбірек ұқсайды. Ең жоғары температура шілдеде, ең суық қаңтарда, орташа жылдық көрсеткіш +8,4°С. Қыста суық ауа аңғарларға түсіп, өзендердегі температураны төмендетеді. Киевте ылғалдылық айтарлықтай жоғары (жылдық көрсеткіш 75% құрайды). Қыс 90-нан 120 күнге дейін созылады (қарашаның ортасы – наурыздың аяғы). Бірақ мұнда да климаттың өзгеру тенденциясы байқалады: қаңтарға дейін айтарлықтай жылы болуы мүмкін, ал суық ауа райы наурыздың басына дейін созылуы мүмкін. Көктем – ең қысқа кезең, ол орта есеппен наурыздың ортасында басталып, мамырда аяқталады. Бұл кезеңде аяздар болуы мүмкін, олар әдетте айдың басында аяқталады - кейде олар ұзаққа созылуы мүмкін. Жаз көбінесе мамырдың ортасында/соңында басталып, қыркүйектің ортасында аяқталады. Климаттың өзгеруіне байланысты жаз біртіндеп сәуірге қарай ауысады. Орташа алғанда, жазда температура +18 градустан төмен түспейді, көлеңкеде максималды көтерілу +40 дейін мүмкін. Жазда ылғалдылық жеткілікті (65% дейін). Күз мезгілі ауа температурасының 10 °С-тан төмен түсетін кезеңі болып саналады. Қыркүйектің аяғынан қазанның ортасына дейін ауа-райы айтарлықтай жылы және құрғақ, ал айдың екінші жартысы мен қараша-желтоқсанға қарай ылғалды, жаңбырлы, бұлтты және суық.<ref>{{cite web|url=https://tut1.ru/goroda-ukrainy/55-kiev-stolica-ukrainy.html|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Атауы == === Атаудың шығу тарихы === Ескіден қалған бір сөздерде қаланың атауы [[Кия]] деген есімнен шығады дейді - аңызда айтылғандай, Киев негізін қалаған ағайынды үш жігіттің ең үлкені. Бұл аңыз бізге дейін [[ХІІ ғасыр]]дың [[«Повесть временных лет»]] шежіресімен жеткен болатын. <blockquote> ''«Была три братья,— сообщает летописец,— единому имя Кий, а другому Щек, а третьему Хорив и сестра их Лыбедь. Седяше Кий на горе, идеже ныне оувоз Бо́ричев, а Щек седяше на горе, идеже ныне зовётся Щекови́ца, а Хорив на третьей горе, от него же прозвася Хореви́ца, и створиша град, во имя брата своего старейшего и нарекоша имя ему Киев. И бяше около града лес и бор велик, и бяху ловяща зверь, бяху мужи мудры и смыслени, и нарицахуся Поляне, от них же суть Поляне в Киеве и до сего дня». Қаланың шығу тарихы турасында және тағы бір болжам бар. Днепр өзенінің өткелінде қызмет еткен жұмыскерлер (кияндықтар) оның алғашқы тұрғындары есімімен аталған. Өткел өзеннің түбіне қағып енгізген тіреулерге төселген ағаш төсеулер түрінде көрінді. «Повести временных лет» жылнамасында: «Ини же несведуще, реша, яко Кий есть перевозник. У Киева бо бяше перевоз тъгда с оноя страны Днепра — темь глаголаху: „на перевоз на Киев“»'' </blockquote> дейді… Шежіреші... мұны былай негіздейді: <blockquote> ''«Аще бы Кий перевозьник был, то не бы ходил Цесарюграду. Но се Кий княжаше в роде своём и приходившю ему к цесарю, которого не свемы, но тъкмо о сем вемы, якоже сказають, яко велику честь приял есть от цесаря, при котором ходив цесари. Идущю же ему вспять (вторично — В. Я.), приде к Дунаеви и взлюби место и сруби градък мал и хотяше сести с родъм своим и не даша ему ту близь живущии. Еже и доныне наречють дунайти „городище Киевець“. Киеви же пришедшю в свой град Киев, ту живот свой сконьча».'' </blockquote> Қала атауының шығу тарихы тұрғысындағы тағы бір қызықты нұсқасы [[Гельмольд]]ің [[«Славянская хроника»]] жазбасы береді.<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus/Gelmold/framegel1.htm ГЕЛЬМОЛЬД, СЛАВЯНСКАЯ ХРОНИКА]</ref>: <blockquote> ''«Да́ны называют Русь также Острогардом по той причине, что, будучи расположена на востоке, она изобилует всеми благами. Ее называют также Хунигардом, потому что на этих местах сначала жили гунны… …Главный город ее Хуэ»'' </blockquote> Украиналық этнограф М.В. Закревский Клавдий Птолемей айтқан «Азагариум» қазіргі Киевтің орнында орналасқан деп мәлімдеді. Ю. А. Кулаковский Птолемейлік «Метропольді» Киевпен, М. Ю. Брайчевский - «Сармен» байланыстырды. === Атауларды өзге тілге трансляциялау негіздері. === Славян тілдерінде бұл қаланың атауында кейбір жайттарда [[Кий (князь)|Кий]] есімінен сын есімнің туындауы негізінің шығуына орай, екінші жариясы едәуір түленділіп айтылады. Мысалы, қала орыс тілінде Киев деп аталады, Поляк тілінде ''Kijów'' ({{IPA|[ˈcijuf]}}), сербтер мен хорваттар тілінде — ''Kijev''т.с.с. Киев ұзақ уақыттар бойына Ресей империясының және КСРО-ның құрамында болғандықтан, қала атауы славян тілінен емес, орыс тілі: ағылшын Kiev, немісше Kiew, т.с.с. арқылы таралды. Украин үкіметі Украина тәуелсіздігін алғаннан кейін ресми құжаттарда украиндық атауы негізін орыс тілінен емес, ағылшын тілінен алатын болды.<ref>[http://ukrlit.org/transliteratsiia/ РІШЕННЯ УКРАЇНСЬКОЇ КОМІСІЇ З ПИТАНЬ ПРАВНИЧОЇ ТЕРМІНОЛОГІЇ N9 Протокол N2 від 19 квітня 1996 р.]</ref> Бұл сонымен қатар, Киевтің ағылшын нұсқасына негізделіп, нәтижесінже Kyiv сөзі пайда болды, алайда ағылшын тілдес азаматтар үшін <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/talking_point/4946456.stm Q&A: Chernobyl 20 years on] [[BBC News]] 2006/04/26</ref> үйреншікті болмағандықтан да олардың қолданысында Kiev <ref>[http://www.kiev-life.com/kyiv/kiev-or-kyiv Kiev or Kyiv] Kiev-Life.com</ref> сөзінен гөрі сирек айтылады. 2018 жылдың 2 қазанында Украина Сыртқы істер министрлігі «StratCom Ukraine» стратегиялық коммуникациялар орталығымен бірлесіп, «#CorrectUA» онлайн науқанын бастады, оның аясында шетелдік БАҚ-қа Киев қаласының (#KyivNotKiev) емлесін түзетуді сұрайды.<ref>{{Cite web|url=https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev|title=#CorrectUA – МЗС України звертається до світу – вживай #KyivNotKiev|website=Міністерство закордонних справ України|language=uk|accessdate=2018-10-02|archive-date=2020-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200907211839/https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev}}</ref> сонымен бірге, тиісті ойконимі бар жеке мақалалар, атап айтқанда Киев Русі туралы, өзгеріссіз қалады. Киев қаласы үшін емле түзетулері туралы алғашқы хабарламалар пайда болды: олар мәтіндерінде Киев BBC орнына Киев деп жазады<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ Клімкін похвалився результатами кампанії МЗС: BBC пише Kyiv, не Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190215050914/https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ |date=15 лютого 2019 }} // Європейська правда, 6 жовтня 2018.</ref><ref>[https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 Kyiv not Kiev: ВВС змінює написання столиці України] {{Webarchive|url=https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 |date=14 жовтня 2019 }} // BBC, 14 жовтня 2019. {{ArchivedURL|https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939|14 жовтня 2019}} (таке правило написання столиці України в текстах, на картах та у графіках починає діяти на ВВС з 14 жовтня 2019 року)</ref> және The Guardian.<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092786/ Видання The Guardian писатиме у своїх текстах Kyiv замість Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213201917/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092786/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019.</ref> Лондон Лутон әуежайы,<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092772/ Лондонський аеропорт Лутон змінив назву Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213195854/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092772/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019.</ref> Будапешт және Таллин әуежайлары<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/14/7092846/ Аеропорти Будапешта і Таллінна виправили назву Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190214220004/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/14/7092846/ |date=14 лютого 2019 }} // Європейська правда, 14 лютого 2019</ref> және Бельгия<ref>[https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/20/7212891/ Аеропорти Бельгії виправили Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190420073550/https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/20/7212891/ |date=20 квітня 2019 }} // Українська правда, 20 квітня 2019</ref> өз атауларын Киевтен Киевке өзгертті. Сонымен қатар, украиналық UIA әуе компаниясы бастапқыда Киев атауын Киевке өзгертуден бас тартты, себебі Киев Халықаралық әуе көлігі қауымдастығының IATA ресми транслитерациясы болып табылады.<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092778/ МАУ відмовилась змінити Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213202512/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092778/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019</ref> Бірақ 2019 жылдан бастап IATA Киев деп жазуға көшті. 2020 жылдың 16 қыркүйегінде ағылшынша Уикипедия Киев туралы мақаланың атауын "Kiev"-ден "Kyiv"-ге өзгертті,<ref>[[https://blog.wikimedia.org.ua/2020/09/18/kyiv-not-kiev/ Kyiv, а не Kiev: у Вікіпедії змінено написання столиці України]]</ref> сонымен бірге, тиісті ойконимі бар жеке мақалалар, атап айтқанда Киев Русі туралы, өзгеріссіз қалады. Ежелгі орыс ескерткіштерінде қала атауы Кивки деп жазылған, мұнда y прото-славян тіліндегі *y дыбысын, ал ј — иоттық [e] («ё») дыбысын білдірген. Мұндай емле шежірелерде ұзақ уақыт сақталған. Кейінірек, екінші палатализация заңы тоқтатылғаннан және [ɨ] дыбысы [i] дыбысымен біріктірілгеннен кейін алдыңғы-ортаңғы қатардағы [ɪ] жаңа дауысты дыбысына Киевки, Киевки емлелері пайда болды, ал «жаңа яты» — және «Kyyѣvy», «Kyѣvy», «Kyѣvy» қалыптасқаннан кейін. 19 ғасырда украин емлесінің жетілдірілуімен, и әрпі [ɪ] әрпіне, ал [ji] әрпі иоттық «жаңа яты» — ї әрпінен бекітілгенде, емле қазіргі заманғы түрін — Киевті алды. == Тарихы == {{main|Киев тарихы}} [[Сурет:Kiev downtown.jpg|thumb|right|Киев 19 ғ. аяғында]] Археологиялық қазбалардың көрсетуі бойынша [[Киев облысы]]ның аймағындағы тұрғындар 15 000—20 000 жыл бұрын болған екен. [[Неолит]] және [[энеолит]] ([[мыс дәуірі]]) кезеңдері [[трипольдық мәдениет]]ін көрсетеді, ескерткіштер мен мезгілдерін зерттеушілер үш кезеңге бөледі: ерте(4500—3500), орта (3500—2750) және кешірек (2750—2000 б.з.д. жж.). Оңтүстік-батыс аймақтардағы қола дәуірінің кезеңіне [[белогрудтық мәдениет]] тиесілі екен. Б.з.д. І мың жылдық - б.з. І мың жылдығының алғашқы кезеңінде [[Зарубинец мәдениеті]] солтүстік-батыс Киевтіктерге тән болды. Заманауи Киев және Киев облысының аймағындағы [[темір ғасыры]], сол сияқты, «киев мәдениеті» деп аталған және II—III ғғ., IV—V ғғ. тұсында дунайдың төменгі бөлігіндегі ормандар мен даладан [[Днепр]]дің сол жағалауына және шығыстағы Черниговтік [[черняхов археологиялық мәдениеті]]н көрсетеді. Киев аса ірі әкімшілік орталық ретінде антикалық географтардың айтуы бойынша Шығыс Еурпада (К.Птолемей және басқалары) б.з. ІІ ғасырдн бері ғұндар қожалығы кезеңінде өз қызметін бастап кеткен болатын. Әрі қарай ол бұлғар,печенег, хазарлар, қыпшақтар «сахаралық» империясы аясында динамикалық түрде дамыды. Әр түрлі зерттеулерде оның тұрғындарының арасында торктер (Ақ шіркеу - Торческ) колбягтар, бұлғарлар, печенегтер, далалықтар және басқалар бар екенін айтады. === Орыс - Украина === [[VIII]]—[[IX]] ғасырлар тоғысында Киев оңтүстік Шығыс славян тайпаларының тайпааралық одағы Рус жерінің басты қаласына айналды, ал [[882]] жылдан бастап, [[Варягтар]] жаулап алғаннан кейін, «[[Рус қалаларының анасы]] — Рус мемлекетінің астанасы болды.<ref>[[Толочко П. П., Івакін Г. Ю., Верменич Я. В. Київ // Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наукова думка, 2007. — Т. 4 : Ка — Ком. — С. 201—218. — ISBN 978-966-00-0692-8.]]</ref> === Литва Ұлы Герцогтігі, Русь, Жемантия === Шамамен [[1362]] жылы Киев Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірді. Владимир Ольгердович оның князі болды. === Гетманат === === Ресей империясы === === 17 ғасыр ==== ==== 18 ғасыр ==== ==== 19 ғасыр ==== ==== 20 ғасыр ==== === Украина революциясы === === Кеңес оккупациясы === === Тәуелсіз Украина === ==== Украинаға толық көлемді Ресей басып кіруі (2022 жылдан бастап) ==== == Халқы == 2025 жылғы 1 ақпандағы жағдай бойынша Киев халқының саны 2 888 470 адамды құрайды, оның ішінде: *6 жасқа дейінгі балалар - 288 486 адам, *7 жастан 17 жасқа дейінгі жасөспірімдер (мектеп оқушылары) - 341 201 адам, *18 жастан 29 жасқа дейінгі жастар - 56, 200 адам 2 403 адам, *60 және одан жоғары жастағы қарттар – 629 686 адам, *80 жастан асқан ұзақ өмір сүрген тұрғындары – 40 439 адам.<ref>{{cite web|url=https://bdex.ru/naselenie/ukraine/kyiv/?ysclid=m7j97bewsi985062858|title=Киев халқы (Украина)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> {| class="wikitable" |+ Киев қаласындағы халық саны 2011 жылдан 2022 жылға дейін<ref>{{cite web|url=https://index.minfin.com.ua/reference/people/kiev/|title=Киев қаласындағы халық саны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-12|lang=}}</ref> |- ! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !!2020 !! 2021 !! 2022 |- | 2 799,2|| 2 814,3 || 2 845,0 || 2 868,7 || 2 888,0 || 2 906,6 || 2 925,8 || 2 934,5|| 2 950,8|| 2 967,4 || 2 962,2 ||2 962,2 |} [[Сурет:Panorama of Podil.jpg|нобай|орта|1200px|Киевтің орталық аудандарының бірінің панорамасы]] == Өнеркәсібі == Киев Украинаның ірі [[өнеркәсіп]] орталығы болып табылады. Қалада [[халық шаруашылығы]]ның көптеген салалары бар. Олар: жеңіл және тағам өнеркәсібі, полиграфия, машинажасау, металлургия, авиақұрылыс. [[Сурет:Obolon-2008.jpg|нобай|оңға|200px|"Оболонь" сыра зауыты]] [[Сурет:Завод Я. Гретера та О. Криваненка.JPG|нобай|оңға|200px|"Большевик" зауыты]] [[Сурет:11 big.jpg|нобай|оңға|200px|«Арсенал» зауыты]] [[Сурет:First Ukrainian serial production An-148.jpg|нобай|оңға|200px|Антонов атындағы ӘҒТК]] [[Сурет:Plant 410 Civil Aviation.jpg|нобай|оңға|200px|410 азаматтық авиация зауыты]] Негізгі өнеркәсіп орындары: * "Оболонь" сыра зауыты * Киев кеме жөндеу-құрылысы зауыты * Киев зергерлік зауыты * Киев дәрумендік зауыты * «Дарница» фармацевтикалық өнеркәсібі * Антонов атындағы ӘҒТК * Киев механикалық зауыты * Киев «Столичный» шампан сырасы зауыты * Киев автоматика зауыты * Киев "Большевик" зауыты * Киев «Ленинская кузня» зауыты * «Киевхимволокно» ААҚ * «АТЭК» (бұрынғы «Красный экскаватор») зауыты * Киев арнайы механика зауыты * «Росток» ЖАҚ * Киев құрылыс материалдары зауыты * ГП «Буревестник» * ООО ПТК «Агромат» * «Отис» (Киевтік лифт зауыты) ЖАҚ * 410 азаматтық авиация зауыты * Киев қазыналық механикалық зауыты * Киев жөндеу-механикалық зауыты * Киев мотоцикл зауыты * Киев «АВИАНТ» авиациялық зауыты === Экономикалық көрсеткіштер === {| class="sortable wikitable" |- ! N ! көрсеткіштер ! бірліктер ! [[2006 жыл|2006]] жылғы мәні |- | 1 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 4398,3 |- | 2 | Уд. вес в общеукраинском | % | 11,5 |- | 3 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 17573,0 |- | 4 | Уд. вес в общеукраинском | % | 39,0 |- | 5 | [[Сальдо]] [[экспорт]]-[[импорт]] | млн [[доллар США|$]] | −13174,7 |- | 6 | Капитальные инвестиции | млн [[гривна|₴]] | 29946,5 |- | 7 | Орташа айлық | [[гривна|₴]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 3250 |- | 8 | Орташа айлық | [[доллар США|$]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 406 |} Украина статистикасы мәліметтері бойынша алынды.<ref>[http://www.ukrstat.gov.ua/ Державний комітет статистики України<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> == Транспорты == Киев қаласы - ірі транспорттық торап (темір және тас жолдар,кемежай, әуежайлар). 1960 жылдан бері метрополитен жұмыс істейді. Автобус, троллейбус, трамвай жүйесі дамыған, фуникулер (тауға көтеретін жол) жұмыс істейді. === Әуе жолы === Киевте үш әуежай қызмет етеді: халықаралық [[Борисполь (аэропорт)|аэропорт Борисполь]] ( Киев шетіне қарай, Киевской облысы Борисполь қаласында), [[Жуляны (әуежай)|Киев ( Жуляны ескі атауы]] және жүк тасу [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]].[[Сурет:Kiev airport international terminal.jpg|нобай|оңға|200px|Киев әуежайы (Жулияны)]] * [[Борисполь (аэропорт)|Борисполь әуежайы]] * [[Международный аэропорт «Киев»|Жуляны әуежайы]] * [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]] (Антонов әуежайы) Сол сияқты, қаланың шетінде Святоши әуежайы орналасқан (Авиант әуежайы бәрінен бұрын "Авиант" Киев әуезауытына қызмет көрсетуге қолданылады). Сонымен бірге қаланың маңында Васильков, Узин, Белая Церковь қалаларында әскери әуежайлар орналасқан. Бірнеше рет Васильков пен Белая Церковь әуежайларын жолаушылар әуежайы ретінде жоспары талқыға салынды. Қаланың қатарында кішігірім мынадай әуежайлар орын алған: Чайка (бұрынғы ДОСААФ, парашюттік база, спорттық авиация), Бузовтық (планерлік база), Долина (спорттық авиация), Бышев, Бородянка (парашюттік база), Киев-Южный (Гребинки, сельхоз, авиация, тікұшақтар) және басқалары. === Теміржол === [[Сурет:Станция Киев-Пассажирский.jpg|нобай|оңға|200px|Киев-Пассажирский. Жалпы көрінісі]] Теміржол вокзалдары: * [[Киев-Пассажирский]] * Южный вокзал * Пригородный вокзал * Дарницкий пригородный * [[Караваевы Дачи (платформа)|Караваевы Дачи (пригородный)]] * [[Дарница (железнодорожная станция)|Дарницкий железнодорожный вокзал]] * [[Киев-Московский]] === Өзен жолы === 1823 жылы Киевте бірінші пароход пайда болды, ал 1858 жылы «Днепр және оның салалары бойынша кеме қатынасы қоғамы» құрылды. Келесі жылы Днепрде 17 пароход, ал 25 жылдан кейін олардың саны 74 болды. [[Сурет:Київський річковий вокзал.jpg|нобай|оңға|200px|Өзен вокзалы]] 1961 жылы өзен вокзалы ашылды, оның сыртқы түрі кемеге ұқсайды. Вокзал сыйымдылығы бір мезетте 550 адамды құрады. Кеңестік кезеңде өзен порты флоты жылына 4 миллионға дейін жолаушы тасымалдады. Черкассы, Запорожье және Днепропетровскіге қалаларына ракеталар мен метеорлар қатынады. 1975 жылдан бастап Днепр су электр станцияларының каскады салынғаннан кейін Киев порты транзиттік портқа айналды. Үлкен сыйымдылықтағы кемелерден жүк Днепр мен Деснаның таяз бөлігіне қызмет көрсететін флотқа берілді. Бүгінгі таңда Днепр көлік артериясы ретінде жарты ғасыр бұрынғыдай көлік артериясы емес. Жыл бойы тасымалмен айналысатын басқа компаниялар үшін өзен көлігі ыңғайсыз болды. Дегенмен, 2014 жылдан бері портқа 40 миллион гривеннен астам инвестиция салынды: кедендік кешен салынды, шеберханалар мен қоймалар қайта қалпына келтірілді, теміржол желісі қалпына келтірілді. Олар жүк тиеу алаңы мен кеңселері бар логистикалық кешен, цемент базасы терминалын салып, жүктерді өңдеуді ғана емес, контейнерлік тасымалдауды да дамытуды жоспарлап отыр. Өзен вокзалы қазір туристік бағытта дамып келеді.<ref>{{cite web|url=https://bigkyiv.com.ua/proshloe-i-budushhee-kievskogo-rechnogo-flota/|title=Киев өзен портының өткені мен болашағы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Метро === [[Сурет:Kiev metro route map ru.svg|thumb|200px|Киев метрополитенінің жүйелік кестесі 2011 жыл]] 1960 жылы ашылған Киев метросы Мәскеу мен Ленинградта метро ашылғаннан кейін Кеңес Одағында үшінші метро болды. Қазіргі уақытта метро Киевтегі ең жылдам көлік түрі болып табылады. Киев метросының он ауданды кесіп өтетін үш желісі бар, метро желілерінің жалпы ұзындығы шамамен 65 шақырымды құрайды, 52 станция және үш жерасты трансфер торабы бар. Киев метросының алты станциясы жер үстінде, жиырма станциясы үлкен тереңдікте, ал жиырма төрт станциясы таязырақ тереңдікте орналасқан. 2014 жылдан бастап метроның навигациялық жүйесінің дизайны әзірленді. Одан метро карталарының дизайнын, метро схемаларын, көліктердегі мониторларға арналған анимацияларды және ақпараттық баннерлерді көруге болады. 2019 жылы қолданыстағы 822 метро вагонының 500-і жолаушылар вагондарда орналасқан теледидарда көшелер ғана емес, сонымен қатар қоғамдық көлік аялдамалары, метроға кіретін және шығатын жерлер, жақын маңдағы орындар көрсетілді. Киев метросында 105,5 метр тереңдікте орналасқан және Еуропа мен бұрынғы КСРО елдеріндегі ең терең болып табылатын Лондон метрополитенінің типіне сәйкес салынған вестибюльі жоқ Арсеналная стансасы бар.<ref>{{cite web|url=https://www.tourister.ru/world/europe/ukraine/city/kiev/publications/487?ysclid=m7jakfo5lx513476508|title=Киев көлігі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Трамвай === Тарихтағы ең көне көлік түрі – трамвай, Киев қаласында алғаш рет 1892 жылы іске қосылды. 1913 жылға қарай 20-дан астам маршрут желісі болды. [[Сурет:Kyiv Express Tram 763 2019 G2.jpg|нобай|оңға|200px|Трамвай Pesa Twist]] 1978 жылы Киевте КСРО-да алғашқы жүрдек трамвай желісі іске қосылды. Жүрдек трамвай құрылысының жобасын Мария Савченконың жетекшілігімен «Киевпроект» мемлекеттік мекемесінің мамандары әзірледі. Жобаның бірінші кезеңі жүзеге асырылып, айналма жолдан Жеңіс алаңына дейінгі маршрут 9 шақырымды құрап, 12 бекеттен тұрды. Маршрут бойымен 2 және 3 вагонды жүрдек пойыздар жүрді. Желідегі орташа жылдамдық 28,7 км/сағ құрады. КСРО ыдырағаннан кейін жүрдек трамвай желісі нашар жағдайда болды: метро станциясы мен жол жөндеуді қажет етті. Қайта құру жұмыстары 2007 жылы басталды. Станциялар заманауи технологиялар арқылы қайта салынды. Бүгінгі таңда Киев трамвай бағыттарына 473 трамвай вагоны қызмет көрсетеді. Киевте жүретін трамвай түрлері: Tatra T3SUCS, Tatra T3R.P, Tatra T6A5 7 0, K-1M6 1 0, T3UA-3 "Kashtan", Богдан TR843 1, K-1M 8 6, Tatra K3R-N (KT3UA), Pesa Foklectron 73414 0 5. Қазіргі уақытта трамвай бұрынғы маңызын жоғалтты.<ref>{{cite web|url=https://my-kiev.com/city/interesnye-fakty-iz-istorii-kievskogo-tramvaya.html|title=Киев трамвайының тарихынан қызықты деректер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Троллейбус === [[Сурет:MAZ-103T trolley - Kiev.jpg|нобай|оңға|200px|Троллейбус MAZ-103T]] Киевте троллейбус қозғалысын ұйымдастыру жұмыстары 1934 жылы басталды. Алғашқы троллейбус бағыты Красноармейская көшесі (Большая Васильковская) болды. 1966 жылы 12 маусымда киевтік өнертапқыш Владимир Веклич әлемдегі алғашқы троллейбус пойызын жасады. 1983 жылға қарай Киев троллейбус паркінің жартысынан астамы Владимир Веклич жүйесін пайдаланатын 296 троллейбус пойыздарында жұмыс істеді. Бүгінгі таңда жылжымалы құрам негізінен К12, ЮМЗ, ЛАЗ Е183 және 301, МАЗ-103Т және Богдан көліктерімен ұсынылған. 2000 жылы Киевте 35 троллейбус бағыты жұмыс істеді. Троллейбус желілерінің жалпы ұзындығы 324,9 шақырымды құрайды, автопарк 640 көліктен тұрады. 2006 жылдың мамыр айынан бастап троллейбус бағыттарының саны 44-ке жетті. 2010 жылғы желтоқсанда 37 бағыт жұмыс істейді. 4 троллейбус депосы жұмыс істейді.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Автобус === [[Сурет:Laz A183 A24 Kyiv Khreshchatyk.jpg|нобай|оңға|200px|Автобус ЛАЗ-А183]] Киевте тұрақты автобус қатынасының алғашқы ашылуы 1913 жылы болды. Шын мәнінде, автобус толық ауқымды жұмысын 1925 жылы бастады. Ол кезде жалғыз бағыт бойынша 2 ғана автобус жүретін. Қазір Киевте 90-ға жуық муниципалды автобус бағыты жұмыс істейді. Автобустардың саны 700 бірліктен асады. 8 автобус базасы жұмыс істейді. Киев бағыттарының көпшілігі үлкен класты автобустармен қызмет көрсетеді, олар негізінен ЛАЗ-A183 және MAЗ-203 автобустарымен ұсынылған. Бұл автобустар қаланың барлық дерлік маршруттарында кездеседі. Үлкен класты автобустар көптеген қалалық маршруттарда да кездеседі, бірақ әдетте әртүрлі бағыттар бойынша шашыраңқы болады. Мұндай автобустардың көп шоғырлануы Троещина немесе Виноградарь сияқты халық тығыз орналасқан аудандарға қызмет көрсететін №6 автобазаның бағыттарында кездеседі. Жолаушылар ағыны аз бағыттарда шағын класты автобустар пайдаланылады. Богдан А091 және Богдан А092 шағын класты автобустар, мысалы, № 2, 47, 59, 78 маршруттары.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%81|title=Киев автобусы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Маршрутты таксилер === Шағын автобустар Киевтегі қоғамдық көліктерден кем емес танымал болып саналады. Көптеген адамдар қозғалыс жылдамдығы мен қозғалыс жиілігіне байланысты көліктің осы түріне басымдылық береді. Киевтің шетінен немесе қоғамдық көлікті пайдалану ыңғайсыз қаланың шалғай аудандарынан жету қажет болғанда, жолаушыларға қажетсіз қиындықсыз тез арада діттеген жеріне жетуге микроавтобустар көмектеседі. Сондай-ақ, автобустардан, троллейбустардан және трамвайлардан айырмашылығы, Киевтің маршруттық таксилері көп мөлшерде ұсынылған, бұл көліктің осы түрімен қала бойынша жүруді өте ыңғайлы етеді.<ref>{{cite web|url=https://tripmydream.com/ukraine/kiev/local-transport|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Фуникулёр === [[Сурет:2948279 Киевский фуникулер.jpg|нобай|оңға|200px|Киев фуникулері]] Көптеген жылдар бойы Киев тұрғындары мен Украина астанасының қонақтары фуникулерды белсенді түрде пайдаланып келеді. Ерекше және өзіндік бірегей көлік жүйесі Владимирская төбесінен тез көтерілуге ​​немесе төмен түсуге мүмкіндік береді. Киев фуникулері 1905 жылы ашылды (Одессадан кейінгі Украинадағы екінші). Жолдың ұзындығы 222 м, еңісі 18-20°. Бір бағыттағы жол жүру уақыты шамамен 3 минутты алады. Жоғарғы және төменгі стансалар арасындағы биіктік айырмашылығы 75 м. Фуникулерлық трассаның жоғарғы бөлігі темірбетонды эстакадада орналасқан. Киевтік фуникулер маятникті (ең кең тараған) жұмыс схемасын пайдаланады: екі моторсыз вагондар жоғарғы станцияда орналасқан шығырға сым арқан арқылы жалғанған. Вагондардың бірінің төмен қозғалуы екінші вагонның жоғарыға симметриялы қозғалысына әкеледі. Әрбір фуникулерлық вагонда рельсті тістеуік тәрізді ұстайтын сына тәрізді авариялық тежегіш бар. Әр вагонның сиымдылығы 100 адам, оның 30 - ы отыратын орын. Фуникулёр қалалық көлік құралы ретінде де, туристік тартымдылық ретінде де белсенді қолданылады. Тәуліктік жолаушылар ағыны 10-15 мың жолаушыны құрайды.<ref>{{cite web|url=https://kak-eto-sdelano.livejournal.com/168790.html|title=Киев фуникулері қалай жұмыс істейді?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Мәдениеті == === Театрлары === Киевте 50-ге жуық театр ұжымдары жұмыс істейді. 2009 жылдың ресми деректері бойынша 31 театр бар. Оның ішінде: Т.Г.Шевченко атындағы Украинаның Ұлттық академиялық опера және балет театры, Киев қалалық балалар мен жасөспірімдерге арналған академиялық опера және балет театры, Иван Франко атындағы Ұлттық академиялық драма театры, Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры, «ПоэТ» театры, Подольдегі театр, Киев академиялық жастар театры, Киев ұлттық академиялық оперетта театры, Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры, Киев қалалық академиялық қуыршақ театры, сол жағалаудағы Киев мемлекеттік академиялық драма және комедия театры, Киев эстрадалық театры, «Күміс арал» театры. <gallery mode="packed"> Kiev Opera House 2012 01.JPG|Опера және балет театры Kiev Academic Puppet Theatre.jpg|Киев мемлекеттік академиялық театры Драматичний театр імені Івана Франка.JPG|Иван Франко атындағы драма театры Богдана Хмельницкого 5 дробь 15 Киев 2012 01.JPG|Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры Кукольный театр - panoramio (2).jpg|Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры </gallery> === Мұражайлары === '''Киев тарихы мұражайы''' — 1978 жылы құрылған. Мұражай қорында 250 мыңға жуық экспонат бар. Экспонаттардың көпшілігі - бұл қалада қазылған археологиялық материалдар. Киев тұрғындарының әр жылдардағы тұрмыстық заттар топтамалары назар аударуға тұрарлық. [[Сурет:National Art Museum of Ukraine 20190505.jpg|нобай|оңға|200px|Ұлттық өнер мұражайы]] [[Сурет:National History Museum of Ukraine.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның ұлттық тарихи мұражайы]] [[Сурет:Aerial view of memorial complex of museum of the history of Ukraine in World War II and monument to the Motherland.jpg|нобай|оңға|200px|Екінші дүниежүзілік соғыстағы Украина тарихының мұражайы]] [[Сурет:Kiev Pyrogiv Podillya 070628.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы]] '''Украинаның Ұлттық өнер мұражайы''' — Украинадағы ең үлкен өнер галереясы. Мұнда 40 мыңға жуық экспонат қойылған. Мұнда украиндық және шетелдік үздік суретшілердің картиналары, мүсіндер мен гравюралар жинағы бар. Экспонаттардың жасы Киев Русынан қазіргі заманға дейін. Мұнда ежелгі икондардың әдемі жинағы бар. Мұражайда тұрақты түрде қазіргі украин суретшілерінің жұмыстарының көрмелері өткізіліп тұрады. '''Украина Қарулы Күштерінің Орталық мұражайы''' — Украинадағы ең маңызды әскери мұражай. Мұражай 1996 жылы құрылған. Мұнда 1991 жылдан бері Украина армиясы мен флотын құрудың бүкіл тарихы сипатталған. '''Киев бекінісі''' — ХІХ ғасырда салынған қорғаныс ғимараты. Кейбір үй-жайларды Украина Қорғаныс министрлігі әлі күнге дейін әскери қоймалар ретінде пайдалануда. Патша заманында мұнда казарма, қарауыл, азық-түлік қоймалары болған, бұл ғимарат 1927 жылы мұражайға айналды. Бекіністің өзі Киевтің орталық және сәнді аудандарының бірі – Печерскде орналасқан. '''Ұлы Отан соғысы мұражайы''' — 1981 жылы ашылды. Мұнда Ұлы Отан соғысы кезіндегі әскери киімдер, майдан хаттары, мұрағаттық фотосуреттер, әскери карталар және басқа да қызықты жәдігерлер жинақталған. '''Украинаның тарихи қазыналар мұражайы''' — 1969 жылы 4 қаңтарда ашылды. Киев-Печерск лаврасының аумағында орналасқан. Онда Украинадағы алтын зергерлік бұйымдардың ең үлкен топтамаларының бірі бар. Алтын бұйымдармен қатар асыл тастардан жасалған бұйымдар да бар. '''Леся Украинка мұражайы''' — өткен ғасырдың 60-жылдарында құрылған. 1991 жылы оның мемориалдық пәтері ашылды. Мұнда ақынға тиесілі заттар, картиналар, сирек кітаптар жинақталған. Бөлек бөлмеде ақынның бүкіл өмірінен сыр шертетін жәдігерлер орналасқан. '''Николай Лысенконың үйі''' - ұлы украин композиторы өмір сүріп, қызмет еткен жер. Мұнда композитордың көзі тірісінде болған үй ортасы сақталған. '''Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы''' — Киев қаласының оңтүстік шетінде Пирогово ауданында орналасқан. Бұл 1969 жылы құрылған ашық аспан астындағы мұражай. Мұнда XVI—XX ғасырлардағы халық сәулет өнерінің 275 ғимараты – ауыл үйлері, сарайлар, шіркеулер жинақталған, мұнда украин шаруаларының 70 мыңнан астам тұрмыстық заттары сақталған, мұражай экспозициясы көптеген мұрағаттық фотосуреттермен толықтырылған. '''Украин сәндік өнерінің мемлекеттік мұражайы''' — Киев-Печерск лаврасында орналасқан. Экспонаттар 1899 жылы жинала бастады. Мұнда украиндық ұлттық кілемдер, маталар, украин кестелері, керамика және иконалар қойылған. '''«Чернобыль» ұлттық мұражайы''' — 1992 жылы ашылды. Мұнда 7000 экспонат – құпиядан шығарылған кеңестік құжаттар, Чернобыль атом электр станциясының апатқа дейінгі және одан кейінгі карталары мен фотосуреттері бар. '''Украина тарихының ұлттық мұражайы''' - Украина тарихын зерттейтін ең үлкен украин мұражайы. Старокиев тауында орналасқан. Мұнда картиналар, ұлттық украиндық киімдер, көне монеталар коллекциялары, ескі кітаптар сақталған. Мұражай қорында 800 мың экспонат бар. Бұл жерде казак хаттары мен гетмандардың хаттары да сақталған. '''Кітап және баспа мұражайы''' — Киев-Печерск Лаврасында орналасқан. Мұнда 56 мың экспонат бар. Баспа машиналары, клишелер, алғашқы баспа кітаптарының көшірмелері жинақталған. '''Киев-Печерск лавры''' — Украинадағы ең қасиетті орын. Мұнда терең зынданда әулиелердің жәдігерлері жатыр, монастырь және бірнеше белсенді шіркеулер бар. Мұнда жәдігерлер ауыр аурулардан арылуға немесе қалпына келтіруді тездетуге қабілетті. '''Мемлекеттік авиация мұражайы''' — Киевтің оңтүстік-батыс шетіндегі Жуляны әуежайының жанында орналасқан. Мұнда 70-ке жуық ұшақ пен тікұшақ бар. Мұнда жолаушылар және әскери ұшақтар жинақталған. '''Украинаның ұлттық медицина мұражайы''' — мұнда ежелгі дәуірден қазіргі заманға дейінгі украин медицинасының даму тарихы ұсынылған. Әйгілі украин дәрігерлерінің портреттері бар галерея бар.<ref>{{cite web|url=https://goldengorod.ru/kiev/#more-3331|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Білімі == ІХ ғасырдан бастап Киев Шығыс Еуропаның интеллектуалды дамуының орталығы болды. XVII ғасырдың аяғынан бастап Киев-Могилян академиясы көптеген танымал ғалымдарды даярлап шығарды. Алайда бірінші еуропалық үлгідегі заманауи университет Николай І патшаның жарлығымен Әулие Владимир атындағы Киев Императорлық университеті ретінде құрылды. [[Сурет:Universität Kiew.jpg|thumb|200px|Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық университеті.]] [[Сурет:KPI-1st building-left.jpg|thumb|200px|Украина Ұлттық техникалық университеті «КПИ»]] [[Сурет:NaUKMA plats.JPG|thumb|200px|«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті]] Бүгінде Киев – Украинадағы ірі ғылым мен білім орталықтарының бірі. Киевте халықаралық дәрежедегі университеттерді қосып алғанда, көптеген жоғары және орта білім мекемелері, соның ішінде Украинаның үш ең беделді университетттері: Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық Университеті, Украинаның «КПИ» Ұлттық техникалық Университеті және «Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті орналасқан <ref>[http://korrespondent.net/ukraine/events/844116 Корреспондент опубликовал рейтинг лучших украинских вузов " Последние события в Украине — Корреспондент]</ref>. Киевте Киевте 350 мектеп, 100-ден астам гимназиялар мен лицейлер, 70-тер шамасында Жоғары оқу орындары<ref>[http://www.mon.gov.ua/nz/28/ Список высших и средних специальных учебных заведений Киева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061014211033/http://www.mon.gov.ua/nz/28/ |date=2006-10-14 }}</ref> бар, олар: *«КПИ» Ұлттық техникалық Университеті, *Киев ұлттық экономикалық университеті, *Ұлттық көлік университеті, *Ұлттық әуе университеті, *Киев құрылыс және сәулет өнері ұлттық университеті (КИСИ), *М.П.Драгоманов атындағы Ұлттық педагоикалық университеті, *Ақпараттық-Коммуникациялық Технологиялар мемлекеттік университеті, *«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті, *Киев консерваториясы, *Жарнама институты, *Киев Ұлттық лингвистика университеті (ИНЯЗ), *Украина ғылыми Ұлттық университеті (НАНУ), *Украина биоресурстары мен табиғатты пайдалану Ұлттық университеті, *Киев ішкі істер Ұлттық университеті, *Киев көркем академиясы, *О.О.Богомолец атындағы Ұлттық медициналық университет, *Халықаралық Соломонов университеті, *Украина дене тәрбиесі және спорт Ұлттық Университеті (ИНФИЗ), *И.К.Карпенко-Каро атындағы театр, кино және теледидар Киев Ұлттық университеті, *Мәдениет және өнер Киевтік Ұлттық университеті, *Киевтік Ұлттық технология және дизайн университеті, *Киев Ұлттық тағам технологиясы университеті, *Киевтік нарық қатынасы университеті, *Киевтік Ұлттық сауда-экономикалық университет. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Киев]] [[Санат:Украинаның миллионер қалалары]] [[Санат:Украина қалалары]] p9cydaa5pxdoyt55sydqa9x8v4jbrca 3597810 3597806 2026-05-01T14:13:39Z Baobaba1984 179717 /* Гетманат */ 3597810 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Киев |шынайы атауы = {{lang-uk|Київ}} |сурет = {{Photomontage | photo1a = Kiev Cabinet of Ministers.jpg | photo2a = P1130119-1.JPG{{!}} | photo2b = Ku02.JPG{{!}} | photo3a = Будинок із химерами, в якому жив архітектор Городецький.jpg{{!}} | photo3b = Дзвіниця собору Святої Софії в Києві, Україна.jpg | photo4a = 17-07-02-Maidan Nezalezhnosti RR74377-PANORAMA.jpg{{!}} | photo4b = | photo5a = | photo5b = | color = white | color_border = white | position = center | spacing = 2 | size = 393 | foot_montage = }} |жағдайы = Астана |ел = Украина |елтаңба = COA of Kyiv Kurovskyi.svg |ту = Flag of Kyiv Kurovskyi.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 27|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 30|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(2661299)_region:UA |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 10 аудан |басшының түрi = Мэр |басшысы = [[Виталий Владимирович Кличко|Виталий Кличко]] |құрылған уақыты = [[V ғасыр|V]]<ref name="eob">[https://www.britannica.com/place/Kiev Kiev] at [[Encyclopedia of Britannica]]</ref><ref>Tolochko, P., Ivakin, G., Vermenych, Ya. ''[http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Kyiv_mst Kiev]''. Encyclopedia of History of Ukraine.</ref>—[[X ғасыр]]<ref name="Толочко">''Толочко П. П.'' Новые археологические исследования Киева (1963—1978) // Новое в археологии Киева. — Киев, 1981.</ref><ref>[http://www.iananu.kiev.ua/archaeology/2003-1/zukerman.htm К. Цукерман. Два этапа формирования древнерусского государства]</ref><ref>{{кітап|авторы= А. В. Комар|бөлімі= Киев и Правобережное Поднепровье|тақырыбы= Русь в IX–XI веках: археологическая панорама / Rus' in 9th - 10th centuries: archaeological panorama|сілтеме= http://www.academia.edu/5028113|жауапты= Н. А. Макаров|орны= Москва; Вологда|баспасы= Древности Севера|жыл= 2012|беттері= 496|isbn= 978-5-93061-068-0}}</ref> |алғашқы дерек = V ғасырдың басы — VI ғасырдың басы |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 826,35<ref name="Ауданның үлкею">[https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya Межі Києва можуть змінитися] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191216051856/https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya |date=2019-12-16 }}</ref> немесе 847,66<ref name="гк">{{cite web |url = http://atu.gki.com.ua/atu/26 |title = Геодезия, картография және кадастрлар жайында Украина мемлекеттік қызметі |lang = uk |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150918152231/http://atu.gki.com.ua/atu/26 |archivedate = 2015-09-18 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Ең биік жері |орталығының биiктігі = 100—200 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2 967 360<ref name="1 қаңтар 2020 халық">[http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2019/ds/kn/kn_u/kn1219_u.html Чисельність населення (за оцінкою) на 1 січня 2020 року та середня чисельність у 2019 році]</ref> немесе<br> 3 703 100 |санақ жылы = 2019 |тығыздығы = 4481 |шоғырлануы = Киев агломерациясы — 4 071 000 |ұлттық құрамы = (2001 ж. санақ бойынша)<br> [[украиндар]] — 82,2 %,<br>[[орыстар]] — 13,1 %,<br>[[еврейлер]] — 0,7 %,<br>[[беларустар]] — 0,6 %,<br>[[поляктар]] — 0,3 % |конфессионалдық құрамы = православтар, католиктер, протестанттар, мұсылмандар, иудейлер |этнохороним = киевтік, киевтіктер |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +380 44 |пошта индексі = |пошта индекстері = 01000 — 06999 |автомобиль коды = AA, КА / 11, 28 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kiev |сайты = http://kmv.gov.ua/ |сайт тілі = uk | add1n = Марапаттары | add1 = {{Алтын Жұлдыз медалі|тип=қала|1965 жыл}} {{Ленин ордені|түрі=қала|1965 жыл}} {{Халықтар Достығы ордені|түрі=қала|1982 жыл}} }} '''Киев''' ({{lang-uk|Київ}} {{IPA|[ˈkɪjiu̯]}}) — [[Украина]]ның [[елорда|астанасы]] және ең ірі қаласы, батыр-қала. [[Днепр]] өзенінің бойында орналасқан. [[Киев агломерациясы]]ның орталығы болып табылады. Киев – Украинаның жеке әкімдік-аймақтық бірлігі, елдің мәдени-басқару орталығы, сол сияқты [[Киев облысы]]ның әкімшілік орталығы. Украинаның орталық бөлігінің солтүстігіне қарай орналасқан. Тұрғындары жыл сайын орта есеппен алғанда 20 мың адамға тұрақты түрде өсіп келеді.<ref>[http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 Населення Київа на 1.01.20ХХ років] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004213334/http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 |date=2013-10-04 }}</ref> Киев – халқының есебі бойынша европадағы [[Мәскеу]], [[Лондон]], [[Санкт-Петербург]], [[Берлин]] және [[Мадрид]]тен кейін алтыншы орынды иемденген. Киев [[поляндық]]тар, [[Киев Русі]]нің, және [[Киев князьдігі]]нің астанасы болған. [[1917 жыл]]ғы қарашаның 7 мен [[1918 жыл]]дың 29 сәуірі аралығында және [[1918 жыл]]дың 14 желтоқсаны мен [[1919 жыл]]дың 5 ақпаны аралығында - [[Украина Халық Республикасы]]ның астанасы, [[1918 жыл]]дың [[29 сәуір]]і мен [[14 желтоқсан]]ы аралығында – [[Украина Державасы]]ның (Ірі мемлекетінің) астанасы, [[1919 жыл]]дың [[7 қыркүйек|7 қыркүйегі]] мен [[29 желтоқсан]]ы аралығында - [[ОРҚК Киев әскери облысы]]ның орталығы, [[1934 жыл]]дың маусымынан [[1991 жыл]]дың [[24 тамыз]]ына дейінгі уақыт аралығында [[УССР]], [[1991 жыл]]дан бері – [[Украина]] астанасы. Киев – елдің алдаңғы қатарлы саяси, әлеуметтік-экономикалық, көліктік және ғылыми орталығы. Киевте үкіметтің жалпымемлекеттік органы және жергілікті өзін-өзі басқару органдары, шет мемлекеттер елшілігі, жалпымемлекеттік коммерциялық ұйымдардың және қоғамдық бірлестіктердің, сол сияқты шетел серіктестерінің Украинада жұмыс істейтін өкілдігінің көпшілігінің штаб-пәтерлері бар. Қаланың өзінің елтаңбасы мен туы бар. ІХ ғасырдан ХІІ ғасыр аралығында Киев Русінің орталығы ретіндегі тарихи өзіндік мәнінің күшімен де қаланы қазіргі уақытта да «Орыс қалаларының анасы» деп атайды. == Физико-географиялық сипаттамасы == Киев Украинаның солтүстік бөлігінде, орманды дала аймағы мен аралас орман аймағының шекарасында, [[Днепр]]дің орта ағысында (Десна сағасынан төмен), оның екі жағалауында орналасқан.<br /> Киев рельефі жазық пішінге ие: сол жағалауда – Днепр ойпаты, оң жағалауда солтүстік бөлігінде – Полесье ойпаты, оңтүстік бөлігінде – Днепр тауы. Днепрдің жоғары оң жағалауы Днепр тауының сілемдерін алып жатыр. Бұл биіктік Киев үстірті деп аталады. Жер бедері кейде көтеріліп, жекелеген биіктіктер тізбегін құраса, кейде Днепр аңғарының деңгейіне дейін төмендейді. Днепрден жоғары ең биік нүктелер (106 метр) қаланың шығыс бөлігінде, Печерск ауданында орналасқан. Бұл жерден жер бедері бірте-бірте батысқа қарай, Либид өзенінің кең аңғарларына және Крещатик және Скоморох өзектеріне түседі. Содан кейін қайтадан Бату тауына көтеріледі. Рельефтің ең төменгі нүктелері Подолда орналасқан (өзен деңгейінен небәрі 4-8 м биіктікте). Днепр және оның салалары (Десна, Припять, Березина, Почайна, Глубочица, Киянка, Либед) Орта Днепр аймағы халқының экономикалық және саяси өмірінде ұзақ уақыт бойы үлкен рөл атқарды.<ref>{{cite web|url=https://tvoyaukraina.wordpress.com/%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2/|title=Киев географиясы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Климат === Киевтің климаты қалыпты континенттік болып саналады, жазы жылы, қысы өте жұмсақ. Климаттың өзгеруіне байланысты ол теңіз климатына көбірек ұқсайды. Ең жоғары температура шілдеде, ең суық қаңтарда, орташа жылдық көрсеткіш +8,4°С. Қыста суық ауа аңғарларға түсіп, өзендердегі температураны төмендетеді. Киевте ылғалдылық айтарлықтай жоғары (жылдық көрсеткіш 75% құрайды). Қыс 90-нан 120 күнге дейін созылады (қарашаның ортасы – наурыздың аяғы). Бірақ мұнда да климаттың өзгеру тенденциясы байқалады: қаңтарға дейін айтарлықтай жылы болуы мүмкін, ал суық ауа райы наурыздың басына дейін созылуы мүмкін. Көктем – ең қысқа кезең, ол орта есеппен наурыздың ортасында басталып, мамырда аяқталады. Бұл кезеңде аяздар болуы мүмкін, олар әдетте айдың басында аяқталады - кейде олар ұзаққа созылуы мүмкін. Жаз көбінесе мамырдың ортасында/соңында басталып, қыркүйектің ортасында аяқталады. Климаттың өзгеруіне байланысты жаз біртіндеп сәуірге қарай ауысады. Орташа алғанда, жазда температура +18 градустан төмен түспейді, көлеңкеде максималды көтерілу +40 дейін мүмкін. Жазда ылғалдылық жеткілікті (65% дейін). Күз мезгілі ауа температурасының 10 °С-тан төмен түсетін кезеңі болып саналады. Қыркүйектің аяғынан қазанның ортасына дейін ауа-райы айтарлықтай жылы және құрғақ, ал айдың екінші жартысы мен қараша-желтоқсанға қарай ылғалды, жаңбырлы, бұлтты және суық.<ref>{{cite web|url=https://tut1.ru/goroda-ukrainy/55-kiev-stolica-ukrainy.html|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Атауы == === Атаудың шығу тарихы === Ескіден қалған бір сөздерде қаланың атауы [[Кия]] деген есімнен шығады дейді - аңызда айтылғандай, Киев негізін қалаған ағайынды үш жігіттің ең үлкені. Бұл аңыз бізге дейін [[ХІІ ғасыр]]дың [[«Повесть временных лет»]] шежіресімен жеткен болатын. <blockquote> ''«Была три братья,— сообщает летописец,— единому имя Кий, а другому Щек, а третьему Хорив и сестра их Лыбедь. Седяше Кий на горе, идеже ныне оувоз Бо́ричев, а Щек седяше на горе, идеже ныне зовётся Щекови́ца, а Хорив на третьей горе, от него же прозвася Хореви́ца, и створиша град, во имя брата своего старейшего и нарекоша имя ему Киев. И бяше около града лес и бор велик, и бяху ловяща зверь, бяху мужи мудры и смыслени, и нарицахуся Поляне, от них же суть Поляне в Киеве и до сего дня». Қаланың шығу тарихы турасында және тағы бір болжам бар. Днепр өзенінің өткелінде қызмет еткен жұмыскерлер (кияндықтар) оның алғашқы тұрғындары есімімен аталған. Өткел өзеннің түбіне қағып енгізген тіреулерге төселген ағаш төсеулер түрінде көрінді. «Повести временных лет» жылнамасында: «Ини же несведуще, реша, яко Кий есть перевозник. У Киева бо бяше перевоз тъгда с оноя страны Днепра — темь глаголаху: „на перевоз на Киев“»'' </blockquote> дейді… Шежіреші... мұны былай негіздейді: <blockquote> ''«Аще бы Кий перевозьник был, то не бы ходил Цесарюграду. Но се Кий княжаше в роде своём и приходившю ему к цесарю, которого не свемы, но тъкмо о сем вемы, якоже сказають, яко велику честь приял есть от цесаря, при котором ходив цесари. Идущю же ему вспять (вторично — В. Я.), приде к Дунаеви и взлюби место и сруби градък мал и хотяше сести с родъм своим и не даша ему ту близь живущии. Еже и доныне наречють дунайти „городище Киевець“. Киеви же пришедшю в свой град Киев, ту живот свой сконьча».'' </blockquote> Қала атауының шығу тарихы тұрғысындағы тағы бір қызықты нұсқасы [[Гельмольд]]ің [[«Славянская хроника»]] жазбасы береді.<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus/Gelmold/framegel1.htm ГЕЛЬМОЛЬД, СЛАВЯНСКАЯ ХРОНИКА]</ref>: <blockquote> ''«Да́ны называют Русь также Острогардом по той причине, что, будучи расположена на востоке, она изобилует всеми благами. Ее называют также Хунигардом, потому что на этих местах сначала жили гунны… …Главный город ее Хуэ»'' </blockquote> Украиналық этнограф М.В. Закревский Клавдий Птолемей айтқан «Азагариум» қазіргі Киевтің орнында орналасқан деп мәлімдеді. Ю. А. Кулаковский Птолемейлік «Метропольді» Киевпен, М. Ю. Брайчевский - «Сармен» байланыстырды. === Атауларды өзге тілге трансляциялау негіздері. === Славян тілдерінде бұл қаланың атауында кейбір жайттарда [[Кий (князь)|Кий]] есімінен сын есімнің туындауы негізінің шығуына орай, екінші жариясы едәуір түленділіп айтылады. Мысалы, қала орыс тілінде Киев деп аталады, Поляк тілінде ''Kijów'' ({{IPA|[ˈcijuf]}}), сербтер мен хорваттар тілінде — ''Kijev''т.с.с. Киев ұзақ уақыттар бойына Ресей империясының және КСРО-ның құрамында болғандықтан, қала атауы славян тілінен емес, орыс тілі: ағылшын Kiev, немісше Kiew, т.с.с. арқылы таралды. Украин үкіметі Украина тәуелсіздігін алғаннан кейін ресми құжаттарда украиндық атауы негізін орыс тілінен емес, ағылшын тілінен алатын болды.<ref>[http://ukrlit.org/transliteratsiia/ РІШЕННЯ УКРАЇНСЬКОЇ КОМІСІЇ З ПИТАНЬ ПРАВНИЧОЇ ТЕРМІНОЛОГІЇ N9 Протокол N2 від 19 квітня 1996 р.]</ref> Бұл сонымен қатар, Киевтің ағылшын нұсқасына негізделіп, нәтижесінже Kyiv сөзі пайда болды, алайда ағылшын тілдес азаматтар үшін <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/talking_point/4946456.stm Q&A: Chernobyl 20 years on] [[BBC News]] 2006/04/26</ref> үйреншікті болмағандықтан да олардың қолданысында Kiev <ref>[http://www.kiev-life.com/kyiv/kiev-or-kyiv Kiev or Kyiv] Kiev-Life.com</ref> сөзінен гөрі сирек айтылады. 2018 жылдың 2 қазанында Украина Сыртқы істер министрлігі «StratCom Ukraine» стратегиялық коммуникациялар орталығымен бірлесіп, «#CorrectUA» онлайн науқанын бастады, оның аясында шетелдік БАҚ-қа Киев қаласының (#KyivNotKiev) емлесін түзетуді сұрайды.<ref>{{Cite web|url=https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev|title=#CorrectUA – МЗС України звертається до світу – вживай #KyivNotKiev|website=Міністерство закордонних справ України|language=uk|accessdate=2018-10-02|archive-date=2020-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200907211839/https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev}}</ref> сонымен бірге, тиісті ойконимі бар жеке мақалалар, атап айтқанда Киев Русі туралы, өзгеріссіз қалады. Киев қаласы үшін емле түзетулері туралы алғашқы хабарламалар пайда болды: олар мәтіндерінде Киев BBC орнына Киев деп жазады<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ Клімкін похвалився результатами кампанії МЗС: BBC пише Kyiv, не Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190215050914/https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ |date=15 лютого 2019 }} // Європейська правда, 6 жовтня 2018.</ref><ref>[https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 Kyiv not Kiev: ВВС змінює написання столиці України] {{Webarchive|url=https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 |date=14 жовтня 2019 }} // BBC, 14 жовтня 2019. {{ArchivedURL|https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939|14 жовтня 2019}} (таке правило написання столиці України в текстах, на картах та у графіках починає діяти на ВВС з 14 жовтня 2019 року)</ref> және The Guardian.<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092786/ Видання The Guardian писатиме у своїх текстах Kyiv замість Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213201917/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092786/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019.</ref> Лондон Лутон әуежайы,<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092772/ Лондонський аеропорт Лутон змінив назву Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213195854/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092772/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019.</ref> Будапешт және Таллин әуежайлары<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/14/7092846/ Аеропорти Будапешта і Таллінна виправили назву Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190214220004/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/14/7092846/ |date=14 лютого 2019 }} // Європейська правда, 14 лютого 2019</ref> және Бельгия<ref>[https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/20/7212891/ Аеропорти Бельгії виправили Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190420073550/https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/20/7212891/ |date=20 квітня 2019 }} // Українська правда, 20 квітня 2019</ref> өз атауларын Киевтен Киевке өзгертті. Сонымен қатар, украиналық UIA әуе компаниясы бастапқыда Киев атауын Киевке өзгертуден бас тартты, себебі Киев Халықаралық әуе көлігі қауымдастығының IATA ресми транслитерациясы болып табылады.<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092778/ МАУ відмовилась змінити Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213202512/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092778/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019</ref> Бірақ 2019 жылдан бастап IATA Киев деп жазуға көшті. 2020 жылдың 16 қыркүйегінде ағылшынша Уикипедия Киев туралы мақаланың атауын "Kiev"-ден "Kyiv"-ге өзгертті,<ref>[[https://blog.wikimedia.org.ua/2020/09/18/kyiv-not-kiev/ Kyiv, а не Kiev: у Вікіпедії змінено написання столиці України]]</ref> сонымен бірге, тиісті ойконимі бар жеке мақалалар, атап айтқанда Киев Русі туралы, өзгеріссіз қалады. Ежелгі орыс ескерткіштерінде қала атауы Кивки деп жазылған, мұнда y прото-славян тіліндегі *y дыбысын, ал ј — иоттық [e] («ё») дыбысын білдірген. Мұндай емле шежірелерде ұзақ уақыт сақталған. Кейінірек, екінші палатализация заңы тоқтатылғаннан және [ɨ] дыбысы [i] дыбысымен біріктірілгеннен кейін алдыңғы-ортаңғы қатардағы [ɪ] жаңа дауысты дыбысына Киевки, Киевки емлелері пайда болды, ал «жаңа яты» — және «Kyyѣvy», «Kyѣvy», «Kyѣvy» қалыптасқаннан кейін. 19 ғасырда украин емлесінің жетілдірілуімен, и әрпі [ɪ] әрпіне, ал [ji] әрпі иоттық «жаңа яты» — ї әрпінен бекітілгенде, емле қазіргі заманғы түрін — Киевті алды. == Тарихы == {{main|Киев тарихы}} [[Сурет:Kiev downtown.jpg|thumb|right|Киев 19 ғ. аяғында]] Археологиялық қазбалардың көрсетуі бойынша [[Киев облысы]]ның аймағындағы тұрғындар 15 000—20 000 жыл бұрын болған екен. [[Неолит]] және [[энеолит]] ([[мыс дәуірі]]) кезеңдері [[трипольдық мәдениет]]ін көрсетеді, ескерткіштер мен мезгілдерін зерттеушілер үш кезеңге бөледі: ерте(4500—3500), орта (3500—2750) және кешірек (2750—2000 б.з.д. жж.). Оңтүстік-батыс аймақтардағы қола дәуірінің кезеңіне [[белогрудтық мәдениет]] тиесілі екен. Б.з.д. І мың жылдық - б.з. І мың жылдығының алғашқы кезеңінде [[Зарубинец мәдениеті]] солтүстік-батыс Киевтіктерге тән болды. Заманауи Киев және Киев облысының аймағындағы [[темір ғасыры]], сол сияқты, «киев мәдениеті» деп аталған және II—III ғғ., IV—V ғғ. тұсында дунайдың төменгі бөлігіндегі ормандар мен даладан [[Днепр]]дің сол жағалауына және шығыстағы Черниговтік [[черняхов археологиялық мәдениеті]]н көрсетеді. Киев аса ірі әкімшілік орталық ретінде антикалық географтардың айтуы бойынша Шығыс Еурпада (К.Птолемей және басқалары) б.з. ІІ ғасырдн бері ғұндар қожалығы кезеңінде өз қызметін бастап кеткен болатын. Әрі қарай ол бұлғар,печенег, хазарлар, қыпшақтар «сахаралық» империясы аясында динамикалық түрде дамыды. Әр түрлі зерттеулерде оның тұрғындарының арасында торктер (Ақ шіркеу - Торческ) колбягтар, бұлғарлар, печенегтер, далалықтар және басқалар бар екенін айтады. === Орыс - Украина === [[VIII]]—[[IX]] ғасырлар тоғысында Киев оңтүстік Шығыс славян тайпаларының тайпааралық одағы Рус жерінің басты қаласына айналды, ал [[882]] жылдан бастап, [[Варягтар]] жаулап алғаннан кейін, «[[Рус қалаларының анасы]] — Рус мемлекетінің астанасы болды.<ref>[[Толочко П. П., Івакін Г. Ю., Верменич Я. В. Київ // Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наукова думка, 2007. — Т. 4 : Ка — Ком. — С. 201—218. — ISBN 978-966-00-0692-8.]]</ref> === Литва Ұлы Герцогтігі, Русь, Жемантия === Шамамен [[1362]] жылы Киев Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірді. Владимир Ольгердович оның князі болды. === Гетманат === [[XV]] ғасырдың соңы Киевтің құлдырауының басталуын белгіледі, бұл Литва Ұлы Герцогтігінің жалпы дағдарысынан туындады - оның бақылауындағы жерлерді Қырым татарларының шабуылдарынан қорғауды ұйымдастыра алмауы, олардың ең ірісі [[1482]] жылы жасалған. === Ресей империясы === === 17 ғасыр ==== ==== 18 ғасыр ==== ==== 19 ғасыр ==== ==== 20 ғасыр ==== === Украина революциясы === === Кеңес оккупациясы === === Тәуелсіз Украина === ==== Украинаға толық көлемді Ресей басып кіруі (2022 жылдан бастап) ==== == Халқы == 2025 жылғы 1 ақпандағы жағдай бойынша Киев халқының саны 2 888 470 адамды құрайды, оның ішінде: *6 жасқа дейінгі балалар - 288 486 адам, *7 жастан 17 жасқа дейінгі жасөспірімдер (мектеп оқушылары) - 341 201 адам, *18 жастан 29 жасқа дейінгі жастар - 56, 200 адам 2 403 адам, *60 және одан жоғары жастағы қарттар – 629 686 адам, *80 жастан асқан ұзақ өмір сүрген тұрғындары – 40 439 адам.<ref>{{cite web|url=https://bdex.ru/naselenie/ukraine/kyiv/?ysclid=m7j97bewsi985062858|title=Киев халқы (Украина)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> {| class="wikitable" |+ Киев қаласындағы халық саны 2011 жылдан 2022 жылға дейін<ref>{{cite web|url=https://index.minfin.com.ua/reference/people/kiev/|title=Киев қаласындағы халық саны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-12|lang=}}</ref> |- ! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !!2020 !! 2021 !! 2022 |- | 2 799,2|| 2 814,3 || 2 845,0 || 2 868,7 || 2 888,0 || 2 906,6 || 2 925,8 || 2 934,5|| 2 950,8|| 2 967,4 || 2 962,2 ||2 962,2 |} [[Сурет:Panorama of Podil.jpg|нобай|орта|1200px|Киевтің орталық аудандарының бірінің панорамасы]] == Өнеркәсібі == Киев Украинаның ірі [[өнеркәсіп]] орталығы болып табылады. Қалада [[халық шаруашылығы]]ның көптеген салалары бар. Олар: жеңіл және тағам өнеркәсібі, полиграфия, машинажасау, металлургия, авиақұрылыс. [[Сурет:Obolon-2008.jpg|нобай|оңға|200px|"Оболонь" сыра зауыты]] [[Сурет:Завод Я. Гретера та О. Криваненка.JPG|нобай|оңға|200px|"Большевик" зауыты]] [[Сурет:11 big.jpg|нобай|оңға|200px|«Арсенал» зауыты]] [[Сурет:First Ukrainian serial production An-148.jpg|нобай|оңға|200px|Антонов атындағы ӘҒТК]] [[Сурет:Plant 410 Civil Aviation.jpg|нобай|оңға|200px|410 азаматтық авиация зауыты]] Негізгі өнеркәсіп орындары: * "Оболонь" сыра зауыты * Киев кеме жөндеу-құрылысы зауыты * Киев зергерлік зауыты * Киев дәрумендік зауыты * «Дарница» фармацевтикалық өнеркәсібі * Антонов атындағы ӘҒТК * Киев механикалық зауыты * Киев «Столичный» шампан сырасы зауыты * Киев автоматика зауыты * Киев "Большевик" зауыты * Киев «Ленинская кузня» зауыты * «Киевхимволокно» ААҚ * «АТЭК» (бұрынғы «Красный экскаватор») зауыты * Киев арнайы механика зауыты * «Росток» ЖАҚ * Киев құрылыс материалдары зауыты * ГП «Буревестник» * ООО ПТК «Агромат» * «Отис» (Киевтік лифт зауыты) ЖАҚ * 410 азаматтық авиация зауыты * Киев қазыналық механикалық зауыты * Киев жөндеу-механикалық зауыты * Киев мотоцикл зауыты * Киев «АВИАНТ» авиациялық зауыты === Экономикалық көрсеткіштер === {| class="sortable wikitable" |- ! N ! көрсеткіштер ! бірліктер ! [[2006 жыл|2006]] жылғы мәні |- | 1 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 4398,3 |- | 2 | Уд. вес в общеукраинском | % | 11,5 |- | 3 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 17573,0 |- | 4 | Уд. вес в общеукраинском | % | 39,0 |- | 5 | [[Сальдо]] [[экспорт]]-[[импорт]] | млн [[доллар США|$]] | −13174,7 |- | 6 | Капитальные инвестиции | млн [[гривна|₴]] | 29946,5 |- | 7 | Орташа айлық | [[гривна|₴]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 3250 |- | 8 | Орташа айлық | [[доллар США|$]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 406 |} Украина статистикасы мәліметтері бойынша алынды.<ref>[http://www.ukrstat.gov.ua/ Державний комітет статистики України<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> == Транспорты == Киев қаласы - ірі транспорттық торап (темір және тас жолдар,кемежай, әуежайлар). 1960 жылдан бері метрополитен жұмыс істейді. Автобус, троллейбус, трамвай жүйесі дамыған, фуникулер (тауға көтеретін жол) жұмыс істейді. === Әуе жолы === Киевте үш әуежай қызмет етеді: халықаралық [[Борисполь (аэропорт)|аэропорт Борисполь]] ( Киев шетіне қарай, Киевской облысы Борисполь қаласында), [[Жуляны (әуежай)|Киев ( Жуляны ескі атауы]] және жүк тасу [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]].[[Сурет:Kiev airport international terminal.jpg|нобай|оңға|200px|Киев әуежайы (Жулияны)]] * [[Борисполь (аэропорт)|Борисполь әуежайы]] * [[Международный аэропорт «Киев»|Жуляны әуежайы]] * [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]] (Антонов әуежайы) Сол сияқты, қаланың шетінде Святоши әуежайы орналасқан (Авиант әуежайы бәрінен бұрын "Авиант" Киев әуезауытына қызмет көрсетуге қолданылады). Сонымен бірге қаланың маңында Васильков, Узин, Белая Церковь қалаларында әскери әуежайлар орналасқан. Бірнеше рет Васильков пен Белая Церковь әуежайларын жолаушылар әуежайы ретінде жоспары талқыға салынды. Қаланың қатарында кішігірім мынадай әуежайлар орын алған: Чайка (бұрынғы ДОСААФ, парашюттік база, спорттық авиация), Бузовтық (планерлік база), Долина (спорттық авиация), Бышев, Бородянка (парашюттік база), Киев-Южный (Гребинки, сельхоз, авиация, тікұшақтар) және басқалары. === Теміржол === [[Сурет:Станция Киев-Пассажирский.jpg|нобай|оңға|200px|Киев-Пассажирский. Жалпы көрінісі]] Теміржол вокзалдары: * [[Киев-Пассажирский]] * Южный вокзал * Пригородный вокзал * Дарницкий пригородный * [[Караваевы Дачи (платформа)|Караваевы Дачи (пригородный)]] * [[Дарница (железнодорожная станция)|Дарницкий железнодорожный вокзал]] * [[Киев-Московский]] === Өзен жолы === 1823 жылы Киевте бірінші пароход пайда болды, ал 1858 жылы «Днепр және оның салалары бойынша кеме қатынасы қоғамы» құрылды. Келесі жылы Днепрде 17 пароход, ал 25 жылдан кейін олардың саны 74 болды. [[Сурет:Київський річковий вокзал.jpg|нобай|оңға|200px|Өзен вокзалы]] 1961 жылы өзен вокзалы ашылды, оның сыртқы түрі кемеге ұқсайды. Вокзал сыйымдылығы бір мезетте 550 адамды құрады. Кеңестік кезеңде өзен порты флоты жылына 4 миллионға дейін жолаушы тасымалдады. Черкассы, Запорожье және Днепропетровскіге қалаларына ракеталар мен метеорлар қатынады. 1975 жылдан бастап Днепр су электр станцияларының каскады салынғаннан кейін Киев порты транзиттік портқа айналды. Үлкен сыйымдылықтағы кемелерден жүк Днепр мен Деснаның таяз бөлігіне қызмет көрсететін флотқа берілді. Бүгінгі таңда Днепр көлік артериясы ретінде жарты ғасыр бұрынғыдай көлік артериясы емес. Жыл бойы тасымалмен айналысатын басқа компаниялар үшін өзен көлігі ыңғайсыз болды. Дегенмен, 2014 жылдан бері портқа 40 миллион гривеннен астам инвестиция салынды: кедендік кешен салынды, шеберханалар мен қоймалар қайта қалпына келтірілді, теміржол желісі қалпына келтірілді. Олар жүк тиеу алаңы мен кеңселері бар логистикалық кешен, цемент базасы терминалын салып, жүктерді өңдеуді ғана емес, контейнерлік тасымалдауды да дамытуды жоспарлап отыр. Өзен вокзалы қазір туристік бағытта дамып келеді.<ref>{{cite web|url=https://bigkyiv.com.ua/proshloe-i-budushhee-kievskogo-rechnogo-flota/|title=Киев өзен портының өткені мен болашағы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Метро === [[Сурет:Kiev metro route map ru.svg|thumb|200px|Киев метрополитенінің жүйелік кестесі 2011 жыл]] 1960 жылы ашылған Киев метросы Мәскеу мен Ленинградта метро ашылғаннан кейін Кеңес Одағында үшінші метро болды. Қазіргі уақытта метро Киевтегі ең жылдам көлік түрі болып табылады. Киев метросының он ауданды кесіп өтетін үш желісі бар, метро желілерінің жалпы ұзындығы шамамен 65 шақырымды құрайды, 52 станция және үш жерасты трансфер торабы бар. Киев метросының алты станциясы жер үстінде, жиырма станциясы үлкен тереңдікте, ал жиырма төрт станциясы таязырақ тереңдікте орналасқан. 2014 жылдан бастап метроның навигациялық жүйесінің дизайны әзірленді. Одан метро карталарының дизайнын, метро схемаларын, көліктердегі мониторларға арналған анимацияларды және ақпараттық баннерлерді көруге болады. 2019 жылы қолданыстағы 822 метро вагонының 500-і жолаушылар вагондарда орналасқан теледидарда көшелер ғана емес, сонымен қатар қоғамдық көлік аялдамалары, метроға кіретін және шығатын жерлер, жақын маңдағы орындар көрсетілді. Киев метросында 105,5 метр тереңдікте орналасқан және Еуропа мен бұрынғы КСРО елдеріндегі ең терең болып табылатын Лондон метрополитенінің типіне сәйкес салынған вестибюльі жоқ Арсеналная стансасы бар.<ref>{{cite web|url=https://www.tourister.ru/world/europe/ukraine/city/kiev/publications/487?ysclid=m7jakfo5lx513476508|title=Киев көлігі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Трамвай === Тарихтағы ең көне көлік түрі – трамвай, Киев қаласында алғаш рет 1892 жылы іске қосылды. 1913 жылға қарай 20-дан астам маршрут желісі болды. [[Сурет:Kyiv Express Tram 763 2019 G2.jpg|нобай|оңға|200px|Трамвай Pesa Twist]] 1978 жылы Киевте КСРО-да алғашқы жүрдек трамвай желісі іске қосылды. Жүрдек трамвай құрылысының жобасын Мария Савченконың жетекшілігімен «Киевпроект» мемлекеттік мекемесінің мамандары әзірледі. Жобаның бірінші кезеңі жүзеге асырылып, айналма жолдан Жеңіс алаңына дейінгі маршрут 9 шақырымды құрап, 12 бекеттен тұрды. Маршрут бойымен 2 және 3 вагонды жүрдек пойыздар жүрді. Желідегі орташа жылдамдық 28,7 км/сағ құрады. КСРО ыдырағаннан кейін жүрдек трамвай желісі нашар жағдайда болды: метро станциясы мен жол жөндеуді қажет етті. Қайта құру жұмыстары 2007 жылы басталды. Станциялар заманауи технологиялар арқылы қайта салынды. Бүгінгі таңда Киев трамвай бағыттарына 473 трамвай вагоны қызмет көрсетеді. Киевте жүретін трамвай түрлері: Tatra T3SUCS, Tatra T3R.P, Tatra T6A5 7 0, K-1M6 1 0, T3UA-3 "Kashtan", Богдан TR843 1, K-1M 8 6, Tatra K3R-N (KT3UA), Pesa Foklectron 73414 0 5. Қазіргі уақытта трамвай бұрынғы маңызын жоғалтты.<ref>{{cite web|url=https://my-kiev.com/city/interesnye-fakty-iz-istorii-kievskogo-tramvaya.html|title=Киев трамвайының тарихынан қызықты деректер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Троллейбус === [[Сурет:MAZ-103T trolley - Kiev.jpg|нобай|оңға|200px|Троллейбус MAZ-103T]] Киевте троллейбус қозғалысын ұйымдастыру жұмыстары 1934 жылы басталды. Алғашқы троллейбус бағыты Красноармейская көшесі (Большая Васильковская) болды. 1966 жылы 12 маусымда киевтік өнертапқыш Владимир Веклич әлемдегі алғашқы троллейбус пойызын жасады. 1983 жылға қарай Киев троллейбус паркінің жартысынан астамы Владимир Веклич жүйесін пайдаланатын 296 троллейбус пойыздарында жұмыс істеді. Бүгінгі таңда жылжымалы құрам негізінен К12, ЮМЗ, ЛАЗ Е183 және 301, МАЗ-103Т және Богдан көліктерімен ұсынылған. 2000 жылы Киевте 35 троллейбус бағыты жұмыс істеді. Троллейбус желілерінің жалпы ұзындығы 324,9 шақырымды құрайды, автопарк 640 көліктен тұрады. 2006 жылдың мамыр айынан бастап троллейбус бағыттарының саны 44-ке жетті. 2010 жылғы желтоқсанда 37 бағыт жұмыс істейді. 4 троллейбус депосы жұмыс істейді.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Автобус === [[Сурет:Laz A183 A24 Kyiv Khreshchatyk.jpg|нобай|оңға|200px|Автобус ЛАЗ-А183]] Киевте тұрақты автобус қатынасының алғашқы ашылуы 1913 жылы болды. Шын мәнінде, автобус толық ауқымды жұмысын 1925 жылы бастады. Ол кезде жалғыз бағыт бойынша 2 ғана автобус жүретін. Қазір Киевте 90-ға жуық муниципалды автобус бағыты жұмыс істейді. Автобустардың саны 700 бірліктен асады. 8 автобус базасы жұмыс істейді. Киев бағыттарының көпшілігі үлкен класты автобустармен қызмет көрсетеді, олар негізінен ЛАЗ-A183 және MAЗ-203 автобустарымен ұсынылған. Бұл автобустар қаланың барлық дерлік маршруттарында кездеседі. Үлкен класты автобустар көптеген қалалық маршруттарда да кездеседі, бірақ әдетте әртүрлі бағыттар бойынша шашыраңқы болады. Мұндай автобустардың көп шоғырлануы Троещина немесе Виноградарь сияқты халық тығыз орналасқан аудандарға қызмет көрсететін №6 автобазаның бағыттарында кездеседі. Жолаушылар ағыны аз бағыттарда шағын класты автобустар пайдаланылады. Богдан А091 және Богдан А092 шағын класты автобустар, мысалы, № 2, 47, 59, 78 маршруттары.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%81|title=Киев автобусы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Маршрутты таксилер === Шағын автобустар Киевтегі қоғамдық көліктерден кем емес танымал болып саналады. Көптеген адамдар қозғалыс жылдамдығы мен қозғалыс жиілігіне байланысты көліктің осы түріне басымдылық береді. Киевтің шетінен немесе қоғамдық көлікті пайдалану ыңғайсыз қаланың шалғай аудандарынан жету қажет болғанда, жолаушыларға қажетсіз қиындықсыз тез арада діттеген жеріне жетуге микроавтобустар көмектеседі. Сондай-ақ, автобустардан, троллейбустардан және трамвайлардан айырмашылығы, Киевтің маршруттық таксилері көп мөлшерде ұсынылған, бұл көліктің осы түрімен қала бойынша жүруді өте ыңғайлы етеді.<ref>{{cite web|url=https://tripmydream.com/ukraine/kiev/local-transport|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Фуникулёр === [[Сурет:2948279 Киевский фуникулер.jpg|нобай|оңға|200px|Киев фуникулері]] Көптеген жылдар бойы Киев тұрғындары мен Украина астанасының қонақтары фуникулерды белсенді түрде пайдаланып келеді. Ерекше және өзіндік бірегей көлік жүйесі Владимирская төбесінен тез көтерілуге ​​немесе төмен түсуге мүмкіндік береді. Киев фуникулері 1905 жылы ашылды (Одессадан кейінгі Украинадағы екінші). Жолдың ұзындығы 222 м, еңісі 18-20°. Бір бағыттағы жол жүру уақыты шамамен 3 минутты алады. Жоғарғы және төменгі стансалар арасындағы биіктік айырмашылығы 75 м. Фуникулерлық трассаның жоғарғы бөлігі темірбетонды эстакадада орналасқан. Киевтік фуникулер маятникті (ең кең тараған) жұмыс схемасын пайдаланады: екі моторсыз вагондар жоғарғы станцияда орналасқан шығырға сым арқан арқылы жалғанған. Вагондардың бірінің төмен қозғалуы екінші вагонның жоғарыға симметриялы қозғалысына әкеледі. Әрбір фуникулерлық вагонда рельсті тістеуік тәрізді ұстайтын сына тәрізді авариялық тежегіш бар. Әр вагонның сиымдылығы 100 адам, оның 30 - ы отыратын орын. Фуникулёр қалалық көлік құралы ретінде де, туристік тартымдылық ретінде де белсенді қолданылады. Тәуліктік жолаушылар ағыны 10-15 мың жолаушыны құрайды.<ref>{{cite web|url=https://kak-eto-sdelano.livejournal.com/168790.html|title=Киев фуникулері қалай жұмыс істейді?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Мәдениеті == === Театрлары === Киевте 50-ге жуық театр ұжымдары жұмыс істейді. 2009 жылдың ресми деректері бойынша 31 театр бар. Оның ішінде: Т.Г.Шевченко атындағы Украинаның Ұлттық академиялық опера және балет театры, Киев қалалық балалар мен жасөспірімдерге арналған академиялық опера және балет театры, Иван Франко атындағы Ұлттық академиялық драма театры, Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры, «ПоэТ» театры, Подольдегі театр, Киев академиялық жастар театры, Киев ұлттық академиялық оперетта театры, Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры, Киев қалалық академиялық қуыршақ театры, сол жағалаудағы Киев мемлекеттік академиялық драма және комедия театры, Киев эстрадалық театры, «Күміс арал» театры. <gallery mode="packed"> Kiev Opera House 2012 01.JPG|Опера және балет театры Kiev Academic Puppet Theatre.jpg|Киев мемлекеттік академиялық театры Драматичний театр імені Івана Франка.JPG|Иван Франко атындағы драма театры Богдана Хмельницкого 5 дробь 15 Киев 2012 01.JPG|Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры Кукольный театр - panoramio (2).jpg|Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры </gallery> === Мұражайлары === '''Киев тарихы мұражайы''' — 1978 жылы құрылған. Мұражай қорында 250 мыңға жуық экспонат бар. Экспонаттардың көпшілігі - бұл қалада қазылған археологиялық материалдар. Киев тұрғындарының әр жылдардағы тұрмыстық заттар топтамалары назар аударуға тұрарлық. [[Сурет:National Art Museum of Ukraine 20190505.jpg|нобай|оңға|200px|Ұлттық өнер мұражайы]] [[Сурет:National History Museum of Ukraine.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның ұлттық тарихи мұражайы]] [[Сурет:Aerial view of memorial complex of museum of the history of Ukraine in World War II and monument to the Motherland.jpg|нобай|оңға|200px|Екінші дүниежүзілік соғыстағы Украина тарихының мұражайы]] [[Сурет:Kiev Pyrogiv Podillya 070628.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы]] '''Украинаның Ұлттық өнер мұражайы''' — Украинадағы ең үлкен өнер галереясы. Мұнда 40 мыңға жуық экспонат қойылған. Мұнда украиндық және шетелдік үздік суретшілердің картиналары, мүсіндер мен гравюралар жинағы бар. Экспонаттардың жасы Киев Русынан қазіргі заманға дейін. Мұнда ежелгі икондардың әдемі жинағы бар. Мұражайда тұрақты түрде қазіргі украин суретшілерінің жұмыстарының көрмелері өткізіліп тұрады. '''Украина Қарулы Күштерінің Орталық мұражайы''' — Украинадағы ең маңызды әскери мұражай. Мұражай 1996 жылы құрылған. Мұнда 1991 жылдан бері Украина армиясы мен флотын құрудың бүкіл тарихы сипатталған. '''Киев бекінісі''' — ХІХ ғасырда салынған қорғаныс ғимараты. Кейбір үй-жайларды Украина Қорғаныс министрлігі әлі күнге дейін әскери қоймалар ретінде пайдалануда. Патша заманында мұнда казарма, қарауыл, азық-түлік қоймалары болған, бұл ғимарат 1927 жылы мұражайға айналды. Бекіністің өзі Киевтің орталық және сәнді аудандарының бірі – Печерскде орналасқан. '''Ұлы Отан соғысы мұражайы''' — 1981 жылы ашылды. Мұнда Ұлы Отан соғысы кезіндегі әскери киімдер, майдан хаттары, мұрағаттық фотосуреттер, әскери карталар және басқа да қызықты жәдігерлер жинақталған. '''Украинаның тарихи қазыналар мұражайы''' — 1969 жылы 4 қаңтарда ашылды. Киев-Печерск лаврасының аумағында орналасқан. Онда Украинадағы алтын зергерлік бұйымдардың ең үлкен топтамаларының бірі бар. Алтын бұйымдармен қатар асыл тастардан жасалған бұйымдар да бар. '''Леся Украинка мұражайы''' — өткен ғасырдың 60-жылдарында құрылған. 1991 жылы оның мемориалдық пәтері ашылды. Мұнда ақынға тиесілі заттар, картиналар, сирек кітаптар жинақталған. Бөлек бөлмеде ақынның бүкіл өмірінен сыр шертетін жәдігерлер орналасқан. '''Николай Лысенконың үйі''' - ұлы украин композиторы өмір сүріп, қызмет еткен жер. Мұнда композитордың көзі тірісінде болған үй ортасы сақталған. '''Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы''' — Киев қаласының оңтүстік шетінде Пирогово ауданында орналасқан. Бұл 1969 жылы құрылған ашық аспан астындағы мұражай. Мұнда XVI—XX ғасырлардағы халық сәулет өнерінің 275 ғимараты – ауыл үйлері, сарайлар, шіркеулер жинақталған, мұнда украин шаруаларының 70 мыңнан астам тұрмыстық заттары сақталған, мұражай экспозициясы көптеген мұрағаттық фотосуреттермен толықтырылған. '''Украин сәндік өнерінің мемлекеттік мұражайы''' — Киев-Печерск лаврасында орналасқан. Экспонаттар 1899 жылы жинала бастады. Мұнда украиндық ұлттық кілемдер, маталар, украин кестелері, керамика және иконалар қойылған. '''«Чернобыль» ұлттық мұражайы''' — 1992 жылы ашылды. Мұнда 7000 экспонат – құпиядан шығарылған кеңестік құжаттар, Чернобыль атом электр станциясының апатқа дейінгі және одан кейінгі карталары мен фотосуреттері бар. '''Украина тарихының ұлттық мұражайы''' - Украина тарихын зерттейтін ең үлкен украин мұражайы. Старокиев тауында орналасқан. Мұнда картиналар, ұлттық украиндық киімдер, көне монеталар коллекциялары, ескі кітаптар сақталған. Мұражай қорында 800 мың экспонат бар. Бұл жерде казак хаттары мен гетмандардың хаттары да сақталған. '''Кітап және баспа мұражайы''' — Киев-Печерск Лаврасында орналасқан. Мұнда 56 мың экспонат бар. Баспа машиналары, клишелер, алғашқы баспа кітаптарының көшірмелері жинақталған. '''Киев-Печерск лавры''' — Украинадағы ең қасиетті орын. Мұнда терең зынданда әулиелердің жәдігерлері жатыр, монастырь және бірнеше белсенді шіркеулер бар. Мұнда жәдігерлер ауыр аурулардан арылуға немесе қалпына келтіруді тездетуге қабілетті. '''Мемлекеттік авиация мұражайы''' — Киевтің оңтүстік-батыс шетіндегі Жуляны әуежайының жанында орналасқан. Мұнда 70-ке жуық ұшақ пен тікұшақ бар. Мұнда жолаушылар және әскери ұшақтар жинақталған. '''Украинаның ұлттық медицина мұражайы''' — мұнда ежелгі дәуірден қазіргі заманға дейінгі украин медицинасының даму тарихы ұсынылған. Әйгілі украин дәрігерлерінің портреттері бар галерея бар.<ref>{{cite web|url=https://goldengorod.ru/kiev/#more-3331|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Білімі == ІХ ғасырдан бастап Киев Шығыс Еуропаның интеллектуалды дамуының орталығы болды. XVII ғасырдың аяғынан бастап Киев-Могилян академиясы көптеген танымал ғалымдарды даярлап шығарды. Алайда бірінші еуропалық үлгідегі заманауи университет Николай І патшаның жарлығымен Әулие Владимир атындағы Киев Императорлық университеті ретінде құрылды. [[Сурет:Universität Kiew.jpg|thumb|200px|Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық университеті.]] [[Сурет:KPI-1st building-left.jpg|thumb|200px|Украина Ұлттық техникалық университеті «КПИ»]] [[Сурет:NaUKMA plats.JPG|thumb|200px|«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті]] Бүгінде Киев – Украинадағы ірі ғылым мен білім орталықтарының бірі. Киевте халықаралық дәрежедегі университеттерді қосып алғанда, көптеген жоғары және орта білім мекемелері, соның ішінде Украинаның үш ең беделді университетттері: Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық Университеті, Украинаның «КПИ» Ұлттық техникалық Университеті және «Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті орналасқан <ref>[http://korrespondent.net/ukraine/events/844116 Корреспондент опубликовал рейтинг лучших украинских вузов " Последние события в Украине — Корреспондент]</ref>. Киевте Киевте 350 мектеп, 100-ден астам гимназиялар мен лицейлер, 70-тер шамасында Жоғары оқу орындары<ref>[http://www.mon.gov.ua/nz/28/ Список высших и средних специальных учебных заведений Киева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061014211033/http://www.mon.gov.ua/nz/28/ |date=2006-10-14 }}</ref> бар, олар: *«КПИ» Ұлттық техникалық Университеті, *Киев ұлттық экономикалық университеті, *Ұлттық көлік университеті, *Ұлттық әуе университеті, *Киев құрылыс және сәулет өнері ұлттық университеті (КИСИ), *М.П.Драгоманов атындағы Ұлттық педагоикалық университеті, *Ақпараттық-Коммуникациялық Технологиялар мемлекеттік университеті, *«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті, *Киев консерваториясы, *Жарнама институты, *Киев Ұлттық лингвистика университеті (ИНЯЗ), *Украина ғылыми Ұлттық университеті (НАНУ), *Украина биоресурстары мен табиғатты пайдалану Ұлттық университеті, *Киев ішкі істер Ұлттық университеті, *Киев көркем академиясы, *О.О.Богомолец атындағы Ұлттық медициналық университет, *Халықаралық Соломонов университеті, *Украина дене тәрбиесі және спорт Ұлттық Университеті (ИНФИЗ), *И.К.Карпенко-Каро атындағы театр, кино және теледидар Киев Ұлттық университеті, *Мәдениет және өнер Киевтік Ұлттық университеті, *Киевтік Ұлттық технология және дизайн университеті, *Киев Ұлттық тағам технологиясы университеті, *Киевтік нарық қатынасы университеті, *Киевтік Ұлттық сауда-экономикалық университет. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Киев]] [[Санат:Украинаның миллионер қалалары]] [[Санат:Украина қалалары]] fzl2zlay19m3bkcaalp7tooxlqcvrao 3597814 3597810 2026-05-01T14:15:19Z Baobaba1984 179717 /* 17 ғасыр = */ 3597814 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Киев |шынайы атауы = {{lang-uk|Київ}} |сурет = {{Photomontage | photo1a = Kiev Cabinet of Ministers.jpg | photo2a = P1130119-1.JPG{{!}} | photo2b = Ku02.JPG{{!}} | photo3a = Будинок із химерами, в якому жив архітектор Городецький.jpg{{!}} | photo3b = Дзвіниця собору Святої Софії в Києві, Україна.jpg | photo4a = 17-07-02-Maidan Nezalezhnosti RR74377-PANORAMA.jpg{{!}} | photo4b = | photo5a = | photo5b = | color = white | color_border = white | position = center | spacing = 2 | size = 393 | foot_montage = }} |жағдайы = Астана |ел = Украина |елтаңба = COA of Kyiv Kurovskyi.svg |ту = Flag of Kyiv Kurovskyi.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 27|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 30|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(2661299)_region:UA |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 10 аудан |басшының түрi = Мэр |басшысы = [[Виталий Владимирович Кличко|Виталий Кличко]] |құрылған уақыты = [[V ғасыр|V]]<ref name="eob">[https://www.britannica.com/place/Kiev Kiev] at [[Encyclopedia of Britannica]]</ref><ref>Tolochko, P., Ivakin, G., Vermenych, Ya. ''[http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Kyiv_mst Kiev]''. Encyclopedia of History of Ukraine.</ref>—[[X ғасыр]]<ref name="Толочко">''Толочко П. П.'' Новые археологические исследования Киева (1963—1978) // Новое в археологии Киева. — Киев, 1981.</ref><ref>[http://www.iananu.kiev.ua/archaeology/2003-1/zukerman.htm К. Цукерман. Два этапа формирования древнерусского государства]</ref><ref>{{кітап|авторы= А. В. Комар|бөлімі= Киев и Правобережное Поднепровье|тақырыбы= Русь в IX–XI веках: археологическая панорама / Rus' in 9th - 10th centuries: archaeological panorama|сілтеме= http://www.academia.edu/5028113|жауапты= Н. А. Макаров|орны= Москва; Вологда|баспасы= Древности Севера|жыл= 2012|беттері= 496|isbn= 978-5-93061-068-0}}</ref> |алғашқы дерек = V ғасырдың басы — VI ғасырдың басы |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 826,35<ref name="Ауданның үлкею">[https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya Межі Києва можуть змінитися] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191216051856/https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya |date=2019-12-16 }}</ref> немесе 847,66<ref name="гк">{{cite web |url = http://atu.gki.com.ua/atu/26 |title = Геодезия, картография және кадастрлар жайында Украина мемлекеттік қызметі |lang = uk |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150918152231/http://atu.gki.com.ua/atu/26 |archivedate = 2015-09-18 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Ең биік жері |орталығының биiктігі = 100—200 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2 967 360<ref name="1 қаңтар 2020 халық">[http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2019/ds/kn/kn_u/kn1219_u.html Чисельність населення (за оцінкою) на 1 січня 2020 року та середня чисельність у 2019 році]</ref> немесе<br> 3 703 100 |санақ жылы = 2019 |тығыздығы = 4481 |шоғырлануы = Киев агломерациясы — 4 071 000 |ұлттық құрамы = (2001 ж. санақ бойынша)<br> [[украиндар]] — 82,2 %,<br>[[орыстар]] — 13,1 %,<br>[[еврейлер]] — 0,7 %,<br>[[беларустар]] — 0,6 %,<br>[[поляктар]] — 0,3 % |конфессионалдық құрамы = православтар, католиктер, протестанттар, мұсылмандар, иудейлер |этнохороним = киевтік, киевтіктер |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +380 44 |пошта индексі = |пошта индекстері = 01000 — 06999 |автомобиль коды = AA, КА / 11, 28 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kiev |сайты = http://kmv.gov.ua/ |сайт тілі = uk | add1n = Марапаттары | add1 = {{Алтын Жұлдыз медалі|тип=қала|1965 жыл}} {{Ленин ордені|түрі=қала|1965 жыл}} {{Халықтар Достығы ордені|түрі=қала|1982 жыл}} }} '''Киев''' ({{lang-uk|Київ}} {{IPA|[ˈkɪjiu̯]}}) — [[Украина]]ның [[елорда|астанасы]] және ең ірі қаласы, батыр-қала. [[Днепр]] өзенінің бойында орналасқан. [[Киев агломерациясы]]ның орталығы болып табылады. Киев – Украинаның жеке әкімдік-аймақтық бірлігі, елдің мәдени-басқару орталығы, сол сияқты [[Киев облысы]]ның әкімшілік орталығы. Украинаның орталық бөлігінің солтүстігіне қарай орналасқан. Тұрғындары жыл сайын орта есеппен алғанда 20 мың адамға тұрақты түрде өсіп келеді.<ref>[http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 Населення Київа на 1.01.20ХХ років] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004213334/http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 |date=2013-10-04 }}</ref> Киев – халқының есебі бойынша европадағы [[Мәскеу]], [[Лондон]], [[Санкт-Петербург]], [[Берлин]] және [[Мадрид]]тен кейін алтыншы орынды иемденген. Киев [[поляндық]]тар, [[Киев Русі]]нің, және [[Киев князьдігі]]нің астанасы болған. [[1917 жыл]]ғы қарашаның 7 мен [[1918 жыл]]дың 29 сәуірі аралығында және [[1918 жыл]]дың 14 желтоқсаны мен [[1919 жыл]]дың 5 ақпаны аралығында - [[Украина Халық Республикасы]]ның астанасы, [[1918 жыл]]дың [[29 сәуір]]і мен [[14 желтоқсан]]ы аралығында – [[Украина Державасы]]ның (Ірі мемлекетінің) астанасы, [[1919 жыл]]дың [[7 қыркүйек|7 қыркүйегі]] мен [[29 желтоқсан]]ы аралығында - [[ОРҚК Киев әскери облысы]]ның орталығы, [[1934 жыл]]дың маусымынан [[1991 жыл]]дың [[24 тамыз]]ына дейінгі уақыт аралығында [[УССР]], [[1991 жыл]]дан бері – [[Украина]] астанасы. Киев – елдің алдаңғы қатарлы саяси, әлеуметтік-экономикалық, көліктік және ғылыми орталығы. Киевте үкіметтің жалпымемлекеттік органы және жергілікті өзін-өзі басқару органдары, шет мемлекеттер елшілігі, жалпымемлекеттік коммерциялық ұйымдардың және қоғамдық бірлестіктердің, сол сияқты шетел серіктестерінің Украинада жұмыс істейтін өкілдігінің көпшілігінің штаб-пәтерлері бар. Қаланың өзінің елтаңбасы мен туы бар. ІХ ғасырдан ХІІ ғасыр аралығында Киев Русінің орталығы ретіндегі тарихи өзіндік мәнінің күшімен де қаланы қазіргі уақытта да «Орыс қалаларының анасы» деп атайды. == Физико-географиялық сипаттамасы == Киев Украинаның солтүстік бөлігінде, орманды дала аймағы мен аралас орман аймағының шекарасында, [[Днепр]]дің орта ағысында (Десна сағасынан төмен), оның екі жағалауында орналасқан.<br /> Киев рельефі жазық пішінге ие: сол жағалауда – Днепр ойпаты, оң жағалауда солтүстік бөлігінде – Полесье ойпаты, оңтүстік бөлігінде – Днепр тауы. Днепрдің жоғары оң жағалауы Днепр тауының сілемдерін алып жатыр. Бұл биіктік Киев үстірті деп аталады. Жер бедері кейде көтеріліп, жекелеген биіктіктер тізбегін құраса, кейде Днепр аңғарының деңгейіне дейін төмендейді. Днепрден жоғары ең биік нүктелер (106 метр) қаланың шығыс бөлігінде, Печерск ауданында орналасқан. Бұл жерден жер бедері бірте-бірте батысқа қарай, Либид өзенінің кең аңғарларына және Крещатик және Скоморох өзектеріне түседі. Содан кейін қайтадан Бату тауына көтеріледі. Рельефтің ең төменгі нүктелері Подолда орналасқан (өзен деңгейінен небәрі 4-8 м биіктікте). Днепр және оның салалары (Десна, Припять, Березина, Почайна, Глубочица, Киянка, Либед) Орта Днепр аймағы халқының экономикалық және саяси өмірінде ұзақ уақыт бойы үлкен рөл атқарды.<ref>{{cite web|url=https://tvoyaukraina.wordpress.com/%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2/|title=Киев географиясы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Климат === Киевтің климаты қалыпты континенттік болып саналады, жазы жылы, қысы өте жұмсақ. Климаттың өзгеруіне байланысты ол теңіз климатына көбірек ұқсайды. Ең жоғары температура шілдеде, ең суық қаңтарда, орташа жылдық көрсеткіш +8,4°С. Қыста суық ауа аңғарларға түсіп, өзендердегі температураны төмендетеді. Киевте ылғалдылық айтарлықтай жоғары (жылдық көрсеткіш 75% құрайды). Қыс 90-нан 120 күнге дейін созылады (қарашаның ортасы – наурыздың аяғы). Бірақ мұнда да климаттың өзгеру тенденциясы байқалады: қаңтарға дейін айтарлықтай жылы болуы мүмкін, ал суық ауа райы наурыздың басына дейін созылуы мүмкін. Көктем – ең қысқа кезең, ол орта есеппен наурыздың ортасында басталып, мамырда аяқталады. Бұл кезеңде аяздар болуы мүмкін, олар әдетте айдың басында аяқталады - кейде олар ұзаққа созылуы мүмкін. Жаз көбінесе мамырдың ортасында/соңында басталып, қыркүйектің ортасында аяқталады. Климаттың өзгеруіне байланысты жаз біртіндеп сәуірге қарай ауысады. Орташа алғанда, жазда температура +18 градустан төмен түспейді, көлеңкеде максималды көтерілу +40 дейін мүмкін. Жазда ылғалдылық жеткілікті (65% дейін). Күз мезгілі ауа температурасының 10 °С-тан төмен түсетін кезеңі болып саналады. Қыркүйектің аяғынан қазанның ортасына дейін ауа-райы айтарлықтай жылы және құрғақ, ал айдың екінші жартысы мен қараша-желтоқсанға қарай ылғалды, жаңбырлы, бұлтты және суық.<ref>{{cite web|url=https://tut1.ru/goroda-ukrainy/55-kiev-stolica-ukrainy.html|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Атауы == === Атаудың шығу тарихы === Ескіден қалған бір сөздерде қаланың атауы [[Кия]] деген есімнен шығады дейді - аңызда айтылғандай, Киев негізін қалаған ағайынды үш жігіттің ең үлкені. Бұл аңыз бізге дейін [[ХІІ ғасыр]]дың [[«Повесть временных лет»]] шежіресімен жеткен болатын. <blockquote> ''«Была три братья,— сообщает летописец,— единому имя Кий, а другому Щек, а третьему Хорив и сестра их Лыбедь. Седяше Кий на горе, идеже ныне оувоз Бо́ричев, а Щек седяше на горе, идеже ныне зовётся Щекови́ца, а Хорив на третьей горе, от него же прозвася Хореви́ца, и створиша град, во имя брата своего старейшего и нарекоша имя ему Киев. И бяше около града лес и бор велик, и бяху ловяща зверь, бяху мужи мудры и смыслени, и нарицахуся Поляне, от них же суть Поляне в Киеве и до сего дня». Қаланың шығу тарихы турасында және тағы бір болжам бар. Днепр өзенінің өткелінде қызмет еткен жұмыскерлер (кияндықтар) оның алғашқы тұрғындары есімімен аталған. Өткел өзеннің түбіне қағып енгізген тіреулерге төселген ағаш төсеулер түрінде көрінді. «Повести временных лет» жылнамасында: «Ини же несведуще, реша, яко Кий есть перевозник. У Киева бо бяше перевоз тъгда с оноя страны Днепра — темь глаголаху: „на перевоз на Киев“»'' </blockquote> дейді… Шежіреші... мұны былай негіздейді: <blockquote> ''«Аще бы Кий перевозьник был, то не бы ходил Цесарюграду. Но се Кий княжаше в роде своём и приходившю ему к цесарю, которого не свемы, но тъкмо о сем вемы, якоже сказають, яко велику честь приял есть от цесаря, при котором ходив цесари. Идущю же ему вспять (вторично — В. Я.), приде к Дунаеви и взлюби место и сруби градък мал и хотяше сести с родъм своим и не даша ему ту близь живущии. Еже и доныне наречють дунайти „городище Киевець“. Киеви же пришедшю в свой град Киев, ту живот свой сконьча».'' </blockquote> Қала атауының шығу тарихы тұрғысындағы тағы бір қызықты нұсқасы [[Гельмольд]]ің [[«Славянская хроника»]] жазбасы береді.<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus/Gelmold/framegel1.htm ГЕЛЬМОЛЬД, СЛАВЯНСКАЯ ХРОНИКА]</ref>: <blockquote> ''«Да́ны называют Русь также Острогардом по той причине, что, будучи расположена на востоке, она изобилует всеми благами. Ее называют также Хунигардом, потому что на этих местах сначала жили гунны… …Главный город ее Хуэ»'' </blockquote> Украиналық этнограф М.В. Закревский Клавдий Птолемей айтқан «Азагариум» қазіргі Киевтің орнында орналасқан деп мәлімдеді. Ю. А. Кулаковский Птолемейлік «Метропольді» Киевпен, М. Ю. Брайчевский - «Сармен» байланыстырды. === Атауларды өзге тілге трансляциялау негіздері. === Славян тілдерінде бұл қаланың атауында кейбір жайттарда [[Кий (князь)|Кий]] есімінен сын есімнің туындауы негізінің шығуына орай, екінші жариясы едәуір түленділіп айтылады. Мысалы, қала орыс тілінде Киев деп аталады, Поляк тілінде ''Kijów'' ({{IPA|[ˈcijuf]}}), сербтер мен хорваттар тілінде — ''Kijev''т.с.с. Киев ұзақ уақыттар бойына Ресей империясының және КСРО-ның құрамында болғандықтан, қала атауы славян тілінен емес, орыс тілі: ағылшын Kiev, немісше Kiew, т.с.с. арқылы таралды. Украин үкіметі Украина тәуелсіздігін алғаннан кейін ресми құжаттарда украиндық атауы негізін орыс тілінен емес, ағылшын тілінен алатын болды.<ref>[http://ukrlit.org/transliteratsiia/ РІШЕННЯ УКРАЇНСЬКОЇ КОМІСІЇ З ПИТАНЬ ПРАВНИЧОЇ ТЕРМІНОЛОГІЇ N9 Протокол N2 від 19 квітня 1996 р.]</ref> Бұл сонымен қатар, Киевтің ағылшын нұсқасына негізделіп, нәтижесінже Kyiv сөзі пайда болды, алайда ағылшын тілдес азаматтар үшін <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/talking_point/4946456.stm Q&A: Chernobyl 20 years on] [[BBC News]] 2006/04/26</ref> үйреншікті болмағандықтан да олардың қолданысында Kiev <ref>[http://www.kiev-life.com/kyiv/kiev-or-kyiv Kiev or Kyiv] Kiev-Life.com</ref> сөзінен гөрі сирек айтылады. 2018 жылдың 2 қазанында Украина Сыртқы істер министрлігі «StratCom Ukraine» стратегиялық коммуникациялар орталығымен бірлесіп, «#CorrectUA» онлайн науқанын бастады, оның аясында шетелдік БАҚ-қа Киев қаласының (#KyivNotKiev) емлесін түзетуді сұрайды.<ref>{{Cite web|url=https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev|title=#CorrectUA – МЗС України звертається до світу – вживай #KyivNotKiev|website=Міністерство закордонних справ України|language=uk|accessdate=2018-10-02|archive-date=2020-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200907211839/https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev}}</ref> сонымен бірге, тиісті ойконимі бар жеке мақалалар, атап айтқанда Киев Русі туралы, өзгеріссіз қалады. Киев қаласы үшін емле түзетулері туралы алғашқы хабарламалар пайда болды: олар мәтіндерінде Киев BBC орнына Киев деп жазады<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ Клімкін похвалився результатами кампанії МЗС: BBC пише Kyiv, не Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190215050914/https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ |date=15 лютого 2019 }} // Європейська правда, 6 жовтня 2018.</ref><ref>[https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 Kyiv not Kiev: ВВС змінює написання столиці України] {{Webarchive|url=https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 |date=14 жовтня 2019 }} // BBC, 14 жовтня 2019. {{ArchivedURL|https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939|14 жовтня 2019}} (таке правило написання столиці України в текстах, на картах та у графіках починає діяти на ВВС з 14 жовтня 2019 року)</ref> және The Guardian.<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092786/ Видання The Guardian писатиме у своїх текстах Kyiv замість Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213201917/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092786/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019.</ref> Лондон Лутон әуежайы,<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092772/ Лондонський аеропорт Лутон змінив назву Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213195854/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092772/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019.</ref> Будапешт және Таллин әуежайлары<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/14/7092846/ Аеропорти Будапешта і Таллінна виправили назву Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190214220004/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/14/7092846/ |date=14 лютого 2019 }} // Європейська правда, 14 лютого 2019</ref> және Бельгия<ref>[https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/20/7212891/ Аеропорти Бельгії виправили Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190420073550/https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/20/7212891/ |date=20 квітня 2019 }} // Українська правда, 20 квітня 2019</ref> өз атауларын Киевтен Киевке өзгертті. Сонымен қатар, украиналық UIA әуе компаниясы бастапқыда Киев атауын Киевке өзгертуден бас тартты, себебі Киев Халықаралық әуе көлігі қауымдастығының IATA ресми транслитерациясы болып табылады.<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092778/ МАУ відмовилась змінити Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213202512/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092778/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019</ref> Бірақ 2019 жылдан бастап IATA Киев деп жазуға көшті. 2020 жылдың 16 қыркүйегінде ағылшынша Уикипедия Киев туралы мақаланың атауын "Kiev"-ден "Kyiv"-ге өзгертті,<ref>[[https://blog.wikimedia.org.ua/2020/09/18/kyiv-not-kiev/ Kyiv, а не Kiev: у Вікіпедії змінено написання столиці України]]</ref> сонымен бірге, тиісті ойконимі бар жеке мақалалар, атап айтқанда Киев Русі туралы, өзгеріссіз қалады. Ежелгі орыс ескерткіштерінде қала атауы Кивки деп жазылған, мұнда y прото-славян тіліндегі *y дыбысын, ал ј — иоттық [e] («ё») дыбысын білдірген. Мұндай емле шежірелерде ұзақ уақыт сақталған. Кейінірек, екінші палатализация заңы тоқтатылғаннан және [ɨ] дыбысы [i] дыбысымен біріктірілгеннен кейін алдыңғы-ортаңғы қатардағы [ɪ] жаңа дауысты дыбысына Киевки, Киевки емлелері пайда болды, ал «жаңа яты» — және «Kyyѣvy», «Kyѣvy», «Kyѣvy» қалыптасқаннан кейін. 19 ғасырда украин емлесінің жетілдірілуімен, и әрпі [ɪ] әрпіне, ал [ji] әрпі иоттық «жаңа яты» — ї әрпінен бекітілгенде, емле қазіргі заманғы түрін — Киевті алды. == Тарихы == {{main|Киев тарихы}} [[Сурет:Kiev downtown.jpg|thumb|right|Киев 19 ғ. аяғында]] Археологиялық қазбалардың көрсетуі бойынша [[Киев облысы]]ның аймағындағы тұрғындар 15 000—20 000 жыл бұрын болған екен. [[Неолит]] және [[энеолит]] ([[мыс дәуірі]]) кезеңдері [[трипольдық мәдениет]]ін көрсетеді, ескерткіштер мен мезгілдерін зерттеушілер үш кезеңге бөледі: ерте(4500—3500), орта (3500—2750) және кешірек (2750—2000 б.з.д. жж.). Оңтүстік-батыс аймақтардағы қола дәуірінің кезеңіне [[белогрудтық мәдениет]] тиесілі екен. Б.з.д. І мың жылдық - б.з. І мың жылдығының алғашқы кезеңінде [[Зарубинец мәдениеті]] солтүстік-батыс Киевтіктерге тән болды. Заманауи Киев және Киев облысының аймағындағы [[темір ғасыры]], сол сияқты, «киев мәдениеті» деп аталған және II—III ғғ., IV—V ғғ. тұсында дунайдың төменгі бөлігіндегі ормандар мен даладан [[Днепр]]дің сол жағалауына және шығыстағы Черниговтік [[черняхов археологиялық мәдениеті]]н көрсетеді. Киев аса ірі әкімшілік орталық ретінде антикалық географтардың айтуы бойынша Шығыс Еурпада (К.Птолемей және басқалары) б.з. ІІ ғасырдн бері ғұндар қожалығы кезеңінде өз қызметін бастап кеткен болатын. Әрі қарай ол бұлғар,печенег, хазарлар, қыпшақтар «сахаралық» империясы аясында динамикалық түрде дамыды. Әр түрлі зерттеулерде оның тұрғындарының арасында торктер (Ақ шіркеу - Торческ) колбягтар, бұлғарлар, печенегтер, далалықтар және басқалар бар екенін айтады. === Орыс - Украина === [[VIII]]—[[IX]] ғасырлар тоғысында Киев оңтүстік Шығыс славян тайпаларының тайпааралық одағы Рус жерінің басты қаласына айналды, ал [[882]] жылдан бастап, [[Варягтар]] жаулап алғаннан кейін, «[[Рус қалаларының анасы]] — Рус мемлекетінің астанасы болды.<ref>[[Толочко П. П., Івакін Г. Ю., Верменич Я. В. Київ // Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наукова думка, 2007. — Т. 4 : Ка — Ком. — С. 201—218. — ISBN 978-966-00-0692-8.]]</ref> === Литва Ұлы Герцогтігі, Русь, Жемантия === Шамамен [[1362]] жылы Киев Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірді. Владимир Ольгердович оның князі болды. === Гетманат === [[XV]] ғасырдың соңы Киевтің құлдырауының басталуын белгіледі, бұл Литва Ұлы Герцогтігінің жалпы дағдарысынан туындады - оның бақылауындағы жерлерді Қырым татарларының шабуылдарынан қорғауды ұйымдастыра алмауы, олардың ең ірісі [[1482]] жылы жасалған. === Ресей империясы === === 17 ғасыр ==== Киев Мәскеу губернаторларының резиденциясына айналды. 1667 жылы казак мемлекетін Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу патшалығы арасында бөлген Андрусив бейбітшілігіне қол қою нәтижесінде қала соңғысының құрамына кірді. Формальды түрде Киев Запорожье армиясының билігінде қалды, бірақ іс жүзінде қалада Мәскеу әкімшілігі жұмыс істеді, соған қарамастан, қала өзін-өзі басқарудан ләззат алып, өз өмірін жалғастырды. 1686 жылғы «мәңгілік бейбітшілікке» сәйкес, Киев ақыры Мәскеу мемлекетінің протекторатына өтті. ==== 18 ғасыр ==== ==== 19 ғасыр ==== ==== 20 ғасыр ==== === Украина революциясы === === Кеңес оккупациясы === === Тәуелсіз Украина === ==== Украинаға толық көлемді Ресей басып кіруі (2022 жылдан бастап) ==== == Халқы == 2025 жылғы 1 ақпандағы жағдай бойынша Киев халқының саны 2 888 470 адамды құрайды, оның ішінде: *6 жасқа дейінгі балалар - 288 486 адам, *7 жастан 17 жасқа дейінгі жасөспірімдер (мектеп оқушылары) - 341 201 адам, *18 жастан 29 жасқа дейінгі жастар - 56, 200 адам 2 403 адам, *60 және одан жоғары жастағы қарттар – 629 686 адам, *80 жастан асқан ұзақ өмір сүрген тұрғындары – 40 439 адам.<ref>{{cite web|url=https://bdex.ru/naselenie/ukraine/kyiv/?ysclid=m7j97bewsi985062858|title=Киев халқы (Украина)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> {| class="wikitable" |+ Киев қаласындағы халық саны 2011 жылдан 2022 жылға дейін<ref>{{cite web|url=https://index.minfin.com.ua/reference/people/kiev/|title=Киев қаласындағы халық саны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-12|lang=}}</ref> |- ! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !!2020 !! 2021 !! 2022 |- | 2 799,2|| 2 814,3 || 2 845,0 || 2 868,7 || 2 888,0 || 2 906,6 || 2 925,8 || 2 934,5|| 2 950,8|| 2 967,4 || 2 962,2 ||2 962,2 |} [[Сурет:Panorama of Podil.jpg|нобай|орта|1200px|Киевтің орталық аудандарының бірінің панорамасы]] == Өнеркәсібі == Киев Украинаның ірі [[өнеркәсіп]] орталығы болып табылады. Қалада [[халық шаруашылығы]]ның көптеген салалары бар. Олар: жеңіл және тағам өнеркәсібі, полиграфия, машинажасау, металлургия, авиақұрылыс. [[Сурет:Obolon-2008.jpg|нобай|оңға|200px|"Оболонь" сыра зауыты]] [[Сурет:Завод Я. Гретера та О. Криваненка.JPG|нобай|оңға|200px|"Большевик" зауыты]] [[Сурет:11 big.jpg|нобай|оңға|200px|«Арсенал» зауыты]] [[Сурет:First Ukrainian serial production An-148.jpg|нобай|оңға|200px|Антонов атындағы ӘҒТК]] [[Сурет:Plant 410 Civil Aviation.jpg|нобай|оңға|200px|410 азаматтық авиация зауыты]] Негізгі өнеркәсіп орындары: * "Оболонь" сыра зауыты * Киев кеме жөндеу-құрылысы зауыты * Киев зергерлік зауыты * Киев дәрумендік зауыты * «Дарница» фармацевтикалық өнеркәсібі * Антонов атындағы ӘҒТК * Киев механикалық зауыты * Киев «Столичный» шампан сырасы зауыты * Киев автоматика зауыты * Киев "Большевик" зауыты * Киев «Ленинская кузня» зауыты * «Киевхимволокно» ААҚ * «АТЭК» (бұрынғы «Красный экскаватор») зауыты * Киев арнайы механика зауыты * «Росток» ЖАҚ * Киев құрылыс материалдары зауыты * ГП «Буревестник» * ООО ПТК «Агромат» * «Отис» (Киевтік лифт зауыты) ЖАҚ * 410 азаматтық авиация зауыты * Киев қазыналық механикалық зауыты * Киев жөндеу-механикалық зауыты * Киев мотоцикл зауыты * Киев «АВИАНТ» авиациялық зауыты === Экономикалық көрсеткіштер === {| class="sortable wikitable" |- ! N ! көрсеткіштер ! бірліктер ! [[2006 жыл|2006]] жылғы мәні |- | 1 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 4398,3 |- | 2 | Уд. вес в общеукраинском | % | 11,5 |- | 3 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 17573,0 |- | 4 | Уд. вес в общеукраинском | % | 39,0 |- | 5 | [[Сальдо]] [[экспорт]]-[[импорт]] | млн [[доллар США|$]] | −13174,7 |- | 6 | Капитальные инвестиции | млн [[гривна|₴]] | 29946,5 |- | 7 | Орташа айлық | [[гривна|₴]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 3250 |- | 8 | Орташа айлық | [[доллар США|$]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 406 |} Украина статистикасы мәліметтері бойынша алынды.<ref>[http://www.ukrstat.gov.ua/ Державний комітет статистики України<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> == Транспорты == Киев қаласы - ірі транспорттық торап (темір және тас жолдар,кемежай, әуежайлар). 1960 жылдан бері метрополитен жұмыс істейді. Автобус, троллейбус, трамвай жүйесі дамыған, фуникулер (тауға көтеретін жол) жұмыс істейді. === Әуе жолы === Киевте үш әуежай қызмет етеді: халықаралық [[Борисполь (аэропорт)|аэропорт Борисполь]] ( Киев шетіне қарай, Киевской облысы Борисполь қаласында), [[Жуляны (әуежай)|Киев ( Жуляны ескі атауы]] және жүк тасу [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]].[[Сурет:Kiev airport international terminal.jpg|нобай|оңға|200px|Киев әуежайы (Жулияны)]] * [[Борисполь (аэропорт)|Борисполь әуежайы]] * [[Международный аэропорт «Киев»|Жуляны әуежайы]] * [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]] (Антонов әуежайы) Сол сияқты, қаланың шетінде Святоши әуежайы орналасқан (Авиант әуежайы бәрінен бұрын "Авиант" Киев әуезауытына қызмет көрсетуге қолданылады). Сонымен бірге қаланың маңында Васильков, Узин, Белая Церковь қалаларында әскери әуежайлар орналасқан. Бірнеше рет Васильков пен Белая Церковь әуежайларын жолаушылар әуежайы ретінде жоспары талқыға салынды. Қаланың қатарында кішігірім мынадай әуежайлар орын алған: Чайка (бұрынғы ДОСААФ, парашюттік база, спорттық авиация), Бузовтық (планерлік база), Долина (спорттық авиация), Бышев, Бородянка (парашюттік база), Киев-Южный (Гребинки, сельхоз, авиация, тікұшақтар) және басқалары. === Теміржол === [[Сурет:Станция Киев-Пассажирский.jpg|нобай|оңға|200px|Киев-Пассажирский. Жалпы көрінісі]] Теміржол вокзалдары: * [[Киев-Пассажирский]] * Южный вокзал * Пригородный вокзал * Дарницкий пригородный * [[Караваевы Дачи (платформа)|Караваевы Дачи (пригородный)]] * [[Дарница (железнодорожная станция)|Дарницкий железнодорожный вокзал]] * [[Киев-Московский]] === Өзен жолы === 1823 жылы Киевте бірінші пароход пайда болды, ал 1858 жылы «Днепр және оның салалары бойынша кеме қатынасы қоғамы» құрылды. Келесі жылы Днепрде 17 пароход, ал 25 жылдан кейін олардың саны 74 болды. [[Сурет:Київський річковий вокзал.jpg|нобай|оңға|200px|Өзен вокзалы]] 1961 жылы өзен вокзалы ашылды, оның сыртқы түрі кемеге ұқсайды. Вокзал сыйымдылығы бір мезетте 550 адамды құрады. Кеңестік кезеңде өзен порты флоты жылына 4 миллионға дейін жолаушы тасымалдады. Черкассы, Запорожье және Днепропетровскіге қалаларына ракеталар мен метеорлар қатынады. 1975 жылдан бастап Днепр су электр станцияларының каскады салынғаннан кейін Киев порты транзиттік портқа айналды. Үлкен сыйымдылықтағы кемелерден жүк Днепр мен Деснаның таяз бөлігіне қызмет көрсететін флотқа берілді. Бүгінгі таңда Днепр көлік артериясы ретінде жарты ғасыр бұрынғыдай көлік артериясы емес. Жыл бойы тасымалмен айналысатын басқа компаниялар үшін өзен көлігі ыңғайсыз болды. Дегенмен, 2014 жылдан бері портқа 40 миллион гривеннен астам инвестиция салынды: кедендік кешен салынды, шеберханалар мен қоймалар қайта қалпына келтірілді, теміржол желісі қалпына келтірілді. Олар жүк тиеу алаңы мен кеңселері бар логистикалық кешен, цемент базасы терминалын салып, жүктерді өңдеуді ғана емес, контейнерлік тасымалдауды да дамытуды жоспарлап отыр. Өзен вокзалы қазір туристік бағытта дамып келеді.<ref>{{cite web|url=https://bigkyiv.com.ua/proshloe-i-budushhee-kievskogo-rechnogo-flota/|title=Киев өзен портының өткені мен болашағы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Метро === [[Сурет:Kiev metro route map ru.svg|thumb|200px|Киев метрополитенінің жүйелік кестесі 2011 жыл]] 1960 жылы ашылған Киев метросы Мәскеу мен Ленинградта метро ашылғаннан кейін Кеңес Одағында үшінші метро болды. Қазіргі уақытта метро Киевтегі ең жылдам көлік түрі болып табылады. Киев метросының он ауданды кесіп өтетін үш желісі бар, метро желілерінің жалпы ұзындығы шамамен 65 шақырымды құрайды, 52 станция және үш жерасты трансфер торабы бар. Киев метросының алты станциясы жер үстінде, жиырма станциясы үлкен тереңдікте, ал жиырма төрт станциясы таязырақ тереңдікте орналасқан. 2014 жылдан бастап метроның навигациялық жүйесінің дизайны әзірленді. Одан метро карталарының дизайнын, метро схемаларын, көліктердегі мониторларға арналған анимацияларды және ақпараттық баннерлерді көруге болады. 2019 жылы қолданыстағы 822 метро вагонының 500-і жолаушылар вагондарда орналасқан теледидарда көшелер ғана емес, сонымен қатар қоғамдық көлік аялдамалары, метроға кіретін және шығатын жерлер, жақын маңдағы орындар көрсетілді. Киев метросында 105,5 метр тереңдікте орналасқан және Еуропа мен бұрынғы КСРО елдеріндегі ең терең болып табылатын Лондон метрополитенінің типіне сәйкес салынған вестибюльі жоқ Арсеналная стансасы бар.<ref>{{cite web|url=https://www.tourister.ru/world/europe/ukraine/city/kiev/publications/487?ysclid=m7jakfo5lx513476508|title=Киев көлігі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Трамвай === Тарихтағы ең көне көлік түрі – трамвай, Киев қаласында алғаш рет 1892 жылы іске қосылды. 1913 жылға қарай 20-дан астам маршрут желісі болды. [[Сурет:Kyiv Express Tram 763 2019 G2.jpg|нобай|оңға|200px|Трамвай Pesa Twist]] 1978 жылы Киевте КСРО-да алғашқы жүрдек трамвай желісі іске қосылды. Жүрдек трамвай құрылысының жобасын Мария Савченконың жетекшілігімен «Киевпроект» мемлекеттік мекемесінің мамандары әзірледі. Жобаның бірінші кезеңі жүзеге асырылып, айналма жолдан Жеңіс алаңына дейінгі маршрут 9 шақырымды құрап, 12 бекеттен тұрды. Маршрут бойымен 2 және 3 вагонды жүрдек пойыздар жүрді. Желідегі орташа жылдамдық 28,7 км/сағ құрады. КСРО ыдырағаннан кейін жүрдек трамвай желісі нашар жағдайда болды: метро станциясы мен жол жөндеуді қажет етті. Қайта құру жұмыстары 2007 жылы басталды. Станциялар заманауи технологиялар арқылы қайта салынды. Бүгінгі таңда Киев трамвай бағыттарына 473 трамвай вагоны қызмет көрсетеді. Киевте жүретін трамвай түрлері: Tatra T3SUCS, Tatra T3R.P, Tatra T6A5 7 0, K-1M6 1 0, T3UA-3 "Kashtan", Богдан TR843 1, K-1M 8 6, Tatra K3R-N (KT3UA), Pesa Foklectron 73414 0 5. Қазіргі уақытта трамвай бұрынғы маңызын жоғалтты.<ref>{{cite web|url=https://my-kiev.com/city/interesnye-fakty-iz-istorii-kievskogo-tramvaya.html|title=Киев трамвайының тарихынан қызықты деректер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Троллейбус === [[Сурет:MAZ-103T trolley - Kiev.jpg|нобай|оңға|200px|Троллейбус MAZ-103T]] Киевте троллейбус қозғалысын ұйымдастыру жұмыстары 1934 жылы басталды. Алғашқы троллейбус бағыты Красноармейская көшесі (Большая Васильковская) болды. 1966 жылы 12 маусымда киевтік өнертапқыш Владимир Веклич әлемдегі алғашқы троллейбус пойызын жасады. 1983 жылға қарай Киев троллейбус паркінің жартысынан астамы Владимир Веклич жүйесін пайдаланатын 296 троллейбус пойыздарында жұмыс істеді. Бүгінгі таңда жылжымалы құрам негізінен К12, ЮМЗ, ЛАЗ Е183 және 301, МАЗ-103Т және Богдан көліктерімен ұсынылған. 2000 жылы Киевте 35 троллейбус бағыты жұмыс істеді. Троллейбус желілерінің жалпы ұзындығы 324,9 шақырымды құрайды, автопарк 640 көліктен тұрады. 2006 жылдың мамыр айынан бастап троллейбус бағыттарының саны 44-ке жетті. 2010 жылғы желтоқсанда 37 бағыт жұмыс істейді. 4 троллейбус депосы жұмыс істейді.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Автобус === [[Сурет:Laz A183 A24 Kyiv Khreshchatyk.jpg|нобай|оңға|200px|Автобус ЛАЗ-А183]] Киевте тұрақты автобус қатынасының алғашқы ашылуы 1913 жылы болды. Шын мәнінде, автобус толық ауқымды жұмысын 1925 жылы бастады. Ол кезде жалғыз бағыт бойынша 2 ғана автобус жүретін. Қазір Киевте 90-ға жуық муниципалды автобус бағыты жұмыс істейді. Автобустардың саны 700 бірліктен асады. 8 автобус базасы жұмыс істейді. Киев бағыттарының көпшілігі үлкен класты автобустармен қызмет көрсетеді, олар негізінен ЛАЗ-A183 және MAЗ-203 автобустарымен ұсынылған. Бұл автобустар қаланың барлық дерлік маршруттарында кездеседі. Үлкен класты автобустар көптеген қалалық маршруттарда да кездеседі, бірақ әдетте әртүрлі бағыттар бойынша шашыраңқы болады. Мұндай автобустардың көп шоғырлануы Троещина немесе Виноградарь сияқты халық тығыз орналасқан аудандарға қызмет көрсететін №6 автобазаның бағыттарында кездеседі. Жолаушылар ағыны аз бағыттарда шағын класты автобустар пайдаланылады. Богдан А091 және Богдан А092 шағын класты автобустар, мысалы, № 2, 47, 59, 78 маршруттары.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%81|title=Киев автобусы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Маршрутты таксилер === Шағын автобустар Киевтегі қоғамдық көліктерден кем емес танымал болып саналады. Көптеген адамдар қозғалыс жылдамдығы мен қозғалыс жиілігіне байланысты көліктің осы түріне басымдылық береді. Киевтің шетінен немесе қоғамдық көлікті пайдалану ыңғайсыз қаланың шалғай аудандарынан жету қажет болғанда, жолаушыларға қажетсіз қиындықсыз тез арада діттеген жеріне жетуге микроавтобустар көмектеседі. Сондай-ақ, автобустардан, троллейбустардан және трамвайлардан айырмашылығы, Киевтің маршруттық таксилері көп мөлшерде ұсынылған, бұл көліктің осы түрімен қала бойынша жүруді өте ыңғайлы етеді.<ref>{{cite web|url=https://tripmydream.com/ukraine/kiev/local-transport|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Фуникулёр === [[Сурет:2948279 Киевский фуникулер.jpg|нобай|оңға|200px|Киев фуникулері]] Көптеген жылдар бойы Киев тұрғындары мен Украина астанасының қонақтары фуникулерды белсенді түрде пайдаланып келеді. Ерекше және өзіндік бірегей көлік жүйесі Владимирская төбесінен тез көтерілуге ​​немесе төмен түсуге мүмкіндік береді. Киев фуникулері 1905 жылы ашылды (Одессадан кейінгі Украинадағы екінші). Жолдың ұзындығы 222 м, еңісі 18-20°. Бір бағыттағы жол жүру уақыты шамамен 3 минутты алады. Жоғарғы және төменгі стансалар арасындағы биіктік айырмашылығы 75 м. Фуникулерлық трассаның жоғарғы бөлігі темірбетонды эстакадада орналасқан. Киевтік фуникулер маятникті (ең кең тараған) жұмыс схемасын пайдаланады: екі моторсыз вагондар жоғарғы станцияда орналасқан шығырға сым арқан арқылы жалғанған. Вагондардың бірінің төмен қозғалуы екінші вагонның жоғарыға симметриялы қозғалысына әкеледі. Әрбір фуникулерлық вагонда рельсті тістеуік тәрізді ұстайтын сына тәрізді авариялық тежегіш бар. Әр вагонның сиымдылығы 100 адам, оның 30 - ы отыратын орын. Фуникулёр қалалық көлік құралы ретінде де, туристік тартымдылық ретінде де белсенді қолданылады. Тәуліктік жолаушылар ағыны 10-15 мың жолаушыны құрайды.<ref>{{cite web|url=https://kak-eto-sdelano.livejournal.com/168790.html|title=Киев фуникулері қалай жұмыс істейді?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Мәдениеті == === Театрлары === Киевте 50-ге жуық театр ұжымдары жұмыс істейді. 2009 жылдың ресми деректері бойынша 31 театр бар. Оның ішінде: Т.Г.Шевченко атындағы Украинаның Ұлттық академиялық опера және балет театры, Киев қалалық балалар мен жасөспірімдерге арналған академиялық опера және балет театры, Иван Франко атындағы Ұлттық академиялық драма театры, Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры, «ПоэТ» театры, Подольдегі театр, Киев академиялық жастар театры, Киев ұлттық академиялық оперетта театры, Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры, Киев қалалық академиялық қуыршақ театры, сол жағалаудағы Киев мемлекеттік академиялық драма және комедия театры, Киев эстрадалық театры, «Күміс арал» театры. <gallery mode="packed"> Kiev Opera House 2012 01.JPG|Опера және балет театры Kiev Academic Puppet Theatre.jpg|Киев мемлекеттік академиялық театры Драматичний театр імені Івана Франка.JPG|Иван Франко атындағы драма театры Богдана Хмельницкого 5 дробь 15 Киев 2012 01.JPG|Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры Кукольный театр - panoramio (2).jpg|Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры </gallery> === Мұражайлары === '''Киев тарихы мұражайы''' — 1978 жылы құрылған. Мұражай қорында 250 мыңға жуық экспонат бар. Экспонаттардың көпшілігі - бұл қалада қазылған археологиялық материалдар. Киев тұрғындарының әр жылдардағы тұрмыстық заттар топтамалары назар аударуға тұрарлық. [[Сурет:National Art Museum of Ukraine 20190505.jpg|нобай|оңға|200px|Ұлттық өнер мұражайы]] [[Сурет:National History Museum of Ukraine.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның ұлттық тарихи мұражайы]] [[Сурет:Aerial view of memorial complex of museum of the history of Ukraine in World War II and monument to the Motherland.jpg|нобай|оңға|200px|Екінші дүниежүзілік соғыстағы Украина тарихының мұражайы]] [[Сурет:Kiev Pyrogiv Podillya 070628.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы]] '''Украинаның Ұлттық өнер мұражайы''' — Украинадағы ең үлкен өнер галереясы. Мұнда 40 мыңға жуық экспонат қойылған. Мұнда украиндық және шетелдік үздік суретшілердің картиналары, мүсіндер мен гравюралар жинағы бар. Экспонаттардың жасы Киев Русынан қазіргі заманға дейін. Мұнда ежелгі икондардың әдемі жинағы бар. Мұражайда тұрақты түрде қазіргі украин суретшілерінің жұмыстарының көрмелері өткізіліп тұрады. '''Украина Қарулы Күштерінің Орталық мұражайы''' — Украинадағы ең маңызды әскери мұражай. Мұражай 1996 жылы құрылған. Мұнда 1991 жылдан бері Украина армиясы мен флотын құрудың бүкіл тарихы сипатталған. '''Киев бекінісі''' — ХІХ ғасырда салынған қорғаныс ғимараты. Кейбір үй-жайларды Украина Қорғаныс министрлігі әлі күнге дейін әскери қоймалар ретінде пайдалануда. Патша заманында мұнда казарма, қарауыл, азық-түлік қоймалары болған, бұл ғимарат 1927 жылы мұражайға айналды. Бекіністің өзі Киевтің орталық және сәнді аудандарының бірі – Печерскде орналасқан. '''Ұлы Отан соғысы мұражайы''' — 1981 жылы ашылды. Мұнда Ұлы Отан соғысы кезіндегі әскери киімдер, майдан хаттары, мұрағаттық фотосуреттер, әскери карталар және басқа да қызықты жәдігерлер жинақталған. '''Украинаның тарихи қазыналар мұражайы''' — 1969 жылы 4 қаңтарда ашылды. Киев-Печерск лаврасының аумағында орналасқан. Онда Украинадағы алтын зергерлік бұйымдардың ең үлкен топтамаларының бірі бар. Алтын бұйымдармен қатар асыл тастардан жасалған бұйымдар да бар. '''Леся Украинка мұражайы''' — өткен ғасырдың 60-жылдарында құрылған. 1991 жылы оның мемориалдық пәтері ашылды. Мұнда ақынға тиесілі заттар, картиналар, сирек кітаптар жинақталған. Бөлек бөлмеде ақынның бүкіл өмірінен сыр шертетін жәдігерлер орналасқан. '''Николай Лысенконың үйі''' - ұлы украин композиторы өмір сүріп, қызмет еткен жер. Мұнда композитордың көзі тірісінде болған үй ортасы сақталған. '''Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы''' — Киев қаласының оңтүстік шетінде Пирогово ауданында орналасқан. Бұл 1969 жылы құрылған ашық аспан астындағы мұражай. Мұнда XVI—XX ғасырлардағы халық сәулет өнерінің 275 ғимараты – ауыл үйлері, сарайлар, шіркеулер жинақталған, мұнда украин шаруаларының 70 мыңнан астам тұрмыстық заттары сақталған, мұражай экспозициясы көптеген мұрағаттық фотосуреттермен толықтырылған. '''Украин сәндік өнерінің мемлекеттік мұражайы''' — Киев-Печерск лаврасында орналасқан. Экспонаттар 1899 жылы жинала бастады. Мұнда украиндық ұлттық кілемдер, маталар, украин кестелері, керамика және иконалар қойылған. '''«Чернобыль» ұлттық мұражайы''' — 1992 жылы ашылды. Мұнда 7000 экспонат – құпиядан шығарылған кеңестік құжаттар, Чернобыль атом электр станциясының апатқа дейінгі және одан кейінгі карталары мен фотосуреттері бар. '''Украина тарихының ұлттық мұражайы''' - Украина тарихын зерттейтін ең үлкен украин мұражайы. Старокиев тауында орналасқан. Мұнда картиналар, ұлттық украиндық киімдер, көне монеталар коллекциялары, ескі кітаптар сақталған. Мұражай қорында 800 мың экспонат бар. Бұл жерде казак хаттары мен гетмандардың хаттары да сақталған. '''Кітап және баспа мұражайы''' — Киев-Печерск Лаврасында орналасқан. Мұнда 56 мың экспонат бар. Баспа машиналары, клишелер, алғашқы баспа кітаптарының көшірмелері жинақталған. '''Киев-Печерск лавры''' — Украинадағы ең қасиетті орын. Мұнда терең зынданда әулиелердің жәдігерлері жатыр, монастырь және бірнеше белсенді шіркеулер бар. Мұнда жәдігерлер ауыр аурулардан арылуға немесе қалпына келтіруді тездетуге қабілетті. '''Мемлекеттік авиация мұражайы''' — Киевтің оңтүстік-батыс шетіндегі Жуляны әуежайының жанында орналасқан. Мұнда 70-ке жуық ұшақ пен тікұшақ бар. Мұнда жолаушылар және әскери ұшақтар жинақталған. '''Украинаның ұлттық медицина мұражайы''' — мұнда ежелгі дәуірден қазіргі заманға дейінгі украин медицинасының даму тарихы ұсынылған. Әйгілі украин дәрігерлерінің портреттері бар галерея бар.<ref>{{cite web|url=https://goldengorod.ru/kiev/#more-3331|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Білімі == ІХ ғасырдан бастап Киев Шығыс Еуропаның интеллектуалды дамуының орталығы болды. XVII ғасырдың аяғынан бастап Киев-Могилян академиясы көптеген танымал ғалымдарды даярлап шығарды. Алайда бірінші еуропалық үлгідегі заманауи университет Николай І патшаның жарлығымен Әулие Владимир атындағы Киев Императорлық университеті ретінде құрылды. [[Сурет:Universität Kiew.jpg|thumb|200px|Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық университеті.]] [[Сурет:KPI-1st building-left.jpg|thumb|200px|Украина Ұлттық техникалық университеті «КПИ»]] [[Сурет:NaUKMA plats.JPG|thumb|200px|«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті]] Бүгінде Киев – Украинадағы ірі ғылым мен білім орталықтарының бірі. Киевте халықаралық дәрежедегі университеттерді қосып алғанда, көптеген жоғары және орта білім мекемелері, соның ішінде Украинаның үш ең беделді университетттері: Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық Университеті, Украинаның «КПИ» Ұлттық техникалық Университеті және «Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті орналасқан <ref>[http://korrespondent.net/ukraine/events/844116 Корреспондент опубликовал рейтинг лучших украинских вузов " Последние события в Украине — Корреспондент]</ref>. Киевте Киевте 350 мектеп, 100-ден астам гимназиялар мен лицейлер, 70-тер шамасында Жоғары оқу орындары<ref>[http://www.mon.gov.ua/nz/28/ Список высших и средних специальных учебных заведений Киева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061014211033/http://www.mon.gov.ua/nz/28/ |date=2006-10-14 }}</ref> бар, олар: *«КПИ» Ұлттық техникалық Университеті, *Киев ұлттық экономикалық университеті, *Ұлттық көлік университеті, *Ұлттық әуе университеті, *Киев құрылыс және сәулет өнері ұлттық университеті (КИСИ), *М.П.Драгоманов атындағы Ұлттық педагоикалық университеті, *Ақпараттық-Коммуникациялық Технологиялар мемлекеттік университеті, *«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті, *Киев консерваториясы, *Жарнама институты, *Киев Ұлттық лингвистика университеті (ИНЯЗ), *Украина ғылыми Ұлттық университеті (НАНУ), *Украина биоресурстары мен табиғатты пайдалану Ұлттық университеті, *Киев ішкі істер Ұлттық университеті, *Киев көркем академиясы, *О.О.Богомолец атындағы Ұлттық медициналық университет, *Халықаралық Соломонов университеті, *Украина дене тәрбиесі және спорт Ұлттық Университеті (ИНФИЗ), *И.К.Карпенко-Каро атындағы театр, кино және теледидар Киев Ұлттық университеті, *Мәдениет және өнер Киевтік Ұлттық университеті, *Киевтік Ұлттық технология және дизайн университеті, *Киев Ұлттық тағам технологиясы университеті, *Киевтік нарық қатынасы университеті, *Киевтік Ұлттық сауда-экономикалық университет. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Киев]] [[Санат:Украинаның миллионер қалалары]] [[Санат:Украина қалалары]] 7j24qnp8rw6dd0igdaom9bh1blw128u 3597816 3597814 2026-05-01T14:17:04Z Baobaba1984 179717 /* 18 ғасыр */ 3597816 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Киев |шынайы атауы = {{lang-uk|Київ}} |сурет = {{Photomontage | photo1a = Kiev Cabinet of Ministers.jpg | photo2a = P1130119-1.JPG{{!}} | photo2b = Ku02.JPG{{!}} | photo3a = Будинок із химерами, в якому жив архітектор Городецький.jpg{{!}} | photo3b = Дзвіниця собору Святої Софії в Києві, Україна.jpg | photo4a = 17-07-02-Maidan Nezalezhnosti RR74377-PANORAMA.jpg{{!}} | photo4b = | photo5a = | photo5b = | color = white | color_border = white | position = center | spacing = 2 | size = 393 | foot_montage = }} |жағдайы = Астана |ел = Украина |елтаңба = COA of Kyiv Kurovskyi.svg |ту = Flag of Kyiv Kurovskyi.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 27|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 30|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(2661299)_region:UA |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 10 аудан |басшының түрi = Мэр |басшысы = [[Виталий Владимирович Кличко|Виталий Кличко]] |құрылған уақыты = [[V ғасыр|V]]<ref name="eob">[https://www.britannica.com/place/Kiev Kiev] at [[Encyclopedia of Britannica]]</ref><ref>Tolochko, P., Ivakin, G., Vermenych, Ya. ''[http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Kyiv_mst Kiev]''. Encyclopedia of History of Ukraine.</ref>—[[X ғасыр]]<ref name="Толочко">''Толочко П. П.'' Новые археологические исследования Киева (1963—1978) // Новое в археологии Киева. — Киев, 1981.</ref><ref>[http://www.iananu.kiev.ua/archaeology/2003-1/zukerman.htm К. Цукерман. Два этапа формирования древнерусского государства]</ref><ref>{{кітап|авторы= А. В. Комар|бөлімі= Киев и Правобережное Поднепровье|тақырыбы= Русь в IX–XI веках: археологическая панорама / Rus' in 9th - 10th centuries: archaeological panorama|сілтеме= http://www.academia.edu/5028113|жауапты= Н. А. Макаров|орны= Москва; Вологда|баспасы= Древности Севера|жыл= 2012|беттері= 496|isbn= 978-5-93061-068-0}}</ref> |алғашқы дерек = V ғасырдың басы — VI ғасырдың басы |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 826,35<ref name="Ауданның үлкею">[https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya Межі Києва можуть змінитися] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191216051856/https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya |date=2019-12-16 }}</ref> немесе 847,66<ref name="гк">{{cite web |url = http://atu.gki.com.ua/atu/26 |title = Геодезия, картография және кадастрлар жайында Украина мемлекеттік қызметі |lang = uk |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150918152231/http://atu.gki.com.ua/atu/26 |archivedate = 2015-09-18 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Ең биік жері |орталығының биiктігі = 100—200 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2 967 360<ref name="1 қаңтар 2020 халық">[http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2019/ds/kn/kn_u/kn1219_u.html Чисельність населення (за оцінкою) на 1 січня 2020 року та середня чисельність у 2019 році]</ref> немесе<br> 3 703 100 |санақ жылы = 2019 |тығыздығы = 4481 |шоғырлануы = Киев агломерациясы — 4 071 000 |ұлттық құрамы = (2001 ж. санақ бойынша)<br> [[украиндар]] — 82,2 %,<br>[[орыстар]] — 13,1 %,<br>[[еврейлер]] — 0,7 %,<br>[[беларустар]] — 0,6 %,<br>[[поляктар]] — 0,3 % |конфессионалдық құрамы = православтар, католиктер, протестанттар, мұсылмандар, иудейлер |этнохороним = киевтік, киевтіктер |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +380 44 |пошта индексі = |пошта индекстері = 01000 — 06999 |автомобиль коды = AA, КА / 11, 28 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kiev |сайты = http://kmv.gov.ua/ |сайт тілі = uk | add1n = Марапаттары | add1 = {{Алтын Жұлдыз медалі|тип=қала|1965 жыл}} {{Ленин ордені|түрі=қала|1965 жыл}} {{Халықтар Достығы ордені|түрі=қала|1982 жыл}} }} '''Киев''' ({{lang-uk|Київ}} {{IPA|[ˈkɪjiu̯]}}) — [[Украина]]ның [[елорда|астанасы]] және ең ірі қаласы, батыр-қала. [[Днепр]] өзенінің бойында орналасқан. [[Киев агломерациясы]]ның орталығы болып табылады. Киев – Украинаның жеке әкімдік-аймақтық бірлігі, елдің мәдени-басқару орталығы, сол сияқты [[Киев облысы]]ның әкімшілік орталығы. Украинаның орталық бөлігінің солтүстігіне қарай орналасқан. Тұрғындары жыл сайын орта есеппен алғанда 20 мың адамға тұрақты түрде өсіп келеді.<ref>[http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 Населення Київа на 1.01.20ХХ років] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004213334/http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 |date=2013-10-04 }}</ref> Киев – халқының есебі бойынша европадағы [[Мәскеу]], [[Лондон]], [[Санкт-Петербург]], [[Берлин]] және [[Мадрид]]тен кейін алтыншы орынды иемденген. Киев [[поляндық]]тар, [[Киев Русі]]нің, және [[Киев князьдігі]]нің астанасы болған. [[1917 жыл]]ғы қарашаның 7 мен [[1918 жыл]]дың 29 сәуірі аралығында және [[1918 жыл]]дың 14 желтоқсаны мен [[1919 жыл]]дың 5 ақпаны аралығында - [[Украина Халық Республикасы]]ның астанасы, [[1918 жыл]]дың [[29 сәуір]]і мен [[14 желтоқсан]]ы аралығында – [[Украина Державасы]]ның (Ірі мемлекетінің) астанасы, [[1919 жыл]]дың [[7 қыркүйек|7 қыркүйегі]] мен [[29 желтоқсан]]ы аралығында - [[ОРҚК Киев әскери облысы]]ның орталығы, [[1934 жыл]]дың маусымынан [[1991 жыл]]дың [[24 тамыз]]ына дейінгі уақыт аралығында [[УССР]], [[1991 жыл]]дан бері – [[Украина]] астанасы. Киев – елдің алдаңғы қатарлы саяси, әлеуметтік-экономикалық, көліктік және ғылыми орталығы. Киевте үкіметтің жалпымемлекеттік органы және жергілікті өзін-өзі басқару органдары, шет мемлекеттер елшілігі, жалпымемлекеттік коммерциялық ұйымдардың және қоғамдық бірлестіктердің, сол сияқты шетел серіктестерінің Украинада жұмыс істейтін өкілдігінің көпшілігінің штаб-пәтерлері бар. Қаланың өзінің елтаңбасы мен туы бар. ІХ ғасырдан ХІІ ғасыр аралығында Киев Русінің орталығы ретіндегі тарихи өзіндік мәнінің күшімен де қаланы қазіргі уақытта да «Орыс қалаларының анасы» деп атайды. == Физико-географиялық сипаттамасы == Киев Украинаның солтүстік бөлігінде, орманды дала аймағы мен аралас орман аймағының шекарасында, [[Днепр]]дің орта ағысында (Десна сағасынан төмен), оның екі жағалауында орналасқан.<br /> Киев рельефі жазық пішінге ие: сол жағалауда – Днепр ойпаты, оң жағалауда солтүстік бөлігінде – Полесье ойпаты, оңтүстік бөлігінде – Днепр тауы. Днепрдің жоғары оң жағалауы Днепр тауының сілемдерін алып жатыр. Бұл биіктік Киев үстірті деп аталады. Жер бедері кейде көтеріліп, жекелеген биіктіктер тізбегін құраса, кейде Днепр аңғарының деңгейіне дейін төмендейді. Днепрден жоғары ең биік нүктелер (106 метр) қаланың шығыс бөлігінде, Печерск ауданында орналасқан. Бұл жерден жер бедері бірте-бірте батысқа қарай, Либид өзенінің кең аңғарларына және Крещатик және Скоморох өзектеріне түседі. Содан кейін қайтадан Бату тауына көтеріледі. Рельефтің ең төменгі нүктелері Подолда орналасқан (өзен деңгейінен небәрі 4-8 м биіктікте). Днепр және оның салалары (Десна, Припять, Березина, Почайна, Глубочица, Киянка, Либед) Орта Днепр аймағы халқының экономикалық және саяси өмірінде ұзақ уақыт бойы үлкен рөл атқарды.<ref>{{cite web|url=https://tvoyaukraina.wordpress.com/%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2/|title=Киев географиясы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Климат === Киевтің климаты қалыпты континенттік болып саналады, жазы жылы, қысы өте жұмсақ. Климаттың өзгеруіне байланысты ол теңіз климатына көбірек ұқсайды. Ең жоғары температура шілдеде, ең суық қаңтарда, орташа жылдық көрсеткіш +8,4°С. Қыста суық ауа аңғарларға түсіп, өзендердегі температураны төмендетеді. Киевте ылғалдылық айтарлықтай жоғары (жылдық көрсеткіш 75% құрайды). Қыс 90-нан 120 күнге дейін созылады (қарашаның ортасы – наурыздың аяғы). Бірақ мұнда да климаттың өзгеру тенденциясы байқалады: қаңтарға дейін айтарлықтай жылы болуы мүмкін, ал суық ауа райы наурыздың басына дейін созылуы мүмкін. Көктем – ең қысқа кезең, ол орта есеппен наурыздың ортасында басталып, мамырда аяқталады. Бұл кезеңде аяздар болуы мүмкін, олар әдетте айдың басында аяқталады - кейде олар ұзаққа созылуы мүмкін. Жаз көбінесе мамырдың ортасында/соңында басталып, қыркүйектің ортасында аяқталады. Климаттың өзгеруіне байланысты жаз біртіндеп сәуірге қарай ауысады. Орташа алғанда, жазда температура +18 градустан төмен түспейді, көлеңкеде максималды көтерілу +40 дейін мүмкін. Жазда ылғалдылық жеткілікті (65% дейін). Күз мезгілі ауа температурасының 10 °С-тан төмен түсетін кезеңі болып саналады. Қыркүйектің аяғынан қазанның ортасына дейін ауа-райы айтарлықтай жылы және құрғақ, ал айдың екінші жартысы мен қараша-желтоқсанға қарай ылғалды, жаңбырлы, бұлтты және суық.<ref>{{cite web|url=https://tut1.ru/goroda-ukrainy/55-kiev-stolica-ukrainy.html|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Атауы == === Атаудың шығу тарихы === Ескіден қалған бір сөздерде қаланың атауы [[Кия]] деген есімнен шығады дейді - аңызда айтылғандай, Киев негізін қалаған ағайынды үш жігіттің ең үлкені. Бұл аңыз бізге дейін [[ХІІ ғасыр]]дың [[«Повесть временных лет»]] шежіресімен жеткен болатын. <blockquote> ''«Была три братья,— сообщает летописец,— единому имя Кий, а другому Щек, а третьему Хорив и сестра их Лыбедь. Седяше Кий на горе, идеже ныне оувоз Бо́ричев, а Щек седяше на горе, идеже ныне зовётся Щекови́ца, а Хорив на третьей горе, от него же прозвася Хореви́ца, и створиша град, во имя брата своего старейшего и нарекоша имя ему Киев. И бяше около града лес и бор велик, и бяху ловяща зверь, бяху мужи мудры и смыслени, и нарицахуся Поляне, от них же суть Поляне в Киеве и до сего дня». Қаланың шығу тарихы турасында және тағы бір болжам бар. Днепр өзенінің өткелінде қызмет еткен жұмыскерлер (кияндықтар) оның алғашқы тұрғындары есімімен аталған. Өткел өзеннің түбіне қағып енгізген тіреулерге төселген ағаш төсеулер түрінде көрінді. «Повести временных лет» жылнамасында: «Ини же несведуще, реша, яко Кий есть перевозник. У Киева бо бяше перевоз тъгда с оноя страны Днепра — темь глаголаху: „на перевоз на Киев“»'' </blockquote> дейді… Шежіреші... мұны былай негіздейді: <blockquote> ''«Аще бы Кий перевозьник был, то не бы ходил Цесарюграду. Но се Кий княжаше в роде своём и приходившю ему к цесарю, которого не свемы, но тъкмо о сем вемы, якоже сказають, яко велику честь приял есть от цесаря, при котором ходив цесари. Идущю же ему вспять (вторично — В. Я.), приде к Дунаеви и взлюби место и сруби градък мал и хотяше сести с родъм своим и не даша ему ту близь живущии. Еже и доныне наречють дунайти „городище Киевець“. Киеви же пришедшю в свой град Киев, ту живот свой сконьча».'' </blockquote> Қала атауының шығу тарихы тұрғысындағы тағы бір қызықты нұсқасы [[Гельмольд]]ің [[«Славянская хроника»]] жазбасы береді.<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus/Gelmold/framegel1.htm ГЕЛЬМОЛЬД, СЛАВЯНСКАЯ ХРОНИКА]</ref>: <blockquote> ''«Да́ны называют Русь также Острогардом по той причине, что, будучи расположена на востоке, она изобилует всеми благами. Ее называют также Хунигардом, потому что на этих местах сначала жили гунны… …Главный город ее Хуэ»'' </blockquote> Украиналық этнограф М.В. Закревский Клавдий Птолемей айтқан «Азагариум» қазіргі Киевтің орнында орналасқан деп мәлімдеді. Ю. А. Кулаковский Птолемейлік «Метропольді» Киевпен, М. Ю. Брайчевский - «Сармен» байланыстырды. === Атауларды өзге тілге трансляциялау негіздері. === Славян тілдерінде бұл қаланың атауында кейбір жайттарда [[Кий (князь)|Кий]] есімінен сын есімнің туындауы негізінің шығуына орай, екінші жариясы едәуір түленділіп айтылады. Мысалы, қала орыс тілінде Киев деп аталады, Поляк тілінде ''Kijów'' ({{IPA|[ˈcijuf]}}), сербтер мен хорваттар тілінде — ''Kijev''т.с.с. Киев ұзақ уақыттар бойына Ресей империясының және КСРО-ның құрамында болғандықтан, қала атауы славян тілінен емес, орыс тілі: ағылшын Kiev, немісше Kiew, т.с.с. арқылы таралды. Украин үкіметі Украина тәуелсіздігін алғаннан кейін ресми құжаттарда украиндық атауы негізін орыс тілінен емес, ағылшын тілінен алатын болды.<ref>[http://ukrlit.org/transliteratsiia/ РІШЕННЯ УКРАЇНСЬКОЇ КОМІСІЇ З ПИТАНЬ ПРАВНИЧОЇ ТЕРМІНОЛОГІЇ N9 Протокол N2 від 19 квітня 1996 р.]</ref> Бұл сонымен қатар, Киевтің ағылшын нұсқасына негізделіп, нәтижесінже Kyiv сөзі пайда болды, алайда ағылшын тілдес азаматтар үшін <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/talking_point/4946456.stm Q&A: Chernobyl 20 years on] [[BBC News]] 2006/04/26</ref> үйреншікті болмағандықтан да олардың қолданысында Kiev <ref>[http://www.kiev-life.com/kyiv/kiev-or-kyiv Kiev or Kyiv] Kiev-Life.com</ref> сөзінен гөрі сирек айтылады. 2018 жылдың 2 қазанында Украина Сыртқы істер министрлігі «StratCom Ukraine» стратегиялық коммуникациялар орталығымен бірлесіп, «#CorrectUA» онлайн науқанын бастады, оның аясында шетелдік БАҚ-қа Киев қаласының (#KyivNotKiev) емлесін түзетуді сұрайды.<ref>{{Cite web|url=https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev|title=#CorrectUA – МЗС України звертається до світу – вживай #KyivNotKiev|website=Міністерство закордонних справ України|language=uk|accessdate=2018-10-02|archive-date=2020-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200907211839/https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev}}</ref> сонымен бірге, тиісті ойконимі бар жеке мақалалар, атап айтқанда Киев Русі туралы, өзгеріссіз қалады. Киев қаласы үшін емле түзетулері туралы алғашқы хабарламалар пайда болды: олар мәтіндерінде Киев BBC орнына Киев деп жазады<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ Клімкін похвалився результатами кампанії МЗС: BBC пише Kyiv, не Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190215050914/https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ |date=15 лютого 2019 }} // Європейська правда, 6 жовтня 2018.</ref><ref>[https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 Kyiv not Kiev: ВВС змінює написання столиці України] {{Webarchive|url=https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 |date=14 жовтня 2019 }} // BBC, 14 жовтня 2019. {{ArchivedURL|https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939|14 жовтня 2019}} (таке правило написання столиці України в текстах, на картах та у графіках починає діяти на ВВС з 14 жовтня 2019 року)</ref> және The Guardian.<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092786/ Видання The Guardian писатиме у своїх текстах Kyiv замість Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213201917/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092786/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019.</ref> Лондон Лутон әуежайы,<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092772/ Лондонський аеропорт Лутон змінив назву Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213195854/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092772/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019.</ref> Будапешт және Таллин әуежайлары<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/14/7092846/ Аеропорти Будапешта і Таллінна виправили назву Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190214220004/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/14/7092846/ |date=14 лютого 2019 }} // Європейська правда, 14 лютого 2019</ref> және Бельгия<ref>[https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/20/7212891/ Аеропорти Бельгії виправили Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190420073550/https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/20/7212891/ |date=20 квітня 2019 }} // Українська правда, 20 квітня 2019</ref> өз атауларын Киевтен Киевке өзгертті. Сонымен қатар, украиналық UIA әуе компаниясы бастапқыда Киев атауын Киевке өзгертуден бас тартты, себебі Киев Халықаралық әуе көлігі қауымдастығының IATA ресми транслитерациясы болып табылады.<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092778/ МАУ відмовилась змінити Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213202512/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092778/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019</ref> Бірақ 2019 жылдан бастап IATA Киев деп жазуға көшті. 2020 жылдың 16 қыркүйегінде ағылшынша Уикипедия Киев туралы мақаланың атауын "Kiev"-ден "Kyiv"-ге өзгертті,<ref>[[https://blog.wikimedia.org.ua/2020/09/18/kyiv-not-kiev/ Kyiv, а не Kiev: у Вікіпедії змінено написання столиці України]]</ref> сонымен бірге, тиісті ойконимі бар жеке мақалалар, атап айтқанда Киев Русі туралы, өзгеріссіз қалады. Ежелгі орыс ескерткіштерінде қала атауы Кивки деп жазылған, мұнда y прото-славян тіліндегі *y дыбысын, ал ј — иоттық [e] («ё») дыбысын білдірген. Мұндай емле шежірелерде ұзақ уақыт сақталған. Кейінірек, екінші палатализация заңы тоқтатылғаннан және [ɨ] дыбысы [i] дыбысымен біріктірілгеннен кейін алдыңғы-ортаңғы қатардағы [ɪ] жаңа дауысты дыбысына Киевки, Киевки емлелері пайда болды, ал «жаңа яты» — және «Kyyѣvy», «Kyѣvy», «Kyѣvy» қалыптасқаннан кейін. 19 ғасырда украин емлесінің жетілдірілуімен, и әрпі [ɪ] әрпіне, ал [ji] әрпі иоттық «жаңа яты» — ї әрпінен бекітілгенде, емле қазіргі заманғы түрін — Киевті алды. == Тарихы == {{main|Киев тарихы}} [[Сурет:Kiev downtown.jpg|thumb|right|Киев 19 ғ. аяғында]] Археологиялық қазбалардың көрсетуі бойынша [[Киев облысы]]ның аймағындағы тұрғындар 15 000—20 000 жыл бұрын болған екен. [[Неолит]] және [[энеолит]] ([[мыс дәуірі]]) кезеңдері [[трипольдық мәдениет]]ін көрсетеді, ескерткіштер мен мезгілдерін зерттеушілер үш кезеңге бөледі: ерте(4500—3500), орта (3500—2750) және кешірек (2750—2000 б.з.д. жж.). Оңтүстік-батыс аймақтардағы қола дәуірінің кезеңіне [[белогрудтық мәдениет]] тиесілі екен. Б.з.д. І мың жылдық - б.з. І мың жылдығының алғашқы кезеңінде [[Зарубинец мәдениеті]] солтүстік-батыс Киевтіктерге тән болды. Заманауи Киев және Киев облысының аймағындағы [[темір ғасыры]], сол сияқты, «киев мәдениеті» деп аталған және II—III ғғ., IV—V ғғ. тұсында дунайдың төменгі бөлігіндегі ормандар мен даладан [[Днепр]]дің сол жағалауына және шығыстағы Черниговтік [[черняхов археологиялық мәдениеті]]н көрсетеді. Киев аса ірі әкімшілік орталық ретінде антикалық географтардың айтуы бойынша Шығыс Еурпада (К.Птолемей және басқалары) б.з. ІІ ғасырдн бері ғұндар қожалығы кезеңінде өз қызметін бастап кеткен болатын. Әрі қарай ол бұлғар,печенег, хазарлар, қыпшақтар «сахаралық» империясы аясында динамикалық түрде дамыды. Әр түрлі зерттеулерде оның тұрғындарының арасында торктер (Ақ шіркеу - Торческ) колбягтар, бұлғарлар, печенегтер, далалықтар және басқалар бар екенін айтады. === Орыс - Украина === [[VIII]]—[[IX]] ғасырлар тоғысында Киев оңтүстік Шығыс славян тайпаларының тайпааралық одағы Рус жерінің басты қаласына айналды, ал [[882]] жылдан бастап, [[Варягтар]] жаулап алғаннан кейін, «[[Рус қалаларының анасы]] — Рус мемлекетінің астанасы болды.<ref>[[Толочко П. П., Івакін Г. Ю., Верменич Я. В. Київ // Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наукова думка, 2007. — Т. 4 : Ка — Ком. — С. 201—218. — ISBN 978-966-00-0692-8.]]</ref> === Литва Ұлы Герцогтігі, Русь, Жемантия === Шамамен [[1362]] жылы Киев Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірді. Владимир Ольгердович оның князі болды. === Гетманат === [[XV]] ғасырдың соңы Киевтің құлдырауының басталуын белгіледі, бұл Литва Ұлы Герцогтігінің жалпы дағдарысынан туындады - оның бақылауындағы жерлерді Қырым татарларының шабуылдарынан қорғауды ұйымдастыра алмауы, олардың ең ірісі [[1482]] жылы жасалған. === Ресей империясы === === 17 ғасыр ==== Киев Мәскеу губернаторларының резиденциясына айналды. 1667 жылы казак мемлекетін Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу патшалығы арасында бөлген Андрусив бейбітшілігіне қол қою нәтижесінде қала соңғысының құрамына кірді. Формальды түрде Киев Запорожье армиясының билігінде қалды, бірақ іс жүзінде қалада Мәскеу әкімшілігі жұмыс істеді, соған қарамастан, қала өзін-өзі басқарудан ләззат алып, өз өмірін жалғастырды. 1686 жылғы «мәңгілік бейбітшілікке» сәйкес, Киев ақыры Мәскеу мемлекетінің протекторатына өтті. ==== 18 ғасыр ==== Украинаның батыс аймақтарымен байланыстың үзілуі 18 ғасырда экономика мен сауданың тоқырауына әкелді. 1782 жылдан бастап Киев губернаторлықтың бас қаласына айналды, оның аумағы Гетманаттың айтарлықтай бөлігін қамтыды. ==== 19 ғасыр ==== ==== 20 ғасыр ==== === Украина революциясы === === Кеңес оккупациясы === === Тәуелсіз Украина === ==== Украинаға толық көлемді Ресей басып кіруі (2022 жылдан бастап) ==== == Халқы == 2025 жылғы 1 ақпандағы жағдай бойынша Киев халқының саны 2 888 470 адамды құрайды, оның ішінде: *6 жасқа дейінгі балалар - 288 486 адам, *7 жастан 17 жасқа дейінгі жасөспірімдер (мектеп оқушылары) - 341 201 адам, *18 жастан 29 жасқа дейінгі жастар - 56, 200 адам 2 403 адам, *60 және одан жоғары жастағы қарттар – 629 686 адам, *80 жастан асқан ұзақ өмір сүрген тұрғындары – 40 439 адам.<ref>{{cite web|url=https://bdex.ru/naselenie/ukraine/kyiv/?ysclid=m7j97bewsi985062858|title=Киев халқы (Украина)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> {| class="wikitable" |+ Киев қаласындағы халық саны 2011 жылдан 2022 жылға дейін<ref>{{cite web|url=https://index.minfin.com.ua/reference/people/kiev/|title=Киев қаласындағы халық саны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-12|lang=}}</ref> |- ! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !!2020 !! 2021 !! 2022 |- | 2 799,2|| 2 814,3 || 2 845,0 || 2 868,7 || 2 888,0 || 2 906,6 || 2 925,8 || 2 934,5|| 2 950,8|| 2 967,4 || 2 962,2 ||2 962,2 |} [[Сурет:Panorama of Podil.jpg|нобай|орта|1200px|Киевтің орталық аудандарының бірінің панорамасы]] == Өнеркәсібі == Киев Украинаның ірі [[өнеркәсіп]] орталығы болып табылады. Қалада [[халық шаруашылығы]]ның көптеген салалары бар. Олар: жеңіл және тағам өнеркәсібі, полиграфия, машинажасау, металлургия, авиақұрылыс. [[Сурет:Obolon-2008.jpg|нобай|оңға|200px|"Оболонь" сыра зауыты]] [[Сурет:Завод Я. Гретера та О. Криваненка.JPG|нобай|оңға|200px|"Большевик" зауыты]] [[Сурет:11 big.jpg|нобай|оңға|200px|«Арсенал» зауыты]] [[Сурет:First Ukrainian serial production An-148.jpg|нобай|оңға|200px|Антонов атындағы ӘҒТК]] [[Сурет:Plant 410 Civil Aviation.jpg|нобай|оңға|200px|410 азаматтық авиация зауыты]] Негізгі өнеркәсіп орындары: * "Оболонь" сыра зауыты * Киев кеме жөндеу-құрылысы зауыты * Киев зергерлік зауыты * Киев дәрумендік зауыты * «Дарница» фармацевтикалық өнеркәсібі * Антонов атындағы ӘҒТК * Киев механикалық зауыты * Киев «Столичный» шампан сырасы зауыты * Киев автоматика зауыты * Киев "Большевик" зауыты * Киев «Ленинская кузня» зауыты * «Киевхимволокно» ААҚ * «АТЭК» (бұрынғы «Красный экскаватор») зауыты * Киев арнайы механика зауыты * «Росток» ЖАҚ * Киев құрылыс материалдары зауыты * ГП «Буревестник» * ООО ПТК «Агромат» * «Отис» (Киевтік лифт зауыты) ЖАҚ * 410 азаматтық авиация зауыты * Киев қазыналық механикалық зауыты * Киев жөндеу-механикалық зауыты * Киев мотоцикл зауыты * Киев «АВИАНТ» авиациялық зауыты === Экономикалық көрсеткіштер === {| class="sortable wikitable" |- ! N ! көрсеткіштер ! бірліктер ! [[2006 жыл|2006]] жылғы мәні |- | 1 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 4398,3 |- | 2 | Уд. вес в общеукраинском | % | 11,5 |- | 3 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 17573,0 |- | 4 | Уд. вес в общеукраинском | % | 39,0 |- | 5 | [[Сальдо]] [[экспорт]]-[[импорт]] | млн [[доллар США|$]] | −13174,7 |- | 6 | Капитальные инвестиции | млн [[гривна|₴]] | 29946,5 |- | 7 | Орташа айлық | [[гривна|₴]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 3250 |- | 8 | Орташа айлық | [[доллар США|$]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 406 |} Украина статистикасы мәліметтері бойынша алынды.<ref>[http://www.ukrstat.gov.ua/ Державний комітет статистики України<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> == Транспорты == Киев қаласы - ірі транспорттық торап (темір және тас жолдар,кемежай, әуежайлар). 1960 жылдан бері метрополитен жұмыс істейді. Автобус, троллейбус, трамвай жүйесі дамыған, фуникулер (тауға көтеретін жол) жұмыс істейді. === Әуе жолы === Киевте үш әуежай қызмет етеді: халықаралық [[Борисполь (аэропорт)|аэропорт Борисполь]] ( Киев шетіне қарай, Киевской облысы Борисполь қаласында), [[Жуляны (әуежай)|Киев ( Жуляны ескі атауы]] және жүк тасу [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]].[[Сурет:Kiev airport international terminal.jpg|нобай|оңға|200px|Киев әуежайы (Жулияны)]] * [[Борисполь (аэропорт)|Борисполь әуежайы]] * [[Международный аэропорт «Киев»|Жуляны әуежайы]] * [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]] (Антонов әуежайы) Сол сияқты, қаланың шетінде Святоши әуежайы орналасқан (Авиант әуежайы бәрінен бұрын "Авиант" Киев әуезауытына қызмет көрсетуге қолданылады). Сонымен бірге қаланың маңында Васильков, Узин, Белая Церковь қалаларында әскери әуежайлар орналасқан. Бірнеше рет Васильков пен Белая Церковь әуежайларын жолаушылар әуежайы ретінде жоспары талқыға салынды. Қаланың қатарында кішігірім мынадай әуежайлар орын алған: Чайка (бұрынғы ДОСААФ, парашюттік база, спорттық авиация), Бузовтық (планерлік база), Долина (спорттық авиация), Бышев, Бородянка (парашюттік база), Киев-Южный (Гребинки, сельхоз, авиация, тікұшақтар) және басқалары. === Теміржол === [[Сурет:Станция Киев-Пассажирский.jpg|нобай|оңға|200px|Киев-Пассажирский. Жалпы көрінісі]] Теміржол вокзалдары: * [[Киев-Пассажирский]] * Южный вокзал * Пригородный вокзал * Дарницкий пригородный * [[Караваевы Дачи (платформа)|Караваевы Дачи (пригородный)]] * [[Дарница (железнодорожная станция)|Дарницкий железнодорожный вокзал]] * [[Киев-Московский]] === Өзен жолы === 1823 жылы Киевте бірінші пароход пайда болды, ал 1858 жылы «Днепр және оның салалары бойынша кеме қатынасы қоғамы» құрылды. Келесі жылы Днепрде 17 пароход, ал 25 жылдан кейін олардың саны 74 болды. [[Сурет:Київський річковий вокзал.jpg|нобай|оңға|200px|Өзен вокзалы]] 1961 жылы өзен вокзалы ашылды, оның сыртқы түрі кемеге ұқсайды. Вокзал сыйымдылығы бір мезетте 550 адамды құрады. Кеңестік кезеңде өзен порты флоты жылына 4 миллионға дейін жолаушы тасымалдады. Черкассы, Запорожье және Днепропетровскіге қалаларына ракеталар мен метеорлар қатынады. 1975 жылдан бастап Днепр су электр станцияларының каскады салынғаннан кейін Киев порты транзиттік портқа айналды. Үлкен сыйымдылықтағы кемелерден жүк Днепр мен Деснаның таяз бөлігіне қызмет көрсететін флотқа берілді. Бүгінгі таңда Днепр көлік артериясы ретінде жарты ғасыр бұрынғыдай көлік артериясы емес. Жыл бойы тасымалмен айналысатын басқа компаниялар үшін өзен көлігі ыңғайсыз болды. Дегенмен, 2014 жылдан бері портқа 40 миллион гривеннен астам инвестиция салынды: кедендік кешен салынды, шеберханалар мен қоймалар қайта қалпына келтірілді, теміржол желісі қалпына келтірілді. Олар жүк тиеу алаңы мен кеңселері бар логистикалық кешен, цемент базасы терминалын салып, жүктерді өңдеуді ғана емес, контейнерлік тасымалдауды да дамытуды жоспарлап отыр. Өзен вокзалы қазір туристік бағытта дамып келеді.<ref>{{cite web|url=https://bigkyiv.com.ua/proshloe-i-budushhee-kievskogo-rechnogo-flota/|title=Киев өзен портының өткені мен болашағы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Метро === [[Сурет:Kiev metro route map ru.svg|thumb|200px|Киев метрополитенінің жүйелік кестесі 2011 жыл]] 1960 жылы ашылған Киев метросы Мәскеу мен Ленинградта метро ашылғаннан кейін Кеңес Одағында үшінші метро болды. Қазіргі уақытта метро Киевтегі ең жылдам көлік түрі болып табылады. Киев метросының он ауданды кесіп өтетін үш желісі бар, метро желілерінің жалпы ұзындығы шамамен 65 шақырымды құрайды, 52 станция және үш жерасты трансфер торабы бар. Киев метросының алты станциясы жер үстінде, жиырма станциясы үлкен тереңдікте, ал жиырма төрт станциясы таязырақ тереңдікте орналасқан. 2014 жылдан бастап метроның навигациялық жүйесінің дизайны әзірленді. Одан метро карталарының дизайнын, метро схемаларын, көліктердегі мониторларға арналған анимацияларды және ақпараттық баннерлерді көруге болады. 2019 жылы қолданыстағы 822 метро вагонының 500-і жолаушылар вагондарда орналасқан теледидарда көшелер ғана емес, сонымен қатар қоғамдық көлік аялдамалары, метроға кіретін және шығатын жерлер, жақын маңдағы орындар көрсетілді. Киев метросында 105,5 метр тереңдікте орналасқан және Еуропа мен бұрынғы КСРО елдеріндегі ең терең болып табылатын Лондон метрополитенінің типіне сәйкес салынған вестибюльі жоқ Арсеналная стансасы бар.<ref>{{cite web|url=https://www.tourister.ru/world/europe/ukraine/city/kiev/publications/487?ysclid=m7jakfo5lx513476508|title=Киев көлігі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Трамвай === Тарихтағы ең көне көлік түрі – трамвай, Киев қаласында алғаш рет 1892 жылы іске қосылды. 1913 жылға қарай 20-дан астам маршрут желісі болды. [[Сурет:Kyiv Express Tram 763 2019 G2.jpg|нобай|оңға|200px|Трамвай Pesa Twist]] 1978 жылы Киевте КСРО-да алғашқы жүрдек трамвай желісі іске қосылды. Жүрдек трамвай құрылысының жобасын Мария Савченконың жетекшілігімен «Киевпроект» мемлекеттік мекемесінің мамандары әзірледі. Жобаның бірінші кезеңі жүзеге асырылып, айналма жолдан Жеңіс алаңына дейінгі маршрут 9 шақырымды құрап, 12 бекеттен тұрды. Маршрут бойымен 2 және 3 вагонды жүрдек пойыздар жүрді. Желідегі орташа жылдамдық 28,7 км/сағ құрады. КСРО ыдырағаннан кейін жүрдек трамвай желісі нашар жағдайда болды: метро станциясы мен жол жөндеуді қажет етті. Қайта құру жұмыстары 2007 жылы басталды. Станциялар заманауи технологиялар арқылы қайта салынды. Бүгінгі таңда Киев трамвай бағыттарына 473 трамвай вагоны қызмет көрсетеді. Киевте жүретін трамвай түрлері: Tatra T3SUCS, Tatra T3R.P, Tatra T6A5 7 0, K-1M6 1 0, T3UA-3 "Kashtan", Богдан TR843 1, K-1M 8 6, Tatra K3R-N (KT3UA), Pesa Foklectron 73414 0 5. Қазіргі уақытта трамвай бұрынғы маңызын жоғалтты.<ref>{{cite web|url=https://my-kiev.com/city/interesnye-fakty-iz-istorii-kievskogo-tramvaya.html|title=Киев трамвайының тарихынан қызықты деректер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Троллейбус === [[Сурет:MAZ-103T trolley - Kiev.jpg|нобай|оңға|200px|Троллейбус MAZ-103T]] Киевте троллейбус қозғалысын ұйымдастыру жұмыстары 1934 жылы басталды. Алғашқы троллейбус бағыты Красноармейская көшесі (Большая Васильковская) болды. 1966 жылы 12 маусымда киевтік өнертапқыш Владимир Веклич әлемдегі алғашқы троллейбус пойызын жасады. 1983 жылға қарай Киев троллейбус паркінің жартысынан астамы Владимир Веклич жүйесін пайдаланатын 296 троллейбус пойыздарында жұмыс істеді. Бүгінгі таңда жылжымалы құрам негізінен К12, ЮМЗ, ЛАЗ Е183 және 301, МАЗ-103Т және Богдан көліктерімен ұсынылған. 2000 жылы Киевте 35 троллейбус бағыты жұмыс істеді. Троллейбус желілерінің жалпы ұзындығы 324,9 шақырымды құрайды, автопарк 640 көліктен тұрады. 2006 жылдың мамыр айынан бастап троллейбус бағыттарының саны 44-ке жетті. 2010 жылғы желтоқсанда 37 бағыт жұмыс істейді. 4 троллейбус депосы жұмыс істейді.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Автобус === [[Сурет:Laz A183 A24 Kyiv Khreshchatyk.jpg|нобай|оңға|200px|Автобус ЛАЗ-А183]] Киевте тұрақты автобус қатынасының алғашқы ашылуы 1913 жылы болды. Шын мәнінде, автобус толық ауқымды жұмысын 1925 жылы бастады. Ол кезде жалғыз бағыт бойынша 2 ғана автобус жүретін. Қазір Киевте 90-ға жуық муниципалды автобус бағыты жұмыс істейді. Автобустардың саны 700 бірліктен асады. 8 автобус базасы жұмыс істейді. Киев бағыттарының көпшілігі үлкен класты автобустармен қызмет көрсетеді, олар негізінен ЛАЗ-A183 және MAЗ-203 автобустарымен ұсынылған. Бұл автобустар қаланың барлық дерлік маршруттарында кездеседі. Үлкен класты автобустар көптеген қалалық маршруттарда да кездеседі, бірақ әдетте әртүрлі бағыттар бойынша шашыраңқы болады. Мұндай автобустардың көп шоғырлануы Троещина немесе Виноградарь сияқты халық тығыз орналасқан аудандарға қызмет көрсететін №6 автобазаның бағыттарында кездеседі. Жолаушылар ағыны аз бағыттарда шағын класты автобустар пайдаланылады. Богдан А091 және Богдан А092 шағын класты автобустар, мысалы, № 2, 47, 59, 78 маршруттары.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%81|title=Киев автобусы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Маршрутты таксилер === Шағын автобустар Киевтегі қоғамдық көліктерден кем емес танымал болып саналады. Көптеген адамдар қозғалыс жылдамдығы мен қозғалыс жиілігіне байланысты көліктің осы түріне басымдылық береді. Киевтің шетінен немесе қоғамдық көлікті пайдалану ыңғайсыз қаланың шалғай аудандарынан жету қажет болғанда, жолаушыларға қажетсіз қиындықсыз тез арада діттеген жеріне жетуге микроавтобустар көмектеседі. Сондай-ақ, автобустардан, троллейбустардан және трамвайлардан айырмашылығы, Киевтің маршруттық таксилері көп мөлшерде ұсынылған, бұл көліктің осы түрімен қала бойынша жүруді өте ыңғайлы етеді.<ref>{{cite web|url=https://tripmydream.com/ukraine/kiev/local-transport|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Фуникулёр === [[Сурет:2948279 Киевский фуникулер.jpg|нобай|оңға|200px|Киев фуникулері]] Көптеген жылдар бойы Киев тұрғындары мен Украина астанасының қонақтары фуникулерды белсенді түрде пайдаланып келеді. Ерекше және өзіндік бірегей көлік жүйесі Владимирская төбесінен тез көтерілуге ​​немесе төмен түсуге мүмкіндік береді. Киев фуникулері 1905 жылы ашылды (Одессадан кейінгі Украинадағы екінші). Жолдың ұзындығы 222 м, еңісі 18-20°. Бір бағыттағы жол жүру уақыты шамамен 3 минутты алады. Жоғарғы және төменгі стансалар арасындағы биіктік айырмашылығы 75 м. Фуникулерлық трассаның жоғарғы бөлігі темірбетонды эстакадада орналасқан. Киевтік фуникулер маятникті (ең кең тараған) жұмыс схемасын пайдаланады: екі моторсыз вагондар жоғарғы станцияда орналасқан шығырға сым арқан арқылы жалғанған. Вагондардың бірінің төмен қозғалуы екінші вагонның жоғарыға симметриялы қозғалысына әкеледі. Әрбір фуникулерлық вагонда рельсті тістеуік тәрізді ұстайтын сына тәрізді авариялық тежегіш бар. Әр вагонның сиымдылығы 100 адам, оның 30 - ы отыратын орын. Фуникулёр қалалық көлік құралы ретінде де, туристік тартымдылық ретінде де белсенді қолданылады. Тәуліктік жолаушылар ағыны 10-15 мың жолаушыны құрайды.<ref>{{cite web|url=https://kak-eto-sdelano.livejournal.com/168790.html|title=Киев фуникулері қалай жұмыс істейді?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Мәдениеті == === Театрлары === Киевте 50-ге жуық театр ұжымдары жұмыс істейді. 2009 жылдың ресми деректері бойынша 31 театр бар. Оның ішінде: Т.Г.Шевченко атындағы Украинаның Ұлттық академиялық опера және балет театры, Киев қалалық балалар мен жасөспірімдерге арналған академиялық опера және балет театры, Иван Франко атындағы Ұлттық академиялық драма театры, Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры, «ПоэТ» театры, Подольдегі театр, Киев академиялық жастар театры, Киев ұлттық академиялық оперетта театры, Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры, Киев қалалық академиялық қуыршақ театры, сол жағалаудағы Киев мемлекеттік академиялық драма және комедия театры, Киев эстрадалық театры, «Күміс арал» театры. <gallery mode="packed"> Kiev Opera House 2012 01.JPG|Опера және балет театры Kiev Academic Puppet Theatre.jpg|Киев мемлекеттік академиялық театры Драматичний театр імені Івана Франка.JPG|Иван Франко атындағы драма театры Богдана Хмельницкого 5 дробь 15 Киев 2012 01.JPG|Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры Кукольный театр - panoramio (2).jpg|Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры </gallery> === Мұражайлары === '''Киев тарихы мұражайы''' — 1978 жылы құрылған. Мұражай қорында 250 мыңға жуық экспонат бар. Экспонаттардың көпшілігі - бұл қалада қазылған археологиялық материалдар. Киев тұрғындарының әр жылдардағы тұрмыстық заттар топтамалары назар аударуға тұрарлық. [[Сурет:National Art Museum of Ukraine 20190505.jpg|нобай|оңға|200px|Ұлттық өнер мұражайы]] [[Сурет:National History Museum of Ukraine.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның ұлттық тарихи мұражайы]] [[Сурет:Aerial view of memorial complex of museum of the history of Ukraine in World War II and monument to the Motherland.jpg|нобай|оңға|200px|Екінші дүниежүзілік соғыстағы Украина тарихының мұражайы]] [[Сурет:Kiev Pyrogiv Podillya 070628.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы]] '''Украинаның Ұлттық өнер мұражайы''' — Украинадағы ең үлкен өнер галереясы. Мұнда 40 мыңға жуық экспонат қойылған. Мұнда украиндық және шетелдік үздік суретшілердің картиналары, мүсіндер мен гравюралар жинағы бар. Экспонаттардың жасы Киев Русынан қазіргі заманға дейін. Мұнда ежелгі икондардың әдемі жинағы бар. Мұражайда тұрақты түрде қазіргі украин суретшілерінің жұмыстарының көрмелері өткізіліп тұрады. '''Украина Қарулы Күштерінің Орталық мұражайы''' — Украинадағы ең маңызды әскери мұражай. Мұражай 1996 жылы құрылған. Мұнда 1991 жылдан бері Украина армиясы мен флотын құрудың бүкіл тарихы сипатталған. '''Киев бекінісі''' — ХІХ ғасырда салынған қорғаныс ғимараты. Кейбір үй-жайларды Украина Қорғаныс министрлігі әлі күнге дейін әскери қоймалар ретінде пайдалануда. Патша заманында мұнда казарма, қарауыл, азық-түлік қоймалары болған, бұл ғимарат 1927 жылы мұражайға айналды. Бекіністің өзі Киевтің орталық және сәнді аудандарының бірі – Печерскде орналасқан. '''Ұлы Отан соғысы мұражайы''' — 1981 жылы ашылды. Мұнда Ұлы Отан соғысы кезіндегі әскери киімдер, майдан хаттары, мұрағаттық фотосуреттер, әскери карталар және басқа да қызықты жәдігерлер жинақталған. '''Украинаның тарихи қазыналар мұражайы''' — 1969 жылы 4 қаңтарда ашылды. Киев-Печерск лаврасының аумағында орналасқан. Онда Украинадағы алтын зергерлік бұйымдардың ең үлкен топтамаларының бірі бар. Алтын бұйымдармен қатар асыл тастардан жасалған бұйымдар да бар. '''Леся Украинка мұражайы''' — өткен ғасырдың 60-жылдарында құрылған. 1991 жылы оның мемориалдық пәтері ашылды. Мұнда ақынға тиесілі заттар, картиналар, сирек кітаптар жинақталған. Бөлек бөлмеде ақынның бүкіл өмірінен сыр шертетін жәдігерлер орналасқан. '''Николай Лысенконың үйі''' - ұлы украин композиторы өмір сүріп, қызмет еткен жер. Мұнда композитордың көзі тірісінде болған үй ортасы сақталған. '''Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы''' — Киев қаласының оңтүстік шетінде Пирогово ауданында орналасқан. Бұл 1969 жылы құрылған ашық аспан астындағы мұражай. Мұнда XVI—XX ғасырлардағы халық сәулет өнерінің 275 ғимараты – ауыл үйлері, сарайлар, шіркеулер жинақталған, мұнда украин шаруаларының 70 мыңнан астам тұрмыстық заттары сақталған, мұражай экспозициясы көптеген мұрағаттық фотосуреттермен толықтырылған. '''Украин сәндік өнерінің мемлекеттік мұражайы''' — Киев-Печерск лаврасында орналасқан. Экспонаттар 1899 жылы жинала бастады. Мұнда украиндық ұлттық кілемдер, маталар, украин кестелері, керамика және иконалар қойылған. '''«Чернобыль» ұлттық мұражайы''' — 1992 жылы ашылды. Мұнда 7000 экспонат – құпиядан шығарылған кеңестік құжаттар, Чернобыль атом электр станциясының апатқа дейінгі және одан кейінгі карталары мен фотосуреттері бар. '''Украина тарихының ұлттық мұражайы''' - Украина тарихын зерттейтін ең үлкен украин мұражайы. Старокиев тауында орналасқан. Мұнда картиналар, ұлттық украиндық киімдер, көне монеталар коллекциялары, ескі кітаптар сақталған. Мұражай қорында 800 мың экспонат бар. Бұл жерде казак хаттары мен гетмандардың хаттары да сақталған. '''Кітап және баспа мұражайы''' — Киев-Печерск Лаврасында орналасқан. Мұнда 56 мың экспонат бар. Баспа машиналары, клишелер, алғашқы баспа кітаптарының көшірмелері жинақталған. '''Киев-Печерск лавры''' — Украинадағы ең қасиетті орын. Мұнда терең зынданда әулиелердің жәдігерлері жатыр, монастырь және бірнеше белсенді шіркеулер бар. Мұнда жәдігерлер ауыр аурулардан арылуға немесе қалпына келтіруді тездетуге қабілетті. '''Мемлекеттік авиация мұражайы''' — Киевтің оңтүстік-батыс шетіндегі Жуляны әуежайының жанында орналасқан. Мұнда 70-ке жуық ұшақ пен тікұшақ бар. Мұнда жолаушылар және әскери ұшақтар жинақталған. '''Украинаның ұлттық медицина мұражайы''' — мұнда ежелгі дәуірден қазіргі заманға дейінгі украин медицинасының даму тарихы ұсынылған. Әйгілі украин дәрігерлерінің портреттері бар галерея бар.<ref>{{cite web|url=https://goldengorod.ru/kiev/#more-3331|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Білімі == ІХ ғасырдан бастап Киев Шығыс Еуропаның интеллектуалды дамуының орталығы болды. XVII ғасырдың аяғынан бастап Киев-Могилян академиясы көптеген танымал ғалымдарды даярлап шығарды. Алайда бірінші еуропалық үлгідегі заманауи университет Николай І патшаның жарлығымен Әулие Владимир атындағы Киев Императорлық университеті ретінде құрылды. [[Сурет:Universität Kiew.jpg|thumb|200px|Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық университеті.]] [[Сурет:KPI-1st building-left.jpg|thumb|200px|Украина Ұлттық техникалық университеті «КПИ»]] [[Сурет:NaUKMA plats.JPG|thumb|200px|«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті]] Бүгінде Киев – Украинадағы ірі ғылым мен білім орталықтарының бірі. Киевте халықаралық дәрежедегі университеттерді қосып алғанда, көптеген жоғары және орта білім мекемелері, соның ішінде Украинаның үш ең беделді университетттері: Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық Университеті, Украинаның «КПИ» Ұлттық техникалық Университеті және «Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті орналасқан <ref>[http://korrespondent.net/ukraine/events/844116 Корреспондент опубликовал рейтинг лучших украинских вузов " Последние события в Украине — Корреспондент]</ref>. Киевте Киевте 350 мектеп, 100-ден астам гимназиялар мен лицейлер, 70-тер шамасында Жоғары оқу орындары<ref>[http://www.mon.gov.ua/nz/28/ Список высших и средних специальных учебных заведений Киева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061014211033/http://www.mon.gov.ua/nz/28/ |date=2006-10-14 }}</ref> бар, олар: *«КПИ» Ұлттық техникалық Университеті, *Киев ұлттық экономикалық университеті, *Ұлттық көлік университеті, *Ұлттық әуе университеті, *Киев құрылыс және сәулет өнері ұлттық университеті (КИСИ), *М.П.Драгоманов атындағы Ұлттық педагоикалық университеті, *Ақпараттық-Коммуникациялық Технологиялар мемлекеттік университеті, *«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті, *Киев консерваториясы, *Жарнама институты, *Киев Ұлттық лингвистика университеті (ИНЯЗ), *Украина ғылыми Ұлттық университеті (НАНУ), *Украина биоресурстары мен табиғатты пайдалану Ұлттық университеті, *Киев ішкі істер Ұлттық университеті, *Киев көркем академиясы, *О.О.Богомолец атындағы Ұлттық медициналық университет, *Халықаралық Соломонов университеті, *Украина дене тәрбиесі және спорт Ұлттық Университеті (ИНФИЗ), *И.К.Карпенко-Каро атындағы театр, кино және теледидар Киев Ұлттық университеті, *Мәдениет және өнер Киевтік Ұлттық университеті, *Киевтік Ұлттық технология және дизайн университеті, *Киев Ұлттық тағам технологиясы университеті, *Киевтік нарық қатынасы университеті, *Киевтік Ұлттық сауда-экономикалық университет. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Киев]] [[Санат:Украинаның миллионер қалалары]] [[Санат:Украина қалалары]] pmi18h054c8ivtz6w4wple10s9yqj2e 3597820 3597816 2026-05-01T14:19:07Z Baobaba1984 179717 /* 19 ғасыр */ 3597820 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Киев |шынайы атауы = {{lang-uk|Київ}} |сурет = {{Photomontage | photo1a = Kiev Cabinet of Ministers.jpg | photo2a = P1130119-1.JPG{{!}} | photo2b = Ku02.JPG{{!}} | photo3a = Будинок із химерами, в якому жив архітектор Городецький.jpg{{!}} | photo3b = Дзвіниця собору Святої Софії в Києві, Україна.jpg | photo4a = 17-07-02-Maidan Nezalezhnosti RR74377-PANORAMA.jpg{{!}} | photo4b = | photo5a = | photo5b = | color = white | color_border = white | position = center | spacing = 2 | size = 393 | foot_montage = }} |жағдайы = Астана |ел = Украина |елтаңба = COA of Kyiv Kurovskyi.svg |ту = Flag of Kyiv Kurovskyi.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 27|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 30|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(2661299)_region:UA |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 10 аудан |басшының түрi = Мэр |басшысы = [[Виталий Владимирович Кличко|Виталий Кличко]] |құрылған уақыты = [[V ғасыр|V]]<ref name="eob">[https://www.britannica.com/place/Kiev Kiev] at [[Encyclopedia of Britannica]]</ref><ref>Tolochko, P., Ivakin, G., Vermenych, Ya. ''[http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Kyiv_mst Kiev]''. Encyclopedia of History of Ukraine.</ref>—[[X ғасыр]]<ref name="Толочко">''Толочко П. П.'' Новые археологические исследования Киева (1963—1978) // Новое в археологии Киева. — Киев, 1981.</ref><ref>[http://www.iananu.kiev.ua/archaeology/2003-1/zukerman.htm К. Цукерман. Два этапа формирования древнерусского государства]</ref><ref>{{кітап|авторы= А. В. Комар|бөлімі= Киев и Правобережное Поднепровье|тақырыбы= Русь в IX–XI веках: археологическая панорама / Rus' in 9th - 10th centuries: archaeological panorama|сілтеме= http://www.academia.edu/5028113|жауапты= Н. А. Макаров|орны= Москва; Вологда|баспасы= Древности Севера|жыл= 2012|беттері= 496|isbn= 978-5-93061-068-0}}</ref> |алғашқы дерек = V ғасырдың басы — VI ғасырдың басы |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 826,35<ref name="Ауданның үлкею">[https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya Межі Києва можуть змінитися] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191216051856/https://kmr.gov.ua/uk/content/mezhi-kyyeva-mozhut-zminytysya |date=2019-12-16 }}</ref> немесе 847,66<ref name="гк">{{cite web |url = http://atu.gki.com.ua/atu/26 |title = Геодезия, картография және кадастрлар жайында Украина мемлекеттік қызметі |lang = uk |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150918152231/http://atu.gki.com.ua/atu/26 |archivedate = 2015-09-18 }}</ref> |биiктiктiң түрi = Ең биік жері |орталығының биiктігі = 100—200 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2 967 360<ref name="1 қаңтар 2020 халық">[http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2019/ds/kn/kn_u/kn1219_u.html Чисельність населення (за оцінкою) на 1 січня 2020 року та середня чисельність у 2019 році]</ref> немесе<br> 3 703 100 |санақ жылы = 2019 |тығыздығы = 4481 |шоғырлануы = Киев агломерациясы — 4 071 000 |ұлттық құрамы = (2001 ж. санақ бойынша)<br> [[украиндар]] — 82,2 %,<br>[[орыстар]] — 13,1 %,<br>[[еврейлер]] — 0,7 %,<br>[[беларустар]] — 0,6 %,<br>[[поляктар]] — 0,3 % |конфессионалдық құрамы = православтар, католиктер, протестанттар, мұсылмандар, иудейлер |этнохороним = киевтік, киевтіктер |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +380 44 |пошта индексі = |пошта индекстері = 01000 — 06999 |автомобиль коды = AA, КА / 11, 28 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kiev |сайты = http://kmv.gov.ua/ |сайт тілі = uk | add1n = Марапаттары | add1 = {{Алтын Жұлдыз медалі|тип=қала|1965 жыл}} {{Ленин ордені|түрі=қала|1965 жыл}} {{Халықтар Достығы ордені|түрі=қала|1982 жыл}} }} '''Киев''' ({{lang-uk|Київ}} {{IPA|[ˈkɪjiu̯]}}) — [[Украина]]ның [[елорда|астанасы]] және ең ірі қаласы, батыр-қала. [[Днепр]] өзенінің бойында орналасқан. [[Киев агломерациясы]]ның орталығы болып табылады. Киев – Украинаның жеке әкімдік-аймақтық бірлігі, елдің мәдени-басқару орталығы, сол сияқты [[Киев облысы]]ның әкімшілік орталығы. Украинаның орталық бөлігінің солтүстігіне қарай орналасқан. Тұрғындары жыл сайын орта есеппен алғанда 20 мың адамға тұрақты түрде өсіп келеді.<ref>[http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 Населення Київа на 1.01.20ХХ років] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004213334/http://www.gorstat.kiev.ua/p.php3?c=527&lang=1 |date=2013-10-04 }}</ref> Киев – халқының есебі бойынша европадағы [[Мәскеу]], [[Лондон]], [[Санкт-Петербург]], [[Берлин]] және [[Мадрид]]тен кейін алтыншы орынды иемденген. Киев [[поляндық]]тар, [[Киев Русі]]нің, және [[Киев князьдігі]]нің астанасы болған. [[1917 жыл]]ғы қарашаның 7 мен [[1918 жыл]]дың 29 сәуірі аралығында және [[1918 жыл]]дың 14 желтоқсаны мен [[1919 жыл]]дың 5 ақпаны аралығында - [[Украина Халық Республикасы]]ның астанасы, [[1918 жыл]]дың [[29 сәуір]]і мен [[14 желтоқсан]]ы аралығында – [[Украина Державасы]]ның (Ірі мемлекетінің) астанасы, [[1919 жыл]]дың [[7 қыркүйек|7 қыркүйегі]] мен [[29 желтоқсан]]ы аралығында - [[ОРҚК Киев әскери облысы]]ның орталығы, [[1934 жыл]]дың маусымынан [[1991 жыл]]дың [[24 тамыз]]ына дейінгі уақыт аралығында [[УССР]], [[1991 жыл]]дан бері – [[Украина]] астанасы. Киев – елдің алдаңғы қатарлы саяси, әлеуметтік-экономикалық, көліктік және ғылыми орталығы. Киевте үкіметтің жалпымемлекеттік органы және жергілікті өзін-өзі басқару органдары, шет мемлекеттер елшілігі, жалпымемлекеттік коммерциялық ұйымдардың және қоғамдық бірлестіктердің, сол сияқты шетел серіктестерінің Украинада жұмыс істейтін өкілдігінің көпшілігінің штаб-пәтерлері бар. Қаланың өзінің елтаңбасы мен туы бар. ІХ ғасырдан ХІІ ғасыр аралығында Киев Русінің орталығы ретіндегі тарихи өзіндік мәнінің күшімен де қаланы қазіргі уақытта да «Орыс қалаларының анасы» деп атайды. == Физико-географиялық сипаттамасы == Киев Украинаның солтүстік бөлігінде, орманды дала аймағы мен аралас орман аймағының шекарасында, [[Днепр]]дің орта ағысында (Десна сағасынан төмен), оның екі жағалауында орналасқан.<br /> Киев рельефі жазық пішінге ие: сол жағалауда – Днепр ойпаты, оң жағалауда солтүстік бөлігінде – Полесье ойпаты, оңтүстік бөлігінде – Днепр тауы. Днепрдің жоғары оң жағалауы Днепр тауының сілемдерін алып жатыр. Бұл биіктік Киев үстірті деп аталады. Жер бедері кейде көтеріліп, жекелеген биіктіктер тізбегін құраса, кейде Днепр аңғарының деңгейіне дейін төмендейді. Днепрден жоғары ең биік нүктелер (106 метр) қаланың шығыс бөлігінде, Печерск ауданында орналасқан. Бұл жерден жер бедері бірте-бірте батысқа қарай, Либид өзенінің кең аңғарларына және Крещатик және Скоморох өзектеріне түседі. Содан кейін қайтадан Бату тауына көтеріледі. Рельефтің ең төменгі нүктелері Подолда орналасқан (өзен деңгейінен небәрі 4-8 м биіктікте). Днепр және оның салалары (Десна, Припять, Березина, Почайна, Глубочица, Киянка, Либед) Орта Днепр аймағы халқының экономикалық және саяси өмірінде ұзақ уақыт бойы үлкен рөл атқарды.<ref>{{cite web|url=https://tvoyaukraina.wordpress.com/%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2/|title=Киев географиясы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Климат === Киевтің климаты қалыпты континенттік болып саналады, жазы жылы, қысы өте жұмсақ. Климаттың өзгеруіне байланысты ол теңіз климатына көбірек ұқсайды. Ең жоғары температура шілдеде, ең суық қаңтарда, орташа жылдық көрсеткіш +8,4°С. Қыста суық ауа аңғарларға түсіп, өзендердегі температураны төмендетеді. Киевте ылғалдылық айтарлықтай жоғары (жылдық көрсеткіш 75% құрайды). Қыс 90-нан 120 күнге дейін созылады (қарашаның ортасы – наурыздың аяғы). Бірақ мұнда да климаттың өзгеру тенденциясы байқалады: қаңтарға дейін айтарлықтай жылы болуы мүмкін, ал суық ауа райы наурыздың басына дейін созылуы мүмкін. Көктем – ең қысқа кезең, ол орта есеппен наурыздың ортасында басталып, мамырда аяқталады. Бұл кезеңде аяздар болуы мүмкін, олар әдетте айдың басында аяқталады - кейде олар ұзаққа созылуы мүмкін. Жаз көбінесе мамырдың ортасында/соңында басталып, қыркүйектің ортасында аяқталады. Климаттың өзгеруіне байланысты жаз біртіндеп сәуірге қарай ауысады. Орташа алғанда, жазда температура +18 градустан төмен түспейді, көлеңкеде максималды көтерілу +40 дейін мүмкін. Жазда ылғалдылық жеткілікті (65% дейін). Күз мезгілі ауа температурасының 10 °С-тан төмен түсетін кезеңі болып саналады. Қыркүйектің аяғынан қазанның ортасына дейін ауа-райы айтарлықтай жылы және құрғақ, ал айдың екінші жартысы мен қараша-желтоқсанға қарай ылғалды, жаңбырлы, бұлтты және суық.<ref>{{cite web|url=https://tut1.ru/goroda-ukrainy/55-kiev-stolica-ukrainy.html|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Атауы == === Атаудың шығу тарихы === Ескіден қалған бір сөздерде қаланың атауы [[Кия]] деген есімнен шығады дейді - аңызда айтылғандай, Киев негізін қалаған ағайынды үш жігіттің ең үлкені. Бұл аңыз бізге дейін [[ХІІ ғасыр]]дың [[«Повесть временных лет»]] шежіресімен жеткен болатын. <blockquote> ''«Была три братья,— сообщает летописец,— единому имя Кий, а другому Щек, а третьему Хорив и сестра их Лыбедь. Седяше Кий на горе, идеже ныне оувоз Бо́ричев, а Щек седяше на горе, идеже ныне зовётся Щекови́ца, а Хорив на третьей горе, от него же прозвася Хореви́ца, и створиша град, во имя брата своего старейшего и нарекоша имя ему Киев. И бяше около града лес и бор велик, и бяху ловяща зверь, бяху мужи мудры и смыслени, и нарицахуся Поляне, от них же суть Поляне в Киеве и до сего дня». Қаланың шығу тарихы турасында және тағы бір болжам бар. Днепр өзенінің өткелінде қызмет еткен жұмыскерлер (кияндықтар) оның алғашқы тұрғындары есімімен аталған. Өткел өзеннің түбіне қағып енгізген тіреулерге төселген ағаш төсеулер түрінде көрінді. «Повести временных лет» жылнамасында: «Ини же несведуще, реша, яко Кий есть перевозник. У Киева бо бяше перевоз тъгда с оноя страны Днепра — темь глаголаху: „на перевоз на Киев“»'' </blockquote> дейді… Шежіреші... мұны былай негіздейді: <blockquote> ''«Аще бы Кий перевозьник был, то не бы ходил Цесарюграду. Но се Кий княжаше в роде своём и приходившю ему к цесарю, которого не свемы, но тъкмо о сем вемы, якоже сказають, яко велику честь приял есть от цесаря, при котором ходив цесари. Идущю же ему вспять (вторично — В. Я.), приде к Дунаеви и взлюби место и сруби градък мал и хотяше сести с родъм своим и не даша ему ту близь живущии. Еже и доныне наречють дунайти „городище Киевець“. Киеви же пришедшю в свой град Киев, ту живот свой сконьча».'' </blockquote> Қала атауының шығу тарихы тұрғысындағы тағы бір қызықты нұсқасы [[Гельмольд]]ің [[«Славянская хроника»]] жазбасы береді.<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus/Gelmold/framegel1.htm ГЕЛЬМОЛЬД, СЛАВЯНСКАЯ ХРОНИКА]</ref>: <blockquote> ''«Да́ны называют Русь также Острогардом по той причине, что, будучи расположена на востоке, она изобилует всеми благами. Ее называют также Хунигардом, потому что на этих местах сначала жили гунны… …Главный город ее Хуэ»'' </blockquote> Украиналық этнограф М.В. Закревский Клавдий Птолемей айтқан «Азагариум» қазіргі Киевтің орнында орналасқан деп мәлімдеді. Ю. А. Кулаковский Птолемейлік «Метропольді» Киевпен, М. Ю. Брайчевский - «Сармен» байланыстырды. === Атауларды өзге тілге трансляциялау негіздері. === Славян тілдерінде бұл қаланың атауында кейбір жайттарда [[Кий (князь)|Кий]] есімінен сын есімнің туындауы негізінің шығуына орай, екінші жариясы едәуір түленділіп айтылады. Мысалы, қала орыс тілінде Киев деп аталады, Поляк тілінде ''Kijów'' ({{IPA|[ˈcijuf]}}), сербтер мен хорваттар тілінде — ''Kijev''т.с.с. Киев ұзақ уақыттар бойына Ресей империясының және КСРО-ның құрамында болғандықтан, қала атауы славян тілінен емес, орыс тілі: ағылшын Kiev, немісше Kiew, т.с.с. арқылы таралды. Украин үкіметі Украина тәуелсіздігін алғаннан кейін ресми құжаттарда украиндық атауы негізін орыс тілінен емес, ағылшын тілінен алатын болды.<ref>[http://ukrlit.org/transliteratsiia/ РІШЕННЯ УКРАЇНСЬКОЇ КОМІСІЇ З ПИТАНЬ ПРАВНИЧОЇ ТЕРМІНОЛОГІЇ N9 Протокол N2 від 19 квітня 1996 р.]</ref> Бұл сонымен қатар, Киевтің ағылшын нұсқасына негізделіп, нәтижесінже Kyiv сөзі пайда болды, алайда ағылшын тілдес азаматтар үшін <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/talking_point/4946456.stm Q&A: Chernobyl 20 years on] [[BBC News]] 2006/04/26</ref> үйреншікті болмағандықтан да олардың қолданысында Kiev <ref>[http://www.kiev-life.com/kyiv/kiev-or-kyiv Kiev or Kyiv] Kiev-Life.com</ref> сөзінен гөрі сирек айтылады. 2018 жылдың 2 қазанында Украина Сыртқы істер министрлігі «StratCom Ukraine» стратегиялық коммуникациялар орталығымен бірлесіп, «#CorrectUA» онлайн науқанын бастады, оның аясында шетелдік БАҚ-қа Киев қаласының (#KyivNotKiev) емлесін түзетуді сұрайды.<ref>{{Cite web|url=https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev|title=#CorrectUA – МЗС України звертається до світу – вживай #KyivNotKiev|website=Міністерство закордонних справ України|language=uk|accessdate=2018-10-02|archive-date=2020-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200907211839/https://mfa.gov.ua/news/67521-correctua-mzs-ukrajini-zvertajetysya-do-svitu-vzhivaj-kyivnotkiev}}</ref> сонымен бірге, тиісті ойконимі бар жеке мақалалар, атап айтқанда Киев Русі туралы, өзгеріссіз қалады. Киев қаласы үшін емле түзетулері туралы алғашқы хабарламалар пайда болды: олар мәтіндерінде Киев BBC орнына Киев деп жазады<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ Клімкін похвалився результатами кампанії МЗС: BBC пише Kyiv, не Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190215050914/https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/10/6/7087849/ |date=15 лютого 2019 }} // Європейська правда, 6 жовтня 2018.</ref><ref>[https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 Kyiv not Kiev: ВВС змінює написання столиці України] {{Webarchive|url=https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939 |date=14 жовтня 2019 }} // BBC, 14 жовтня 2019. {{ArchivedURL|https://archive.today/20191014091713/https://www.bbc.com/ukrainian/news-49999939|14 жовтня 2019}} (таке правило написання столиці України в текстах, на картах та у графіках починає діяти на ВВС з 14 жовтня 2019 року)</ref> және The Guardian.<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092786/ Видання The Guardian писатиме у своїх текстах Kyiv замість Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213201917/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092786/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019.</ref> Лондон Лутон әуежайы,<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092772/ Лондонський аеропорт Лутон змінив назву Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213195854/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092772/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019.</ref> Будапешт және Таллин әуежайлары<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/14/7092846/ Аеропорти Будапешта і Таллінна виправили назву Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190214220004/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/14/7092846/ |date=14 лютого 2019 }} // Європейська правда, 14 лютого 2019</ref> және Бельгия<ref>[https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/20/7212891/ Аеропорти Бельгії виправили Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190420073550/https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/20/7212891/ |date=20 квітня 2019 }} // Українська правда, 20 квітня 2019</ref> өз атауларын Киевтен Киевке өзгертті. Сонымен қатар, украиналық UIA әуе компаниясы бастапқыда Киев атауын Киевке өзгертуден бас тартты, себебі Киев Халықаралық әуе көлігі қауымдастығының IATA ресми транслитерациясы болып табылады.<ref>[https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092778/ МАУ відмовилась змінити Kiev на Kyiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213202512/https://www.eurointegration.com.ua/news/2019/02/13/7092778/ |date=13 лютого 2019 }} // Європейська правда, 13 лютого 2019</ref> Бірақ 2019 жылдан бастап IATA Киев деп жазуға көшті. 2020 жылдың 16 қыркүйегінде ағылшынша Уикипедия Киев туралы мақаланың атауын "Kiev"-ден "Kyiv"-ге өзгертті,<ref>[[https://blog.wikimedia.org.ua/2020/09/18/kyiv-not-kiev/ Kyiv, а не Kiev: у Вікіпедії змінено написання столиці України]]</ref> сонымен бірге, тиісті ойконимі бар жеке мақалалар, атап айтқанда Киев Русі туралы, өзгеріссіз қалады. Ежелгі орыс ескерткіштерінде қала атауы Кивки деп жазылған, мұнда y прото-славян тіліндегі *y дыбысын, ал ј — иоттық [e] («ё») дыбысын білдірген. Мұндай емле шежірелерде ұзақ уақыт сақталған. Кейінірек, екінші палатализация заңы тоқтатылғаннан және [ɨ] дыбысы [i] дыбысымен біріктірілгеннен кейін алдыңғы-ортаңғы қатардағы [ɪ] жаңа дауысты дыбысына Киевки, Киевки емлелері пайда болды, ал «жаңа яты» — және «Kyyѣvy», «Kyѣvy», «Kyѣvy» қалыптасқаннан кейін. 19 ғасырда украин емлесінің жетілдірілуімен, и әрпі [ɪ] әрпіне, ал [ji] әрпі иоттық «жаңа яты» — ї әрпінен бекітілгенде, емле қазіргі заманғы түрін — Киевті алды. == Тарихы == {{main|Киев тарихы}} [[Сурет:Kiev downtown.jpg|thumb|right|Киев 19 ғ. аяғында]] Археологиялық қазбалардың көрсетуі бойынша [[Киев облысы]]ның аймағындағы тұрғындар 15 000—20 000 жыл бұрын болған екен. [[Неолит]] және [[энеолит]] ([[мыс дәуірі]]) кезеңдері [[трипольдық мәдениет]]ін көрсетеді, ескерткіштер мен мезгілдерін зерттеушілер үш кезеңге бөледі: ерте(4500—3500), орта (3500—2750) және кешірек (2750—2000 б.з.д. жж.). Оңтүстік-батыс аймақтардағы қола дәуірінің кезеңіне [[белогрудтық мәдениет]] тиесілі екен. Б.з.д. І мың жылдық - б.з. І мың жылдығының алғашқы кезеңінде [[Зарубинец мәдениеті]] солтүстік-батыс Киевтіктерге тән болды. Заманауи Киев және Киев облысының аймағындағы [[темір ғасыры]], сол сияқты, «киев мәдениеті» деп аталған және II—III ғғ., IV—V ғғ. тұсында дунайдың төменгі бөлігіндегі ормандар мен даладан [[Днепр]]дің сол жағалауына және шығыстағы Черниговтік [[черняхов археологиялық мәдениеті]]н көрсетеді. Киев аса ірі әкімшілік орталық ретінде антикалық географтардың айтуы бойынша Шығыс Еурпада (К.Птолемей және басқалары) б.з. ІІ ғасырдн бері ғұндар қожалығы кезеңінде өз қызметін бастап кеткен болатын. Әрі қарай ол бұлғар,печенег, хазарлар, қыпшақтар «сахаралық» империясы аясында динамикалық түрде дамыды. Әр түрлі зерттеулерде оның тұрғындарының арасында торктер (Ақ шіркеу - Торческ) колбягтар, бұлғарлар, печенегтер, далалықтар және басқалар бар екенін айтады. === Орыс - Украина === [[VIII]]—[[IX]] ғасырлар тоғысында Киев оңтүстік Шығыс славян тайпаларының тайпааралық одағы Рус жерінің басты қаласына айналды, ал [[882]] жылдан бастап, [[Варягтар]] жаулап алғаннан кейін, «[[Рус қалаларының анасы]] — Рус мемлекетінің астанасы болды.<ref>[[Толочко П. П., Івакін Г. Ю., Верменич Я. В. Київ // Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наукова думка, 2007. — Т. 4 : Ка — Ком. — С. 201—218. — ISBN 978-966-00-0692-8.]]</ref> === Литва Ұлы Герцогтігі, Русь, Жемантия === Шамамен [[1362]] жылы Киев Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірді. Владимир Ольгердович оның князі болды. === Гетманат === [[XV]] ғасырдың соңы Киевтің құлдырауының басталуын белгіледі, бұл Литва Ұлы Герцогтігінің жалпы дағдарысынан туындады - оның бақылауындағы жерлерді Қырым татарларының шабуылдарынан қорғауды ұйымдастыра алмауы, олардың ең ірісі [[1482]] жылы жасалған. === Ресей империясы === === 17 ғасыр ==== Киев Мәскеу губернаторларының резиденциясына айналды. 1667 жылы казак мемлекетін Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу патшалығы арасында бөлген Андрусив бейбітшілігіне қол қою нәтижесінде қала соңғысының құрамына кірді. Формальды түрде Киев Запорожье армиясының билігінде қалды, бірақ іс жүзінде қалада Мәскеу әкімшілігі жұмыс істеді, соған қарамастан, қала өзін-өзі басқарудан ләззат алып, өз өмірін жалғастырды. 1686 жылғы «мәңгілік бейбітшілікке» сәйкес, Киев ақыры Мәскеу мемлекетінің протекторатына өтті. ==== 18 ғасыр ==== Украинаның батыс аймақтарымен байланыстың үзілуі 18 ғасырда экономика мен сауданың тоқырауына әкелді. 1782 жылдан бастап Киев губернаторлықтың бас қаласына айналды, оның аумағы Гетманаттың айтарлықтай бөлігін қамтыды. ==== 19 ғасыр ==== 1820 жылдары Киевте шамамен 40 000 адам болды, оның 18 000-ы әскери қызметкерлер болды. ==== 20 ғасыр ==== === Украина революциясы === === Кеңес оккупациясы === === Тәуелсіз Украина === ==== Украинаға толық көлемді Ресей басып кіруі (2022 жылдан бастап) ==== == Халқы == 2025 жылғы 1 ақпандағы жағдай бойынша Киев халқының саны 2 888 470 адамды құрайды, оның ішінде: *6 жасқа дейінгі балалар - 288 486 адам, *7 жастан 17 жасқа дейінгі жасөспірімдер (мектеп оқушылары) - 341 201 адам, *18 жастан 29 жасқа дейінгі жастар - 56, 200 адам 2 403 адам, *60 және одан жоғары жастағы қарттар – 629 686 адам, *80 жастан асқан ұзақ өмір сүрген тұрғындары – 40 439 адам.<ref>{{cite web|url=https://bdex.ru/naselenie/ukraine/kyiv/?ysclid=m7j97bewsi985062858|title=Киев халқы (Украина)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> {| class="wikitable" |+ Киев қаласындағы халық саны 2011 жылдан 2022 жылға дейін<ref>{{cite web|url=https://index.minfin.com.ua/reference/people/kiev/|title=Киев қаласындағы халық саны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-12|lang=}}</ref> |- ! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !!2020 !! 2021 !! 2022 |- | 2 799,2|| 2 814,3 || 2 845,0 || 2 868,7 || 2 888,0 || 2 906,6 || 2 925,8 || 2 934,5|| 2 950,8|| 2 967,4 || 2 962,2 ||2 962,2 |} [[Сурет:Panorama of Podil.jpg|нобай|орта|1200px|Киевтің орталық аудандарының бірінің панорамасы]] == Өнеркәсібі == Киев Украинаның ірі [[өнеркәсіп]] орталығы болып табылады. Қалада [[халық шаруашылығы]]ның көптеген салалары бар. Олар: жеңіл және тағам өнеркәсібі, полиграфия, машинажасау, металлургия, авиақұрылыс. [[Сурет:Obolon-2008.jpg|нобай|оңға|200px|"Оболонь" сыра зауыты]] [[Сурет:Завод Я. Гретера та О. Криваненка.JPG|нобай|оңға|200px|"Большевик" зауыты]] [[Сурет:11 big.jpg|нобай|оңға|200px|«Арсенал» зауыты]] [[Сурет:First Ukrainian serial production An-148.jpg|нобай|оңға|200px|Антонов атындағы ӘҒТК]] [[Сурет:Plant 410 Civil Aviation.jpg|нобай|оңға|200px|410 азаматтық авиация зауыты]] Негізгі өнеркәсіп орындары: * "Оболонь" сыра зауыты * Киев кеме жөндеу-құрылысы зауыты * Киев зергерлік зауыты * Киев дәрумендік зауыты * «Дарница» фармацевтикалық өнеркәсібі * Антонов атындағы ӘҒТК * Киев механикалық зауыты * Киев «Столичный» шампан сырасы зауыты * Киев автоматика зауыты * Киев "Большевик" зауыты * Киев «Ленинская кузня» зауыты * «Киевхимволокно» ААҚ * «АТЭК» (бұрынғы «Красный экскаватор») зауыты * Киев арнайы механика зауыты * «Росток» ЖАҚ * Киев құрылыс материалдары зауыты * ГП «Буревестник» * ООО ПТК «Агромат» * «Отис» (Киевтік лифт зауыты) ЖАҚ * 410 азаматтық авиация зауыты * Киев қазыналық механикалық зауыты * Киев жөндеу-механикалық зауыты * Киев мотоцикл зауыты * Киев «АВИАНТ» авиациялық зауыты === Экономикалық көрсеткіштер === {| class="sortable wikitable" |- ! N ! көрсеткіштер ! бірліктер ! [[2006 жыл|2006]] жылғы мәні |- | 1 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 4398,3 |- | 2 | Уд. вес в общеукраинском | % | 11,5 |- | 3 | Тауарлар экспорты | млн [[АҚШ доллары|$]] | 17573,0 |- | 4 | Уд. вес в общеукраинском | % | 39,0 |- | 5 | [[Сальдо]] [[экспорт]]-[[импорт]] | млн [[доллар США|$]] | −13174,7 |- | 6 | Капитальные инвестиции | млн [[гривна|₴]] | 29946,5 |- | 7 | Орташа айлық | [[гривна|₴]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 3250 |- | 8 | Орташа айлық | [[доллар США|$]] ( [[сентябрь|01.09.]][[2009|09]]) | 406 |} Украина статистикасы мәліметтері бойынша алынды.<ref>[http://www.ukrstat.gov.ua/ Державний комітет статистики України<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> == Транспорты == Киев қаласы - ірі транспорттық торап (темір және тас жолдар,кемежай, әуежайлар). 1960 жылдан бері метрополитен жұмыс істейді. Автобус, троллейбус, трамвай жүйесі дамыған, фуникулер (тауға көтеретін жол) жұмыс істейді. === Әуе жолы === Киевте үш әуежай қызмет етеді: халықаралық [[Борисполь (аэропорт)|аэропорт Борисполь]] ( Киев шетіне қарай, Киевской облысы Борисполь қаласында), [[Жуляны (әуежай)|Киев ( Жуляны ескі атауы]] және жүк тасу [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]].[[Сурет:Kiev airport international terminal.jpg|нобай|оңға|200px|Киев әуежайы (Жулияны)]] * [[Борисполь (аэропорт)|Борисполь әуежайы]] * [[Международный аэропорт «Киев»|Жуляны әуежайы]] * [[Гостомель (аэропорт)|Гостомель әуежайы]] (Антонов әуежайы) Сол сияқты, қаланың шетінде Святоши әуежайы орналасқан (Авиант әуежайы бәрінен бұрын "Авиант" Киев әуезауытына қызмет көрсетуге қолданылады). Сонымен бірге қаланың маңында Васильков, Узин, Белая Церковь қалаларында әскери әуежайлар орналасқан. Бірнеше рет Васильков пен Белая Церковь әуежайларын жолаушылар әуежайы ретінде жоспары талқыға салынды. Қаланың қатарында кішігірім мынадай әуежайлар орын алған: Чайка (бұрынғы ДОСААФ, парашюттік база, спорттық авиация), Бузовтық (планерлік база), Долина (спорттық авиация), Бышев, Бородянка (парашюттік база), Киев-Южный (Гребинки, сельхоз, авиация, тікұшақтар) және басқалары. === Теміржол === [[Сурет:Станция Киев-Пассажирский.jpg|нобай|оңға|200px|Киев-Пассажирский. Жалпы көрінісі]] Теміржол вокзалдары: * [[Киев-Пассажирский]] * Южный вокзал * Пригородный вокзал * Дарницкий пригородный * [[Караваевы Дачи (платформа)|Караваевы Дачи (пригородный)]] * [[Дарница (железнодорожная станция)|Дарницкий железнодорожный вокзал]] * [[Киев-Московский]] === Өзен жолы === 1823 жылы Киевте бірінші пароход пайда болды, ал 1858 жылы «Днепр және оның салалары бойынша кеме қатынасы қоғамы» құрылды. Келесі жылы Днепрде 17 пароход, ал 25 жылдан кейін олардың саны 74 болды. [[Сурет:Київський річковий вокзал.jpg|нобай|оңға|200px|Өзен вокзалы]] 1961 жылы өзен вокзалы ашылды, оның сыртқы түрі кемеге ұқсайды. Вокзал сыйымдылығы бір мезетте 550 адамды құрады. Кеңестік кезеңде өзен порты флоты жылына 4 миллионға дейін жолаушы тасымалдады. Черкассы, Запорожье және Днепропетровскіге қалаларына ракеталар мен метеорлар қатынады. 1975 жылдан бастап Днепр су электр станцияларының каскады салынғаннан кейін Киев порты транзиттік портқа айналды. Үлкен сыйымдылықтағы кемелерден жүк Днепр мен Деснаның таяз бөлігіне қызмет көрсететін флотқа берілді. Бүгінгі таңда Днепр көлік артериясы ретінде жарты ғасыр бұрынғыдай көлік артериясы емес. Жыл бойы тасымалмен айналысатын басқа компаниялар үшін өзен көлігі ыңғайсыз болды. Дегенмен, 2014 жылдан бері портқа 40 миллион гривеннен астам инвестиция салынды: кедендік кешен салынды, шеберханалар мен қоймалар қайта қалпына келтірілді, теміржол желісі қалпына келтірілді. Олар жүк тиеу алаңы мен кеңселері бар логистикалық кешен, цемент базасы терминалын салып, жүктерді өңдеуді ғана емес, контейнерлік тасымалдауды да дамытуды жоспарлап отыр. Өзен вокзалы қазір туристік бағытта дамып келеді.<ref>{{cite web|url=https://bigkyiv.com.ua/proshloe-i-budushhee-kievskogo-rechnogo-flota/|title=Киев өзен портының өткені мен болашағы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Метро === [[Сурет:Kiev metro route map ru.svg|thumb|200px|Киев метрополитенінің жүйелік кестесі 2011 жыл]] 1960 жылы ашылған Киев метросы Мәскеу мен Ленинградта метро ашылғаннан кейін Кеңес Одағында үшінші метро болды. Қазіргі уақытта метро Киевтегі ең жылдам көлік түрі болып табылады. Киев метросының он ауданды кесіп өтетін үш желісі бар, метро желілерінің жалпы ұзындығы шамамен 65 шақырымды құрайды, 52 станция және үш жерасты трансфер торабы бар. Киев метросының алты станциясы жер үстінде, жиырма станциясы үлкен тереңдікте, ал жиырма төрт станциясы таязырақ тереңдікте орналасқан. 2014 жылдан бастап метроның навигациялық жүйесінің дизайны әзірленді. Одан метро карталарының дизайнын, метро схемаларын, көліктердегі мониторларға арналған анимацияларды және ақпараттық баннерлерді көруге болады. 2019 жылы қолданыстағы 822 метро вагонының 500-і жолаушылар вагондарда орналасқан теледидарда көшелер ғана емес, сонымен қатар қоғамдық көлік аялдамалары, метроға кіретін және шығатын жерлер, жақын маңдағы орындар көрсетілді. Киев метросында 105,5 метр тереңдікте орналасқан және Еуропа мен бұрынғы КСРО елдеріндегі ең терең болып табылатын Лондон метрополитенінің типіне сәйкес салынған вестибюльі жоқ Арсеналная стансасы бар.<ref>{{cite web|url=https://www.tourister.ru/world/europe/ukraine/city/kiev/publications/487?ysclid=m7jakfo5lx513476508|title=Киев көлігі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Трамвай === Тарихтағы ең көне көлік түрі – трамвай, Киев қаласында алғаш рет 1892 жылы іске қосылды. 1913 жылға қарай 20-дан астам маршрут желісі болды. [[Сурет:Kyiv Express Tram 763 2019 G2.jpg|нобай|оңға|200px|Трамвай Pesa Twist]] 1978 жылы Киевте КСРО-да алғашқы жүрдек трамвай желісі іске қосылды. Жүрдек трамвай құрылысының жобасын Мария Савченконың жетекшілігімен «Киевпроект» мемлекеттік мекемесінің мамандары әзірледі. Жобаның бірінші кезеңі жүзеге асырылып, айналма жолдан Жеңіс алаңына дейінгі маршрут 9 шақырымды құрап, 12 бекеттен тұрды. Маршрут бойымен 2 және 3 вагонды жүрдек пойыздар жүрді. Желідегі орташа жылдамдық 28,7 км/сағ құрады. КСРО ыдырағаннан кейін жүрдек трамвай желісі нашар жағдайда болды: метро станциясы мен жол жөндеуді қажет етті. Қайта құру жұмыстары 2007 жылы басталды. Станциялар заманауи технологиялар арқылы қайта салынды. Бүгінгі таңда Киев трамвай бағыттарына 473 трамвай вагоны қызмет көрсетеді. Киевте жүретін трамвай түрлері: Tatra T3SUCS, Tatra T3R.P, Tatra T6A5 7 0, K-1M6 1 0, T3UA-3 "Kashtan", Богдан TR843 1, K-1M 8 6, Tatra K3R-N (KT3UA), Pesa Foklectron 73414 0 5. Қазіргі уақытта трамвай бұрынғы маңызын жоғалтты.<ref>{{cite web|url=https://my-kiev.com/city/interesnye-fakty-iz-istorii-kievskogo-tramvaya.html|title=Киев трамвайының тарихынан қызықты деректер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Троллейбус === [[Сурет:MAZ-103T trolley - Kiev.jpg|нобай|оңға|200px|Троллейбус MAZ-103T]] Киевте троллейбус қозғалысын ұйымдастыру жұмыстары 1934 жылы басталды. Алғашқы троллейбус бағыты Красноармейская көшесі (Большая Васильковская) болды. 1966 жылы 12 маусымда киевтік өнертапқыш Владимир Веклич әлемдегі алғашқы троллейбус пойызын жасады. 1983 жылға қарай Киев троллейбус паркінің жартысынан астамы Владимир Веклич жүйесін пайдаланатын 296 троллейбус пойыздарында жұмыс істеді. Бүгінгі таңда жылжымалы құрам негізінен К12, ЮМЗ, ЛАЗ Е183 және 301, МАЗ-103Т және Богдан көліктерімен ұсынылған. 2000 жылы Киевте 35 троллейбус бағыты жұмыс істеді. Троллейбус желілерінің жалпы ұзындығы 324,9 шақырымды құрайды, автопарк 640 көліктен тұрады. 2006 жылдың мамыр айынан бастап троллейбус бағыттарының саны 44-ке жетті. 2010 жылғы желтоқсанда 37 бағыт жұмыс істейді. 4 троллейбус депосы жұмыс істейді.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Автобус === [[Сурет:Laz A183 A24 Kyiv Khreshchatyk.jpg|нобай|оңға|200px|Автобус ЛАЗ-А183]] Киевте тұрақты автобус қатынасының алғашқы ашылуы 1913 жылы болды. Шын мәнінде, автобус толық ауқымды жұмысын 1925 жылы бастады. Ол кезде жалғыз бағыт бойынша 2 ғана автобус жүретін. Қазір Киевте 90-ға жуық муниципалды автобус бағыты жұмыс істейді. Автобустардың саны 700 бірліктен асады. 8 автобус базасы жұмыс істейді. Киев бағыттарының көпшілігі үлкен класты автобустармен қызмет көрсетеді, олар негізінен ЛАЗ-A183 және MAЗ-203 автобустарымен ұсынылған. Бұл автобустар қаланың барлық дерлік маршруттарында кездеседі. Үлкен класты автобустар көптеген қалалық маршруттарда да кездеседі, бірақ әдетте әртүрлі бағыттар бойынша шашыраңқы болады. Мұндай автобустардың көп шоғырлануы Троещина немесе Виноградарь сияқты халық тығыз орналасқан аудандарға қызмет көрсететін №6 автобазаның бағыттарында кездеседі. Жолаушылар ағыны аз бағыттарда шағын класты автобустар пайдаланылады. Богдан А091 және Богдан А092 шағын класты автобустар, мысалы, № 2, 47, 59, 78 маршруттары.<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%81|title=Киев автобусы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Маршрутты таксилер === Шағын автобустар Киевтегі қоғамдық көліктерден кем емес танымал болып саналады. Көптеген адамдар қозғалыс жылдамдығы мен қозғалыс жиілігіне байланысты көліктің осы түріне басымдылық береді. Киевтің шетінен немесе қоғамдық көлікті пайдалану ыңғайсыз қаланың шалғай аудандарынан жету қажет болғанда, жолаушыларға қажетсіз қиындықсыз тез арада діттеген жеріне жетуге микроавтобустар көмектеседі. Сондай-ақ, автобустардан, троллейбустардан және трамвайлардан айырмашылығы, Киевтің маршруттық таксилері көп мөлшерде ұсынылған, бұл көліктің осы түрімен қала бойынша жүруді өте ыңғайлы етеді.<ref>{{cite web|url=https://tripmydream.com/ukraine/kiev/local-transport|title=Киевтегі қоғамдық көлік|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> === Фуникулёр === [[Сурет:2948279 Киевский фуникулер.jpg|нобай|оңға|200px|Киев фуникулері]] Көптеген жылдар бойы Киев тұрғындары мен Украина астанасының қонақтары фуникулерды белсенді түрде пайдаланып келеді. Ерекше және өзіндік бірегей көлік жүйесі Владимирская төбесінен тез көтерілуге ​​немесе төмен түсуге мүмкіндік береді. Киев фуникулері 1905 жылы ашылды (Одессадан кейінгі Украинадағы екінші). Жолдың ұзындығы 222 м, еңісі 18-20°. Бір бағыттағы жол жүру уақыты шамамен 3 минутты алады. Жоғарғы және төменгі стансалар арасындағы биіктік айырмашылығы 75 м. Фуникулерлық трассаның жоғарғы бөлігі темірбетонды эстакадада орналасқан. Киевтік фуникулер маятникті (ең кең тараған) жұмыс схемасын пайдаланады: екі моторсыз вагондар жоғарғы станцияда орналасқан шығырға сым арқан арқылы жалғанған. Вагондардың бірінің төмен қозғалуы екінші вагонның жоғарыға симметриялы қозғалысына әкеледі. Әрбір фуникулерлық вагонда рельсті тістеуік тәрізді ұстайтын сына тәрізді авариялық тежегіш бар. Әр вагонның сиымдылығы 100 адам, оның 30 - ы отыратын орын. Фуникулёр қалалық көлік құралы ретінде де, туристік тартымдылық ретінде де белсенді қолданылады. Тәуліктік жолаушылар ағыны 10-15 мың жолаушыны құрайды.<ref>{{cite web|url=https://kak-eto-sdelano.livejournal.com/168790.html|title=Киев фуникулері қалай жұмыс істейді?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Мәдениеті == === Театрлары === Киевте 50-ге жуық театр ұжымдары жұмыс істейді. 2009 жылдың ресми деректері бойынша 31 театр бар. Оның ішінде: Т.Г.Шевченко атындағы Украинаның Ұлттық академиялық опера және балет театры, Киев қалалық балалар мен жасөспірімдерге арналған академиялық опера және балет театры, Иван Франко атындағы Ұлттық академиялық драма театры, Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры, «ПоэТ» театры, Подольдегі театр, Киев академиялық жастар театры, Киев ұлттық академиялық оперетта театры, Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры, Киев қалалық академиялық қуыршақ театры, сол жағалаудағы Киев мемлекеттік академиялық драма және комедия театры, Киев эстрадалық театры, «Күміс арал» театры. <gallery mode="packed"> Kiev Opera House 2012 01.JPG|Опера және балет театры Kiev Academic Puppet Theatre.jpg|Киев мемлекеттік академиялық театры Драматичний театр імені Івана Франка.JPG|Иван Франко атындағы драма театры Богдана Хмельницкого 5 дробь 15 Киев 2012 01.JPG|Леся Украинка атындағы Ұлттық академиялық драма театры Кукольный театр - panoramio (2).jpg|Киев мемлекеттік академиялық қуыршақ театры </gallery> === Мұражайлары === '''Киев тарихы мұражайы''' — 1978 жылы құрылған. Мұражай қорында 250 мыңға жуық экспонат бар. Экспонаттардың көпшілігі - бұл қалада қазылған археологиялық материалдар. Киев тұрғындарының әр жылдардағы тұрмыстық заттар топтамалары назар аударуға тұрарлық. [[Сурет:National Art Museum of Ukraine 20190505.jpg|нобай|оңға|200px|Ұлттық өнер мұражайы]] [[Сурет:National History Museum of Ukraine.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның ұлттық тарихи мұражайы]] [[Сурет:Aerial view of memorial complex of museum of the history of Ukraine in World War II and monument to the Motherland.jpg|нобай|оңға|200px|Екінші дүниежүзілік соғыстағы Украина тарихының мұражайы]] [[Сурет:Kiev Pyrogiv Podillya 070628.jpg|нобай|оңға|200px|Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы]] '''Украинаның Ұлттық өнер мұражайы''' — Украинадағы ең үлкен өнер галереясы. Мұнда 40 мыңға жуық экспонат қойылған. Мұнда украиндық және шетелдік үздік суретшілердің картиналары, мүсіндер мен гравюралар жинағы бар. Экспонаттардың жасы Киев Русынан қазіргі заманға дейін. Мұнда ежелгі икондардың әдемі жинағы бар. Мұражайда тұрақты түрде қазіргі украин суретшілерінің жұмыстарының көрмелері өткізіліп тұрады. '''Украина Қарулы Күштерінің Орталық мұражайы''' — Украинадағы ең маңызды әскери мұражай. Мұражай 1996 жылы құрылған. Мұнда 1991 жылдан бері Украина армиясы мен флотын құрудың бүкіл тарихы сипатталған. '''Киев бекінісі''' — ХІХ ғасырда салынған қорғаныс ғимараты. Кейбір үй-жайларды Украина Қорғаныс министрлігі әлі күнге дейін әскери қоймалар ретінде пайдалануда. Патша заманында мұнда казарма, қарауыл, азық-түлік қоймалары болған, бұл ғимарат 1927 жылы мұражайға айналды. Бекіністің өзі Киевтің орталық және сәнді аудандарының бірі – Печерскде орналасқан. '''Ұлы Отан соғысы мұражайы''' — 1981 жылы ашылды. Мұнда Ұлы Отан соғысы кезіндегі әскери киімдер, майдан хаттары, мұрағаттық фотосуреттер, әскери карталар және басқа да қызықты жәдігерлер жинақталған. '''Украинаның тарихи қазыналар мұражайы''' — 1969 жылы 4 қаңтарда ашылды. Киев-Печерск лаврасының аумағында орналасқан. Онда Украинадағы алтын зергерлік бұйымдардың ең үлкен топтамаларының бірі бар. Алтын бұйымдармен қатар асыл тастардан жасалған бұйымдар да бар. '''Леся Украинка мұражайы''' — өткен ғасырдың 60-жылдарында құрылған. 1991 жылы оның мемориалдық пәтері ашылды. Мұнда ақынға тиесілі заттар, картиналар, сирек кітаптар жинақталған. Бөлек бөлмеде ақынның бүкіл өмірінен сыр шертетін жәдігерлер орналасқан. '''Николай Лысенконың үйі''' - ұлы украин композиторы өмір сүріп, қызмет еткен жер. Мұнда композитордың көзі тірісінде болған үй ортасы сақталған. '''Украинаның сәулет және тұрмыс мұражайы''' — Киев қаласының оңтүстік шетінде Пирогово ауданында орналасқан. Бұл 1969 жылы құрылған ашық аспан астындағы мұражай. Мұнда XVI—XX ғасырлардағы халық сәулет өнерінің 275 ғимараты – ауыл үйлері, сарайлар, шіркеулер жинақталған, мұнда украин шаруаларының 70 мыңнан астам тұрмыстық заттары сақталған, мұражай экспозициясы көптеген мұрағаттық фотосуреттермен толықтырылған. '''Украин сәндік өнерінің мемлекеттік мұражайы''' — Киев-Печерск лаврасында орналасқан. Экспонаттар 1899 жылы жинала бастады. Мұнда украиндық ұлттық кілемдер, маталар, украин кестелері, керамика және иконалар қойылған. '''«Чернобыль» ұлттық мұражайы''' — 1992 жылы ашылды. Мұнда 7000 экспонат – құпиядан шығарылған кеңестік құжаттар, Чернобыль атом электр станциясының апатқа дейінгі және одан кейінгі карталары мен фотосуреттері бар. '''Украина тарихының ұлттық мұражайы''' - Украина тарихын зерттейтін ең үлкен украин мұражайы. Старокиев тауында орналасқан. Мұнда картиналар, ұлттық украиндық киімдер, көне монеталар коллекциялары, ескі кітаптар сақталған. Мұражай қорында 800 мың экспонат бар. Бұл жерде казак хаттары мен гетмандардың хаттары да сақталған. '''Кітап және баспа мұражайы''' — Киев-Печерск Лаврасында орналасқан. Мұнда 56 мың экспонат бар. Баспа машиналары, клишелер, алғашқы баспа кітаптарының көшірмелері жинақталған. '''Киев-Печерск лавры''' — Украинадағы ең қасиетті орын. Мұнда терең зынданда әулиелердің жәдігерлері жатыр, монастырь және бірнеше белсенді шіркеулер бар. Мұнда жәдігерлер ауыр аурулардан арылуға немесе қалпына келтіруді тездетуге қабілетті. '''Мемлекеттік авиация мұражайы''' — Киевтің оңтүстік-батыс шетіндегі Жуляны әуежайының жанында орналасқан. Мұнда 70-ке жуық ұшақ пен тікұшақ бар. Мұнда жолаушылар және әскери ұшақтар жинақталған. '''Украинаның ұлттық медицина мұражайы''' — мұнда ежелгі дәуірден қазіргі заманға дейінгі украин медицинасының даму тарихы ұсынылған. Әйгілі украин дәрігерлерінің портреттері бар галерея бар.<ref>{{cite web|url=https://goldengorod.ru/kiev/#more-3331|title=Киев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-24 |lang=}}</ref> == Білімі == ІХ ғасырдан бастап Киев Шығыс Еуропаның интеллектуалды дамуының орталығы болды. XVII ғасырдың аяғынан бастап Киев-Могилян академиясы көптеген танымал ғалымдарды даярлап шығарды. Алайда бірінші еуропалық үлгідегі заманауи университет Николай І патшаның жарлығымен Әулие Владимир атындағы Киев Императорлық университеті ретінде құрылды. [[Сурет:Universität Kiew.jpg|thumb|200px|Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық университеті.]] [[Сурет:KPI-1st building-left.jpg|thumb|200px|Украина Ұлттық техникалық университеті «КПИ»]] [[Сурет:NaUKMA plats.JPG|thumb|200px|«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті]] Бүгінде Киев – Украинадағы ірі ғылым мен білім орталықтарының бірі. Киевте халықаралық дәрежедегі университеттерді қосып алғанда, көптеген жоғары және орта білім мекемелері, соның ішінде Украинаның үш ең беделді университетттері: Тарас Шевченко атындағы Киев Ұлттық Университеті, Украинаның «КПИ» Ұлттық техникалық Университеті және «Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті орналасқан <ref>[http://korrespondent.net/ukraine/events/844116 Корреспондент опубликовал рейтинг лучших украинских вузов " Последние события в Украине — Корреспондент]</ref>. Киевте Киевте 350 мектеп, 100-ден астам гимназиялар мен лицейлер, 70-тер шамасында Жоғары оқу орындары<ref>[http://www.mon.gov.ua/nz/28/ Список высших и средних специальных учебных заведений Киева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061014211033/http://www.mon.gov.ua/nz/28/ |date=2006-10-14 }}</ref> бар, олар: *«КПИ» Ұлттық техникалық Университеті, *Киев ұлттық экономикалық университеті, *Ұлттық көлік университеті, *Ұлттық әуе университеті, *Киев құрылыс және сәулет өнері ұлттық университеті (КИСИ), *М.П.Драгоманов атындағы Ұлттық педагоикалық университеті, *Ақпараттық-Коммуникациялық Технологиялар мемлекеттік университеті, *«Киев-Могилян академиясы» Ұлттық университеті, *Киев консерваториясы, *Жарнама институты, *Киев Ұлттық лингвистика университеті (ИНЯЗ), *Украина ғылыми Ұлттық университеті (НАНУ), *Украина биоресурстары мен табиғатты пайдалану Ұлттық университеті, *Киев ішкі істер Ұлттық университеті, *Киев көркем академиясы, *О.О.Богомолец атындағы Ұлттық медициналық университет, *Халықаралық Соломонов университеті, *Украина дене тәрбиесі және спорт Ұлттық Университеті (ИНФИЗ), *И.К.Карпенко-Каро атындағы театр, кино және теледидар Киев Ұлттық университеті, *Мәдениет және өнер Киевтік Ұлттық университеті, *Киевтік Ұлттық технология және дизайн университеті, *Киев Ұлттық тағам технологиясы университеті, *Киевтік нарық қатынасы университеті, *Киевтік Ұлттық сауда-экономикалық университет. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа елордалары}} {{Украина әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Киев]] [[Санат:Украинаның миллионер қалалары]] [[Санат:Украина қалалары]] ghpzou25tr535gvffnrvk16fex8kysd 3 123268 3597728 3525880 2026-05-01T12:34:20Z Rasulbek Adil 176232 /* Дереккөзін көрсету */ жаңа бөлім 3597728 wikitext text/x-wiki {{hello|-- '''[[User:Bolatbek|<span style="color:green; font-family:Comic Sans MS; font-size:107%">Bolatbek</span>]]''' 00:59, 2011 ж. қазанның 8 (ALMT)}} ==Уики-марапаттама== {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Minor Barnstar Hires.png|left|80px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Уикипедия:Марапаттама/Шағын өңдемелері үшін|Шағын өңдемелері үшін]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Сапалы шағын түзетулер мен өңдеулеріңіз үшін, ризашылығым ретінде осы марапаттаманы сыйлағым келеді. [[Қатысушы:Qarakesek|Qarakesek]] ([[Қатысушы талқылауы:Qarakesek|talk]]) 03:51, 2013 ж. ақпанның 1 (ALMT) |} Үлкен рақмет, Qarakesek мырза! ([[Қатысушы:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] ([[Қатысушы талқылауы:Vyacheslav Nasretdinov|talk]]) 21:41, 2013 ж. ақпанның 1 (ALMT)) == CEE Meeting 2025 == Сәлеметсізбе. Биыл Грекияның Салоники қаласында CEE Meeting 2025 конференциясы болады. Біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2025|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 23:32, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) == Дереккөзін көрсету == Кеш жарық! Мақалаға дереккөз қосу керек. Дереккөзсіз мақала жойылуы мүмкін. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:34, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) rde75ibmg89gmujdptxbgat6ddbqycu 3597837 3597728 2026-05-01T14:26:16Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Дереккөзін көрсету */ Жауап беру 3597837 wikitext text/x-wiki {{hello|-- '''[[User:Bolatbek|<span style="color:green; font-family:Comic Sans MS; font-size:107%">Bolatbek</span>]]''' 00:59, 2011 ж. қазанның 8 (ALMT)}} ==Уики-марапаттама== {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Minor Barnstar Hires.png|left|80px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Уикипедия:Марапаттама/Шағын өңдемелері үшін|Шағын өңдемелері үшін]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Сапалы шағын түзетулер мен өңдеулеріңіз үшін, ризашылығым ретінде осы марапаттаманы сыйлағым келеді. [[Қатысушы:Qarakesek|Qarakesek]] ([[Қатысушы талқылауы:Qarakesek|talk]]) 03:51, 2013 ж. ақпанның 1 (ALMT) |} Үлкен рақмет, Qarakesek мырза! ([[Қатысушы:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] ([[Қатысушы талқылауы:Vyacheslav Nasretdinov|talk]]) 21:41, 2013 ж. ақпанның 1 (ALMT)) == CEE Meeting 2025 == Сәлеметсізбе. Биыл Грекияның Салоники қаласында CEE Meeting 2025 конференциясы болады. Біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2025|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 23:32, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) == Дереккөзін көрсету == Кеш жарық! Мақалаға дереккөз қосу керек. Дереккөзсіз мақала жойылуы мүмкін. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:34, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) :@[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] Қайырлы кеш, Расулбек! Мерекеңізбен! Иә, әрине, мақала әлі де өңделу үстінде. Бұл — Википедия-дағы орыс тіліндегі мақаланың аудармасы. Дереккөздер де міндетті түрде қосылады. Құрметпен, Вячеслав. [[Қатысушы:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] ([[Қатысушы талқылауы:Vyacheslav Nasretdinov|талқылау]]) 19:26, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) 4bsfbvhqjkcpw2yavj4is1kcwufzt1g 0 132577 3598336 3596870 2026-05-02T11:29:54Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Маркс Нұрай|Маркс Нұрай]] ([[User talk:Маркс Нұрай|т]]) өңдемелерінен [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] соңғы нұсқасына қайтарды 3132649 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Ресей |статусы = ауыл |қазақша атауы = Кузнецовка |шынайы атауы = |елтаңба = |ту = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймағы = Башқұртстан |кестедегі аймақ = Башқұртстан |аудан түрі = |ауданы = Иглин ауданы (Башқұртстан){{!}}Иглин |кестедегі аудан = |мекен түрі = Ауылдық кеңес |мекені = Кальт ауылдық кеңесі (Иглин ауданы){{!}}Кальт |кестедегі мекен = |ішкі бөлінісі = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |тұрғыны = 76 |санақ жылы = 2009 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = [[башқұрттар]] |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |пошта индексі = 452416 |пошта индекстері = |телефон коды = |сандық идентификаторы = 80228825007 |ортаққордағы санаты = |сайты = }} '''Кузнецовка''' — [[Башқұртстан]]ның [[Иглин ауданы]]ндағы ауыл, Кальт ауылдық кеңесіне жатады. [[2009 жыл]]дың 1 қаңтарында тұрғыны 76 адамды құрады.<ref name='анықтамы'>Башқұртстан Республикасының муниципалдық аудандарының бiртұтас электрондық анықтамасы — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls қосымша Excel документі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}{{ref-ru}}.</ref> Пошта индексі — 452416, ОКАТО коды<ref>[[:ru:ОКАТО|Общероссийский классификатор объектов административно-территориального деления]] (''қысқ.'' ОКАТО){{ref-ru}}</ref> — 80228825007. == Демографиясы == Тұрғындардың динамикасы: {| class='standard' style='text-align: center;' | colspan=6 | '''Ортақ демографиялық көрсеткiштері'''<ref name='анықтамы' /> |--- class='bright' | colspan=2 | Тұрғындары || colspan=2 | 2002—2009 жж. тұрғындар санының өзгерісі |--- class='shadow' | 2002 || 2009 || адам || % |--- | 66 || 76 || +10 || +15,15 |} == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы cілтемелер == * [http://www.asmo-rb.ru Башқұртстан Республикасының муниципалдық бiлiмдерiнiң кеңесi.] {{Bashkir-geo-stub}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Башқұртстан елді мекендері]] d70l7bqy61ihnrnajly0yqevxg38j4v 0 138049 3598102 3573573 2026-05-01T20:33:10Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3598102 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Саддам Хусейн | Шынайы есімі = {{lang-ar|صدام حسين عبد المجيد التكريتي}} | Суреті = Iraq, Saddam Hussein (222).jpg | Сурет ені = | Атауы =Саддам Хусейн 2000 жылы. | Титулы = 5-ші [[Ирак Президенті]] | Ту = Flag of Iraq, 1991-2004.svg | Ту2 = | Басқара бастады = [[16 шілде]] [[1979 жыл]] | Басқаруын аяқтады = [[17 сәуір]] [[2003 жыл]] | Ізашары = [[Ахмед Хасан аль-Бакр]] | Ізбасары = [[Джаляль Талабани]] ([[2005 жыл]]дан бастап) | Титулы_2 = 57-ші Ирак Премьер-министрі | Ту_2 = COA of Iraq (1965).svg | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = [[16 шілде]] [[1979 жыл]] | Басқаруын аяқтады_2 = [[23 наурыз]] [[1991 жыл]] | Ізашары_2 = [[Ахмед Хасан аль-Бакр]] | Ізбасары_2 = [[Саадун Хаммади]] | Титулы_3 = 61-ші Ирак Премьер-министрі | Ту_3 = COA of Iraq (1965).svg | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = [[30 мамыр]] [[1994 жыл]] | Басқаруын аяқтады_3 = [[17 сәуір]] [[2003 жыл]] | Ізашары_3 = [[Ахмед Хусейн Худейр ас-Самарраи|Ахмед Хусейн ас-Самарраи]] | Ізбасары_3 = [[Ибрагим аль-Джафари]] | Туған күні =28.4.1937 | Туған жері = [[Аль-Ауджа]], [[Салах-эд-Дин (провинция)|Салах-эд-Дин]], [[Ирак патшалығы]] | Қайтыс болған күні = 30.12.2006 | Қайтыс болған жері = Казимия, Багдад, [[Ирак]] | Жерленді = [[Аль-Ауджа]] | Діні = [[Ислам]] [[суннизм|суннит бағыты бойынша]] | Әкесі =Хусейн ат-Тикрити | Анасы =Сабха Тульфах | Жұбайы = 1) Саджида Тульфах<br />2) Самира Шахбандар<br />3) Нидаль аль-Хамдани<br />4) Иман Хувейш | Балалары = '''ұлдары:''' Удей және Кусей<br />'''қыздары:''' Рагад, Рана мен Хала | Партиясы = [[Баас]] (1957 бастап) | Білімі = 1) Каир университеті<br />2) «Мунтасирия» университеті | Мамандығы = Заңгер | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Saddam Hussein | Марапаттары = }} '''Саддам Хусейн Әбд әл-Маджид ат-Тикрити''' ([[Араб тілі|араб]]. صدام حسين عبد المجيد التكريتي‎‎; [[28 сәуір]] [[1937 жыл]]<ref>Это официальная дата рождения, которая, по мнению исследователей, не соответствует истине. Настоящая дата рождения Саддама Хусейна неизвестна.</ref>, Әл-Ауджа, Салах-әд-Дин – [[30 желтоқсан]] [[2006 жыл]], Казимия ауданы, Бағдад) — ирактың мемлекеттік және саяси қайраткері, Ирак президениті (1979 – 2003), Ирак премьер-министрі (1979–1991 және 1994–2003), [[Баас]] партиясының ирак бөлімінің бас хатшысы, революциялық пәремен беру Кеңесінің төрағасы, маршал (1979). Мұнайды сыртқа шығаруымен келген үлкен табысымен [[Ирак]]тың өмір сүру деңгейін [[Таяу Шығыс]]тағы мемлекеттердің алдыңғы қатарына шығарып, ірі реформаға қол жеткізді. 1980 жылы 1988 жылға дейін созылған [[Иран]]мен соғыстың шиеленісін шешті. Соғыс барысында Саддам Хусейн күрдтерге қарсы химиялық қаруды қолданған "Анфал" операциясын жүзеге асырды. 2003 жылдың сәуір айында АҚШ пен Ұлыбритания басшылық еткен көпұлтты коалция әскерінің басып кіруінен орнынан алынды және Ирак Жоғарғы сотының шешімімен атылу жазасына бұйырылды. Саддамның ("Саддам" араб тілінен аударғанда "қарсы тұрушы " деген мағынаны береді) еуропа мағынасыналы тегі болған емес. Хусейн – орыс тегіне ұқсас әкесінің есімі, Абд аль-Маджид – оның атасының есімі, ал ат-Тикрити – Саддам дүниеге келген Тикрит қаласы болып табылады.<ref>Blair Shewchuk. [https://web.archive.org/web/20030405221951/http://www.cbc.ca/news/indepth/words/saddam_hussein.html Saddam or Mr. Hussein?] CBC News, ақпан 2003</ref> == Жеке өмірі == === Балалық, ересектік, жасөспірімдік === Саддам Хусейн [[Тикрит]] атты ирак қаласынан 13 км жердегі [[Аль-Ауджа]] ауылында жері жоқ шаруаның жанұясында дүниеге келді. Оның анасы Сабха Тулфан әл-Муссалат (Сабха Тульфах немес Субха) жаңа туған сәбиді «Саддам» (араб тіліндегі баламасы "қарсы тұра алатын") деп ат қойды. Оның әкесі - Хусейн Әбд Әл-Маджид - Саддам дүниеге келместен 6 ай бұрын із түзсіз жоғалған - қайтыс болған немесе отбасын тастап кеткен. Тіпті кейбір жаңсақ пікір, Саддам заңды некеден дүниеге келмеген, әкесінің есімі ойластырылып қойылғандығын айтады. қалай болған күнде де Саддам анасы үшін [[1982 жыл]]ы ірі мазар тұрғызған екен. Ал әкесіне ештеңе арнамаған.<ref name="deutsche-welle-1">[[Deutsche Welle]], ақпан 2003</ref> Болашақ [[Ирак]] әміршісінің ағасы 12 жасында сырқаттан қайтыс болады. Осы уақытта қатты жүйке ауруыны шалдыққан анасы жүктілікті үзбек болған, тіпті, өз өміріне де қауіп тудырған. сырқаттың дендегені соншалық, жаңа туған сәбиіне де қарауға құлқы болмаған. Нағашы ағасы - Хейраллах - анасының қолынан баланы алып, біраз уақыт өз қарауында сақтап қалады. Көкесі Британияға қарсы көтеріліске қатысқандықтан оны абақтыға қамады. Ал Саддам болса, анасына қайтып келуіне тура келді. Кейінгі кездері Саддам анасынан көкесінің қайда екендігін сұрағанда, "Хейраллах көкең абақтыда" деген бірізді жауап қана алынатын. Бұл уақытта Саддамның әкесінің туған ағасы Ибрагим аль-Хасан салт бойынша ағасының әйеліне үйленеді және осы некеден Саддам Хусейннің үш ағасы Сабауи, Барзан және Ватбан, сол сияқты Наваль<ref>{{cite web|url=http://lenta.ru/iraq/2003/12/16/daughter/|title=Дочь Хусейна: При аресте отца использовали транквилизаторы|publisher=[[Лента.ру]]|datepublished=16 желтоқсан 2003|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYDoSiF|archivedate=2011-08-11}}</ref> және Самира<ref>{{cite web|url=http://www.dni.ru/news/world/2003/11/21/29901.html|title=Арестован шурин Хусейна|publisher=[[Дни.ру]]|datepublished=21 қараша 2003|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYELsIT|archivedate=2011-08-11}}</ref> атты қарындастары дүниеге келді. Отбасы кедейліктен зардап шекті және Саддам кедейлік пен үнемі ашаршылықты бастан өткерді. Бұрынғы әскер болған өгей әке кішкене шаруашылыққа ие болып, Саддамға үнемі қой бақтырып қоятын. Ибрагим баланы үнемі ұрып-соғып, кемсітіп отыратын. Немере інісін ол, тіпті, жабысқақ шайырға салынған таяқпен ұратын. Кейбір мағлұматтар бойынша, Саддамға тауық пен қой ұрлататын. Мәңгілік жоқтық Саддамның бақытты балалығын ұрлады. Балалық шағында бастан өткерген кемсітушілік, әруақыттағы қаттылық мінез көп жағдайда Саддамның мінезінің қалыптасуына ықпалын тигізді. Алайда, кішкене бала өзінің тез тіл табысушылық қасиетінен өзімен қатарлас, тіпті үлкен жастағы адамдар арасынан дос таба білді. Бір күні өгей әкесіне қонаққа алыс туысқандары келді. Олармен Саддаммен жасы шамалас ұл бала да болды. Ол сол сәтте өзінің екінші сыныпқа барып жүргенін, әріп танитынын және құмға өзінің есімін жаза алатынын да айтты. Қорланып кеткен Хусейн: "Әке, мені мектепке беріңіз!" деп қиғылық салды <ref>[http://www.rian.ru/spravka/20061229/58078725.html Биография Саддама Хусейна] [[РИА «Новости»]], 29 желтоқсан 2006</ref>.Өгей әке бұл уақытта да өзінің әдетімен тағы да ұрып-соқты.1947 жылы Саддам білім алуға ұмтылған қалыпта мектепке кіру үшін, Тикритке қашып кетті. Бұл жерде діндар мұсылман-сүннит, ұлтшыл, әскери офицер, Англо-Ирак соғысының ардагері, сол уақытта түрмеден шыққан Хейраллах Тульфах көкесінің тәрбиесін алады. Кейінгі оқиға Саддамның қалыптасуына шешімді ықпал етті. Тикритте Саддам Хусейн бастауыш біліммен мектепті аяқтады. Өзінің есімін де жаза алмайтын сегіз жасар балаға білім алу қиындыққа соғады. Кейбір мәліметтерге сүйенсек, Саддам өзінің сыныптастарына ойға келмейтін қалжыңдар жасайды екен. Бәрде [[Құран сабағы]]нан дәріс беретін өзіне ұнамаған мұғалімінің сөмкесіне улы жылан салып қойған. Сол үшін Хусейн мектептен шығарылған. Саддам 15 жасқа толғанда, жақсы көретін аты мерт болып, өмірінде бірінші рет ауыр қайғыны бастан өткерді. Қайғырғаны соншалық, баланың қолы жансызданып қалды. Жарты ай шамасында қолы өз еркімен қозғалысқа келгенінше, халықтық емшарлармен емдеді. Бұл уақытта Хейраллах Тикриттен Бағдатқа жетті, кейін Саддам да екі жылдан кейін келген болатын. Көкесінің ықпалымен Саддам Хусейн 1953 жылы Бағдадтағы элитті әскери академияға түсуге бағыт алады. алайда бірінші емтиханнан-ақ құлап қалды. Оқуын аяқтау үшін, келер жылы ұлтшылдық пен панарбизмнің қамалы болған аль-Карх мектебіне түседі<ref name="newsru-10">[http://iraq.newsru.com/article/10.html Саддам Хусейн: вождь с портрета] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061117092444/http://iraq.newsru.com/article/10.html|date=2006-11-17}} [[NEWSru]], 2003</ref>. === Жанұясы === [[Сурет:Saddam Hussein 1974.jpg|thumb|150px|right|Саддам Хусейн]] Хусейннің бірінші зайыбы - Удей, Кусей атты ұлдары мен, Рагад, Рану, Халу атты қыз балаларын дүниеге алып келген өзінің немере әпкесі Саджида (Хейраллах Тульфахтың үлкен қызы). Ата-аналары Саддам бес жасқа, Саджида жеті жасқа толғанда атастырып қойған болатын.<ref>{{cite web|url=http://marriage.about.com/od/infamous/p/saddamhussein.htm|title=Marriages of Saddam Hussein|author=Sheri & Bob Stritof.|publisher=About.com|accessdate=???|lang=en|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYFVSYJ|archivedate=2011-08-11}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.konkurent-krsk.ru/index.php?id=33|title=Саддам ХУСЕЙН: в ожидании виселицы|author=Екатерина ЛАТИНОВА.|publisher=газета КОНКУРЕНТ|date=???|accessdate=???|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYFf7Z3|archivedate=2011-08-11}}</ref> Тұрмысқа шықпай тұрып Саджида бастауыш сыныпта мұғалім болып еңбек етеді. Олар Касемге сәтсіз қастандық ойластырылғаннан кейін, Хусейннің білім алып тұрмыс кешкен жері Кирде үйленеді. Өз сарайларының бірінің бағында Саддам өзіне қымбаттығы асқан әсем аппақ раушан гүлінің тамырын отырғызып, оған Саджида атын береді. Саддамның екінші некесі жайындағы тарих Ирактан да шеткері асып кетті. [[1988 жыл]]ы Саддам «Ирак Эйруэйс» әуе бірлестігінің президентінің әйелімен танысады. Кейін Саддам күйеуінен ажырасуын талап етеді. Бұл некеге немере ағасы мен Саддамның сол уақытта қорғаныс министрі тағында отырған қайын ағасы [[Аднан Хейраллах]] қарсылық білдіріді. Кейін ол кісі әуе апатнан қаза табады. Ирак президентініңі үшінші жары [[1990 жыл]]ы үйленген [[Нидаль аль-Хамдани]] болды. 2002 жылы ирак көшбасшысы 27жастағы Иман Хувейш атты елдің өндірісін қорғау министрінің қызына үйленіп, төртінші рет некелесті. Алайда достарының арасында өткен үйлену салтанаты қарапайым ғана болды. АҚШ-тың Иракка қарсы әскери операциясының басталу қаупі туындағанынан Хусейн өзінің төртінші жарымен бірге өмір сүре алмады. 1995 жылы тамызда Саддам Хусейннәі әулетінде жанжал туындады. Али Хасан аль-Маджидке немере ағайын болатын туған ағайынды генерал Хусейн Камельмен президент қорғауының полковнигі Саддам Камель өздерінің әйелдері мен президенттің Рагад және Рана атты қыздарымен күтпеген жерден Иорданияға қашып кетті. Бұл жерде БҰҰ сарапшыларына елдегі ішкі саясат жайлары мен Бағдадтың жаппай жою қаруын жасау жөніндегі құпия жұмыстары туралы айтып берді. Бұл жағдай Саддам үшін қатты соққы болды, седебі Хусейн құпия істерді тек туыстары мен достарына ғана сеніп тапсыруға үйренген еді. Ол өзінің күйеу балаларына елге оралған жағдайда кешірім ететінін айтқан болатын. 1996 жылы Саддам Камель мен Хусейн Камель Иракка оралды. Бірнеше күн өткен соң, ашуға булыққан туысы "сатқындармен", кейін олардың туыстарымен ісі болғаны жайында мәліметтер шықты. Хусейннің жеке дәрігері Хусейн күйеу балаларының ары қарайғы тағдыры жайындағы ойын былайша мәлімдейді: {{Start citation }} Саддам мен оның Тикриттегі президент сарайларының біріне отбасы мерекелік түстікке (Оразаның аяқталу құрметіне орай) жиылды. - Мен оларға өзімді сатып және Иорданияға қашып кеткендігі үшін жазаға бұйырмауым туралы сөз берген болатынмын, - деді Саддам. Біраз үнсіздіктен кейін айналада көбірек жиылып отырғандарға бір қарап алды. Кейін күйеу балаларының аталары Әли Хасан әл - Мәжидке назарын аударды. - Алайда бұл отбасы мәселесі ғой. Атасы басын изеді. Ол тез түсінген болатын. {{End citation}} Саддам басшылығы тұсында отбасы турасындағы ақпарат қатаң бақылауда болатын. Хусейннің құлауынан кейін ғана оның жеке өмірі туралы үй видеосы сатылуға қойылды. Бұл видеоматериалдар ирактықтарға өзін 24 жыл басқарған басшылары жайындағы құпияны тануына жол ашты.<ref>{{cite web|url=http://www.rol.ru/news/misc/news/03/06/06_039.htm|title=Домашнее видео Саддама было распродано за час|publisher=Rol.ru|date=6 маусым 2003|accessdate=???|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYMcaVk|archivedate=2011-08-11}}</ref> Саддамның [[Удей Хусейн|Удей]] және [[Кусей Хусейн|Кусей]] атты ұлдары өзіне өте жақын, әрі сенімді болатын. Осылай бола тұрса да үлкен ұлы Удей Саддам Хусейннің ізбасары бола алмағандығынан Кусейді дайындады. 2003 жылы 22 шіде айында Ирактың солтүстігінде американдық әскерлермен жүргізілген соғыста Удей мен Кусей қаза тапты. Олармен бірге Кусейдің ұлы, Саддамның немересі Мұстафа да өаза болды. Тақтан тайдырылған президенттің кей туысқандары араб елдерінен саяси баспана тапты. Сол уақыттардан бастап, Саддам өз отбасын көрмеді де, бірақ өз қорғаушылары арқылы олар жайлы мағлұмат алып тұрды. === Әуестігі=== Саддам бағбандықты және яхтада қыдрғанды қатты ұнататын, батыстың қымбат костюмі мен ескілікті және заманауи қаруға, қымбат, сәнді, салтанатты көлікке қызығушылығы басым болған (бірінші көлігі "мерседес" [[Баас мұражайы]]нда сақтаулы.) Ұнатып көңіл көтеретін жайы - көлікпен құйғыта жүріп, рөлде гавана сигарын тарту болатын. Кейбір деректер ойынша Парсы шығанағындағы соғысқа дейін оның екі жүзге тарта костюмі, олардың көбі екі жақт қаусырмалы. Олардың кейбірі - танымал шебер Пьер Карденнің қолынан шыққан, әскери униформалар толымы , сол сияқты арабтық тайпалық «джеллаба» жамылғылары. Сол сияқты сарай салу ісі де Саддамның құмарлықтарының бірі болатын. Өзінің басшылығы тұсында өзі мен туыстарына арнап 80-нен астам сарайлар мен виллалар, резиденциялар тұрғызды. Араб ақпарат құралдарының мәлімдемесі бойынша Ирактың экс-президентінің 78 бен 170-ге жуық сарайы болғандығын айтады. Алайда Хусейн өзіне қастандық ойластырылуы мүмкін деген күдікпен бір орында екі рет түнемеген екен. Оның қиратылған сарайларының арасынан американдықтар классикалық әдебиеттердің бірнеше томдарын тауып алған екен. Кейбір деректер бойынша Саддам өз кітаптарының арасында Хемингуэйдің "Старик и море" повесін жақсы көреді екен. Саддам кітап оқығанды, "Крестный отец" кинофильмін көргенді ұнатады екен.<ref>{{cite web|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,62558,00.html|title=Alleged Mistress Recalls Life With Saddam|publisher=Foxnews.com|datepublished=10.09.2002|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYOnP7k|archivedate=2011-08-11}}</ref> === Дінге қарым-қатынасы === Саддам Хусейн ислам дінінің суннит бағытын ұстанған, күніне бес уақыт намаз оқып, жұма күнгі намаздан қалмай,<ref>[http://www.peoples.ru/state/king/iraq/hussein/history.html Игрок, которому долго везло…] People’s History</ref> барлық шариғи заңдылықтарды орындап отырған. 1980 жылы тамыз айында елдің көрнекті тұлғаларымен бірге Мекке қаласына қажлық сапарға барып қайтты. Барша араб әлеміне ақ ихрамға оранған СаддамныңҚағбаны айналу салтын Сауд Аравиясының бекзадасы Фахданың еріп жүруінде Меккеге келу хабарын жеткізеді. Саддам Хусейн 1997 жылдан 2000 жылға дейін Құран данасын жазуға қан тапсырды. Саддам өзі суннитке тән болса да шейіттердің рухани көшбасшыларымен араласып, шейіттер мешіттеріне барып отыратын, өзінің жеке қорынан шейіттердің киелі орындарының жөндеу, қайта жабдықтау жұмыстарына көп мөлшерде қаражат бөлетін. === Жеке жағдайы === Ирак басшысы 2003 жылғы "Форбс" журналындағы деректерге сәйкес Линхенштейн князі Ханс-Адамс екіншіден кейінгі әлемдегі ең бай адамдар арасында үшінші орынды иемденді. Ол тек Сауд Арабиясының королінен Фатха мен Сұлтан Брунейге ғана жол берді. Оның жеке дәулеті 1 млрд 300 млн доллар деп бағаланды<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/hi/russian/press/newsid_2867000/2867363.stm|title=Будут ли воевать иракские военные?|author=Эмиль Агазаде.|publisher=[[Русская служба Би-би-си]]|date=20 наурыз 2003|accessdate=???|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYSsURL|archivedate=2011-08-11}}</ref>. Саддам құлатылғаннан кейін сауда министрі Ирактың өтпелі өкіметі Али Алауи басқа санды көрсетті - 40 млрд долл., көп уаөқыттар бойында Хусейн елдің мұнай экспорты кірісінен 5 % алып отырған<ref>{{cite web|url=http://www.newsru.com/world/17sep2003/saddam.html|title=Личное состояние Саддама|publisher=[[NEWSru]]|date=17 қыркүйек 2003|accessdate=???|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYTGmI5|archivedate=2011-08-11}}</ref>. АҚШ ОББ ФТБ және қаржы министрлігімен серіктесе отырып, Хусейн құлауынан кейін де оның қаржылық жағдайына тексерістер жүргізді , алайда олар ештеңе таба алмады. == Революционер: Саяси қызметінің басы == [[Сурет:Saddam Hussein in 1956.jpg|thumb|142px| «[[Баас]]» партиясының жас мүшесі. (1950-ж. соңы)]] [[Сурет:SaddamCairo.jpg|thumb|250px|left|Студенттік жылдар: Саддам Хусейн Каирде Баас партиясының студенттерімен бірге. ([[1959]]—[[1963]])]] Ирактағы жағдайға 1952 жылы 23 шілде айында болған египет төңкерісі өз әсерін тигізді.Сол уақытта Саддамның кумирі египет төңкерісінің көшбасшысыжәне Египеттің болашақ президенті, Араб кеңестәк одағының негізін қалаған Гамаль Абдель Насер болатын. 1956 жылы 19 жасар Саддам король Фейсал ІІ-ге қарсы сәтсіз ереуілге қатынасты. Келесі жылы өзінің көкесі де болған Араб кеңестік өрлеуінің ("Баас") жақтасы болды. 1958 жылы генерал Абдель Керим Касеммен бірге қарулы көтерілісімен король Фейсал ІІ тақтан тайдырылды. Сол жылдың желтоқсан айында Тикритте Касемнің көрнекті жақтасы және аймақтық әкімшіліктің жоғарғы шенеунігінің бірі өлтірілді. Қылмыс жасады деген күдікпен Саддамды қамауға алып, 21 жасында ол түрмеге алынды. Басқа мәліметтер бойынша көкесі немере інісіне өз қарсыластарының бірін жоюды жүктеген болатын. Ал саддам болса, сол бұйрықты орындаған. Саддам Хусейнді айғақтың жетспеушілігінен алты айдан соң босатты. Баастықтар бұл уақыттарда жаңа үкіметке қарсы шықты және 1959 жылдың қазан айында Саддам Касемге қастандық жасаушылар қатарында болды. Хусейн қастандық жасаушылардың негізгі топтарына енбеді, тек қорғаушы топ қатарында тұрды. Оның жүйкесі шыдамады, соққының астына бүкіл операцияны қойып, генералдың көлігіне жақындаған сәтінде оқ атты, өзі жараланып, кейін сырттай өлім жазасына кесілді. Өмірінің осы кезеңі кейін аңыз боп таралып кетті. Заңды мәліметтер бойынша,<ref name="rg-1">Сабов А. [http://www.rg.ru/Anons/arc_2003/0322/1.shtm Бес Саддама] [[Российская газета]] № 54(3167), 22 наурыз 2003</ref>, Саддам аяғынан жараланып, түнгі сағат төрттер шамасында атқа мініп<ref>{{cite web|url=http://lenta.ru/articles/2003/12/15/saddambio/|title=Его борьба|publisher=[[Лента.ру]]|date=15 желтоқсан 2003|accessdate=???|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYUo64s|archivedate=2011-08-11}}</ref> (кей деректер бойынша ) қашқан. Кейін өзі аяғына тиген оқты пышақпен алып, жұлдыздар астында долы Тигрдің астынан жүзіп өтіп, туған жері аль-Ауджаға келіп жасырынды. Аль-Ауджадан бәдәуи боп киініп, шөл даланы кешіп өтіп, сол уақыттаға баастықтардың орталықтары болған Сирия астанасы Дамаскіге жетті. 1960 жылы 21 ақпанда Саддам Каср ан-Нил мектебінде бәр жыл оқыған Каирге келді, кейін кемелділік аттестатын алып, екі жыл оқып білім алған Каир университетінің заң факультетіне оқуға түсті. Каирде Саддам қатардағы партиялық функционерден Египеттегі "Баас"басқарушы бірлестігінің мүшесі партияның көрнекті қайраткері дәрежесі қатарына дейін өсті. Саддам түнгі демалыс орындарында бос жүрмей, достарымен шахмат ойнына көп уақыттарын арнайтын, және көп оқитын. 1963 жылы Касем тәртібін "Баас" партиясы құлатқаннан кейін Саддам Орталықтандырылған шаруа бюросының мүшесі қызметіне орналасқан Иракка оралды. Дамаскіде "Баас" партиясының жалпыарабтық VI съезінде Хусейн 1960 жылдан бері "Баас" ирак партиясының бас хатшысы Әли Салих ас-Саадидің қызметін өткір сынға алған тамаша сөзімен көрінді. Бір айдан соң, 1963 жылы 11 қарашада жалпыараб "Баас" партиясының ұсынысы бойынша ирактың "Баас" аймақтық съезі ас-Саадиді баасистер үкіметінің басында болған уақыттарында жасаған қылмыстарын мойнына қойып, партияның бас хатшысы орнынан босатты. Саддам Хусейннің жалпыараб съезіндегі іскерлігі партияның негізін қалаушы мен бас хатшысы Мишель Афлякқа үлкен әсер етті. Осы уақыттан бастап, партияның негізін қалаушының арасында бекем байланыс қаза болғанға дейін үзілмеді. Жеті күн өткеннен кейін генерал Арефтің басшылығымен ирак әскері үкіметті баасистерден босатты. Саддам терең құпия әрекет жағдайында жаңа нақты партияның негізін қалауға кірісті. Келесі жылдың ақпан айында жалпыараб "Баас" басшылығы Афляктің ұсынысы бойынша аймақтық басшылыққа енгізілген елге танымал генерал Ахмед Хасан аль-Бакр және Саддам Хусейн де бар құрамы бес адамнан тұратын жаңа ирак "Баас" басшылығын құруға шешім қабылдады. Бағдад үкіметін басып алуға екі сәтсіз ұмтылымтан кейін Саддам қамауға алынды, кісенделіп, жалғыз адамдық түрмеге қамалды. Түрмеде біраз уақыт қткізді. 1966 жылы Саддам қашу жоспарын ұйымдастырып, қыркүйек айында Хусейнді ирактық Ахмед Хасан аль-Бакрдің "Баас" партиясына бас хатшының орынбасары етіп сайлады. Оған "Джихаз Ханин" кодымен аталатын арнайы аппаратты басқару ісі тапсырылды. Бұл барлау мен қарсы барлаудан түратын айнымас құпия кадрлардан жасақталған аппарат болатын. == Партия көшбасшысы== === Мемлекеттегі екінші адам === 1966 жылы Хусейн партия қауіпсіздігі қызметін басқаратын «Баас» партиясының көшбасшыларының бірі болды. 1968 жылы 17 шілдеде «Баас» партиясы қантөгіссіз төңкеріспен Ирак үкіметінің биліктегі басына келді. Заңды мәліметтер бойынша, Саддам Хусейн президент сарайына шабуылға шыққан бірінші танктен табылды. Бұл жолы БААС партиясы «үкіметті қолға алды және надандардан, сауатсыз дүниеқоңыздардан, қарақшылар, ұрылардан,смонистерден тұратын жемқорлық пен әлсіз тәртіпті біржола құртты.»<ref>{{cite web|url=http://generalbarzani.narod.ru/20up.html|title=Ахмед Хаса аль-Бакр — Барзани. Пятая курдско-иракская война|publisher=Добро пожаловать в Курдистан — СТРАНИЦЫ ИЗ ИСТОРИИ|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYVW1yK|archivedate=2011-08-11}}</ref> Президент Абдель Рахман Ареф (қайтыс болған президент Абдель Салам Арефтің ағасы) Лондонға жер аударылды. Үкімет басына келген баасистер мүмкін болған қарсыластарынан құтылу жолдарын жасай бастады. Төңкерістен кейін 14 күн өткен соң, «Араб төңкеріс қозғалысы» ұйымына енетін астыртын әрекет қатысушылары Найеф, Дауд және Насер әл-Ханилер үкіметтен аластатылды. Үкімет әл-Бакр қол астында топтасты. Үкімет басына «Баас» партиясы келгеннен соң, елде Ахмед Хасан әл-Бакр басшылық еткен революциялық Кеңес командованиесі құрылды. Кеңестің тізімінде Саддам Хусейн 5 нөмірде тұрған болатын<ref name="echo-1">[http://www.echo.msk.ru/programs/sorokina/41296/ Стенограмма радиопередачи «В круге СВЕТА».] — интервью [[Примаков, Евгений Максимович|Е. М. Примакова]] радиостанции «[[Эхо Москвы|Эхо Москвы»]], 21.01.2006</ref>. Саддам әл-Бакрдің партиялық және мемлекеттік жүйесі бойынша орынбасары болды, елдің ішкі қауіпсіздігіне жауап берді, басқа сөзбен айтқанда, партиялық және мемлекеттік арнайы қызмет бөлімін басқарды. Арнайы қызмет бөлімін бақылау ісі Саддам Хусейнге нағыз үкіметті өз қолына топтастыруға мүмкіндік берді. 1968 жылдың күз айынан бастап ирак арнайы қызмет бөлімдерінің қатынасуымен нәтижесінде «Баас» пікірінше, оған қауіп туғызуы мүмкін деген, сол сияқты (Баастың( өзінің де көрнекті өкілдері тұратын көптеген тұлғалар қамауға алынған кең масштабты «тазалық» жұмыстары жүргізілді. Саддамның қатысуымен ашылған «сионистік қастандық» аса маңызды рөл атқарды. Израиль арнайы қызмет бөлімдерімен қарым-қатынасы бар деген айыппен көптеген еврейлерге арнап Бағдад қаласының көшелерінде дар ағаштары орналастырылып, көпшілік алдында өлім жазасына кесілді. Жер қайысқан халық «сатқындардың» өлім жазасына кесілгеніне көшелерде билеп кетті.<ref name="Багдадский Сталин">{{cite web|url=http://www.deutsche-welle-music.de/dw/article/0,2144,763393,00.html|title=Саддам Хусейн: на вершине власти|author=Ефим Шуман|publisher=НЕМЕЦКАЯ ВОЛНА|datepublished=29.01.2003|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYVw5XL|archivedate=2011-08-11}}</ref> 1969 жылы Хусейн «Мунтасирия» Бағдат университетін аяқтап, заңгер дипломымен «Баас» басшылығының бас секретары орынбасары және революциялық Кеңес төрағасының орынбасарының көмекшісі қызметіне орналасты. 1971-1978 жылдары арасына үзіліс салып, Бағдаттағы әскери академиядан білім алды. 1971 жылы 8 тамызда «Баас» партиясының 22 мүшесі мен бұрынғы министрлерге өлім жазасы кесілд<ref name="iq315a.pdf">[http://www.fidh.org/IMG/pdf/iq315a.pdf Iraq: an intolerable, forgotten and unpunished repression] — доклад [[Международная Федерация прав человека|Международной Федерации прав человека]], 18 сәуір 2001</ref> і. № 1973 жылы арнайы қызмет бөлімін «Жалпы бақылау басқармасы» («Da’irat al Mukhabarat al Amah») деген атау беріп, қайта жасақтады. Саддам басшылық еткен арнайы бөлім қинаудың( электрошок, түрмедегілерді қолының білезік тұсынан асу т.б.) бар түрін қолданғаны турасында көптеген ақпарат көздері бар, тіпті, Human Rights Watch құқық қорғау ұйымының мәліметтері бойынша, қинау жазасын қолданғаны үшін марапатталып отырған<ref>Барац А. [http://www.sedmoykanal.com/article.php3?id=1761 Иудео-джентльменская цивилизация] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928063520/http://www.sedmoykanal.com/article.php3?id=1761 |date=2007-09-28 }} газета «Седьмой канал» (Израиль), 16 сәуір 2003</ref><ref>[http://www.federalpost.ru/iraq/issue_8162.html Противников Хусейна пытали в ваннах с кислотой] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080417042155/http://www.federalpost.ru/iraq/issue_8162.html |date=2008-04-17 }} FederalPost, 9 сәуір 2003</ref><ref>Институт Курдистана и Передней Азии. Геноцид в Иракском Курдистане. (перевод доклада Human Rights Watch «Кампания „Анфаль“», 1995) / Под ред. проф. С. М. Кочои. М., 2003. ISBN 5-94297-058-0 С. 277—282</ref>. Араб журналисі Сайд Абуриш<ref name="voanews-1">[https://web.archive.org/web/20080412010404/http://www.voanews.com/russian/archive/2003-03/a-2003-03-09-5-1.cfm?renderforprint=1&textonly=1&&TEXTMODE=1&CFID=23228337&CFTOKEN=94572341 Сталин и Саддам] «[[Голос Америки|Голос Америки»]], 9 наурыз 2003</ref> в своей книге «Саддам Хусейн: политика мести» пишет, что идеалом для него был [[Сталин Иосиф Виссарионович|Сталин]]. По словам Абуриша:<ref name="voanews-1"/><ref>[http://www.nnews.ru/2003/4/1/politics/966.php3 Ученик Сталина] «Новости в Новосибирске», 1 сәуір 2003</ref> «Саддам Хусейн: кек алу саясаты» атты өз кітабында оның идеалы Сталин болғанын айтады. {{Start citation }} Саддам әрекеттерінің астарында Сталин тұлғасының жасырын ықпалы жатқанын сезуге болады. Әсіресе бұл мемлекеттік қауіпсіздік жүйесіндегі қылмыстық элементтерге қарулы күштерден гөрі мемлекеттік қауіпсіздік жүйесінің тірегін сақтауға тікелей байланысты еді. Бұл адамдар Саддамның өзіне берілген, ол адамсыз өздері ешкім де бола алмайтын сауатсыз баскесерлер ғана болатын. Саддам кімнен құтылғысы келсе, жай ғана өлтіре салатын... «Баастың» кезекті бір съезінде көсемге асыра дәріптеу ағын судай көшкенде, сахнаға бір мезетте залдағыларды бірінен соң бірін нұсқаған қинаудан әлсіреген партия мүшесін алып шықты. Сол сәтте нұсқалған адамдарды бірінен соң бірін алып шығып, сол жерде өлім жазасына кесті. Саддам жәбірлеу тәсілдерінің таптаурын болмағанын ұнатады: кислота құйылған ванна мен асфальт төсеуге арналған катоктар туралы әңгімелейді. Алайда ол тек қана садист емес – оның айтуы бойынша осындай қорқынышты тәсілдер арқылы мемлекетте тұру мүмкіндігі барын айтады. Сондықтан ол басқа деспоттарға қарағанда елде көпшілік алдында өлім жазасы қабылданғанын, ал қинау тәсілдері - тергеудің табиғи ерекшелігі екенін ешқашан жасырған емес. {{End citation}} Саддамның өзі «Ньюсуик» корреспондентіне қинау мен өлім жазасы жайлы сұрағына таңдана отырып: «Әрине, мұның бары бар. Сіздің ойыңызша, үкіметке қарсы шыққандарға қандай жаза қолдануға болады?!» 2001 жылы «Халықаралық рақымшылық» үкіметтік емес ұйымы өз баяндамасында Саддам Хусейннің түрмесінде қолданылатын тәсілдер туралы «Құрбандардың көздерін ойып алды, үстінен киімдерін шешіп алып, бірнеше сағаттар бойына білезіктерінен асып қойды. Электрошок барлық дене мүшелеріне жыныс мүшесі, тіл , құлақ, саусақтарына қолданылды...Кейбір жәбірленушілерді туыстары мен отбасыларының көз алдарында қинағанын көруін талап етті.»<ref>Рыжова С. [http://sm-k.narod.ru/archives/2003/mar/45-46/30.htm Буш как Саддам. По следам Сталина] Симбирский курьер № 45-46, 29 наурыз 2003</ref> «Вашингтон Пост» газеті жазғандай, ирак түрме қызметкерлері қазіргі уақыттың өзінде «әдет бойынша» «жауап алу тәсілінің» Саддам уақытындағы түрлерін: электр шогы, тұтқынның білезігінен асып қою сияқты түрлерін қолданып келеді, алайда, Саддам Хусейн кезінде дұрыс деп табылған қышқылдық қолдану, сексуалды қорлау, топтық өлім жазасы сияқты түрлері алынып тасталды<ref name="wp-1">Аппельбаум Э. [http://www.inosmi.ru/translation/216651.html Тест на тиранию] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927190915/http://www.inosmi.ru/translation/216651.html|date=2007-09-27}} [[ИноСМИ.ру]], [[The Washington Post]], 26 қаңтар 2005</ref>. Саддам кезіндегі Ирактың қолданған қинау тәсілдері қазіргі ирак үкіметтерінде (тек түрме тұтқындары қана емес, халықаралық коалиция әскерлерін қосып алғанда әлеуетті ведомостволар қызметкерлеріне) де кеңінен қолданылады<ref name="wp-1"/><ref>[http://www.voltaire.ru/obzor-dokumentov/irak-primenenie-pyitok-na-vseh-urovnyah.html Ирак, применение пыток на всех уровнях] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927094530/http://www.voltaire.ru/obzor-dokumentov/irak-primenenie-pyitok-na-vseh-urovnyah.html |date=2007-09-27 }} — Независимая информационная сеть «Вольтер», 4 қазан 2005</ref><ref>[http://dell2.izvestia.ru/news/news106538/?print «Международная амнистия»: АҚШ продолжают применять пытки к заключённым] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930225731/http://dell2.izvestia.ru/news/news106538/?print |date=2007-09-30 }} — «[[Известия]]», 3 мамыр 2006</ref><ref>[http://www.amnesty.org.ru/report2006/irq-summary-rus Республика Ирак] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080416215333/http://www.amnesty.org.ru/report2006/irq-summary-rus|date=2008-04-16}} — «[[Международная амнистия|Международная амнистия»]], доклад за 2006 год</ref><ref>[http://www.amnesty.org.ru/report2006/usa-summary-rus Соединённые Штаты Америки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080416215341/http://www.amnesty.org.ru/report2006/usa-summary-rus|date=2008-04-16}} — «[[Международная амнистия|Международная амнистия»]], доклад за 2006 год</ref><ref>[http://www.svobodanews.ru/Transcript/2006/03/06/20060306200051233.html Правозащитная организация «Международная амнистия» опубликовала доклад о несоблюдении прав заключённых в Ираке] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080412103619/http://www.svobodanews.ru/Transcript/2006/03/06/20060306200051233.html|date=2008-04-12}} — «[[Радио Свобода|Радио Свобода»]], 6 наурыз 2006</ref><ref>[http://www.inforos.ru/?id=12568 «Международная Амнистия»: за пытки в АҚШ наказывают, как за кражу велосипеда] — «ИнфоРос», 4 мамыр 2006</ref><ref>Тағы қараңыз: [[:en:Human rights in post-Saddam Hussein Iraq]]</ref><ref>''Юрченко В. П.'' [http://iimes.ru/rus/stat/2006/09-12-06.htm Военно-политическая обстановка в Ираке: қараша 2006 ж.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928014347/http://iimes.ru/rus/stat/2006/09-12-06.htm |date=2007-09-28 }} — [[Институт Ближнего Востока]] (Москва), 9 желтоқсан 2006</ref><ref>[http://obzor.westsib.ru/article/60095 Amnesty International вновь оценила Ирак: пытки заключённых продолжаются] — «Томский обзор», 6 наурыз 2006</ref><ref>[http://sandiego.russianamerica.com/common/arc/story.php?id_cr=106&id=171704 Новое правительство Ирака действует методами Саддама, и пытки в тюрьмах продолжаются] — RussianAmerica, 25.01.2005</ref> . 2006 жылы БҰҰ баяндамашысы Манфред Новак<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/hi/russian/international/newsid_5368000/5368824.stm|title=Пытки в Ираке: «хуже, чем при Саддаме»|publisher=[[Русская служба Би-би-си]]|date=21 қыркүйек 2006|accessdate=???|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYX1kRV|archivedate=2011-08-11}}</ref> қинау турасында: {{Start citation }} Ирактағы қинау жағдайлары абсолютті түрде бақылаудан шығып кетті дейді көпшілік. Жағдайдың қиындағаны соншалық, тіпті Саддам тұсындағыдан да жаман болып кеткен. {{End citation}} Евгений Примауовтың айтуы бойынша, Саддамға болашағы мол көшбасшы ретінде КСРО да, АҚШ та үміт артты. === Билік жолында. Сыртқы саясат === [[Сурет:1975 Algiers Agreement.jpg|thumb|200px|[[Мохаммед Реза Пехлеви|Мохаммед Реза-шах]], [[Хуари Бумедьен]] и Саддам Хусейн во время Алжирского соглашения, [[1975 год]]]] Саддамның партиядағы және мемлекеттегі көшбасшылық жағдайға салған жолының маңызды кезеңі 1970 жылы 11 наурызда Мұстафа Баразнимен күрдтік повстансалармен 9 жылдық қантөгіс соғысқа нүкте қойған Ирак Күрдістанын автономия деп жариялауда келісімге қол қою болды. Саддам осы келісім арқылы өз жағдайын келістіріп, келесі екі жылда партия мен мемлекеттің номиналды басшысы Ахмед Хасан әл-Бакрді кейінгі орынға ығыстыра отырып, шек қойылмаған үкіметті қолына топтастырды. Ирак үкіметінің күрдтік қарсыласу тобының көшбасшысы, молла Мұстафа Баразни<ref>{{cite web|url=http://generalbarzani.narod.ru/21up.html|title=Саддам — Барзани. Провозглашение автономии|publisher=Добро пожаловать в Курдистан — СТРАНИЦЫ ИЗ ИСТОРИИ|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYXfIOF|archivedate=2011-08-11}}</ref>: {{Start citation }} Ирак – ұлықтық маниясы және үкіметке беймаза ұмтылыстағы Саддам басқарған полициялық мемлекет. Ол хардан мен Аммашты жойды, мені де ығыстырғысы келеді, Бакрді де құртады. {{End citation}} деп жариялады. 1972 жылы ақпанда Саддам Хусейн Мәскеуге іссапармен келді; келу қорытындысы мен Бағдат КСРО Кеңесінің министрі Алексей Косыгиннің жауап ретіндегі сапары ирак тәртібіне кеңестік жан-жақты қолдауды қамтамасыз ететін Достық мен әріптестік келісіміне 9 сәуірде қол қойылу болды. Осы қолдауға арқа сүйеген Саддам Хусейн мұнай өнеркәсібін ұлттық ете отырып, күрдтік ұлттық босату қозғалымын ығыстыра ирак әскерін қарумен қайта жабдықтады. Соңғы мақсатына қол жеткізуде Иранның қолдауын пайдаланған күрдтік повстансалармен (наурыз 1974 — наурыз 1975) қиян-кескі әскери қимылдарға төтеп беру керек болды. Жеңіске Саддам 1975 жылы 6 наурызда иран шахы [http://www.countries.ru/library/orient/iraq/sogl75.htm Алжирское соглашение] Мохаммед Реза Пехлевимен Алжир келісіміне қол қою арқылы ғана жетті. === Елді қайта жетілдіру=== [[Сурет:Saddam1970s.jpg|thumb|200px|Саддам Хусейн (ортада) әйел адамдар арасында сауаттылықтың таралуына көмек беруде. 1970 жылдар.]] Мұнай экспортынан түскен ауқымды кіріс экономика облысы мен әлеуметтік аймақта масштабты реформалар жасауына жәрдем етті. Саддам қайта құру бағдарламасымен сөз алып, мақсатын қысқа етіп қана бекітті: «мықты экономика, мықты әскер, мықты басшылық». Әлеуметтік экономиканың жетіспеушілігін қолға алуда Хусейн жеке меншік секторының дамуын қолдады. 1970 жылдардың орта шенінде кәсіпкерлерге бар жағынан қолдау жасады және жеке меншік бірлестіктерді, жергілікті және шет ел бірлестіктерін дамудың мемлекеттік бағдарламасына көбірек тартты. Елдің түкпір-түкпірінде университеттер мен мектептер, автострад пен электростанциялар, суқұбырлары мен кәріз жүйелерін, кіші және үлкен үй құрылыстары белең алды. Көпсалалы және арнайыландырылған ауруханалар ашылды.№ Жалпы білім беру және денсаулық сақтау жүйелері құрылды<ref>{{кітап |авторы = Башир А., Суннано Л. С. |бөлімі= Репрессии |тақырыбы= Ближний круг Саддама Хусейна |орны = СПб. |баспа = [[Амфора (издательство)|Амфора]] |жыл = 2006 |беттері = 93 |isbn = 5-367-00013-4 }}</ref>. Саддам басшылығымен сауатсыздықпен күресудің қарқынды бірлестіктері құрылды. Саддам курьерлік жасаған сауатсыздықпен күрес бірлестіктерінің жұмыс қорытындылары тұрғындардың сауаттылығы деңгейі 30 пайыздан 70 пайызға дейін арттырылды, осы көрсеткіш арқылы Ирак араб елдерінің арасында көшбасшылық жасады<ref>{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2003/WORLD/meast/12/14/sprj.irq.saddam.profile.ap/index.html|title=Profile: Saddam’s brutal reign|publisher=[[CNN]]|date=14 желтоқсан 2003|accessdate=???|deadlink=404}}</ref>. Тіпті, 1980 жылға Ирактағы сауатсыздық деңгейі 68,5 пайыз, ал он жыл өткен соң, 1990 жылы 64,4 пайыз болды деген басқа мәліметтер де бар<ref>[http://globalis.gvu.unu.edu/indicator_detail.cfm?country=IQ&indicatorid=27 Iraq: Adult illiteracy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100702063118/http://globalis.gvu.unu.edu/indicator_detail.cfm?country=IQ&indicatorid=27 |date=2010-07-02 }} {{V|29|9|2009}}</ref>. 1970 жылдың 11 наурызындағы Кеңестік революциялық басқарманың арызына сәйкес күрдтер мәселесін демократиялық бейбіт жолмен реттеуде ағарту Министрлігінде күрдтік білім беру департаменті құрылды<ref>{{cite web|url=http://bigsoviet.org/Bse/GOGO-KONG/1028.shtml|title=Ирак и Иран|publisher=[[БСЭ]]|accessdate=???|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYY4fpy|archivedate=2011-08-11}}</ref>. Жарықтандыру жұмыстары жүргізілді, көлік жолдарының жүйесі құрылды. Ирактағы өмір сүру деңгейі Таяу Шығыста ең жоғары деңгейге жетті. Ирак Таяу Шығыстағы ең заманауи денсаулық сақтау жүйелерінің бірін құрды<ref>[https://web.archive.org/web/20040202085344/http://www.cbc.ca/news/background/iraq/saddam_hussein.html Saddam Hussein] CBC News, 29 желтоқсан 2006</ref><ref>Jessica Moore. [http://www.pbs.org/newshour/bb/middle_east/iraq/war/player1.html The Iraq War player profile: Saddam Hussein’s Rise to Power] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030625145156/http://www.pbs.org/newshour/bb/middle_east/iraq/war/player1.html|date=2003-06-25}} [[PBS]] Online Newshour</ref>. Саддамның танымалдылығы жыл сайын арта түсті<ref>[http://hrono.rspu.ryazan.ru/land/197_irak.html Ирак в 70-е годы XX века] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930211548/http://hrono.rspu.ryazan.ru/land/197_irak.html |date=2007-09-30 }} «Хронос», 8 сәуір 2004</ref><ref>Беттиза Э. [http://inosmi.rian.ru/stories/01/12/21/3036/140734.html Саддам — новый флаг Ислама] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071223065532/http://inosmi.rian.ru/stories/01/12/21/3036/140734.html|date=2007-12-23}} [[ИноСМИ.ру]], [[Panorama]] (Италия), 17 мамыр 2002</ref><ref>[http://www.portalus.ru/special/saddam/beginner-02.htm Начало карьеры Саддама. Второй человек (1968—1969)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927084821/http://www.portalus.ru/special/saddam/beginner-02.htm |date=2007-09-27 }} — спецпроект «Ирак при Саддаме», «Белорусская цифровая библиотека»</ref> . Шет ел мұнай қызығушылықтарын ұлттандырғаннан кейін Саддам ауыл шаруашылығын ірі масштабта механикаландыруды бастап, және шаруаларға жер бөліп беріп, жергілікті жерді қайта құру жұмыстарын бастады. Халықаралық банктер мен қаржылық мекемелердің (МБРР, МВФ, Дойче банка және басқалары) бағасы, Иракта 30-35 млрд. долл. болатын аса ірі валюталық резерв құраған<ref>{{cite web|url=http://www.vostokoved.ru/book2/sharipov.htm|title=Три иракские войны — трагические ступени крушения политического режима президента Саддама Хусейна|author=Шарипов У. З.|publisher=Восток и Политика|date=???|accessdate=???|deadlink=404}}</ref>. Ирактағы экономикалық шарықтаудың нәтижесінде жұмыс орындарын іздеуде араб және басқа азия мемлекеттерінен көптеген мигранттар келді. Кейбір жоғары технологиялық үрдістер басқармасы үшін құрылыс пен индустрия өңдеуде шет елдік білікті мамандар шақырылды. Американ зерттеушісі Тернер былай деп жазды: {{Start citation }} 1973 жылдан кейін 1971 жылы ұлттандырған мұнай индустриясының өсімінен қазынаға құйылған қор елдің ресурстарын дамыту үшін сәтті қолданылды. Ішінара, тамаша ақысыз білім беру жүйесі енгізілді. Әйел адамдар экономикалық құқықтарды қолданды. Орталықтандырылған экономикалық жоспарлаудың әлеуметтік ауқаттылықты жан-жақты көтеру бағдарламасы мемлекеттендірілді. Жер иеленудің ірі латифундық жүйесі ығыстырылып, шаруаларға бөлініп берілді. Үкіметтің акцияларының сәтті пайызы осы облыстарда таңданарлық жағдайда жоғары болды. {{End citation}} 1980 жылы Ирак араб әлемінденгі дамыған мемлекеттер арасында Египеттің қатарынан орын алды<ref>{{cite web|author=Мирский Г. И.|url=http://www.globalaffairs.ru/numbers/2/1963.html|title=Багдадская головоломка|publisher=Журнал «Россия в глобальной политике»|date=19 наурыз 2003|accessdate=???|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYYAgOq|archivedate=2011-08-11}}</ref>. === Үкімет үшін күрестің аяқталуы === [[Сурет:Hussein Assad Bouteflika Khaddam.jpg|thumb|250px|Солдан оңға қарай: Саддам Хусейн, Сирия президенті [[Хафез Асад]],Алжил сыртқы істер министрі [[Абдель Азиз Бутефлика]] және Сирия вице-президенті [[Абд аль-Халим Хаддам]], 1979 ж.]] Саддам Хусейн осы аралықта, өз билігін мемлекет пен бизнес салаларының алдыңғы қатырлы орындарына өз туысқандары мен одақтастарын жинай отырып бекітті. 1976 жылы баасистар армиясындағы ең ықпалды тұлғалар генерал ат-Тикрита мен полковник Салих Махди Аммашты ығыстыра отырып, Хусейн елді тотальді «баасиздендіруді» идеологиялық және әкімшілік тұрғыдан қолға алды. Саддам оны партиялық жетілдіруді мемлекеттік аппараттан бастады. Әскерде ниеті түзу емес офицерлер жұмыстан босатылды немесе Курдистанға қызметке жіберіліп, академия және колледж әскерилері қатарына тек партия мүшелері қабылданумен «тазалық» жұмысы жүргізілді.» «Джихаз ханин » функционерлері барлық тәуелсіз фракциялармен «Баастың» өзінің ішіндегі топтарды жойып жіберді. Хусейннің ойластырауы бойынша әскерді «Баасизациялау» партия үкіметін қорғауға бағытталған «идеологиялық әскерді» құру мақсатында болды. № Хусейнге құпия қызмет арқылы оның қарсы партиясына және үкіметегі күштерді жеңе отырып, негізгі орындарға сенімді адамдарын қоюға және мемлекеттік басқарудағы маңызды рычагтардың үстінен бақылау қоюға мүмкіндік туды. 1977 жылы жергілікті жерлердің партиялық ұйымдары, құпия қызмет орындары, әскер командованиесі және министрлер ені Саддамның алдында есеп беретін болды. 1978 жылы Хусейннің әскер ішінде партия ұйымын құруына себепші болды деп кінә артқан 31 коммунист пен бірнеше тұлғалар өлім жазасына кесілді. Саддам коммунистерді «шет ел агенттері», «ирак отанының сатқындары» деген айыппен НПФ-дағы ИКП өкілдерін қамауға алды және ИКП барлық баспаларын жауып тастады. Осылай формалды түрдегі тыныс алуын тоқтатып, ИКП астыртын әрекетке көшті, ал елде бір партиялы жүйе салтанат құрды. Жұмыс жасап отырған үкімет әл-Бакрдің қолынан Саддам Хусейннің қолына өтті. 1979 жылы 16 шілде айында денсаулығының болмауы деген жаңсақ желеумен еңбек демалысына (кейбір деректер бойынша, оны үй қамағына алған болатын) шығып кетті. Оның ізбасары «Баас» партиясының аймақтық басқармасын басқарған Саддам Хусейн жарияланды. Саддам Хусейн заң негізінде диктаторлық билікті өз қолына алды. № Революциялық командование Кеңесінің бас хатшысы Абд аль-Хусейн Масхади қинағаннан кейін Сирия пайдасына «Бааста» туындаған үлкен астартын әрекеттар туралы түсінік берген соң, тез арада тұтқынға алынды. Екі күн өткен соң партиялық съезде Масхадиді трибунаға алып шықты да, ол 60 депутат өз сыбайластарын көрсетіп еді, бірден оларды қамауға алды.№ == Ирак Президенті == Саддам президент болғаннан кейін Ирактың арабтың және «үшінші» әлеміндегі негізгі миссиясы турасында панарабтық көшбасы ретінде Абдель Гамаль Насерді ұсынуды көбірек алға тарта бастады. 1979 жылы Гаванада өткен бірікпеген елдер конференциясында дамушы елдерге пайызсыз ұзақ уақыттық қарыздарды мұнай бағасының көтермелерінен беретінін айтып, аудиторияның үлкен қуанышты қолдауына ие болды (шынымен де,1979 жылдың бағасымен айырмашылығы бар ширек млрд. доллар көлемінде берді.). Жоғарыда айтылғандай, Саддамның президенттік қызметіне келу сәтінде Ирак Таяу Шығыстағы өмір сүру деңгейінің ең жоғары елдерінің санатында болып, қарқынды даму үстінде еді. Саддам алға тартқан және екіншісі халықаралық санкция тудырған екі соғыс Ирак экономикасын сұрапыл дағдарысқа алып келді. ВВС атап көрсеткендей<ref>[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/in_depth/newsid_2525000/2525185.stm Ирак: краткая справка] — [[BBC]]</ref>, {{Start citation }} 1991 жылы БҰҰ Ирак мемлекеті индустриялық кезеңге дейінгі жағдайға жетті деді. Ал келер жылдың есебі бойынша өмір сүру деңгейі күн көріс минимумына дейін жетіп қалды. {{End citation}} 2002 жылдың бас кезінде 1990 жылда бар болған өмірлік маңызды өндірістік өнеркәсіптің 95 % қайта жасауға ғана мүмкіндік алды<ref>''Богуславский А. Б.'' [http://iimes.ru/rus/stat/2002/30-12-02.htm Основные экономические показатели Ирака в 90-е годы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928014304/http://iimes.ru/rus/stat/2002/30-12-02.htm |date=2007-09-28 }} — Институт Ближнего Востока (Москва), 30 желтоқсан 2002</ref>. === Иран-ирак соғысы === Үкіметке Саддам Хусейн келген соң,көршілес Ираннан туындаған өзінің билігіндегі серьезный угрозамен бетпе-бет келді. Ирандағы ислам революциясында жеңіске жеткен көшбасшы Аятолла Хомейни оны Парсы шығанағындағы басқа елдерге таратуға оқталды, бұдан басқа Саддам Хусейнге жеке жақтырмаушылығыболған еді<ref>{{cite web|url=http://course1.winona.edu/aelafandi/polsci270/iran-iraq-war.htm|title=The Iran-Iraq War: Causes and Origins of the War|author=Ahmed H. El-Afandi.|publisher=Department of Political Science|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYZDK7D|archivedate=2011-08-11}}</ref>. Иран Ирак басшылығының өкілдеріне қарсы террористік акциялар мен покушениелер бірлестікті развернувшей «Ад-Даава аль-исламия» атты астыртын шейіттер тобына қолдау көрсете бастады<ref>Кленов И., Орлов В. [http://otvaga2004.narod.ru/otvaga2004/wars1/wars_15.htm Ирано-иракская война] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071021080915/http://otvaga2004.narod.ru/otvaga2004/wars1/wars_15.htm|date=2007-10-21}} — [[Зарубежное военное обозрение]], № 1, 1985</ref>. Саддам Хусейн Иранға қарсы иран үкіметін қастық әрекеттерінен бас тарттыруға міндеттеу мақсатында шектеулі (ограниченный) әскери операцияны жүргізуге шешім қабылдады. Соғыстың басталуына 1975 жылы Алжир келісімі бойынша, Иракқа Иранның кейбір шекаралық территорияларын беру турасындағы өз міндеттерін орындамағаны себеп болды. 1980 жылы 22 қыркүйекте шекарада ирак әскері бірнеше қақтығыстан кейін көршілес елдің жеріне басып кірді. Басып кіру алғашқы кездері сәтті болғанымен, иран қоғамдастығын агрессорлармен күресі қорытындысынан соң, күз мезгіліне қарай тоқтатылды. 1982 жылы ирак әскері иран территориясында талқандалып, енді соғыс қимылдары Ирак жеріндн жалғасты.<ref>{{cite web|url=http://www.eurasianet.org/russian/departments/insight/articles/eav061903aru.shtml|title=Рейд французских полицейских привлекает внимание к находящимся в изгнании иранским боевикам|author=Ардешир С. Моэвени.|publisher=Eurasianet|datepublished=19 маусым 2003|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYZNFVS|archivedate=2011-08-11}}</ref>]] Соғыс Ирак пен Иран арасында химиялық қаруды қолданануымен, қалаларды ракеталармен атқылау және Парсы шығанағындағы екі елдің танкерлерінің үшінші елгебасып кіруімен созылмалы кезеңге бет алды.. 1988 жылы иран-ирак соғысы көптеген адамдар мен материалды шығындарды бастан өткеріп, status quo жағдайында тоқтатылды.Саддам Хусейн Ирак жеңісін жария етті, осы оқиғадан кейін Бағдат қаласында «Кадис семсері» атты танымал дарбаза салынды. 9 тамыз күнінің өзін Хусейн «Ұлы Жеңіс күні» деп атады. Елде президентті ұлт қорғаушысы деген ат берген мерекелік жағдайлар басталды. Соғыс барысында Саддам Хусейннің ядролық қаруды алмақ болған ойы жүзеге аспады: 1981жылы 7 маусым айында Саддамның Франциядан сатып алған ядролық реакторлары израиль әуе күштерінің атқылауымен талқандалған болатын. Батыс Аятолла Хомейнидің исламизмнің радикалды дамуынан Иран жеңісіне жол бермей сақтық шараларын қолданып отырды. 1982 жылы АҚШ Иракты терроризмді қолдаушы мемлекеттер арасынан алып тастады. Екі жыл өткен соң, 1967 жылы араб-израиль соғысы уақытында үзіліп қалған екі жақты дипломатиялық қатынастар қайта жанданды.осылай бола тұрса да Ирак КСРО-ның одақтасы болып қала берді, әрі одан қару-жарақ алып тұрды<ref>Факт использования химического оружия иракской стороной широко известен и подтверждается многими авторами и организациями. Существуют свидетельства, что это оружие эпизодически применял и Иран. В сәуір 1984 года представитель Ирана в ООН Раджай Хорассани заявил, что его страна способна производить химическое оружие и оценивает возможность его применения. По некоторым предположениям, Иран применял боевые газы при наступлении в районе Халабджи наурыз 1988 ж. См.: [http://www.iranwatch.org/wmd/wmd-chemicalessay.htm Iran’s Chemical Weapon Program (Iran Watch)]</ref>. Алайда бірнеше батыс елдері, соның ішінде Ұлыбритания, Франция және АҚШ та Бағдатқа қару-жарақ пен әскери техникаларын жеткізіп тұрған болатын. АҚШ Саддамға қарсыласы туралы деректер ғана емес, химиялық қарулар жасауға арналған миллиард долларды құрайтан несиелер беріп тұрды<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/hi/russian/news/newsid_2616000/2616577.stm|title=Как АҚШ помогали Ираку|author=Владимир Козловский|publisher=Русская служба Би-би-си|datepublished=31.12.2002|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYa3rVP|archivedate=2011-08-11}}</ref>. === Анфаль === Ирандағы Ислам төңкерісінен кейін ол жерде қоныстанған күрдтер қолдарына қару алды. Иран Мен Ирак арасындағы соғыс жағдайларында иран күрдтері Саддам Хусейннен бағалы одақтастық, қолдау тапты. Жауап ретінде Тегеран ирак күрдтеріне ақшалай және қару-жарақпен көмек жасай бастады. 1982 жылы Хусейн өзінің ішкі жауларымен күресінде Түркиямен күрдтерге қарсы серіктестік күресіне келісім жасады.Бұл келісім түрік және ирак бөлімшелеріне күрд жауынгерлеріне бір-бірінің жер аймағында 17км қашықтықта аңду құқығына ие болды. Бәркезеңде күрдтік повстансалар Мұстафа Баразнидің ұлы Масудтың жетекшілігімен өздерінің әскери бөлімшелерін қайта топтастыруда және елдің солтүстігі мен солтүстік шығысындағы шекаралық таулы аудандардың көптеген бөлімдеріне бақылау орнатуда болатын. Саддам Ирактың солтүстігіндегі күрдтер қозғалысын басып тастауға ұмтылып, Күрдістанға көптеген әскери күштерін жіберді. Бұл ирак күрдтерінің қолдауына ие болған иран әскері Солтүстік Ирактағы әскери қимылдарды дамытты<ref name="historiwars-2">[http://historiwars.narod.ru/Index/XXv/saddam/saddam1.htm Три войны Саддама] «История войн и военных конфликтов», 19 сәуір 2003</ref><ref>{{cite web|url=http://www.glavred.info/archive/2008/02/27/103745-2.html|title=Курды forever|author=Дмитрий Тымчук.|publisher=Агентство «Главред»|date=27 ақпан 2008|accessdate=???|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYaQtMJ|archivedate=2011-08-11}}</ref>. Соғыс барысында, Саддам Хусейн Ирактың солтүстік аудандарын 182 мың күрдтердің (басым көпшілігі балалар болғанымен әйелдер мен балалар да бар болған) белгісіз бағытқа алып кеткен, кейін Саддам тәртібінің құлауынан соң, олардың атылып, мазарлары табылған «Пешмерга» атты күрдтер повстансалар бөлімшелерінен азат ететін арнайы әскери операциялар акциясын жүзеге асырды. Ертеректе, 1983 жылы дәл осы жағдаймен Барзан тайпасы да 15жастан бастап, 8 мың адам жойылған болатын<ref>[[Хошави Бабакр]]. [http://www.ng.ru/politics/2004-07-07/2_saddam.html Курдский счёт для Саддама] [[Независимая газета]], 7 шілде 2004</ref>. Кейбір күрд қыздарын Египет пен басқада араб елдеріне күңдікке сатып жіберді<ref>[https://web.archive.org/web/20070928122307/http://kurdistan.ru/content/view/822/2/ Девушки, проданные во время Анфаля возвращаются в Курдистан] Kurdistan.ru, 6 желтоқсан 2006</ref>. Күрдтің бірнеше елді-мекендер мен Халабджа қалалары химиялық баомбасының бомбылауына ұшырады (тек Халабжде өаласының өзінен 5 мың адам қаза болды). Химиялық қарудың әсерінен 272 елді-мекен запа шекті. БҰҰ Ирактың химиялық қаруды қолдануын айыптаған шешім қабылдады. Алайда АҚШ үкіметі және тағы батыс елдері Бағдадты иран-ирак соғысы аяқталған уақытқа дейін саяси және әскери қарым-қатынасы тұрғысынан қолдауынан танбады<ref name="historiwars-2"/> ООН приняла резолюцию, осуждавшую использование Ираком химического оружия. Однако правительства АҚШ и других западных стран продолжали поддерживать Багдад как в политическом, так и в военном отношении практически до самого конца ирано-иракской войны.<ref>. Мұнысымен қоймай, әскери қимылдар барысында Күрдістандағы барлық елді-мекендемен қалалар қиратылды, 4 млн. адамның 2 млн шамасындағы Ирак Күрдістанының тұрғындары «үлгілі елді-мекендерге» - тұтқындарды жинау лагеріне көшірілді<nowiki><ref>Геноцид в Иракском Курдистане / Под ред. д. юр. н., профессора С. М. Кочои. — М.: 2003 </nowiki>ISBN 5-94297-058-0 (Перевод доклада Human Rights Watch «Преступление геноцида в Ираке. Кампания „Анфаль“ в Иракском Курдистане», New Hawen and London, 1995; приложение — доклад Комиссии Конгресса АҚШ «Курдистан во время правления Саддама Хусейна»)</ref><ref>[http://newsua.org.ua/?nid=2337 В Багдаде суд заслушал показания жертв операции «Анфаль» в северном Ираке] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927074645/http://newsua.org.ua/?nid=2337 |date=2007-09-27 }} NEWSua, 23 тамыз 2006</ref><ref>[https://archive.is/20120712050239/hrw.org/english/docs/2006/08/14/iraq13982.htm The Anfal Trial. Questions and Answers] [[Human Rights Watch]], 14 тамыз 2006</ref>. === Соғыс аралық уақыт === 1980 жылдардың аяғы Таяу және Орта Шығыс аймақтары үшін бәрінен бұрын иранирак соғысыеың аяқталуына тікелей байланысты болған қарбаластықтың айқын төмендеуі белгісімен өтті. Отты кезең аяқталысымен, Ирак ливан территориясына орналасып алған сирия әскеріне қарсылықпен Ливан әскери күшінің басқарушысы генералы Мишель Аунаға әскери көмек бере бастады. Осы жағдаймен Саддам сирия президенті Хафез Асадтың позициясын әлсіретіп, аймақтағы өз ықпалын бекітуге тырысты. Ирак салмағының тез өсуінен аймақта оның бұрынғы одақтасынан сезіктенішілігін тудырды. Бағдад пен Тегеранның тайталасының өршуінен құрылған Парсы шығанағындағы араб мемлекеттерінің серіктестерінің кеңесі (ПШАМСК) Сауд Арабиясының басшылығымен екеуіенің біріне тәуелді болып қалмас үшін Иран мен Ирак арасындағы тепе-теңдікті қалпына келтіруге ұмтылыс жасады. Шығанақтағы азғантай елдер соғыс аяқталған соң, Иранмен қарым-қатынасын қалпына келтіруге қадам жасады. Жаңа жағжайда Хусейн әскерді заманауи қарумен қайта жарақтандыруды және әскери өндірісті дамытуды тез арада өрістетуге шешім қабылдады. Нәтижесінде соғыстан кейінгі екі жыл шамасында оған Араб Шығысындағы ең ірі әскери көлік шығаруына мүмкіндік туды.Заманауи қарумен жабдықталған миллиондаған ирак әскері әлемдегі ең ірі лер санатына енді(санақ бойынша 4-ші). Нақ осы уақытта күрдтерге қарсы репрессмяға байланысты Иракқа батыс елдердің көзқарастары өзгере бастады. 1989 жылы 16 ақпанда Саддам Хусейннің бастамасымен Бағдадта жаңа аймақтық ұйым – құрамына Ирак, Иордания, Иемен және Египет енген Араб серіктестерінің кеңесін құру туралы келісімге қол қойылды. Сол уақытта Бағдатқа Сауд Арабиясының королі шақырылып, оның келуі барысында ирак-сауд елдерінің бір-біріне басқыншылық жасамау турасындағы келісіміне қол қойылады. 1989 жылдың екінші жартысында ирак баспасы Ирак үлесінің көбеюіне МЭЕҰ бармауын және осылай ете отырып, ирак экономикасының қайта қалпына келуін шектеген [[ПШАМСК]] елдерінің [[МЭЕҰ]] қарсы саясатына кеңмасштабты үгіт-насихат компаниясын бастады. Саддамның жеке танымалдылығы 1990 жылдың мамыр айындағы қатысушыларын Батыс агрессиясына қарсы біріккен майданын құруға шақырған, әрі араб қимылдарынығ келісімділігінің маңыздылығын баса айтқан Бағдадта өткен араб маслихатының басына қарай шарықтау шегіне жетті. Алайда Бағдад басшылығындағы біріккен майдан құру орнына мәслихатта басқа да араб үкіметтері Саддам көшбасшылығына наразылығын танытқан қыр көрсетті. [[Египет]] президенті [[Хосни Мубарак]] «араб миссиясы адамгершілікке толы, қисынды және анық, өз рөліе асыра сілтеуден және қорқытушылықтан ада» екенін айта отырып, бұл үндеуге ортақтаспады. Осыдан кейін египет-ирак жақындастығына орын болмады. 15 тамызда Хусейн Иран президентіне тез арада бейбітшілік келісімін орнату туралы өтініш айтты. Иран аймағында орналасқан ирак әскерлері шығарылып, біруақытта әскери тқтқындар алмасуы үрдісі жүрді. Қазан айында Бағдад пен Тегеран арасында дипломатиялық қарым-қатынастар қайта жасалды. === Кувейтке басып кіру === [[Сурет:Flag of Iraq, 1991-2004.svg|thumb|1991—2004жылдардағы Ирак туы, Саддам Хусейн заманының символы]] [[Сурет:Saddam1990.jpg|thumb|left|Саддам Хусейн (ортада) 1990 жылы «Баас» партиясының ұлттық басшылығымен бірге .]] Иранмен соғысы салдарынан ирак экономикасына айтарлықтай нұқсан келген болатын. Соғыс қимылдары орын алған 8 жыл арасында 80 млрд. долларды құраған ішкі қарыз туындаған болатын. Елде осы қарызды жабатын жағдай болмады, керісінше, өндірісті қайта қалпына келліру үшін қосымша қаражат қажет болды. Орын алған жағдайдан Саддам Хусейн әлеуметтік тұрақсыздықтың туындауы үшін потенциалды алғышарттарды, нәтижесінде өз тәртібіне төнген қаіпті көре білді. Соғыс уақытында жиналып қалған елдің әлеуметтік және экономикалық мәселелерін соғыс барасында оның жағына шыққан араб елдерінің және бәрінен бұрын, ПШАМСК-нің барлық елдерінің көмегіне сүйене отырып, тез арада шешуге мүмкіндік барын алдын ала болжаған болатын. Алайда, оның аса көп қарызын ешкімнің кешіре бермейтіні, тіпті, қайтарылмайтын аржылық көмек беруді жалғастырмайтыны айқын болды. Саддам араб елдерінен бірнеше рет қарызын шығынға шығара отырып, жаңа несие беруін өтінген болатын, алайда бұл үндеу ескерілмеді. 1990 жылы шілде айында Ирак көршілес жатқан Кувейтті ирак жағындағы шекарада орналасқан Румейла мұнайлы елді-мекенінен заңсыз мұнай ала отырып, өзіне қарсы экономикалық соғыс жүргіді деп айыптады Шынымен де Кувейт біраз уақыттар бойына мұнай алуға МЭЕҰ бекіткен үлесінен арттырып жіберіп , осыдан кейін Иракты мұнай экспортынан түсетін түсімнің белгілі бір бөлігінен шеттетеліп қалу жағдайына жолықтырған мұнайдың әлемдік деңгейдегі бағасының төмендеуіне мүмкіндік жасады<ref>{{cite web|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CE3D7173CF930A3575AC0A966958260|author=Thomas Hayes.|title=Confrontation in the Gulf; The Oilfield Lying Below the Iraq-Kuwait Dispute|publisher=[[The New York Times]]|date=3 қыркүйек 1990|accessdate=???|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYd4JLp|archivedate=2011-08-11}}</ref> . Алайда, Кувейт Ирак территориясынан мұнай тартып алды деген қандай да бір деректер жоқ. Кувейт жағы Иракқа олардың талап еткен өтемақысын (2.4 млрд доллар) ирак талабын мүмкіндігінше жеңілдетпек мақсатымен келіссөздер жүргізбек ойымен беруге асықпады. Саддам Хусейннің шыдамы таусылып, 1990 жылы 2 тамызда Кувейт жеріне басып кіріп, қоршауға алды. 8 тамызда Ирактың «Әл-Саддамия» атымен аталатын 19- провинциясы ретінде елді басып алғындығын жариялады. Кувейтке басып кіру әлемдік қоғамдастықтың бәрлескен айптаушылығын туындатты. Иракқ санкция салынды және БҰҰ мандаты бойынша бұл істің басында орташа араб тәртібін және барлық НАТО елдерінің қолдауына ие болған АҚШ тұрған халықаралық коалиция құрылды. Үнді мқхиты мен Парсы шығанағына көз тіккен АҚШ пен оның одақтастары ирак әскерін талқандап және Кувейтті босатып (17қаңтар – 28 ақпан 1991 жыл), «Шөлдегі боран» атты операциясын жүргізді.Коелиция әскерінің жетістігі оңтүстіктегі шейіттер мен солтүстіктегі ирактың тәртібіне қарсы жалпылық көтеріліске шақырды, сондықтан бір уақыттарда көтерілісшілер 18 ирак првинциясының 15-іне бақылау жасады. Саддам бұл көтерілісті әлемнің келісімінен кейін, Республикалық гвардиясының бөлігінің босатылғандарын қолдана отырып басып жаншыды<ref>[http://www.russianexpress.net/print.asp?article=276&category=42 Американский долг народу Ирака] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071007044117/http://www.russianexpress.net/print.asp?article=276&category=42 |date=2007-10-07 }}</ref><ref>Длер Хамед. Национально-освободительное движение в Иракском Курдистане (1975—1991). СПб.: СПбУ, 1999. ISBN 5-288-02340-9. С. 160—162.</ref>. Үкіметтік әскер повстанцалар жиылған аса маңызды шейіттер мешіттері мен әулие орындарына соққы берді. Кербелде болған батыс журналистері көтеріліс басылғаннан кейін: «всв құрметті екі орыннан(Имам Хусейн мен Оның ағасы Аббастың моласы) бес жүз ярд ара қашықтығындағы қиратушылық Екінші дүние соғысы уақытындағы Лондонның герман бомбылауының шыңын еске түсіреді» деп куәлік етеді<ref>{{кітап |часть=Межконфессиональный и межэтнический конфликты в Ираке |заглавие=Конфликты на Востоке: этнические и конфессиональные |жауапты=Под ред. А. Д. Воскресенского |орны=М. |баспа = [[Аспект Пресс]] |жыл=2008 |беттері=180 |isbn=978-5-7567-0497-6, УДК 323.1(5), ББК 66.3(5), 54я73 }}</ref>. Көтерілісті басып-жаншу мұсылман-шейіттерді жыппай қырумен, қинаумен және оппозициялық қызметкерлер деген күдікпен стадиондарда вертолеттерді қолдана отырып аттумен жүзеге асырылды<ref>{{cite web|url=http://www.indict.org.uk/crimedetails.php?crime=March1991|title=The Uprising of March 1991|publisher=INDICT|date=2003|accessdate=???|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYdHL8Q|archivedate=2011-08-11}}</ref>. Шейіттермен күресті аяқтаған соң, Бағдад әскерін күрдтерге қарсы жіберді. Олар күрдтерді қалалардан тез арада ығыстырып жіберді. Әуе күштері елді-мекендерді, жолдарды, қашқындардың топтанған орындарын бомбының астына алды. Аштық пен суықтан көбі қаза болған ондаған бейбіт тұрғындар тауларға бет алды. Күрдтер көтерілісін басып-жаншу барысында 2 млннан астам күрдтер босқын боп кетті<ref>{{кітап |часть=Межконфессиональный и межэтнический конфликты в Ираке |заглавие=Конфликты на Востоке: этнические и конфессиональные |жауапты=Под ред. А. Д. Воскресенского |орны=М. |баспа = [[Аспект Пресс]] |жыл=2008 |беттері=222 |isbn=978-5-7567-0497-6, УДК 323.1(5), ББК 66.3(5), 54я73 }}</ref>. Көтерілісшілерді жәбірлеген темір тәртіп<ref>Длер Хамед. Национально-освободительное движение в Иракском Курдистане (1975—1991). СПб.: СПбУ, 1999. ISBN 5-288-02340-9. С. 162.</ref> коалицияны Ирактың оңтүстігі мен солтүстігінде «ұшусыз аймақты» жүргізуге және гуманитарлы интервенцияны («Provide Comfort» операциясы) Ирактың оңтүстігінде бастауға мәжбүр етті. 1991 жылы ирак әскері халықаралық әскер қол астында құрылған күрдтер үкіметі («Азат Күрдістан» деп аталған) болған үш солтүстік провинцияны (Эрбиль, Дахук, Сулеймания) тастап кетті. Осы уақыттарда өзінің қол асытна қайтарылған облыстарда Саддам репрессия саясатын жүргізіп жатты: «арабизация» (күрдтерді қуып, олардың үйлерін және жерін арабтарға үлестіру)<ref>{{cite web|url=http://www.aha.ru/~said/arab.htm|title=Курдские партии призывают прекратить политику арабизации|publisher=«Новый Курдистан»|date=???|accessdate=???|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYeNuyd|archivedate=2011-08-11}}</ref> және повстанцалар бассауғасы - Шатт-эль-Араба сағасындағы батпақ – кептірілді, ал ол жерде тұрып жатқан «сазды арабтар» тайпалары арнайы салынған және түгелдей бақылауға алынған ауылдық жерлерге орналастырылды, шейіттік оңтүстіктегі бұл Киркуку мен Күрдістанның басқа аудандарына да қатысты болды.<ref>{{cite web|url=http://voanews.com/russian/archive/2003-04/a-2003-04-12-3-1.cfm|title=Саддам погубил иракские болота|publisher=News.com|date=12 сәуір 2003|accessdate=???|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYeda2F|archivedate=2011-08-11}}</ref> [[Халықаралық коалиция]]ның жеңісіне (әскери, сол сияұты экономикалық) қарамастан Ирактан санкция алынбады. Иракқа жаппай қыру қаруларының барлық түрін, оның ішінде [[ядролық]], [[химиялық]] және [[биологиялық қару]] түрлерін толық түрде жойғанға дейін оған қарсы санкция сақталатынын айтып, қатаң шарт қойылды. Иракқа жаппай қыру қаруларын сақтау мен өндіру мүмкіндігін бақылайтын халықаралық ұйымдар өкілдері жіберілді. Санкция тәртібі [[1996 жыл]]ы БҰҰ-ның ирак мұнайын азық-түлікке дәрі-дәрмекке және т.б. келесі сатып алумен [[БҰҰ]] бақылауында сатуды қарастырған «Мұнайдың азық-түлікке айырбасы» бағдарламасы қабылданған уақытта едәуір жеңілдетілді. Бұл бағдарлама БҰҰ әкімшілігі үшін де, сол сияқты Саддамның өзі үшін де жемқорлық көзіне айналды.<ref>{{cite web|url=http://www.inopressa.ru/wsj/2005/10/28/11:58:02/oil|title=Волкер 5.0|publisher=Inopressa|datepublished=28.10.2005|archiveurl=http://www.webcitation.org/60qYfABxQ|archivedate=2011-08-11}}</ref> === Жеке басқа табыну === ==== Саддам Хусейнмұражайына сыйлықтар ==== ==== Саддам Хусейннің медальдары ==== ==== Биографияны білу==== === Саддам — жазушы === === Саддам мен ирак халқы === === Қастандық пен астыртын әрекет=== === Қайта сайлау === == АҚШ-тың Иракка басып кіруі == === Соғыс алдында === === Құлату === [[Сурет:SaddamStatue.jpg|thumb|Багдадта Саддам ескерткіші құлату сәтінде.. 9 сәуір 2003]] == Жазаға тартылушы == [[Сурет:Saddamcapture.jpg|thumb|150px|Саддам Хусейн қамауға алынғаннан кейін жасалған бейне.]] == Өлім жазасы == Саддам Хусейн [[2006 жыл|2006 жылы]] [[30 желтоқсан|30 желтоқсанда]] [[Дүниежүзілік үйлестірілген уақыт|UTC]] бойынша 02:30 мен 03:00 аралығында ([[Астана уақыты|Астана]] уақытымен сағат 9:00-де, [[Бағдат|Багдат]] уақытымен сағат 6:00-де) асылып өлтірілді. Асылдыру рәсімі таңертең ерте, [[Құрбан айт]] (ислам дінінің құрбандық мейрамы) басталуына бірнеше минут қалғанда өтті. === Үкім мен өлім жазасына қоғамның реакциясы=== Орындау рәсімінің ресми емес видеожазбасы [[Ғаламтор|желіде]] таралды, онда күзетшілер Саддамды өліміне дейін мазақ еткені көрінген, тіпті сотты қолдаушылардың көбі де рәсімді ар-намысқа сай емес және оны қырғынға айналдырған деп сынады. ==== Ресейде және бұрынғы кеңестік елдерде==== [[Ресей|Ресейдің]] ұстанымы сын-талдаулы және ескертуші сипатта болды. [[Ресей Сыртқы істер министрлігі]] рақымшылыққа шақырған үндеулердің еленбегеніне терең өкініш білдірді. Мәскеу «асығыс өлім жазасы» Ирак мәселелерін шешпейді, керісінше бөлінуді тереңдетіп, жаңа құрбандарға әкеледі деп есептеді. [[Қазақстан]] және басқа [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] елдерінің ұстанымы елдердің жалпы дипломатиялық бағытына сәйкес сақ әрі бейтарап болды. ==== Батыс елдерінде ==== Көптеген көшбасшылар ([[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Ұлыбритания]]) оны әділеттілік актісі және Ирактағы демократия жолындағы маңызды белес деп атады, ал [[Еуропа одағы|Еуропалық Одақ]] пен адам құқықтары ұйымдары ([[Amnesty International]]) өлім жазасын өзі "жабайылар әдісі" және «жеңімпаз әділдігі» деп айыптады. ==== Ислам әлемінде ==== [[Ирак]] пен [[Иран|Ирандағы]] [[Шииттер|шииттік]] аймақтарда асылдыру рәсімін мерекелік шаралармен қарсы алды, ал [[Сунниттер|сунниттердің қоғамы]] мен көптеген [[Араб мемлекеттері Лигасы|араб елдері]] оны қасиетті Құрбан айттағы мерекенің қарсаңында орындалғаны үшін мұсылмандардың сезімін қорлау деп санап, қатты наразы болды. ==== Израильде ==== Ресми түрде [[Израиль]] билігі Ирактың ішкі істеріне араласпау үшін өлім жазасына қатысты пікір білдірмеуге шешім қабылдады. Алайда жеке пікірлер мен [[Бұқаралық ақпарат құралдары|БАҚ]]-тағы реакциялар қанағат болды. ==== «үшінші әлем» елдерінде==== Осы өңірлердегі көптеген елдер [[Өлім жазасы|өлім жазасың]] әділеттің жеңісі емес, күш көрсетудің көрінісі деп қабылдады. Ашу-ызаның басты себебі – оны өткізу уақыты (қасиетті мейрам) болды, ол [[Азия]] мен [[Африка|Африкадағы]] көптеген адамдардың көзінде Саддамды [[Диктатор|тираннан]] «[[Шаһид|шаһидке]]<nowiki/>» айналдырды. == Марапаттары мен дәрежелері== == Басқа да мәліметтер == ==Дереккөздер== <references> [[Санат:Ирак президенттері]] [[Санат:Ирак премьер-министрлері]] [[Санат:Ирак жазушылары]] [[Санат:Қырғи қабақ соғысы көшбасшылары]] drvgsoxolwrsakssj89u2l34ji4yb0l 0 140418 3598029 3591236 2026-05-01T18:57:55Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598029 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = 2-Шумга |шынайы атауы = Шумга 2-я |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 10 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Ай (өзен)|Ай өзенінің]] бастауынан сағасына дейін |өзендердің су алабы = Кама |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = [[Кус (өзен)|Кус]] өзенінің сол жағалауынан 42 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = [[Башқұртстан Республикасы]], [[Челябі облысы]], [[Свердловск облысы]] |commons = }} '''2-Шумга''' ({{lang-ru|Шумга 2-я}}) — [[Ресей]]дегі өзен. [[Башқұртстан Республикасы]], [[Челябі облысы]], [[Свердловск облысы]]<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Кус (өзен)|Кус]] өзенінің сол жағалауынан 42 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 километрді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Ай (өзен)|Ай өзені]]нің бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белая, өзен алабы — Кама.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: 2-Шумга}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201012111100021603 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102160 * Су алабының коды — 10.01.02.010 * ГЗ томының нөмірі — 11 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Башқұртстан өзендері]] [[Санат:Челябі облысы өзендері]] [[Санат:Свердловск облысы өзендері]] [[Санат:Кама су алабы өңірі өзендері]] {{hydro-stub}} 5akkgcbu26lvxgtbk0qkj0px478bonc 0 140526 3598192 3013372 2026-05-02T02:36:25Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598192 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Адайком-Дон |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 10 |су алабының ауданы = 41,9 |су алабы = [[Ардон (өзен)|Ардон]] |өзендердің су алабы = Терек және Еділ өзендері аралығындағы Каспий теңізі су алабының өзендері |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Ардон өзенінің сол жағалауынан 78 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Солтүстік Осетия-Алания Республикасы |commons = }} '''Адайком-Дон''' — [[Ресей]]дегі өзен. Солтүстік Осетия-Алания Республикасы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ардон өзенінің сол жағалауынан 78 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Батыс Каспий су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Ардон (өзен)|Ардон]]. Өзен саласы — Сала болмайды, өзен алабы — Терек және Еділ өзендері аралығындағы Каспий теңізі су алабының өзендері<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Адайком-Дон}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 07020000112108200003153 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 108200315 * Су алабының коды — 07.02.00.001 * ГЗ томының нөмірі — 08 * ГЗ бойынша шығарылуы — 2 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Ресей өзендері]] {{hydro-stub}} leypoidos5ub3ismikbs69h6hqlpxi3 3598220 3598192 2026-05-02T05:44:15Z 1nter pares 146705 3598220 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Адайком-Дон |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 10 |су алабының ауданы = 41,9 |су алабы = [[Ардон (өзен)|Ардон]] |өзендердің су алабы = Терек және Еділ өзендері аралығындағы Каспий теңізі су алабының өзендері |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Ардон өзенінің сол жағалауынан 78 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Солтүстік Осетия-Алания Республикасы |commons = }} '''Адайком-Дон''' — [[Ресей]]дегі өзен. Солтүстік Осетия-Алания Республикасы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ардон өзенінің сол жағалауынан 78 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Батыс Каспий су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Ардон (өзен)|Ардон]]. Өзен саласы — Сала болмайды, өзен алабы — Терек және Еділ өзендері аралығындағы Каспий теңізі су алабының өзендері.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Адайком-Дон}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 07020000112108200003153 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 108200315 * Су алабының коды — 07.02.00.001 * ГЗ томының нөмірі — 08 * ГЗ бойынша шығарылуы — 2 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{hydro-stub}} [[Санат:Ресей өзендері]] dim1ndo3vzx59jhnidqeff0bx213ob2 0 140554 3598195 3021049 2026-05-02T02:38:08Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598195 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Адегака (Тхамахинская щель) |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 17 |су алабының ауданы = 80,4 |су алабы = [[Афипс]], соның ішінде [[Шапсуг суқоймасы]] |өзендердің су алабы = Кубань |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = [[Шебш]] өзенінің оң жағалауынан 53 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Краснодар өлкесі, Адыгея Республикасы |commons = }} '''Адегака (Тхамахинская щель)''' — [[Ресей]]дегі өзен. Краснодар өлкесі, Адыгея Республикасы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Шебш]] өзенінің оң жағалауынан 53 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 17 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кубань су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Афипс]], соның ішінде [[Шапсуг суқоймасы]]. Өзен саласы — Сала болмайды, өзен алабы — Кубань<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Адегака (Тхамахинская щель)}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 06020001512108100005598 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 108100559 * Су алабының коды — 06.02.00.015 * ГЗ томының нөмірі — 08 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Ресей өзендері]] {{hydro-stub}} bjoiejy7dzj3od9sxpf8h5p74rfn8yj 3598219 3598195 2026-05-02T05:42:59Z 1nter pares 146705 3598219 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Адегака (Тхамахинская щель) |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 17 |су алабының ауданы = 80,4 |су алабы = [[Афипс]], соның ішінде [[Шапсуг суқоймасы]] |өзендердің су алабы = Кубань |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = [[Шебш]] өзенінің оң жағалауынан 53 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Краснодар өлкесі, Адыгея Республикасы |commons = }} '''Адегака (Тхамахинская щель)''' — [[Ресей]]дегі өзен. Краснодар өлкесі, Адыгея Республикасы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Шебш]] өзенінің оң жағалауынан 53 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 17 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кубань су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Афипс]], соның ішінде [[Шапсуг суқоймасы]]. Өзен саласы — Сала болмайды, өзен алабы — Кубань.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Адегака (Тхамахинская щель)}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 06020001512108100005598 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 108100559 * Су алабының коды — 06.02.00.015 * ГЗ томының нөмірі — 08 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{hydro-stub}} [[Санат:Ресей өзендері]] dlopjvnovgqt27d5yhe7c4nuckomvxq 0 141482 3598033 3591211 2026-05-01T19:06:27Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598033 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = 3-Кукруй |шынайы атауы = Кукруй 3-й |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 11 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Үлкен Иік (Сақмар тармағы)|Үлкен Иік]] |өзендердің су алабы = Жайық (су алабының Ресейдегі бөлігі) |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Үлкен Иік өзенінің сол жағалауынан 165 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = [[Башқұртстан]], [[Орынбор облысы]] |commons = }} '''3-Кукруй''' ({{lang-ru|Кукруй 3-й}}) — [[Ресей]]дегі өзен. [[Башқұртстан Республикасы]], [[Орынбор облысы]]<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Иік өзенінің сол жағалауынан 165 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 километрді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жайық су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Үлкен Ик (Сакмара тармағы)|Үлкен Ик]]. Өзен алабы — Жайық (су алабының Ресейдегі бөлігі).<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: 3-Кукруй }}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 12010000612112200005965 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 112200596 * Су алабының коды — 12.01.00.006 * ГЗ томының нөмірі — 12 * ГЗ бойынша шығарылуы — 2 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} {{Үлкен Ик}} [[Санат:Башқұртстан өзендері]] [[Санат:Орынбор облысы өзендері]] [[Санат:Жайық су алабы өңірі өзендері]] {{hydro-stub}} b3bwaivlepmgvyiba3i6bs9biec1gv6 0 141733 3598062 3013269 2026-05-01T19:37:58Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ 3598062 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Аболонка |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 12 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Вазуза]] бастауынан [[Вазуза суқоймасы|Зубцов су торабына дейін]], [[Яуза (Гжати тармағы)|Яуза]] өзенін қоспағанда [[Яуза суқоймасы|Карман су торабына]] дейін |өзендердің су алабы = Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Касень өзенінің сол жағалауынан 50 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Смоленск облысы, Тверь облысы |commons = }} '''Аболонка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Смоленск облысы, Тверь облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Касень өзенінің сол жағалауынан 50 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Еділ су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Вазуза]] бастауынан [[Вазуза суқоймасы|Зубцов су торабына дейін]], [[Яуза (Гжати тармағы)|Яуза]] өзенін қоспағанда [[Яуза суқоймасы|Карман су торабына]] дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасына дейінгі (Жоғарғы) Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Аболонка}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 08010100312110000001043 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 110000104 * Су алабының коды — 08.01.01.003 * ГЗ томының нөмірі — 10 * ГЗ бойынша шығарылуы — 0 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{тексерілмеген өзен}} {{Вазуза бастауынан Зубцов су торабына дейін}} [[Санат:Смоленск облысы өзендері]] [[Санат:Тверь облысы өзендері]] [[Санат:Жоғарғы Еділ су алабы өңірі өзендері]] {{hydro-stub}} 4di4a76rml0r6db0ujexgo79wtdfh9w 3598091 3598062 2026-05-01T20:19:08Z 1nter pares 146705 3598091 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Аболонка |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 12 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Вазуза]] бастауынан [[Вазуза суқоймасы|Зубцов су торабына дейін]], [[Яуза (Гжати тармағы)|Яуза]] өзенін қоспағанда [[Яуза суқоймасы|Карман су торабына]] дейін |өзендердің су алабы = Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Касень өзенінің сол жағалауынан 50 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Смоленск облысы, Тверь облысы |commons = }} '''Аболонка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Смоленск облысы, Тверь облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Касень өзенінің сол жағалауынан 50 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Еділ су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Вазуза]] бастауынан [[Вазуза суқоймасы|Зубцов су торабына дейін]], [[Яуза (Гжати тармағы)|Яуза]] өзенін қоспағанда [[Яуза суқоймасы|Карман су торабына]] дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасына дейінгі (Жоғарғы) Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Аболонка}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 08010100312110000001043 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 110000104 * Су алабының коды — 08.01.01.003 * ГЗ томының нөмірі — 10 * ГЗ бойынша шығарылуы — 0 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{hydro-stub}} {{Вазуза бастауынан Зубцов су торабына дейін}} [[Санат:Смоленск облысы өзендері]] [[Санат:Тверь облысы өзендері]] [[Санат:Жоғарғы Еділ су алабы өңірі өзендері]] eny2mvrxvlm5oenepnnnzby4edlct3c 0 142301 3598182 3013357 2026-05-02T02:25:30Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598182 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Аграфенка |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 16 |су алабының ауданы = 58,2 |су алабы = [[Ветлуга (өзен)|Ветлуга өзені]] [[Ветлуга (қала)|Ветлуга]] қаласынан сағасына дейін |өзендердің су алабы = Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Шада өзенінің оң жағалауынан 14 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Нижегород облысы, Марий Эл Республикасы, Кострома облысы, Киров облысы |commons = }} '''Аграфенка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Нижегород облысы, Марий Эл Республикасы, Кострома облысы, Киров облысы <ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Шада өзенінің оң жағалауынан 14 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Еділ су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Ветлуга (өзен)|Ветлуга өзені]] [[Ветлуга (қала)|Ветлуга]] қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Құйылысу аралығы теліміндегі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев су қоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Аграфенка}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 08010400212110000042833 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 110004283 * Су алабының коды — 08.01.04.002 * ГЗ томының нөмірі — 10 * ГЗ бойынша шығарылуы — 0 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Ресей өзендері]] {{hydro-stub}} i1fhefxw3nprqp85vt2qe0u7qabcv00 3598231 3598182 2026-05-02T05:54:17Z 1nter pares 146705 3598231 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Аграфенка |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 16 |су алабының ауданы = 58,2 |су алабы = [[Ветлуга (өзен)|Ветлуга өзені]] [[Ветлуга (қала)|Ветлуга]] қаласынан сағасына дейін |өзендердің су алабы = Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Шада өзенінің оң жағалауынан 14 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Нижегород облысы, Марий Эл Республикасы, Кострома облысы, Киров облысы |commons = }} '''Аграфенка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Нижегород облысы, Марий Эл Республикасы, Кострома облысы, Киров облысы <ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Шада өзенінің оң жағалауынан 14 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Еділ су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Ветлуга (өзен)|Ветлуга өзені]] [[Ветлуга (қала)|Ветлуга]] қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Құйылысу аралығы теліміндегі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев су қоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Аграфенка}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 08010400212110000042833 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 110004283 * Су алабының коды — 08.01.04.002 * ГЗ томының нөмірі — 10 * ГЗ бойынша шығарылуы — 0 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{hydro-stub}} [[Санат:Ресей өзендері]] l238jlo6jxib6fhnmgd0c2vxcrarcnx 0 144882 3598179 3013339 2026-05-02T02:21:48Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598179 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Агеевка |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 16 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Вятка (өзен)|Вятка өзені]] бастауынан [[Чепца (өзен)|Чепца өзені]] өзенін қоспағанда, [[Вятка (өзен)|Вятка өзені]] қаласына дейін |өзендердің су алабы = Кама |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Федоровка өзенінің оң жағалауынан 64 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Киров облысы, Коми Республикасы |commons = }} '''Агеевка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Киров облысы, Коми Республикасы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Федоровка өзенінің оң жағалауынан 64 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Вятка (өзен)|Вятка өзені]] бастауынан [[Чепца (өзен)|Чепца өзені]] өзенін қоспағанда, [[Вятка (өзен)|Вятка өзені]] қаласына дейін. Өзен саласы — Вятка, өзен алабы — Кама<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Агеевка}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010300212111100031150 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111103115 * Су алабының коды — 10.01.03.002 * ГЗ томының нөмірі — 11 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Ресей өзендері]] {{hydro-stub}} a06lfm5ulkq42huahkzvt84hgq7zdug 3598236 3598179 2026-05-02T05:57:08Z 1nter pares 146705 3598236 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Агеевка |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 16 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Вятка (өзен)|Вятка өзені]] бастауынан [[Чепца (өзен)|Чепца өзені]] өзенін қоспағанда, [[Вятка (өзен)|Вятка өзені]] қаласына дейін |өзендердің су алабы = Кама |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Федоровка өзенінің оң жағалауынан 64 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Киров облысы, Коми Республикасы |commons = }} '''Агеевка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Киров облысы, Коми Республикасы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Федоровка өзенінің оң жағалауынан 64 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Вятка (өзен)|Вятка өзені]] бастауынан [[Чепца (өзен)|Чепца өзені]] өзенін қоспағанда, [[Вятка (өзен)|Вятка өзені]] қаласына дейін. Өзен саласы — Вятка, өзен алабы — Кама.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Агеевка}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010300212111100031150 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111103115 * Су алабының коды — 10.01.03.002 * ГЗ томының нөмірі — 11 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{hydro-stub}} [[Санат:Ресей өзендері]] m4epkx5dnpnkjt7iudlpwtcp9dq3xkw 0 145059 3598071 3013324 2026-05-01T19:51:02Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598071 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Аврюз (Верхний Аврюз) |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 20 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Дёма]] бастауынан [[Бочкарёвка (Чишмин ауданы)|Бочкарёва]] ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін |өзендердің су алабы = Кама |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Дема өзенінің сол жағалауынан 231 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Башқұртстан Республикасы, Оренбург облысы |commons = }} '''Аврюз (Верхний Аврюз)''' — [[Ресей]]дегі өзен. Башқұртстан Республикасы, Оренбург облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Дема өзенінің сол жағалауынан 231 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Дёма]] бастауынан [[Бочкарёвка (Чишмин ауданы)|Бочкарёва]] ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін. Өзен саласы — Белая, өзен алабы — Кама<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Аврюз (Верхний Аврюз)}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201312111100024786 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102478 * Су алабының коды — 10.01.02.013 * ГЗ томының нөмірі — 11 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Ресей өзендері]] {{hydro-stub}} hia0bmfqw4qa7jot4vl6u0k52zftbeq 3598083 3598071 2026-05-01T20:12:19Z 1nter pares 146705 3598083 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Аврюз (Верхний Аврюз) |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 20 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Дёма]] бастауынан [[Бочкарёвка (Чишмин ауданы)|Бочкарёва]] ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін |өзендердің су алабы = Кама |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Дема өзенінің сол жағалауынан 231 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Башқұртстан Республикасы, Оренбург облысы |commons = }} '''Аврюз (Верхний Аврюз)''' — [[Ресей]]дегі өзен. Башқұртстан Республикасы, Оренбург облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Дема өзенінің сол жағалауынан 231 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Дёма]] бастауынан [[Бочкарёвка (Чишмин ауданы)|Бочкарёва]] ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін. Өзен саласы — Белая, өзен алабы — Кама.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Аврюз (Верхний Аврюз)}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201312111100024786 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102478 * Су алабының коды — 10.01.02.013 * ГЗ томының нөмірі — 11 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{hydro-stub}} [[Санат:Ресей өзендері]] rput8noz11cuf6o15vuhg3x6vwlfuij 0 145060 3598187 3013366 2026-05-02T02:31:39Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598187 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Агумбуляк |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 11 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Дёма]] бастауынан [[Бочкарёвка (Чишмин ауданы)|Бочкарёва]] ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін |өзендердің су алабы = Кама |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Дема өзенінің оң жағалауынан 332 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Башқұртстан Республикасы, Оренбург облысы |commons = }} '''Агумбуляк''' — [[Ресей]]дегі өзен. Башқұртстан Республикасы, Оренбург облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Дема өзенінің оң жағалауынан 332 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Дёма]] бастауынан [[Бочкарёвка (Чишмин ауданы)|Бочкарёва]] ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін. Өзен саласы — Белая, өзен алабы — Кама<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Агумбуляк}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201312111100024625 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102462 * Су алабының коды — 10.01.02.013 * ГЗ томының нөмірі — 11 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Ресей өзендері]] {{hydro-stub}} 26pc7pzydjwr96anahg25j6e3jqjg9d 3598225 3598187 2026-05-02T05:49:25Z 1nter pares 146705 3598225 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Агумбуляк |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 11 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Дёма]] бастауынан [[Бочкарёвка (Чишмин ауданы)|Бочкарёва]] ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін |өзендердің су алабы = Кама |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Дема өзенінің оң жағалауынан 332 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Башқұртстан Республикасы, Оренбург облысы |commons = }} '''Агумбуляк''' — [[Ресей]]дегі өзен. Башқұртстан Республикасы, Оренбург облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Дема өзенінің оң жағалауынан 332 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Дёма]] бастауынан [[Бочкарёвка (Чишмин ауданы)|Бочкарёва]] ауылындағы [[Су өлшеу посты]]на дейін. Өзен саласы — Белая, өзен алабы — Кама.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Агумбуляк}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201312111100024625 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102462 * Су алабының коды — 10.01.02.013 * ГЗ томының нөмірі — 11 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{hydro-stub}} [[Санат:Ресей өзендері]] e28snkz4osuwpuj144uloxs2g86pckn 0 145334 3598180 3013346 2026-05-02T02:23:10Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ 3598180 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Агир |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 15 |су алабының ауданы = 75,5 |су алабы = [[Ик (Кама тармағы)|Ик]] бастауынан сағасына дейін |өзендердің су алабы = Кама |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = КАС/Еділ/1804/118/342/21 |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Татарстан Республикасы, Оренбург облысы, Башқұртстан Республикасы |commons = }} '''Агир''' — [[Ресей]]дегі өзен. Татарстан Республикасы, Оренбург облысы, Башқұртстан Республикасы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/Еділ/1804/118/342/21 орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Ик (Кама тармағы)|Ик]] бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары , өзен алабы — Кама<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Агир}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010101312111100028404 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102840 * Су алабының коды — 10.01.01.013 * ГЗ томының нөмірі — 11 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Ресей өзендері]] {{hydro-stub}} hpumye57axm84sw6ztwwrvyv753gqqb 3598233 3598180 2026-05-02T05:56:27Z 1nter pares 146705 3598233 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Агир |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 15 |су алабының ауданы = 75,5 |су алабы = [[Ик (Кама тармағы)|Ик]] бастауынан сағасына дейін |өзендердің су алабы = Кама |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = КАС/Еділ/1804/118/342/21 |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Татарстан Республикасы, Оренбург облысы, Башқұртстан Республикасы |commons = }} '''Агир''' — [[Ресей]]дегі өзен. Татарстан Республикасы, Оренбург облысы, Башқұртстан Республикасы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/Еділ/1804/118/342/21 орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Ик (Кама тармағы)|Ик]] бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Агир}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010101312111100028404 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102840 * Су алабының коды — 10.01.01.013 * ГЗ томының нөмірі — 11 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{hydro-stub}} [[Санат:Ресей өзендері]] svb5ocidkxtzkxnyvhli5oqpgkyghm1 0 145546 3598188 3013367 2026-05-02T02:32:28Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598188 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Агыйлы |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 15 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Ертіс]] [[Есіл]] өзенінің құйылысынан [[Тобыл]] өзенінің құйылысына дейін |өзендердің су алабы = Ертіс |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Агитка өзенінің сол жағалауынан 78 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Түмен облысы, Омбы облысы, Қорған облысы |commons = }} '''Агыйлы''' — [[Ресей]]дегі өзен. Түмен облысы, Омбы облысы, Қорған облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Агитка өзенінің сол жағалауынан 78 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Ертіс]] [[Есіл]] өзенінің құйылысынан [[Тобыл]] өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Есілден Тобылға дейінгі Ертіс тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіс<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Агыйлы}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010400112115300012861 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115301286 * Су алабының коды — 14.01.04.001 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 3 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Ресей өзендері]] {{hydro-stub}} ap2lam89gkso52n0wlzk4w21adzp3bf 3598224 3598188 2026-05-02T05:48:26Z 1nter pares 146705 3598224 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Агыйлы |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 15 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Ертіс]] [[Есіл]] өзенінің құйылысынан [[Тобыл]] өзенінің құйылысына дейін |өзендердің су алабы = Ертіс |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Агитка өзенінің сол жағалауынан 78 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Түмен облысы, Омбы облысы, Қорған облысы |commons = }} '''Агыйлы''' — [[Ресей]]дегі өзен. Түмен облысы, Омбы облысы, Қорған облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Агитка өзенінің сол жағалауынан 78 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Ертіс]] [[Есіл]] өзенінің құйылысынан [[Тобыл]] өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Есілден Тобылға дейінгі Ертіс тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіс.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Агыйлы}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010400112115300012861 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115301286 * Су алабының коды — 14.01.04.001 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 3 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{hydro-stub}} [[Санат:Ресей өзендері]] qf76jsksecfstetmeaz355mew4h9vq1 0 145602 3598069 3013311 2026-05-01T19:49:18Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ 3598069 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Авлуха |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 20 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Ертіс]] [[Омь]] өзенінің құйылысынан [[Оша]] өзенін қоспағанда [[Есіл]] өзенінің құйылысына дейін |өзендердің су алабы = Ертіс |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = КАР/ОБЬ/1162/1762 |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Омбы облысы, Новосибирск облысы, Тюмень облысы |commons = }} '''Авлуха''' — [[Ресей]]дегі өзен. Омбы облысы, Новосибирск облысы, Тюмень облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАР/ОБЬ/1162/1762 орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Ертіс]] [[Омь]] өзенінің құйылысынан [[Оша]] өзенін қоспағанда [[Есіл]] өзенінің құйылысына дейін . Өзен саласы — Есілге қосылу құйылысына дейінгі Ертіс тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіс<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Авлуха}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010100312115300005242 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115300524 * Су алабының коды — 14.01.01.003 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 3 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Ресей өзендері]] {{hydro-stub}} fmmyl494nohsi1qheibdiag2wqqwxa7 3598084 3598069 2026-05-01T20:13:21Z 1nter pares 146705 3598084 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Авлуха |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 20 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Ертіс]] [[Омь]] өзенінің құйылысынан [[Оша]] өзенін қоспағанда [[Есіл]] өзенінің құйылысына дейін |өзендердің су алабы = Ертіс |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = КАР/ОБЬ/1162/1762 |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Омбы облысы, Новосибирск облысы, Тюмень облысы |commons = }} '''Авлуха''' — [[Ресей]]дегі өзен. Омбы облысы, Новосибирск облысы, Тюмень облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАР/ОБЬ/1162/1762 орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Ертіс]] [[Омь]] өзенінің құйылысынан [[Оша]] өзенін қоспағанда [[Есіл]] өзенінің құйылысына дейін . Өзен саласы — Есілге қосылу құйылысына дейінгі Ертіс тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіс.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Авлуха}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010100312115300005242 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115300524 * Су алабының коды — 14.01.01.003 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 3 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{hydro-stub}} [[Санат:Ресей өзендері]] idh8ykj4maghl6kd8yjunb1uxf8l1uu 0 145792 3598064 3013276 2026-05-01T19:41:49Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ 3598064 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Авас-Ега |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 24 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Ертіс]] [[Тобыл]] өзенінің құйылысынан [[Конда (Ертіс тармағы)|Конда]] өзенін қоспағанда [[Ханты-Мансийск]] (жоғарырақ) қаласына дейін |өзендердің су алабы = Ертіс |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = [[Демьянка (өзен)|Демьянка]] өзенінің сол жағалауынан 413 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Түмен облысы, Омбы облысы |commons = }} '''Авас-Ега''' — [[Ресей]]дегі өзен. Түмен облысы, Омбы облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Демьянка (өзен)|Демьянка]] өзенінің сол жағалауынан 413 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 24 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Ертіс]] [[Тобыл]] өзенінің құйылысынан [[Конда (Ертіс тармағы)|Конда]] өзенін қоспағанда [[Ханты-Мансийск]] (жоғарырақ) қаласына дейін . Өзен саласы — Тобылдан Обьке дейінгі Ертіс тармағының су алаптары , өзен алабы — Ертіс<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Авас-Ега}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010700112115300014767 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115301476 * Су алабының коды — 14.01.07.001 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 3 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Түмен облысы өзендері]] [[Санат:Омбы облысы өзендері]] [[Санат:Ертіс су алабы]] {{hydro-stub}} nnuzfq4q6u5z0526au8u6sutmitmdtq 3598089 3598064 2026-05-01T20:17:24Z 1nter pares 146705 3598089 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Авас-Ега |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 24 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Ертіс]] [[Тобыл]] өзенінің құйылысынан [[Конда (Ертіс тармағы)|Конда]] өзенін қоспағанда [[Ханты-Мансийск]] (жоғарырақ) қаласына дейін |өзендердің су алабы = Ертіс |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = [[Демьянка (өзен)|Демьянка]] өзенінің сол жағалауынан 413 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Түмен облысы, Омбы облысы |commons = }} '''Авас-Ега''' — [[Ресей]]дегі өзен. Түмен облысы, Омбы облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Демьянка (өзен)|Демьянка]] өзенінің сол жағалауынан 413 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 24 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Ертіс]] [[Тобыл]] өзенінің құйылысынан [[Конда (Ертіс тармағы)|Конда]] өзенін қоспағанда [[Ханты-Мансийск]] (жоғарырақ) қаласына дейін. Өзен саласы — Тобылдан Обьке дейінгі Ертіс тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіс.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Авас-Ега}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010700112115300014767 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115301476 * Су алабының коды — 14.01.07.001 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 3 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{hydro-stub}} [[Санат:Түмен облысы өзендері]] [[Санат:Омбы облысы өзендері]] [[Санат:Ертіс су алабы]] dwgvnfs24ffrukoajnz7zc6tm0xt7xe 0 145793 3598181 3013347 2026-05-02T02:24:14Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598181 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Агиян |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 13 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Ертіс]] [[Тобыл]] өзенінің құйылысынан [[Конда (Ертіс тармағы)|Конда]] өзенін қоспағанда [[Ханты-Мансийск]] (жоғарырақ) қаласына дейін |өзендердің су алабы = Ертіс |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Туртас өзенінің оң жағалауынан 126 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Тюмень облысы, Омбы облысы |commons = }} '''Агиян''' — [[Ресей]]дегі өзен. Тюмень облысы, Омбы облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Туртас өзенінің оң жағалауынан 126 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Ертіс]] [[Тобыл]] өзенінің құйылысынан [[Конда (Ертіс тармағы)|Конда]] өзенін қоспағанда [[Ханты-Мансийск]] (жоғарырақ) қаласына дейін . Өзен саласы — Тобылдан Обьке дейінгі Ертіс тармағының су алаптары , өзен алабы — Ертіс<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Агиян}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010700112115300013616 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115301361 * Су алабының коды — 14.01.07.001 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 3 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Ресей өзендері]] {{hydro-stub}} 4po8xadgbbcovo165r94x4w9j84tw6i 3598232 3598181 2026-05-02T05:55:20Z 1nter pares 146705 3598232 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Агиян |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 13 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Ертіс]] [[Тобыл]] өзенінің құйылысынан [[Конда (Ертіс тармағы)|Конда]] өзенін қоспағанда [[Ханты-Мансийск]] (жоғарырақ) қаласына дейін |өзендердің су алабы = Ертіс |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Туртас өзенінің оң жағалауынан 126 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Тюмень облысы, Омбы облысы |commons = }} '''Агиян''' — [[Ресей]]дегі өзен. Тюмень облысы, Омбы облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Туртас өзенінің оң жағалауынан 126 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Ертіс]] [[Тобыл]] өзенінің құйылысынан [[Конда (Ертіс тармағы)|Конда]] өзенін қоспағанда [[Ханты-Мансийск]] (жоғарырақ) қаласына дейін . Өзен саласы — Тобылдан Обьке дейінгі Ертіс тармағының су алаптары , өзен алабы — Ертіс.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Агиян}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010700112115300013616 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115301361 * Су алабының коды — 14.01.07.001 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 3 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{hydro-stub}} [[Санат:Ресей өзендері]] nqc32v7ntridx5puz1adsz2keb7scqw 0 146000 3598058 3013262 2026-05-01T19:32:37Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ 3598058 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Абицер |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 17 |су алабының ауданы = |су алабы = [[Исеть]] [[Теча]] өзенінің құйылысынан [[Миасс (өзен)|Миасс]] өзенін қоспағанда, сағасына дейін |өзендердің су алабы = Ертіс |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = N|s_lat_deg = 56|s_lat_min = 29|s_lat_sec = 56 |s_lon_dir = E|s_lon_deg = 65|s_lon_min = 50|s_lon_sec = 13 |сағасы = Исеть өзенінің оң жағалауынан 38 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 56|m_lat_min = 30|m_lat_sec = 23 |m_lon_dir = E|m_lon_deg = 66|m_lon_min = 1|m_lon_sec = 21 |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Қорған облысы, Түмен облысы |commons = }} '''Абицер''' — [[Ресей]]дегі өзен. Түмен облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Исеть өзенінің оң жағалауынан 38 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 17 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Исеть]] [[Теча]] өзенінің құйылысынан [[Миасс (өзен)|Миасс]] өзенін қоспағанда, сағасына дейін . Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=196309|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Абицер}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010501112111200004085 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111200408 * Су алабының коды — 14.01.05.011 * ГЗ томының нөмірі — 11 * ГЗ бойынша шығарылуы — 2 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Ертіс су алабы]] [[Санат:Түмен облысы өзендері]] {{hydro-stub}} 9zhew880lc6apnkewflwj0ti1mafi7b 3598095 3598058 2026-05-01T20:22:06Z 1nter pares 146705 3598095 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Абицер |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 17 |су алабының ауданы = |су алабы = [[Исеть]] [[Теча]] өзенінің құйылысынан [[Миасс (өзен)|Миасс]] өзенін қоспағанда, сағасына дейін |өзендердің су алабы = Ертіс |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = N|s_lat_deg = 56|s_lat_min = 29|s_lat_sec = 56 |s_lon_dir = E|s_lon_deg = 65|s_lon_min = 50|s_lon_sec = 13 |сағасы = Исеть өзенінің оң жағалауынан 38 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 56|m_lat_min = 30|m_lat_sec = 23 |m_lon_dir = E|m_lon_deg = 66|m_lon_min = 1|m_lon_sec = 21 |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Қорған облысы, Түмен облысы |commons = }} '''Абицер''' — [[Ресей]]дегі өзен. Түмен облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Исеть өзенінің оң жағалауынан 38 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 17 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Исеть]] [[Теча]] өзенінің құйылысынан [[Миасс (өзен)|Миасс]] өзенін қоспағанда, сағасына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=196309|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Абицер}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010501112111200004085 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111200408 * Су алабының коды — 14.01.05.011 * ГЗ томының нөмірі — 11 * ГЗ бойынша шығарылуы — 2 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{hydro-stub}} [[Санат:Ертіс су алабы]] [[Санат:Түмен облысы өзендері]] 7haonh13auw2zgkxh7584kjkdijlf4x 0 146080 3598176 3013333 2026-05-02T02:18:15Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598176 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Агафониха |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 12 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Кама]] [[Бондюг]] ауылындағы[[Су өлшеу посты су өлшеу постынан]] [[Березники]] қаласына дейін |өзендердің су алабы = Кама |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Немыд өзенінің оң жағалауынан 20 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Пермь өлкесі, Коми Республикасы |commons = }} '''Агафониха''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Коми Республикасы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Немыд өзенінің оң жағалауынан 20 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Кама]] [[Бондюг]] ауылындағы[[Су өлшеу посты су өлшеу постынан]] [[Березники]] қаласына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары , өзен алабы — Кама<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Агафониха}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100212111100006239 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111100623 * Су алабының коды — 10.01.01.002 * ГЗ томының нөмірі — 11 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Ресей өзендері]] {{hydro-stub}} 9nxvo2tf34xj5s211mglz4o9xsvwbb5 3598240 3598176 2026-05-02T05:59:38Z 1nter pares 146705 3598240 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Агафониха |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 12 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Кама]] [[Бондюг]] ауылындағы[[Су өлшеу посты су өлшеу постынан]] [[Березники]] қаласына дейін |өзендердің су алабы = Кама |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Немыд өзенінің оң жағалауынан 20 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Пермь өлкесі, Коми Республикасы |commons = }} '''Агафониха''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Коми Республикасы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Немыд өзенінің оң жағалауынан 20 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Кама]] [[Бондюг]] ауылындағы[[Су өлшеу посты су өлшеу постынан]] [[Березники]] қаласына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Агафониха}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100212111100006239 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111100623 * Су алабының коды — 10.01.01.002 * ГЗ томының нөмірі — 11 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{hydro-stub}} [[Санат:Ресей өзендері]] rjp8jli5vyzfzz4y39ws5zd656i7mu1 0 146486 3598068 3013310 2026-05-01T19:48:14Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598068 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Авлашка |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 23 |су алабының ауданы = 192 |су алабы = [[Кама]] [[Төменгі Кама ГЭС|Төменгі Кама су торабынан]] [[Вятка (өзен)|Вятка өзені]] сағасына дейін |өзендердің су алабы = Кама |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = [[Зыча]] өзенінің оң жағалауынан 10 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Татарстан Республикасы, Удмуртия Республикасы |commons = }} '''Авлашка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Татарстан Республикасы, Удмуртия Республикасы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Зыча]] өзенінің оң жағалауынан 10 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 23 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Кама]] [[Төменгі Кама ГЭС|Төменгі Кама су торабынан]] [[Вятка (өзен)|Вятка өзені]] сағасына дейін . Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары , өзен алабы — Кама<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Авлашка}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010101512111100029652 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102965 * Су алабының коды — 10.01.01.015 * ГЗ томының нөмірі — 11 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Ресей өзендері]] {{hydro-stub}} fd3dlyk72w6tx1zsog2luqk5xgsrbpl 3598085 3598068 2026-05-01T20:14:22Z 1nter pares 146705 3598085 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Авлашка |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 23 |су алабының ауданы = 192 |су алабы = [[Кама]] [[Төменгі Кама ГЭС|Төменгі Кама су торабынан]] [[Вятка (өзен)|Вятка өзені]] сағасына дейін |өзендердің су алабы = Кама |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = [[Зыча]] өзенінің оң жағалауынан 10 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Татарстан Республикасы, Удмуртия Республикасы |commons = }} '''Авлашка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Татарстан Республикасы, Удмуртия Республикасы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Зыча]] өзенінің оң жағалауынан 10 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 23 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Кама]] [[Төменгі Кама ГЭС|Төменгі Кама су торабынан]] [[Вятка (өзен)|Вятка өзені]] сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Авлашка}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010101512111100029652 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102965 * Су алабының коды — 10.01.01.015 * ГЗ томының нөмірі — 11 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{hydro-stub}} [[Санат:Ресей өзендері]] e9a9tqhwukz0t4tl41w69zqro4fipv4 0 146527 3598059 3401137 2026-05-01T19:33:50Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598059 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Абия |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 10 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Кама]] [[Березники]] қаласынан [[Косьва]] (бастауынан [[Широков ГЭС|Широков су торабына дейін]]), [[Чусовая]] және [[Сылва]] өзендерін қоспағанда [[Кама ГЭС|Кама су торабына]] дейін |өзендердің су алабы = Кама |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Яйва өзенінің сол жағалауынан 269 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Пермь өлкесі |commons = }} '''Абия''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Яйва өзенінің сол жағалауынан 269 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Кама]] [[Березники]] қаласынан [[Косьва]] (бастауынан [[Широков ГЭС|Широков су торабына дейін]]), [[Чусовая]] және [[Сылва]] өзендерін қоспағанда [[Кама ГЭС|Кама су торабына]] дейін . Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары , өзен алабы — Кама<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Абия}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100912111100007024 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111100702 * Су алабының коды — 10.01.01.009 * ГЗ томының нөмірі — 11 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Пермь өлкесі өзендері]] [[Санат:Кама су алабы өңірі өзендері]] {{hydro-stub}} idg3wdjltz8eow4ofxs6896j6tu0i93 3598094 3598059 2026-05-01T20:21:30Z 1nter pares 146705 3598094 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Абия |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 10 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Кама]] [[Березники]] қаласынан [[Косьва]] (бастауынан [[Широков ГЭС|Широков су торабына дейін]]), [[Чусовая]] және [[Сылва]] өзендерін қоспағанда [[Кама ГЭС|Кама су торабына]] дейін |өзендердің су алабы = Кама |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Яйва өзенінің сол жағалауынан 269 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Пермь өлкесі |commons = }} '''Абия''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Яйва өзенінің сол жағалауынан 269 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Кама]] [[Березники]] қаласынан [[Косьва]] (бастауынан [[Широков ГЭС|Широков су торабына дейін]]), [[Чусовая]] және [[Сылва]] өзендерін қоспағанда [[Кама ГЭС|Кама су торабына]] дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Абия}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100912111100007024 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111100702 * Су алабының коды — 10.01.01.009 * ГЗ томының нөмірі — 11 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{hydro-stub}} [[Санат:Пермь өлкесі өзендері]] [[Санат:Кама су алабы өңірі өзендері]] rtlkwcmf2p7md3upoashq7kovgnum29 0 146528 3598061 3013268 2026-05-01T19:36:29Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598061 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Абля |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 17 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Кама]] [[Березники]] қаласынан [[Косьва]] (бастауынан [[Широков ГЭС|Широков су торабына дейін]]), [[Чусовая]] және [[Сылва]] өзендерін қоспағанда [[Кама ГЭС|Кама су торабына]] дейін |өзендердің су алабы = Кама |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = КАС/ЕДІЛ/1804/879/136/86 |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Пермь өлкесі |commons = }} '''Абля''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/ЕДІЛ/1804/879/136/86 орналасқан. Өзен ұзындығы 17 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Кама]] [[Березники]] қаласынан [[Косьва]] (бастауынан [[Широков ГЭС|Широков су торабына дейін]]), [[Чусовая]] және [[Сылва]] өзендерін қоспағанда [[Кама ГЭС|Кама су торабына]] дейін . Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары , өзен алабы — Кама<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Абля}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100912111100007321 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111100732 * Су алабының коды — 10.01.01.009 * ГЗ томының нөмірі — 11 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Пермь өлкесі өзендері]] [[Санат:Кама су алабы өңірі өзендері]] {{hydro-stub}} k3w2i6pjke503j1pcj9v8zmyjfi3ksr 3598092 3598061 2026-05-01T20:20:08Z 1nter pares 146705 3598092 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Абля |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 17 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Кама]] [[Березники]] қаласынан [[Косьва]] (бастауынан [[Широков ГЭС|Широков су торабына дейін]]), [[Чусовая]] және [[Сылва]] өзендерін қоспағанда [[Кама ГЭС|Кама су торабына]] дейін |өзендердің су алабы = Кама |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = КАС/ЕДІЛ/1804/879/136/86 |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Пермь өлкесі |commons = }} '''Абля''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/ЕДІЛ/1804/879/136/86 орналасқан. Өзен ұзындығы 17 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Кама]] [[Березники]] қаласынан [[Косьва]] (бастауынан [[Широков ГЭС|Широков су торабына дейін]]), [[Чусовая]] және [[Сылва]] өзендерін қоспағанда [[Кама ГЭС|Кама су торабына]] дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Абля}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100912111100007321 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111100732 * Су алабының коды — 10.01.01.009 * ГЗ томының нөмірі — 11 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{hydro-stub}} [[Санат:Пермь өлкесі өзендері]] [[Санат:Кама су алабы өңірі өзендері]] 7yet9fqmhkz58lfwmzdgz5wpe0wlcz3 0 146818 3598040 3013169 2026-05-01T19:11:37Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598040 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = 3-ші Вьюк |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 12 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Кама]] бастауынан [[Бондюг]] ауылындағы [[Су өлшеу посты|су бақылайтын постқа]] дейін |өзендердің су алабы = Кама |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = [[Нырмыч]] өзенінің оң жағалауынан 48 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Пермь өлкесі, Киров облысы, Удмуртия Республикасы |commons = }} '''3-ші Вьюк''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Киров облысы, Удмуртия Республикасы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Нырмыч]] өзенінің оң жағалауынан 48 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Кама]] бастауынан [[Бондюг]] ауылындағы [[Су өлшеу посты|су бақылайтын постқа]] дейін . Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары , өзен алабы — Кама<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: 3-ші Вьюк}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100112111100000917 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111100091 * Су алабының коды — 10.01.01.001 * ГЗ томының нөмірі — 11 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Пермь өлкесі өзендері]] [[Санат:Киров облысы өзендері]] [[Санат:Удмуртия өзендері]] [[Санат:Кама су алабы өңірі өзендері]] {{hydro-stub}} 6t67gv54hl4dkxppsnd7685j4myqgub 0 147412 3598063 3013270 2026-05-01T19:39:26Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598063 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Аболь |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 14 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Кеть]] |өзендердің су алабы = Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Мендель өзенінің сол жағалауынан 216 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Томск облысы, Краснояр өлкесі |commons = }} '''Аболь''' — [[Ресей]]дегі өзен. Томск облысы, Краснояр өлкесі<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Мендель өзенінің сол жағалауынан 216 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Обь су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Кеть]]. Өзен саласы — Чулымнан Кетке дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Аболь}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13010600112115200024749 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115202474 * Су алабының коды — 13.01.06.001 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 2 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Томск облысы өзендері]] [[Санат:Краснояр өлкесі өзендері]] [[Санат:Жоғарғы Обь су алабы өңірі өзендері]] {{hydro-stub}} lx7d3m09g1hmv7hietayc4h4ngjigzv 3598090 3598063 2026-05-01T20:18:09Z 1nter pares 146705 3598090 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Аболь |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 14 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Кеть]] |өзендердің су алабы = Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Мендель өзенінің сол жағалауынан 216 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Томск облысы, Краснояр өлкесі |commons = }} '''Аболь''' — [[Ресей]]дегі өзен. Томск облысы, Краснояр өлкесі<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Мендель өзенінің сол жағалауынан 216 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Обь су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Кеть]]. Өзен саласы — Чулымнан Кетке дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Аболь}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13010600112115200024749 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115202474 * Су алабының коды — 13.01.06.001 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 2 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{hydro-stub}} [[Санат:Томск облысы өзендері]] [[Санат:Краснояр өлкесі өзендері]] [[Санат:Жоғарғы Обь су алабы өңірі өзендері]] lim91dnrfc9pha5n00wpukd9n3ktlac 0 147633 3598031 3013161 2026-05-01T19:02:25Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598031 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = 2-ші Понура |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 15 |су алабының ауданы = 66,6 |су алабы = [[Кирпили]] |өзендердің су алабы = Реки бассейна Азовского моря междуречья Кубани и Дона |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Понура өзенінің оң жағалауынан 97 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Краснодар өлкесі |commons = }} '''2-ші Понура''' — [[Ресей]]дегі өзен. Краснодар өлкесі<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Понура өзенінің оң жағалауынан 97 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кубань су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Кирпили]]. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Реки бассейна Азовского моря междуречья Кубани и Дона<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: 2-ші Понура}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 06010000312108100005992 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 108100599 * Су алабының коды — 06.01.00.003 * ГЗ томының нөмірі — 08 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Краснодар өлкесі өзендері]] [[Санат:Кубань су алабы өңірі өзендері]] {{hydro-stub}} g5id510i1xat9r5kt0883x61usj7htt 0 147762 3598042 3013170 2026-05-01T19:19:26Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598042 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = 3-ші Иус |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 11 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Конда (Ертіс тармағы)|Конда]] |өзендердің су алабы = Ертіс |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = [[Иус]] өзенінің сол жағалауынан 31 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Ханты-Мансий АҚ |commons = }} '''3-ші Иус''' — [[Ресей]]дегі өзен. Ханты-Мансий АҚ<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Иус]] өзенінің сол жағалауынан 31 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Конда (Ертіс тармағы)|Конда]]. Өзен саласы — Конда, өзен алабы — Ертіс<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: 3-ші Иус}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010600112115300016054 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115301605 * Су алабының коды — 14.01.06.001 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 3 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері]] [[Санат:Ертіс су алабы]] {{hydro-stub}} ti5a27w27p09rep2f4qjv8mrhg7mmrs 0 149075 3598065 3013278 2026-05-01T19:43:38Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598065 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Авгура |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 31 |су алабының ауданы = 185 |су алабы = [[Мокша (өзен)|Мокша өзені]] бастауынан [[Темников]] қаласындағы [[Су өлшеу посты|су өлшейтін постқа]] дейін |өзендердің су алабы = Ока |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Сивинь өзенінің сол жағалауынан 48 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Пенза облысы, Мордовия Республикасы, Нижегород облысы |commons = }} '''Авгура''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пенза облысы, Мордовия Республикасы, Нижегород облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сивинь өзенінің сол жағалауынан 48 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 31 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ока су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Мокша (өзен)|Мокша өзені]] бастауынан [[Темников]] қаласындағы [[Су өлшеу посты|су өлшейтін постқа]] дейін. Өзен саласы — Мокша, өзен алабы — Ока<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Авгура}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 09010200112110000027742 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 110002774 * Су алабының коды — 09.01.02.001 * ГЗ томының нөмірі — 10 * ГЗ бойынша шығарылуы — 0 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Пенза облысы өзендері]] {{hydro-stub}} nc2isbup6xq5gruo8qq6k4gewgoeshe 3598088 3598065 2026-05-01T20:16:36Z 1nter pares 146705 3598088 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Авгура |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 31 |су алабының ауданы = 185 |су алабы = [[Мокша (өзен)|Мокша өзені]] бастауынан [[Темников]] қаласындағы [[Су өлшеу посты|су өлшейтін постқа]] дейін |өзендердің су алабы = Ока |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Сивинь өзенінің сол жағалауынан 48 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Пенза облысы, Мордовия Республикасы, Нижегород облысы |commons = }} '''Авгура''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пенза облысы, Мордовия Республикасы, Нижегород облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сивинь өзенінің сол жағалауынан 48 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 31 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ока су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Мокша (өзен)|Мокша өзені]] бастауынан [[Темников]] қаласындағы [[Су өлшеу посты|су өлшейтін постқа]] дейін. Өзен саласы — Мокша, өзен алабы — Ока.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Авгура}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 09010200112110000027742 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 110002774 * Су алабының коды — 09.01.02.001 * ГЗ томының нөмірі — 10 * ГЗ бойынша шығарылуы — 0 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{hydro-stub}} [[Санат:Пенза облысы өзендері]] 625axlcx4jd8hxw48dd7szt4c9hory8 0 158459 3598183 3013358 2026-05-02T02:27:14Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598183 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Агрия |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 11 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Солтүстік Сосьва]] |өзендердің су алабы = Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Лопси-Я өзенінің сол жағалауынан 66 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Ханты-Мансий АО |commons = }} '''Агрия''' — [[Ресей]]дегі өзен. Ханты-Мансий АО<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лопси-Я өзенінің сол жағалауынан 66 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Төменгі Обь су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Солтүстік Сосьва]]. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=199578|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Агрия}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 15020200112115300023768 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115302376 * Су алабының коды — 15.02.02.001 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 3 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері]] {{hydro-stub}} oob2vyyrfpyj9gj62nva8y3kjuldv5y 3598230 3598183 2026-05-02T05:53:32Z 1nter pares 146705 3598230 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Агрия |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 11 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Солтүстік Сосьва]] |өзендердің су алабы = Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Лопси-Я өзенінің сол жағалауынан 66 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Ханты-Мансий АО |commons = }} '''Агрия''' — [[Ресей]]дегі өзен. Ханты-Мансий АО<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лопси-Я өзенінің сол жағалауынан 66 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Төменгі Обь су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Солтүстік Сосьва]]. Өзен саласы — Солтүстік Сосьва, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Төменгі) Обь.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=199578|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Агрия}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 15020200112115300023768 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115302376 * Су алабының коды — 15.02.02.001 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 3 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{hydro-stub}} [[Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері]] 9ehlcrdaezpw3pqvvmdd3p53h2x46yi 0 159164 3598066 3013297 2026-05-01T19:44:46Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су тізілімінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598066 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Авжа |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 11 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Суда (Еділ тармағы)|Суда]] бастауынан сағасына дейін |өзендердің су алабы = Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Суда өзенінің оң жағалауынан 178 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = [[Вологда облысы]], Ленинград облысы |commons = }} '''Авжа''' — [[Ресей]]дегі өзен. [[Вологда облысы]], [[Ленинград облысы]]<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Суда өзенінің оң жағалауынан 178 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды. == Су тізілімінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Еділ су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Суда (Еділ тармағы)|Суда]] бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасы су алабындағы өзендер, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ аумағын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=175284|title=РФ мемлекеттік су тізілімі: Авжа}}</ref>: * Мемлекеттік су тізіліміндегі су нысанының коды — 08010200212110000007517 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 110000751 * Су алабының коды — 08.01.02.002 * ГЗ томының нөмірі — 10 * ГЗ бойынша шығарылуы — 0 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Вологда облысы өзендері]] [[Санат:Ленинград облысы өзендері]] [[Санат:Жоғарғы Еділ су алабы өңірі өзендері]] {{hydro-stub}} ojlygobtrtp9n1shhy7wbn66nq1jq0c 3598087 3598066 2026-05-01T20:15:54Z 1nter pares 146705 3598087 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Авжа |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 11 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Суда (Еділ тармағы)|Суда]] бастауынан сағасына дейін |өзендердің су алабы = Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Суда өзенінің оң жағалауынан 178 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = [[Вологда облысы]], Ленинград облысы |commons = }} '''Авжа''' — [[Ресей]]дегі өзен. [[Вологда облысы]], [[Ленинград облысы]]<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Суда өзенінің оң жағалауынан 178 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды. == Су тізілімінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Еділ су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Суда (Еділ тармағы)|Суда]] бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасы су алабындағы өзендер, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ аумағын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=175284|title=РФ мемлекеттік су тізілімі: Авжа}}</ref> * Мемлекеттік су тізіліміндегі су нысанының коды — 08010200212110000007517 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 110000751 * Су алабының коды — 08.01.02.002 * ГЗ томының нөмірі — 10 * ГЗ бойынша шығарылуы — 0 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{hydro-stub}} [[Санат:Вологда облысы өзендері]] [[Санат:Ленинград облысы өзендері]] [[Санат:Жоғарғы Еділ су алабы өңірі өзендері]] 2atpbggp3i4zj4kepkaleg86abocyoa 0 159351 3598052 3451730 2026-05-01T19:25:48Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ 3598052 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Абамза |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 29 |су алабының ауданы = 212 |су алабы = [[Сура (Еділ тармағы)|Сура]] [[Сура суқоймасы|Сура су торабынан]] [[Алатырь (өзен)|Алатырь]] өзенінің сағасына дейін |өзендердің су алабы = Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Бездна өзенінің оң жағалауынан 72 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Ульянов облысы, Пенза облысы, Мордовия Республикасы, Чуваш Республикасы |commons = }} '''Абамза''' — [[Ресей]]дегі өзен. Ульянов облысы, Пенза облысы, Мордовия Республикасы, Чуваш Республикасы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Бездна өзенінің оң жағалауынан 72 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 29 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Еділ су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Сура (Еділ тармағы)|Сура]] [[Сура суқоймасы|Сура су торабынан]] [[Алатырь (өзен)|Алатырь]] өзенінің сағасына дейін. Өзен саласы — Сура, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=177629|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Абамза}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 08010500312110000037682 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 110003768 * Су алабының коды — 08.01.05.003 * ГЗ томының нөмірі — 10 * ГЗ бойынша шығарылуы — 0 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Ульянов облысы өзендері]] [[Санат:Пенза облысы өзендері]] [[Санат:Мордовия өзендері]] [[Санат:Чувашия өзендері]] {{hydro-stub}} ocgqz4nqccw0hvitwcumb14w20t9t75 3598053 3598052 2026-05-01T19:28:26Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ 3598053 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Абамза |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 29 |су алабының ауданы = 212 |су алабы = [[Сура (Еділ тармағы)|Сура]] [[Сура суқоймасы|Сура су торабынан]] [[Алатырь (өзен)|Алатырь]] өзенінің сағасына дейін |өзендердің су алабы = Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Бездна өзенінің оң жағалауынан 72 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Ульянов облысы, Пенза облысы, Мордовия Республикасы, Чуваш Республикасы |commons = }} '''Абамза''' — [[Ресей]]дегі өзен. Ульянов облысы, Пенза облысы, Мордовия Республикасы, Чуваш Республикасы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Бездна өзенінің оң жағалауынан 72 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 29 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Еділ су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Сура (Еділ тармағы)|Сура]] [[Сура суқоймасы|Сура су торабынан]] [[Алатырь (өзен)|Алатырь]] өзенінің сағасына дейін. Өзен саласы — Сура, өзен алабы — Куйбышев су қоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=177629|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Абамза}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 08010500312110000037682 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 110003768 * Су алабының коды — 08.01.05.003 * ГЗ томының нөмірі — 10 * ГЗ бойынша шығарылуы — 0 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Ульянов облысы өзендері]] [[Санат:Пенза облысы өзендері]] [[Санат:Мордовия өзендері]] [[Санат:Чувашия өзендері]] {{hydro-stub}} 2bj2qclfi6r89nem49ius9b51vrugvv 3598098 3598053 2026-05-01T20:24:17Z 1nter pares 146705 3598098 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Абамза |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 29 |су алабының ауданы = 212 |су алабы = [[Сура (Еділ тармағы)|Сура]] [[Сура суқоймасы|Сура су торабынан]] [[Алатырь (өзен)|Алатырь]] өзенінің сағасына дейін |өзендердің су алабы = Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Бездна өзенінің оң жағалауынан 72 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Ульянов облысы, Пенза облысы, Мордовия Республикасы, Чуваш Республикасы |commons = }} '''Абамза''' — [[Ресей]]дегі өзен. Ульянов облысы, Пенза облысы, Мордовия Республикасы, Чуваш Республикасы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Бездна өзенінің оң жағалауынан 72 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 29 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Еділ су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Сура (Еділ тармағы)|Сура]] [[Сура суқоймасы|Сура су торабынан]] [[Алатырь (өзен)|Алатырь]] өзенінің сағасына дейін. Өзен саласы — Сура, өзен алабы — Куйбышев су қоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=177629|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Абамза}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 08010500312110000037682 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 110003768 * Су алабының коды — 08.01.05.003 * ГЗ томының нөмірі — 10 * ГЗ бойынша шығарылуы — 0 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{hydro-stub}} [[Санат:Ульянов облысы өзендері]] [[Санат:Пенза облысы өзендері]] [[Санат:Мордовия өзендері]] [[Санат:Чувашия өзендері]] bt0t90y2z3o12e2h1hl05f4vr6c1wi4 0 160139 3598184 3591238 2026-05-02T02:28:16Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598184 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Агрыз |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 12 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін |өзендердің су алабы = Кама |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Березовка өзенінің оң жағалауынан 13 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Пермь өлкесі, Свердлов облысы |commons = }} '''Агрыз''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Березовка өзенінің оң жағалауынан 13 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=180892|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Агрыз}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100812111100012623 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101262 * Су алабының коды — 10.01.01.008 * ГЗ томының нөмірі — 11 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Пермь өлкесі өзендері]] [[Санат:Свердловск облысы өзендері]] {{hydro-stub}} 9ggf1m7joylco6idtiudi94ey5d3v01 3598229 3598184 2026-05-02T05:52:38Z 1nter pares 146705 3598229 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Агрыз |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 12 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін |өзендердің су алабы = Кама |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Березовка өзенінің оң жағалауынан 13 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Пермь өлкесі, Свердлов облысы |commons = }} '''Агрыз''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Березовка өзенінің оң жағалауынан 13 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=180892|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Агрыз}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100812111100012623 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101262 * Су алабының коды — 10.01.01.008 * ГЗ томының нөмірі — 11 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{hydro-stub}} [[Санат:Пермь өлкесі өзендері]] [[Санат:Свердловск облысы өзендері]] 1z5jjwbc1k3gmqsh5ngfhag0l8563ax 0 160598 3598060 3591237 2026-05-01T19:35:06Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ 3598060 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Аблей |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 11 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Тагил (өзен)|Тагил өзені]] бастауынан [[Черная (Тагил саласы)|Черной]] өзенін қоспағанда [[Төменгі Тагил]] қаласына дейін |өзендердің су алабы = Ертіс |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Тагил өзенінің сол жағалауынан 360 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Свердлов облысы |commons = }} '''Аблей''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тагил өзенінің сол жағалауынан 360 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Тагил (өзен)|Тагил өзені]] бастауынан [[Черная (Тагил саласы)|Черной]] өзенін қоспағанда [[Төменгі Тагил]] қаласына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=196424|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Аблей}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010501412111200005140 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111200514 * Су алабының коды — 14.01.05.014 * ГЗ томының нөмірі — 11 * ГЗ бойынша шығарылуы — 2 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Свердловск облысы өзендері]] {{hydro-stub}} r477wfd8e7cggp7y3ajg3f0giywuiyy 3598093 3598060 2026-05-01T20:20:48Z 1nter pares 146705 3598093 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Аблей |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 11 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Тагил (өзен)|Тагил өзені]] бастауынан [[Черная (Тагил саласы)|Черной]] өзенін қоспағанда [[Төменгі Тагил]] қаласына дейін |өзендердің су алабы = Ертіс |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Тагил өзенінің сол жағалауынан 360 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Свердлов облысы |commons = }} '''Аблей''' — [[Ресей]]дегі өзен. Свердлов облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тагил өзенінің сол жағалауынан 360 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Тагил (өзен)|Тагил өзені]] бастауынан [[Черная (Тагил саласы)|Черной]] өзенін қоспағанда [[Төменгі Тагил]] қаласына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=196424|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Аблей}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010501412111200005140 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111200514 * Су алабының коды — 14.01.05.014 * ГЗ томының нөмірі — 11 * ГЗ бойынша шығарылуы — 2 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{hydro-stub}} [[Санат:Свердловск облысы өзендері]] 3fv6li5sn3ai1k03t7z4l7vr32b35tu 0 160611 3598046 3592169 2026-05-01T19:21:33Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598046 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = А-Кика |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 13 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Таз (өзен)|Таз өзені]] |өзендердің су алабы = Таз |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Таз өзенінің оң жағалауынан 1284 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Ямало-Ненецк АО, Краснояр өлкесі |commons = }} '''А-Кика''' — [[Ресей]]дегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Краснояр өлкесі<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Таз өзенінің оң жағалауынан 1284 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Төменгі Обь су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Таз (өзен)|Таз өзені]]. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Таз.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=203014|title=РФ мемлекеттік су реестрі: А-Кика}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 15050000112115300063426 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115306342 * Су алабының коды — 15.05.00.001 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 3 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{hydro-stub}} [[Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері]] [[Санат:Краснояр өлкесі өзендері]] ois21ghlgnu7aj9ia3hk8u2t8czwj29 0 160821 3598035 3591714 2026-05-01T19:07:57Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598035 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = 3-Марыль-Кы |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 29 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Таз (өзен)|Таз өзені]] |өзендердің су алабы = Таз |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = 2-Марыль-Кы өзенінің оң жағалауынан 18 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Ямало-Ненецк АО, Краснояр өлкесі |commons = }} '''3-Марыль-Кы''' — [[Ресей]]дегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Краснояр өлкесі<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы 2-Марыль-Кы өзенінің оң жағалауынан 18 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 29 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Төменгі Обь су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Таз (өзен)|Таз өзені]]. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Таз.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=203402|title=РФ мемлекеттік су реестрі: 3-Марыль-Кы}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 15050000112115300066755 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115306675 * Су алабының коды — 15.05.00.001 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 3 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{hydro-stub}} [[Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері]] [[Санат:Краснояр өлкесі өзендері]] h5c5g6i217no16cufptuwgfcozvybmq 0 161353 3598189 3013368 2026-05-02T02:33:25Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598189 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Агыр (Үлкен Агыр) |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 34 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Тобыл|Тобыл өзені]] бастауынан [[Увелька]] өзенін қоспағанда, [[Уй (Тобыл саласы)|Уй]] өзенінің құйылысына дейін |өзендердің су алабы = Ертіс |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Уй өзенінің оң жағалауынан 411 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Челябі облысы, Орынбор облысы, Қорған облысы, Башқұртстан Республикасы |commons = }} '''Агыр (Үлкен Агыр)''' — [[Ресей]]дегі өзен. Челябі облысы, Орынбор облысы, Қорған облысы, Башқұртстан Республикасы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Уй өзенінің оң жағалауынан 411 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 34 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Тобыл|Тобыл өзені]] бастауынан [[Увелька]] өзенін қоспағанда, [[Уй (Тобыл саласы)|Уй]] өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=195328|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Агыр (Үлкен Агыр)}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010500212111200000683 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111200068 * Су алабының коды — 14.01.05.002 * ГЗ томының нөмірі — 11 * ГЗ бойынша шығарылуы — 2 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Челябі облысы өзендері]] [[Санат:Орынбор облысы өзендері]] [[Санат:Қорған облысы өзендері]] [[Санат:Башқұртстан өзендері]] [[Санат:Ертіс су алабы]] {{hydro-stub}} qvppzci2wcmm73er76by7sx1jdop9j8 3598223 3598189 2026-05-02T05:47:26Z 1nter pares 146705 3598223 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Агыр (Үлкен Агыр) |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 34 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Тобыл|Тобыл өзені]] бастауынан [[Увелька]] өзенін қоспағанда, [[Уй (Тобыл саласы)|Уй]] өзенінің құйылысына дейін |өзендердің су алабы = Ертіс |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Уй өзенінің оң жағалауынан 411 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Челябі облысы, Орынбор облысы, Қорған облысы, Башқұртстан Республикасы |commons = }} '''Агыр (Үлкен Агыр)''' — [[Ресей]]дегі өзен. Челябі облысы, Орынбор облысы, Қорған облысы, Башқұртстан Республикасы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Уй өзенінің оң жағалауынан 411 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 34 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Тобыл|Тобыл өзені]] бастауынан [[Увелька]] өзенін қоспағанда, [[Уй (Тобыл саласы)|Уй]] өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=195328|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Агыр (Үлкен Агыр)}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010500212111200000683 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111200068 * Су алабының коды — 14.01.05.002 * ГЗ томының нөмірі — 11 * ГЗ бойынша шығарылуы — 2 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{hydro-stub}} [[Санат:Челябі облысы өзендері]] [[Санат:Орынбор облысы өзендері]] [[Санат:Қорған облысы өзендері]] [[Санат:Башқұртстан өзендері]] [[Санат:Ертіс су алабы]] 7ot8a8czt0zuv8spr8gyubwtznw68h0 0 161609 3598057 3013257 2026-05-01T19:31:18Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ 3598057 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Абашева |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 68 |су алабының ауданы = 433 |су алабы = [[Томь (Обь тармағы)|Томь]] бастауынан [[Кондома]] өзенін қоспағанда,[[Новокузнецк]] қаласына дейін |өзендердің су алабы = Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = КАР/ОБЬ/2677/609 |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Кемеров облысы, Хакасия Республикасы, Алтай Республикасы |commons = }} '''Абашева''' — [[Ресей]]дегі өзен. Кемеров облысы, Хакасия Республикасы, Алтай Республикасы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАР/ОБЬ/2677/609 орналасқан. Өзен ұзындығы 68 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Обь су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Томь (Обь тармағы)|Томь]] бастауынан [[Кондома]] өзенін қоспағанда,[[Новокузнецк]] қаласына дейін. Өзен саласы — Томь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=189237|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Абашева}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13010300212115200009317 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115200931 * Су алабының коды — 13.01.03.002 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 2 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Кемеров облысы өзендері]] [[Санат:Хакасия өзендері]] [[Санат:Алтай өлкесі өзендері]] {{hydro-stub}} 5d1oj5kk99j6c88ltviokizbf3mng9a 3598096 3598057 2026-05-01T20:22:50Z 1nter pares 146705 3598096 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Абашева |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 68 |су алабының ауданы = 433 |су алабы = [[Томь (Обь тармағы)|Томь]] бастауынан [[Кондома]] өзенін қоспағанда,[[Новокузнецк]] қаласына дейін |өзендердің су алабы = Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = КАР/ОБЬ/2677/609 |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Кемеров облысы, Хакасия Республикасы, Алтай Республикасы |commons = }} '''Абашева''' — [[Ресей]]дегі өзен. Кемеров облысы, Хакасия Республикасы, Алтай Республикасы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАР/ОБЬ/2677/609 орналасқан. Өзен ұзындығы 68 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Обь су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Томь (Обь тармағы)|Томь]] бастауынан [[Кондома]] өзенін қоспағанда,[[Новокузнецк]] қаласына дейін. Өзен саласы — Томь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=189237|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Абашева}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13010300212115200009317 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115200931 * Су алабының коды — 13.01.03.002 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 2 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{hydro-stub}} [[Санат:Кемеров облысы өзендері]] [[Санат:Хакасия өзендері]] [[Санат:Алтай өлкесі өзендері]] 3693a91lhwpshb6awbdqatphvads2lu 10 165001 3598262 3583819 2026-05-02T06:40:39Z Nurtenge 93712 3598262 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Инфобокс |дене_класс = vcard |үсті = {{#if: {{{есімі|}}} | {{{есімі}}} }} |үсті_стиль = background:#eaecf0; |үсті_класс = fn |үсті2 = {{{шынайы есімі|}}} |үсті_стиль2 = nickname |сурет = {{#if:{{{Сурет|}}}{{{сурет|}}}|[[Сурет:{{{Сурет|}}}{{{сурет|}}}|{{#if:{{{Сурет ені|}}}{{{сурет ені|}}}|{{{Сурет ені|}}}{{{сурет ені|}}}|220px}} px|Сурет]]}} |сурет_атауы = {{{Сурет атауы|}}}{{{сурет атауы|}}} |белгі_стиль = min-width:9em; text-align:left; background:#eee; |тақырыпша_стиль = background:#eaecf0; |тақырыпша1 = Жалпы мағлұмат |белгі2 = Туған кездегі есімі |мәтін2 = {{{Туған кездегі есімі|{{{Туған кездегі есімі|}}}}}}{{{Туған кездегі есімі|{{{туған кездегі есімі|}}}}}} |класс2 = nickname |белгі3 = Туған күні |мәтін3 = {{wikidata/p569|{{{туған күні|}}}|{{{қайтыс болған күні|}}}|from={{{from|}}}|nocat={{{nocat|}}}}} |белгі4 = Туған жері |мәтін4 = {{{Туған жері|{{{туған жері|}}}}}} |белгі5 = Қайтыс болған күні |мәтін5 = {{wikidata/p570|{{{қайтыс болған күні|}}}|{{{туған күні|}}}|from={{{from|}}}|nocat={{{nocat|}}}}} |белгі6 = Қайтыс болған жері |мәтін6 = {{{Қайтыс болған жері|}}}{{{қайтыс болған жері|}}} |белгі7 = Азаматтығы |мәтін7 = {{#if:{{{Азаматтығы|}}}{{{азаматтығы|}}}|<span class="country-name">{{{Азаматтығы|}}}{{{азаматтығы|}}}</span>}} |класс7 = adr |белгі8 = Мамандығы |мәтін8 = {{{Мамандығы|{{{мамандығы}}}}}} |класс8 = note |белгі9 = Білімі |мәтін9 = {{{Білімі|}}}{{{білімі|}}} |класс9 = note |белгі10 = Белсенді жылдары |мәтін10 = {{{Белсенді жылдары|}}}{{{белсенді жылдары|}}} |белгі11 = Бағыты |мәтін11 = {{{Бағыты|}}}{{{бағыты|}}} |белгі12 = Жұбайы |мәтін12 = {{{Жұбайы|}}}{{{жұбайы|}}} |белгі13 = Серіктері |мәтін13 = {{{Серіктері|}}}{{{серіктері|}}} |белгі14 = Балалары |мәтін14 = {{{Балалары|}}}{{{балалары|}}} |белгі15 = Ата-анасы |мәтін15 = {{{Ата-анасы|}}}{{{ата-анасы|}}} |белгі16 = Туыстары |мәтін16 = {{{Туыстары|}}}{{{туыстары|}}} |белгі17 = Отбасы |мәтін17 = {{{Отбасы|}}}{{{отбасы|}}} |белгі18 = Марапаттары |мәтін18 = {{{Марапаттары|}}}{{{марапаттары|}}} |белгі19 = [[Internet Movie Database|IMDb]] |мәтін19 = {{#if:{{{imdb_id|}}}|[[IMDbName:{{{imdb_id}}}{{!}}ID {{{imdb_id}}}]]}} |белгі20 = Қолтаңбасы |мәтін20 = {{#if:{{{қолтаңбасы|}}}|[[Сурет:{{{қолтаңбасы}}}|{{#if: {{{қолтаңба ені|}}}|{{{қолтаңба ені}}}|175px}}]]}} |тақырыпша21 = {{{Сайты|}}}{{{сайты|}}} |асты_стиль = background:#eaecf0; |асты = {{#if:{{{ортаққор|}}}|<div>[[Ортаққор]]дағы '''[[commons:Category:{{{ортаққор}}}{{!}}{{#if:{{{есімі|}}}|{{{есімі}}}|{{{ортаққор}}}}}]]'''</div>}} }} {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]]}}</includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> 5m0cxyegkqd30rme35ots18hbc3707i 0 167689 3598045 3188884 2026-05-01T19:20:41Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598045 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = 3-Мақан |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 15 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Урал (өзен)|Урал өзені]] [[Магнитогорск суқоймасы|Магнитогорск су торабынан]] [[Ириклинск суқоймасы|Ириклинск су торабына]] дейін |өзендердің су алабы = Жайық (су алабының Ресейдегі бөлігі) |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = [[Мақан]] өзенінің сол жағалауынан 8,3 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Челябі облысы, Орынбор облысы, Башқұртстан Республикасы |commons = }} '''3-Мақан''' — [[Ресей]]дегі өзен. Челябі облысы, Орынбор облысы, Башқұртстан Республикасы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Мақан]] өзенінің сол жағалауынан 8,3 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жайық су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Урал (өзен)|Урал өзені]] [[Магнитогорск су қоймасы|Магнитогорск су торабынан]] [[Ириклинск су қоймасы|Ириклинск су торабына]] дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Жайық (су алабының Ресейдегі бөлігі)<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=186399|title=РФ мемлекеттік су реестрі: 3-Мақан}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 12010000312112200002936 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 112200293 * Су алабының коды — 12.01.00.003 * ГЗ томының нөмірі — 12 * ГЗ бойынша шығарылуы — 2 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} {{Магнитогорск су торабынан Ириклинск су торабына дейін Урал су алабы}} [[Санат:Челябі облысы өзендері]] [[Санат:Орынбор облысы өзендері]] [[Санат:Башқұртстан өзендері]] {{hydro-stub}} bdk2gkkdu408mivxb8w1xvmw1vpmy36 0 168951 3598049 3013250 2026-05-01T19:24:05Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598049 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Абадим (Обадым) |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 30 |су алабының ауданы = 234 |су алабы = [[Хопер]] бастауынан [[Ворона (Хопер тармағы)|Ворона]] өзенінің құйылысына дейін |өзендердің су алабы = Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі) |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = [[Сердоба]] өзенінің сол жағалауынан 94 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Саратов облысы, Пенза облысы, Воронеж облысы |commons = }} '''Абадим (Обадым)''' — [[Ресей]]дегі өзен. Саратов облысы, Пенза облысы, Воронеж облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Сердоба]] өзенінің сол жағалауынан 94 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 30 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Дон су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Хопер]] бастауынан [[Ворона (Хопер тармағы)|Ворона]] өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Хопер, өзен алабы — Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі)<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=170690|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Абадим (Обадым)}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 05010200112107000005407 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 107000540 * Су алабының коды — 05.01.02.001 * ГЗ томының нөмірі — 07 * ГЗ бойынша шығарылуы — 0 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Саратов облысы өзендері]] [[Санат:Пенза облысы өзендері]] [[Санат:Воронеж облысы өзендері]] [[Санат:Дон су алабы өңірі өзендері]] {{hydro-stub}} qqxls7buaavk5kkboymngy31m6b7pp4 3598100 3598049 2026-05-01T20:25:47Z 1nter pares 146705 3598100 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Абадим (Обадым) |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 30 |су алабының ауданы = 234 |су алабы = [[Хопер]] бастауынан [[Ворона (Хопер тармағы)|Ворона]] өзенінің құйылысына дейін |өзендердің су алабы = Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі) |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = [[Сердоба]] өзенінің сол жағалауынан 94 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Саратов облысы, Пенза облысы, Воронеж облысы |commons = }} '''Абадим (Обадым)''' — [[Ресей]]дегі өзен. Саратов облысы, Пенза облысы, Воронеж облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Сердоба]] өзенінің сол жағалауынан 94 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 30 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Дон су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Хопер]] бастауынан [[Ворона (Хопер тармағы)|Ворона]] өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Хопер, өзен алабы — Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі).<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=170690|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Абадим (Обадым)}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 05010200112107000005407 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 107000540 * Су алабының коды — 05.01.02.001 * ГЗ томының нөмірі — 07 * ГЗ бойынша шығарылуы — 0 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{hydro-stub}} [[Санат:Саратов облысы өзендері]] [[Санат:Пенза облысы өзендері]] [[Санат:Воронеж облысы өзендері]] [[Санат:Дон су алабы өңірі өзендері]] bonk7came64owfww6di1rnzdyv7a9n6 0 169124 3598048 3013249 2026-05-01T19:23:04Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598048 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Аба-Сирма |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 23 |су алабының ауданы = 74,6 |су алабы = [[Цивиль]] бастауынан сағасына дейін |өзендердің су алабы = Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = КАС/ЕДІЛ/1939/130 |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Чуваш Республикасы |commons = }} '''Аба-Сирма''' — [[Ресей]]дегі өзен. Чуваш Республикасы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/ЕДІЛ/1939/130 орналасқан. Өзен ұзындығы 23 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Еділ су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Цивиль]] бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Құйылысу аралығы теліміндегі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=177101|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Аба-Сирма}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 08010400412112100000117 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 112100011 * Су алабының коды — 08.01.04.004 * ГЗ томының нөмірі — 12 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Чувашия өзендері]] {{hydro-stub}} ap7v2pqlgwzogpun9j6h7eey3ho0v36 3598101 3598048 2026-05-01T20:26:19Z 1nter pares 146705 3598101 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Аба-Сирма |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 23 |су алабының ауданы = 74,6 |су алабы = [[Цивиль]] бастауынан сағасына дейін |өзендердің су алабы = Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = КАС/ЕДІЛ/1939/130 |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Чуваш Республикасы |commons = }} '''Аба-Сирма''' — [[Ресей]]дегі өзен. Чуваш Республикасы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/ЕДІЛ/1939/130 орналасқан. Өзен ұзындығы 23 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Еділ су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Цивиль]] бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Құйылысу аралығы теліміндегі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=177101|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Аба-Сирма}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 08010400412112100000117 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 112100011 * Су алабының коды — 08.01.04.004 * ГЗ томының нөмірі — 12 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{hydro-stub}} [[Санат:Чувашия өзендері]] e9cl3a8al714hy0p6ck1fnf2cfc97dj 0 169525 3598032 3013164 2026-05-01T19:05:07Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598032 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = 3-Грязнуха (балка Сухая) |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 14 |су алабының ауданы = 46,3 |су алабы = [[Чамлык]] |өзендердің су алабы = Кубань |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = [[2-Грязнуха]] өзенінің оң жағалауынан 9,1 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Краснодар өлкесі |commons = }} '''3-Грязнуха (балка Сухая)''' — [[Ресей]]дегі өзен. Краснодар өлкесі<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[2-Грязнуха]] өзенінің оң жағалауынан 9,1 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кубань су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Чамлык]]. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Кубань<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=172392|title=РФ мемлекеттік су реестрі: 3-Грязнуха (балка Сухая)}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 06020000812108100004003 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 108100400 * Су алабының коды — 06.02.00.008 * ГЗ томының нөмірі — 08 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Краснодар өлкесі өзендері]] {{hydro-stub}} 0ro2e63uncmpkkmc5up3swbkgo838je 0 170037 3598177 3013335 2026-05-02T02:19:33Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598177 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Агафоновка |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 11 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Чулым (Обь тармағы)|Чулым]] [[Зырянское (Томск облысы)|Зырянское]] ауылындағы [[Су өлшеу посты|су өлшейтін посттан]] сағасына дейін |өзендердің су алабы = Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = [[Улу-Юл]] өзенінің сол жағалауынан 295 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Томск облысы, Кемеров облысы |commons = }} '''Агафоновка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Томск облысы, Кемеров облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Улу-Юл]] өзенінің сол жағалауынан 295 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Обь су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Чулым (Обь тармағы)|Чулым]] [[Зырянское (Томск облысы)|Зырянское]] ауылындағы [[Су өлшеу посты|су өлшейтін посттан]] сағасына дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=190338|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Агафоновка}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13010400312115200021971 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115202197 * Су алабының коды — 13.01.04.003 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 2 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Томск облысы өзендері]] [[Санат:Кемеров облысы өзендері]] {{hydro-stub}} ftqu05liztiu01v4f8adb8oyv05pjp3 3598239 3598177 2026-05-02T05:58:48Z 1nter pares 146705 3598239 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Агафоновка |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 11 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Чулым (Обь тармағы)|Чулым]] [[Зырянское (Томск облысы)|Зырянское]] ауылындағы [[Су өлшеу посты|су өлшейтін посттан]] сағасына дейін |өзендердің су алабы = Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = [[Улу-Юл]] өзенінің сол жағалауынан 295 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Томск облысы, Кемеров облысы |commons = }} '''Агафоновка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Томск облысы, Кемеров облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Улу-Юл]] өзенінің сол жағалауынан 295 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Обь су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Чулым (Обь тармағы)|Чулым]] [[Зырянское (Томск облысы)|Зырянское]] ауылындағы [[Су өлшеу посты|су өлшейтін посттан]] сағасына дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=190338|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Агафоновка}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13010400312115200021971 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115202197 * Су алабының коды — 13.01.04.003 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 2 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{hydro-stub}} [[Санат:Томск облысы өзендері]] [[Санат:Кемеров облысы өзендері]] 3w8dty5rwoe3ofua0vi2p9ii7li0u93 0 170039 3598186 3013365 2026-05-02T02:30:49Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598186 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Агуйдат |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 45 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Чулым (Обь тармағы)|Чулым]] [[Зырянское (Томск облысы)|Зырянское]] ауылындағы [[Су өлшеу посты|су өлшейтін посттан]] сағасына дейін |өзендердің су алабы = Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = [[Чичка-Юл]] өзенінің сол жағалауынан 319 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Томск облысы, Кемеров облысы |commons = }} '''Агуйдат''' — [[Ресей]]дегі өзен. Томск облысы, Кемеров облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Чичка-Юл]] өзенінің сол жағалауынан 319 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 45 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Обь су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Чулым (Обь тармағы)|Чулым]] [[Зырянское (Томск облысы)|Зырянское]] ауылындағы [[Су өлшеу посты|су өлшейтін посттан]] сағасына дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=190426|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Агуйдат}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13010400312115200021490 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115202149 * Су алабының коды — 13.01.04.003 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 2 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Томск облысы өзендері]] [[Санат:Кемеров облысы өзендері]] {{hydro-stub}} qt2gxws2q0qclhtmqrvbwnv2qx8z10t 3598227 3598186 2026-05-02T05:50:15Z 1nter pares 146705 3598227 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Агуйдат |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 45 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Чулым (Обь тармағы)|Чулым]] [[Зырянское (Томск облысы)|Зырянское]] ауылындағы [[Су өлшеу посты|су өлшейтін посттан]] сағасына дейін |өзендердің су алабы = Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = [[Чичка-Юл]] өзенінің сол жағалауынан 319 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Томск облысы, Кемеров облысы |commons = }} '''Агуйдат''' — [[Ресей]]дегі өзен. Томск облысы, Кемеров облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Чичка-Юл]] өзенінің сол жағалауынан 319 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 45 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Обь су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Чулым (Обь тармағы)|Чулым]] [[Зырянское (Томск облысы)|Зырянское]] ауылындағы [[Су өлшеу посты|су өлшейтін посттан]] сағасына дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=190426|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Агуйдат}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13010400312115200021490 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115202149 * Су алабының коды — 13.01.04.003 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 2 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{hydro-stub}} [[Санат:Томск облысы өзендері]] [[Санат:Кемеров облысы өзендері]] 9vfnbs7odj9f0yhqet6qiuekfevh6a6 0 170376 3598055 3013256 2026-05-01T19:30:06Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ 3598055 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Абатуровка |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 10 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Чулым (Обь тармағы)|Чулым]] [[Ачинск]] қаласынан [[Зырянское (Томск облысы)|Зырянское]] ауылындағы [[су өлшейтін пост]]қа дейін |өзендердің су алабы = Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Поперечка өзенінің сол жағалауынан 4 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Кемеров облысы, Краснояр өлкесі, Томск облысы |commons = }} '''Абатуровка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Кемеров облысы, Краснояр өлкесі, Томск облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Поперечка өзенінің сол жағалауынан 4 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Обь су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Чулым (Обь тармағы)|Чулым]] [[Ачинск]] қаласынан [[Зырянское (Томск облысы)|Зырянское]] ауылындағы [[су өлшейтін пост]]қа дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=190032|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Абатуровка}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13010400212115200018958 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115201895 * Су алабының коды — 13.01.04.002 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 2 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Кемеров облысы өзендері]] [[Санат:Краснояр өлкесі өзендері]] [[Санат:Томск облысы өзендері]] {{hydro-stub}} rfe9y66cto86od83fem5ypvhn8mhicz 3598097 3598055 2026-05-01T20:23:30Z 1nter pares 146705 3598097 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Абатуровка |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 10 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Чулым (Обь тармағы)|Чулым]] [[Ачинск]] қаласынан [[Зырянское (Томск облысы)|Зырянское]] ауылындағы [[су өлшейтін пост]]қа дейін |өзендердің су алабы = Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Поперечка өзенінің сол жағалауынан 4 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Кемеров облысы, Краснояр өлкесі, Томск облысы |commons = }} '''Абатуровка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Кемеров облысы, Краснояр өлкесі, Томск облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Поперечка өзенінің сол жағалауынан 4 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Обь су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Чулым (Обь тармағы)|Чулым]] [[Ачинск]] қаласынан [[Зырянское (Томск облысы)|Зырянское]] ауылындағы [[су өлшейтін пост]]қа дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=190032|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Абатуровка}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13010400212115200018958 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115201895 * Су алабының коды — 13.01.04.002 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 2 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{hydro-stub}} [[Санат:Кемеров облысы өзендері]] [[Санат:Краснояр өлкесі өзендері]] [[Санат:Томск облысы өзендері]] omxbutq77k654y6x2qti0cq80jlt6zr 0 170655 3598037 3013168 2026-05-01T19:10:21Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598037 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Шарловка 3-ші |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 14 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Чулым (Обь тармағы)|Чулым]] [[Ачинск]] қаласынан [[Зырянское (Томск облысы)|Зырянское]] ауылындағы [[су өлшейтін пост]]қа дейін |өзендердің су алабы = Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = 5 өзенінің оң жағалауынан км қашықтықта Шарловка |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Кемеров облысы, Краснояр өлкесі, Томск облысы |commons = }} '''Шарловка 3-ші''' — [[Ресей]]дегі өзен. Кемеров облысы, Краснояр өлкесі, Томск облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы 5 өзенінің оң жағалауынан км қашықтықта Шарловка орналасқан. Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Обь су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Чулым (Обь тармағы)|Чулым]] [[Ачинск]] қаласынан [[Зырянское (Томск облысы)|Зырянское]] ауылындағы [[су өлшейтін пост]]қа дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=190260|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Шарловка 3-ші}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13010400212115200016633 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115201663 * Су алабының коды — 13.01.04.002 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 2 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Кемеров облысы өзендері]] [[Санат:Краснояр өлкесі өзендері]] [[Санат:Томск облысы өзендері]] {{hydro-stub}} 3r9xp17c8p0th5zrtnq59okgg6pin88 0 170660 3598175 3555465 2026-05-02T02:17:02Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ 3598175 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Агата |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 58 |су алабының ауданы = 372 |су алабы = [[Чулым (Обь тармағы)|Чулым]] бастауынан [[Ачинск]] қаласына дейін |өзендердің су алабы = Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = 1510 өзенінің сол жағалауынан км қашықтықта Чулым |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Краснояр өлкесі, Хакасия Республикасы, Кемеров облысы |commons = }} '''Агата''' — [[Ресей]]дегі өзен. Краснояр өлкесі, Хакасия Республикасы, Кемеров облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы 1510 өзенінің сол жағалауынан км қашықтықта Чулым орналасқан. Өзен ұзындығы 58 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Обь су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Чулым (Обь тармағы)|Чулым]] бастауынан [[Ачинск]] қаласына дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=189685|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Агата}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13010400112115200014920 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115201492 * Су алабының коды — 13.01.04.001 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 2 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} {{Russia-river-stub}} [[Санат:Краснояр өлкесі өзендері]] [[Санат:Хакасия өзендері]] [[Санат:Кемеров облысы өзендері]] q1m73v1jtiu91kflg7z3y69aiuntxxo 3598241 3598175 2026-05-02T06:00:19Z 1nter pares 146705 3598241 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Агата |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 58 |су алабының ауданы = 372 |су алабы = [[Чулым (Обь тармағы)|Чулым]] бастауынан [[Ачинск]] қаласына дейін |өзендердің су алабы = Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = 1510 өзенінің сол жағалауынан км қашықтықта Чулым |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Краснояр өлкесі, Хакасия Республикасы, Кемеров облысы |commons = }} '''Агата''' — [[Ресей]]дегі өзен. Краснояр өлкесі, Хакасия Республикасы, Кемеров облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы 1510 өзенінің сол жағалауынан км қашықтықта Чулым орналасқан. Өзен ұзындығы 58 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Обь су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Чулым (Обь тармағы)|Чулым]] бастауынан [[Ачинск]] қаласына дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=189685|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Агата}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13010400112115200014920 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115201492 * Су алабының коды — 13.01.04.001 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 2 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Russia-river-stub}} [[Санат:Краснояр өлкесі өзендері]] [[Санат:Хакасия өзендері]] [[Санат:Кемеров облысы өзендері]] ruby1b1c36q4ttvi6c0gfuk6aqt5lnt 0 170661 3598191 3013371 2026-05-02T02:35:30Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598191 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Ададым |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 28 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Чулым (Обь тармағы)|Чулым]] бастауынан [[Ачинск]] қаласына дейін |өзендердің су алабы = Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Чулым өзенінің сол жағалауынан 1380 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Краснояр өлкесі, Хакасия Республикасы, Кемеров облысы |commons = }} '''Ададым''' — [[Ресей]]дегі өзен. Краснояр өлкесі, Хакасия Республикасы, Кемеров облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Чулым өзенінің сол жағалауынан 1380 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 28 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Обь су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Чулым (Обь тармағы)|Чулым]] бастауынан [[Ачинск]] қаласына дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=189844|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Ададым}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13010400112115200015408 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115201540 * Су алабының коды — 13.01.04.001 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 2 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Краснояр өлкесі өзендері]] [[Санат:Хакасия өзендері]] [[Санат:Кемеров облысы өзендері]] {{hydro-stub}} 1bpzs8ogb0yk1ewci9k0u0f3bw79f8r 3598221 3598191 2026-05-02T05:45:35Z 1nter pares 146705 3598221 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Ададым |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 28 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Чулым (Обь тармағы)|Чулым]] бастауынан [[Ачинск]] қаласына дейін |өзендердің су алабы = Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Чулым өзенінің сол жағалауынан 1380 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Краснояр өлкесі, Хакасия Республикасы, Кемеров облысы |commons = }} '''Ададым''' — [[Ресей]]дегі өзен. Краснояр өлкесі, Хакасия Республикасы, Кемеров облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Чулым өзенінің сол жағалауынан 1380 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 28 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Обь су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Чулым (Обь тармағы)|Чулым]] бастауынан [[Ачинск]] қаласына дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=189844|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Ададым}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13010400112115200015408 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115201540 * Су алабының коды — 13.01.04.001 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 2 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{hydro-stub}} [[Санат:Краснояр өлкесі өзендері]] [[Санат:Хакасия өзендері]] [[Санат:Кемеров облысы өзендері]] n1sqie0v0tztu134jl9tajnz9oyx28a 0 171771 3598190 3013370 2026-05-02T02:34:39Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598190 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Адагум |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 66 |су алабының ауданы = 336 |су алабы = [[Варнавинск суқоймасы]] су алабының су объектілері |өзендердің су алабы = Кубань |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Бабиный қолтығы |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Краснодар өлкесі |commons = }} '''Адагум''' — [[Ресей]]дегі өзен. Краснодар өлкесі<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Бабиный қолтығы орналасқан. Өзен ұзындығы 66 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кубань су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Варнавинск суқоймасы]] су алабының су объектілері. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Кубань<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=172640|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Адагум}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 06020001912108100006041 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 108100604 * Су алабының коды — 06.02.00.019 * ГЗ томының нөмірі — 08 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Краснодар өлкесі өзендері]] {{hydro-stub}} 31gigcpgax194jpdza545kak7nkkk05 3598222 3598190 2026-05-02T05:46:33Z 1nter pares 146705 3598222 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Адагум |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 66 |су алабының ауданы = 336 |су алабы = [[Варнавинск суқоймасы]] су алабының су объектілері |өзендердің су алабы = Кубань |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Бабиный қолтығы |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Краснодар өлкесі |commons = }} '''Адагум''' — [[Ресей]]дегі өзен. Краснодар өлкесі<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Бабиный қолтығы орналасқан. Өзен ұзындығы 66 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кубань су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Варнавинск суқоймасы]] су алабының су объектілері. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Кубань.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=172640|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Адагум}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 06020001912108100006041 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 108100604 * Су алабының коды — 06.02.00.019 * ГЗ томының нөмірі — 08 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{hydro-stub}} [[Санат:Краснодар өлкесі өзендері]] 0hedog90v7hkogxi4ka4dute9px3fn3 0 171774 3598196 3021050 2026-05-02T02:39:07Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598196 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Адегой |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 20 |су алабының ауданы = 122 |су алабы = [[Варнавинск суқоймасы]] су алабының су объектілері |өзендердің су алабы = Кубань |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Абин өзенінің сол жағалауынан 37 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Краснодар өлкесі |commons = }} '''Адегой''' — [[Ресей]]дегі өзен. Краснодар өлкесі<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Абин өзенінің сол жағалауынан 37 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кубань су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Варнавинск суқоймасы]] су алабының су объектілері. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Кубань<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=172636|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Адегой}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 06020001912108100005891 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 108100589 * Су алабының коды — 06.02.00.019 * ГЗ томының нөмірі — 08 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Краснодар өлкесі өзендері]] {{hydro-stub}} 5v7ygsvfc4ar5x29xt2ec4yigwjcv2f 3598218 3598196 2026-05-02T05:42:03Z 1nter pares 146705 3598218 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Адегой |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 20 |су алабының ауданы = 122 |су алабы = [[Варнавинск суқоймасы]] су алабының су объектілері |өзендердің су алабы = Кубань |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Абин өзенінің сол жағалауынан 37 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Краснодар өлкесі |commons = }} '''Адегой''' — [[Ресей]]дегі өзен. Краснодар өлкесі<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Абин өзенінің сол жағалауынан 37 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кубань су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Варнавинск суқоймасы]] су алабының су объектілері. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Кубань.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=172636|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Адегой}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 06020001912108100005891 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 108100589 * Су алабының коды — 06.02.00.019 * ГЗ томының нөмірі — 08 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{hydro-stub}} [[Санат:Краснодар өлкесі өзендері]] dxt6ylu58unpagjmvg4edq5zq3by5tk 0 172072 3598050 3013254 2026-05-01T19:24:52Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су тізілімінің мәліметтері */ 3598050 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Абак |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 38 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[РФ]] мен [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]] шекарасынан сағасына дейін [[Үлкен Уват]] көлін қоспағанда Үлкен Уват [[су торабы]]на дейін |өзендердің су алабы = Ертіс |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = КАР/ОБЬ/1162/1016/320 |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Түмен облысы, Қорған облысы, Омбы облысы |commons = }} '''Абак''' — [[Ресей]]дегі өзен. Түмен облысы, Омбы облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАР/ОБЬ/1162/1016/320 орналасқан. Өзен ұзындығы 38 км-ді құрайды. == Су тізілімінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[РФ]] мен [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]] шекарасынан сағасына дейін [[Үлкен Уват]] көлін қоспағанда Үлкен Уват [[су торабы]]на дейін. Өзен саласы — Есіл (су алабының Ресейдегі бөлігі), өзен алабы — Ертіс<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ аумағын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=194983|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Абак}}</ref>: * Мемлекеттік су тізіліміндегі су нысанының коды — 14010300212115300011507 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115301150 * Су алабының коды — 14.01.03.002 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 3 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Түмен облысы өзендері]] [[Санат:Омбы облысы өзендері]] [[Санат:Ертіс су алабы]] {{hydro-stub}} susge5vpc6bwo0eprdqj0qwq6xwao20 3598099 3598050 2026-05-01T20:25:06Z 1nter pares 146705 3598099 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Абак |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 38 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[РФ]] мен [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]] шекарасынан сағасына дейін [[Үлкен Уват]] көлін қоспағанда Үлкен Уват [[су торабы]]на дейін |өзендердің су алабы = Ертіс |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = КАР/ОБЬ/1162/1016/320 |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Түмен облысы, Қорған облысы, Омбы облысы |commons = }} '''Абак''' — [[Ресей]]дегі өзен. Түмен облысы, Омбы облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАР/ОБЬ/1162/1016/320 орналасқан. Өзен ұзындығы 38 км-ді құрайды. == Су тізілімінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Ертіс су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[РФ]] мен [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]] шекарасынан сағасына дейін [[Үлкен Уват]] көлін қоспағанда Үлкен Уват [[су торабы]]на дейін. Өзен саласы — Есіл (су алабының Ресейдегі бөлігі), өзен алабы — Ертіс.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ аумағын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=194983|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Абак}}</ref> * Мемлекеттік су тізіліміндегі су нысанының коды — 14010300212115300011507 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115301150 * Су алабының коды — 14.01.03.002 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 3 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{hydro-stub}} [[Санат:Түмен облысы өзендері]] [[Санат:Омбы облысы өзендері]] [[Санат:Ертіс су алабы]] ap2yracoshbxxyti6qfkszlechmrl01 0 174414 3598067 3013298 2026-05-01T19:46:42Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су тізімінің мәліметтері */ 3598067 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Авженга |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 19 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Онега (өзен)|Онега өзені]] |өзендердің су алабы = Онега |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = [[Вандыш]] өзенінің оң жағалауынан 20 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Архангельск облысы, [[Вологда облысы]] |commons = }} '''Авженга''' — [[Ресей]]дегі өзен. Архангельск облысы, [[Вологда облысы]]<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Вандыш]] өзенінің оң жағалауынан 20 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды. == Су тізімінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Двина-Печора су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Онега (өзен)|Онега өзені]]. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Онега<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=157621|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Авженга}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 03010000112103000001083 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 103000108 * Су алабының коды — 03.01.00.001 * ГЗ томының нөмірі — 03 * ГЗ бойынша шығарылуы — 0 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Архангельск облысы өзендері]] [[Санат:Вологда облысы өзендері]] {{hydro-stub}} 94b6k1ljjf7acfe0c9y8jjq9dtw2v3k 3598086 3598067 2026-05-01T20:15:03Z 1nter pares 146705 3598086 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Авженга |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 19 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Онега (өзен)|Онега өзені]] |өзендердің су алабы = Онега |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = [[Вандыш]] өзенінің оң жағалауынан 20 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Архангельск облысы, [[Вологда облысы]] |commons = }} '''Авженга''' — [[Ресей]]дегі өзен. Архангельск облысы, [[Вологда облысы]]<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Вандыш]] өзенінің оң жағалауынан 20 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды. == Су тізімінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Двина-Печора су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Онега (өзен)|Онега өзені]]. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Онега.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=157621|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Авженга}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 03010000112103000001083 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 103000108 * Су алабының коды — 03.01.00.001 * ГЗ томының нөмірі — 03 * ГЗ бойынша шығарылуы — 0 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{hydro-stub}} [[Санат:Архангельск облысы өзендері]] [[Санат:Вологда облысы өзендері]] 44noafo4k5hjb1vmvy6dtqphw8x2tj5 0 175468 3598197 3592172 2026-05-02T02:39:47Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ 3598197 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Адер-Паюта |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 267 |су алабының ауданы = 1710 |су алабы = [[Кара теңізі]] су алабының өзендері [[Надым (өзен)|Надым өзені]] өзені су алабының шығыс шекарасынан [[Пур]] өзені су алабының солтүстік батыс шекарасына дейін |өзендердің су алабы = Пур |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Тазов кірмесі |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Ямало-Ненецк АО |commons = }} '''Адер-Паюта''' — [[Ресей]]дегі өзен. Ямало-Ненецк АО<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тазов кірмесі орналасқан. Өзен ұзындығы 267 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Төменгі Обь су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Кара теңізі]] су алабының өзендері [[Надым (өзен)|Надым өзені]] өзені су алабының шығыс шекарасынан [[Пур]] өзені су алабының солтүстік батыс шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Пур.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=202854|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Адер-Паюта}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 15040000212115300053900 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115305390 * Су алабының коды — 15.04.00.002 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 3 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{hydro-stub}} [[Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері]] c20yd40sm5nvo5rbv2hhw3jb23y7gyc 0 176037 3598194 3592171 2026-05-02T02:37:21Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598194 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Адасё-Яха |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 52 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Кара теңізі]] су алабының өзендері [[Таз (өзен)|Таз]] өзені су алабының солтүстік шығыс шекарасынан [[Енисей шығанағы]] су алабының шекарасына дейін |өзендердің су алабы = Таз |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = [[Гыда (өзен)|Гыда]] өзенінің сол жағалауынан 33 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Ямало-Ненецк АО, Таймыр (Долган-Ненецк) АО |commons = }} '''Адасё-Яха''' — [[Ресей]]дегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Таймыр (Долган-Ненецк) АО<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Гыда (өзен)|Гыда]] өзенінің сол жағалауынан 33 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 52 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Төменгі Обь су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Кара теңізі]] су алабының өзендері [[Таз (өзен)|Таз]] өзені су алабының солтүстік шығыс шекарасынан [[Енисей шығанағы]] су алабының шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Таз.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=204560|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Адасё-Яха}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 15050000212115300079303 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115307930 * Су алабының коды — 15.05.00.002 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 3 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{hydro-stub}} [[Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері]] [[Санат:Таймыр Долган-Ненец ауданы өзендері]] g85a3106wuf5slssdld96l28ktj473p 0 176246 3598036 3591719 2026-05-01T19:09:13Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598036 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = 3-Сябута-Яха |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 19 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Кара теңізі]] су алабының өзендері [[Таз (өзен)|Таз]] өзені су алабының солтүстік шығыс шекарасынан [[Енисей шығанағы]] су алабының шекарасына дейін |өзендердің су алабы = Таз |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Обь кірмесі |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Ямало-Ненецк АО, Таймыр (Долган-Ненецк) АО |commons = }} '''3-Сябута-Яха''' — [[Ресей]]дегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Таймыр (Долган-Ненецк) АО<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Обь кірмесі орналасқан. Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Төменгі Обь су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Кара теңізі]] су алабының өзендері [[Таз (өзен)|Таз]] өзені су алабының солтүстік шығыс шекарасынан [[Енисей шығанағы]] су алабының шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Таз.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=204343|title=РФ мемлекеттік су реестрі: 3-Сябута-Яха}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 15050000212115300076012 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115307601 * Су алабының коды — 15.05.00.002 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 3 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{hydro-stub}} [[Санат:Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері]] [[Санат:Таймыр Долган-Ненец ауданы өзендері]] 879j2kbr6j53o5al3n4k91fs13pyscu 0 176368 3598185 3013364 2026-05-02T02:29:43Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598185 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Агуй (Агой) |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 18 |су алабының ауданы = 91,8 |су алабы = [[Қара теңіз]] су алабының өзендері [[Пшада (Краснодар аймағындағы өзен) өзені су алабының батыс шекарасынан|Пшада]] [[Дедеркай]] өзенінің шығыс шекарасына дейін |өзендердің су алабы = Қаратеңіз су алабындағы өзендер |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Қара теңіз |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Краснодар өлкесі |commons = }} '''Агуй (Агой)''' — [[Ресей]]дегі өзен. Краснодар өлкесі<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Қара теңіз орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кубань су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Қара теңіз]] су алабының өзендері [[Пшада (Краснодар аймағындағы өзен) өзені су алабының батыс шекарасынан|Пшада]] [[Дедеркай]] өзенінің шығыс шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Қаратеңіз су алабындағы өзендер<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=172792|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Агуй (Агой)}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 06030000212109100000364 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 109100036 * Су алабының коды — 06.03.00.002 * ГЗ томының нөмірі — 09 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Краснодар өлкесі өзендері]] {{hydro-stub}} 9rjk1dl0bg3nn1wo2786dpsdmojus8v 3598228 3598185 2026-05-02T05:51:01Z 1nter pares 146705 3598228 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Агуй (Агой) |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 18 |су алабының ауданы = 91,8 |су алабы = [[Қара теңіз]] су алабының өзендері [[Пшада (Краснодар аймағындағы өзен) өзені су алабының батыс шекарасынан|Пшада]] [[Дедеркай]] өзенінің шығыс шекарасына дейін |өзендердің су алабы = Қаратеңіз су алабындағы өзендер |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Қара теңіз |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Краснодар өлкесі |commons = }} '''Агуй (Агой)''' — [[Ресей]]дегі өзен. Краснодар өлкесі<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Қара теңіз орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кубань су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Қара теңіз]] су алабының өзендері [[Пшада (Краснодар аймағындағы өзен) өзені су алабының батыс шекарасынан|Пшада]] [[Дедеркай]] өзенінің шығыс шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Қаратеңіз су алабындағы өзендер.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=172792|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Агуй (Агой)}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 06030000212109100000364 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 109100036 * Су алабының коды — 06.03.00.002 * ГЗ томының нөмірі — 09 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{hydro-stub}} [[Санат:Краснодар өлкесі өзендері]] 75g38474m82d1ifhugc1uksm36j51gn 0 176392 3598178 3013336 2026-05-02T02:20:44Z Әйгерім Дәуітбекқызы 179566 /* Су реестрінің мәліметтері */ қатесі түзетілді 3598178 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Агва (Агуа) |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 15 |су алабының ауданы = 46,1 |су алабы = [[Қара теңіз]] су алабының өзендері [[Шепси (өзен)|Шепси]] өзені су алабының батыс шекарасынан [[Псоу (өзен)|Псоу]] өзеніне дейін ([[РФ]] мен [[Грузия]] шекарасы) |өзендердің су алабы = Қаратеңіз су алабындағы өзендер |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Сочи өзенінің оң жағалауынан 19 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Краснодар өлкесі |commons = }} '''Агва (Агуа)''' — [[Ресей]]дегі өзен. Краснодар өлкесі<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сочи өзенінің оң жағалауынан 19 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кубань су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Қара теңіз]] су алабының өзендері [[Шепси (өзен)|Шепси]] өзені су алабының батыс шекарасынан [[Псоу (өзен)|Псоу]] өзеніне дейін ([[РФ]] мен [[Грузия]] шекарасы). Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Қаратеңіз су алабындағы өзендер<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=172822|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Агва (Агуа)}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 06030000312109100000707 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 109100070 * Су алабының коды — 06.03.00.003 * ГЗ томының нөмірі — 09 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Краснодар өлкесі өзендері]] {{hydro-stub}} n85khaq0x1o3d81oclytofx9npaob3f 3598237 3598178 2026-05-02T05:58:01Z 1nter pares 146705 3598237 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Агва (Агуа) |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 15 |су алабының ауданы = 46,1 |су алабы = [[Қара теңіз]] су алабының өзендері [[Шепси (өзен)|Шепси]] өзені су алабының батыс шекарасынан [[Псоу (өзен)|Псоу]] өзеніне дейін ([[РФ]] мен [[Грузия]] шекарасы) |өзендердің су алабы = Қаратеңіз су алабындағы өзендер |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Сочи өзенінің оң жағалауынан 19 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Краснодар өлкесі |commons = }} '''Агва (Агуа)''' — [[Ресей]]дегі өзен. Краснодар өлкесі<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сочи өзенінің оң жағалауынан 19 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кубань су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Қара теңіз]] су алабының өзендері [[Шепси (өзен)|Шепси]] өзені су алабының батыс шекарасынан [[Псоу (өзен)|Псоу]] өзеніне дейін ([[РФ]] мен [[Грузия]] шекарасы). Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Қаратеңіз су алабындағы өзендер.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=172822|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Агва (Агуа)}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 06030000312109100000707 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 109100070 * Су алабының коды — 06.03.00.003 * ГЗ томының нөмірі — 09 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{hydro-stub}} [[Санат:Краснодар өлкесі өзендері]] 6meyyro1840bxqepxxi5ef7r6zu2230 0 195983 3598166 3479602 2026-05-01T23:52:40Z Meyirim 176477 Сөзді жөндеп жаздым. 3598166 wikitext text/x-wiki {{merge|Өсімдіктер морфологиясы}} [[File:Angelica gigas.jpg|thumb|350px|Өсімдік морфологиясы]] '''Өсімдік морфологиясы, фитоморфология''' – ботаника ғылымының өсімдіктерінің эволюциялық (филогенездік) және жеке (онтогенездік) дамуындағы сыртқы, ішкі құрылысын, форма түзілуі заңдылықтарын зерттейтін бір саласы.<ref name="source1">“Қазақ Совет Энциклопедиясы”, ІХ том</ref> Өсімдік морфологиясының дамуына байланысты бұдан *өсімдік анатомиясы, *өсімдік эмбриологиясы, *өсімдік цитологиясы ғылымдары дамыды. Өсімдік морфологиясы ботаниканың бұл салаларымен өзінің зерттеу әдістері және алдына қойған мақсаты жөнінде (өсімдік органдары мен жеке құрылымдарының онтегенезін, филогенезін, органдардың құрылысы мен орналасуындағы заңдылықтарды және олардың аналогиясын анықтау мәселелері) тығыз байланысты келеді. Өсімдік морфологиясы эволюциялық жеке эксперименттікөсімдік морфологиясы деп екіге бөлінеді. Өсімдік морфологиясының дамуы оның зерттеу әдістерінің жетіле түсуіне байланысты. Ең ескі әдіс салыстармалы-морфологиялық әдіс-ересек өсімдіктер органдары мен олардың жүйелерін салыстыра зерттейді. Онтогенездік әдіс өсімдіктің даму сатыларындағы форма түзілуді салыстыруға, ал филогенездік әдіс тарихи даму жолында форма құрылуын анықтауға мүмкіндік береді. Экологиялық әдіспен сыртқы орта жағдайына байланысты форма түзілу жайы зерттеледі.<ref name="source2">Тахтаджян А.Л. Вопросы эволюционной морфологий растений, Ленинград 1954 год</ref> Өсімдіктерді морфологиялық сипаттау 17 ғасырда қалыптаса бастады, сол кезден бастап теориялық алғашқы қорытындылар да пайда бола бастады (М.Мальпиги, И.Юнг және т.б.). Бұл кезеңде өсімдік морфологиясы систематиканың маңызды бір бөлігі болды. 18 ғасырдың 2-жартысынан, әсіресе 19 ғасырдың басында өсімдіктер морфологиясы жеке ғылым ретінде дами бастады. Алғашқы зерттеле бастаған мәселе өсімдік бірлігі мен метаморфоза жайына болды. Бұл неміс ақыны және натуралист И.В.Гётенің (1749-1832) «Опыт о метаморфозе растений» (1790) еңбегінен басталады. «Морфология» деген терминнің өзін де Гёте ұсынған (1817). Неміс ботанигі В.Гофмейстер (1824-77) өсімдік органдары гомологиясының, споралы өсімдіктер мен ашық тұқымды өсімдіктердің туыстық байланысын зерттеген.<ref name="source3">Тахтаджян А.Л. Основы эволоюционной морфологии покрытосеменных. Москва, Ленинград, 1964 год</ref> 19 ғасырдың аяғында орыс ғалымы С.Г. Навашин ([[1857]]-[[1930]] жылдар) өсімдіктегі қосарынан ұрықтануды ашты. Бұдан кейін әртүрлі өсімдік тобының көбею органдардың гомологиясы және даму циклі туралы ілім құрыла басталды. Қазба өсімдіктер морфологиясы зертеле бастады, жоғары саттыдағы құрылық өсімдіктерінің негізгі топтарының тегі анықталып, гүл дамуы теориясы жеміс классификациясы құрылды. Кәзір өсімдік морфологиясы мәселелерін көптеген ел ғалымдары зерттеуде. Сипаттама өсімдік морфологиясының систематикада «флора» жинақтарын өсімдік анықтамаларын атласын құруда тағы басқа әлі де маңызы сақталуда. Салыстырмалы морфология бағытта көптеген жұмыстар жүргізілуде. <br /> Мысалы совет ботаниктер И.Г. Серебряковтың отногенез және филогенез негізінде зерттелген жоғары сатыдағы өсімдіктерінің вегатативтік органдарының салыстармалы морфологиясы (1952 жылы) Н.Н. каден мен Р.Е. Левинің жеміс құрылысы және классификациясы (1956 жыл), А.Л. Тахтаджянның жабық тұқымды өсімдіктерің морфологиясы эволюциясы мәселелері туралы еңбектерінің маңызы зор. Экологиялық өсімдік морфологиясы саласында өсімдік формаларының дала, шөл, шөлейт жерлерге тундра, орманды тундра, тауылы тағы басқа аймақтар жағдайына бейімделуі және осы жерлердегі өсімдік түрін анықтау мәселелері кеңінен зерттелуде. Өсімдік морфологиясының салыстырмалы экологиялық және эксперименттік зерттеулері форма түзілу заңдылықтарын ашумен қатар оны іс жүзінде пайдалануға мүмкіндік береді. Өсімдік морфологиясы онтоморфогенездік және экологиялық деректері орман, шабындық жөніндегі ілімінің биологиялық негізін құрады, өсімдік үшін өсімдік өсіру пайдалы табиғи өсімдіктерді пайдалану олардың қорын молайту мәселелерін шешуде қолданылады. Ботаника бағындағы өсімдік интродукциясы жұмыстары өсімдік морфологиясының онтогенездік және экологиялық зерттеу нәтижелерінде негізделеді. Өсімдік морфологиясын халықаралық ботаниктер конгресттерде мысалы 5-ші (Лондон, 1930 жыл); 8-ші (Париж, 1950 жыл); 9-шы (Реаль, 1959 жыл) және симпозиумдерде қаралды.<ref name="source4">Комарницкий Н.А. Морфология растениий в кн. Ботаника, 7 изд. Т 1: часть 2. Москва 1966 год</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Uncategorized}} t022eowvvw1o4hham2vg3eq7f4qz1ms 0 199928 3598211 3574157 2026-05-02T05:24:28Z MuratbekErkebulan 162992 «[[Санат:Барнауыл|Барнауыл]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3598211 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Ресей |статусы = Қала |қазақша атауы = Барнауыл |шынайы атауы = Барнаул <br />[[Сурет:Barnaul (2021)-1.jpeg|290px|center]] |елтаңба = Coat of Arms of Barnaul.svg |ту = Flag of Barnaul.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 20|lat_sec = 84 |lon_dir = E|lon_deg = 83|lon_min = 46|lon_sec = 74 |CoordAddon =type:city_region:RU |CoordScale = |ел картасы = |аймақ картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймағы = Алтай өлкесі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Муниципалды құрылым |ауданы = [[Барнауыл қаласы (муниципалдық құрылым)|Барнауыл қаласы]] |кестедегі аудан = Барнауыл қаласы (муниципалдық құрылым){{!}}Барнауыл қаласы |мекен түрі = |мекені = |кестедегі мекен = |ішкі бөлінісі = 5 аудан |басшының түрi = Қала басшысы |басшысы = [[Людмила Николаевна Зубович]] |құрылған уақыты = 1730 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1771 |жер аумағы = 321 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = континеттік |ресми тілі = орыс тілі |тұрғыны = {{Өсім}} {{nobr|621 669}}<ref name="akgks">{{cite web | publisher = Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Алтайскому краю | url = http://ak.gks.ru/DocLib1/Население/chisl1.01.12.htm | title = Оценка численности постоянного населения на 1 қаңтар 2012г. | accessdate = 2012-04-07 | archiveurl = http://www.webcitation.org/67FVumy7f | archivedate = 2012-04-28 }}</ref> |санақ жылы = 2012 |тығыздығы = 1862,4 |шоғырлануы = 776<ref>[http://www.altairegion22.ru/gov/administration/stuct/build/barnaul_agglomeration/ Барнаульская агломерация] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120502150307/http://altairegion22.ru/gov/administration/stuct/build/barnaul_agglomeration/ |date=2012-05-02 }} {{ref-ru}}</ref> мың адам(2010) |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = барнауылдық<br />барнауылдықтар |телефон коды = 3852 |пошта индексі = 656xxx |пошта индекстері = |автомобиль коды = 22 |сандық идентификаторы = 01401 |ортаққордағы санаты = Barnaul |сайты = www.barnaul.org |сайт тілі = |сайт тілі 2 = |сайт тілі 3 = |сайт тілі 4 = |сайт тілі 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Барнауыл''' ({{lang-ru|Барнау́л}}) — [[Ресей]] қаласы ([[1730]] жылы құрылып, қала мәртебесін [[1771]] жылдан бастап алды), 1937 жылдан бастап [[Алтай өлкесі]]нің ({{lang-ru|Алтайский край}}) әкімшілік орталығы. Қала [[Батыс Сібір жазығы|Батыс Сібір]]дің оң жағында, Барнаулка өзенінің [[Обь]] өзеніне құяр тұсында орналасқан. Қала ауданы – 321 км², халқы – 621,7 мың адам ([[2012]])<ref>В. Ревякина, Барнауыл. Ғылыми-анықтамалық атлас. 2006, ПО Инжгеодезия</ref>, сонымен бірге қала халқының саны бойынша Ресейде 21-ші орында тұр. Қала округтерінің шекарасында бағындырылған елді мекендердегі тұрғынды қосқанда Барнауыл халқы 681,5 мың адамды құрайды. Сібірдің ауқымды өндірістік, мәдени және білім орталығы: 9 мемлекеттік ЖОО, 5 театр, мұражайлар және ХVIII-XX ғасырларға жататын сәулет өнерінің көне ескерткіштері бар. == Тарихы == [[File:Barnaul Schild.jpg|thumb|300px|Қаланың кіре берістегі көрінісі]] === Қалануы === Археологиялық зерттеулер қазіргі Барнауылдағы алғашқы қоныстар тас ғасырында пайда болғандығын көрсетеді. Қала аумағында осы күнге дейін 63 археологиялық ескерткіш сақталған. Олар көбіне көне заманнан орта ғасырға дейін сақталған қалашықтар, қорғандар, тұрақтар және мекендер. Бұл тұрақтардың көпшілігі Обь өзенінің сол жағалауында, Барнауылдың таулы жақтарында, [[Мохнатушка]], [[Казённая Заимка]], [[Гоньба]] және [[Научный Городок]] сияқты жерлерінде орналасқан ауылдарында кездеседі<ref name="BARNAUL-ATLAS06">. {{кітап | тақырыбы = Барнауыл. Ғылыми-анықтамалық атлас | жауапты = В. Ревякинаның редакциясымен &nbsp;С. | жылы = 2006 | баспасы = ПО Инжгеодезия | орны = Барнауыл }}</ref>. [[Алтын Орда]] дәуірінде, орыстардың Сібірге қоныс аударуына дейін, мұнда [[Абакша]] деген қамал-қала тұрған. Осы қаладан төлеуіттер көршілес халықтарға шабуыл жасады. Барнауылдың қала болып қаланған ресми уақыты [[1730]]-жылы деп есептеледі. Мұны кен өндіруші Акинфий Демидовтың Алтай өңіріне завод салу мақсатында 200 шаруаны алып келуімен байланыстырады. Алайда, қаланың құжаттық мақұлданған жылы 1739-жылы болып саналады. Себебі, аталмыш жылы Демидов Барнауылда күміс балқыту зауытының құрылысын бастаған еді.<ref>{{кітап | автор = Адрианов А.&nbsp;В. | тақырыбы = 1883 жылы Орыс географиялық қоғамы және оның Батыс Сібір бөлімінің нұсқауы бойынша [[Алтай]] және [[Саян]] тауларына жасалған саяхат | жылы = 1886 | баспасы = Орыс географиялық қоғамы және оның Батыс Сібір бөлімі | беттері = 1—144 }}</ref> Осы саяхат қаланың дамуына оң әсерін тигізді. Соның әсерінен Баранауылға Орталық Ресей және Уралдан қоныс аударушылар көптеп келе бастады. ==== Этимология ==== Қала атауының шығу төркініне байланысты түрлі гипотезалар көп. Белгілі жазушы және өлкетанушы ғалым [[Марк Юдалевич]] өзінің мақалаларында атаудың шығуына байланысты әртүрлі ғалымдардың зерттеулерін жинаған<ref> {{мақала |автор = Юдалевич М. |тақырыбы= Алғашқы Барнауыл |сілтеме = http://www.ap.altairegion.ru/116-02/13.html |баспа = «Алтайская правда» |тип = газет |орны = Барнауыл |жылы = 2002 |нөмірі = 116—117 (24017—24018) }}</ref>. Зерттеушілер жұмысының жалпы ойы, гипотезасы «Барнауыл» атауының [[Түркілер|түркі]]лік немесе моңғолдық шығу тарихы бар, бірақ атаудың тәржімасы бірнеше нұсқалылығымен ерекшеленеді деген пікірге саяды. * Көп уақыт бойы «Барнауыл» сөзінің түп төркіні қазақ тілінен аударылған деген нұсқа таратылды. «Жақсы мал жайылым»<ref>{{кітап | авторы = Тужилин Н. | тақырыбы = Сенің айналаңдағы әлем. 8-ші бөлім. Атаулар не дейді? Мұхиттар және жағалаулар бойымен | сілтеме = http://www.bibliotekar.ru/encMir/67.htm | жылы = 1966 | баспасы = Крым | орыны = Симферополь }}</ref> немесе «Барна ауылы» және «Барн» сөзі Сібір хандығының көшпенділерінің атауының бірі деп есептеледі. Алайда, тарихшылардың пікірі бойынша, бұл сөз —халықтық этимология. Себебі, қазақтарда «Барн» атауы жоқ және олар Жоғарғы Обь жерлерінде көшпеген. Ал, «жақсы мал жайылым» деген сөздің «жайлау» деген балама атауы бар<ref name="UMANSKY">{{мақала |авторы = Уманский А.&nbsp;П. |тақырыбы= Что в имени твоём? |баспасы = Барнаул |түрі = журнал |орыны = Барнауыл |жылы = 1997 |нөмері = 1—2}}</ref>. [[File:Barnaul-old-001.jpg|250px|left|thumb| Барнауыл қаласы. XX ғасыр]] * Барнауыл атауының [[этимология]]сын ғалымдар «Барнаулка» өзенінің атауымен байланыстырады. Бұл өзен XVIII ғасырдың сызбаларында «Бороноул» немесе «Бороноур» деп аталған. Кей құжаттарда өзен «Баранаул» деп аталған екен. [[1745 жыл]]дан бастап қана Шелегиннің картасында <ref>{{кітап | авторы = Паллас П.&nbsp;С. | тақырыбы = Ресей мемлекетінің түрлі жерлеріне саяхат 1773—1778. 5 томдық. Кітап 2. | жылы = 1786 | орыны = СПб }}</ref> аталмыш өзен «Барнауыл өзені» деп аталған.<ref>{{cite web | url = http://irbis.asu.ru/docs/altai/history/chrono/1734.html | title = Алтай тарихының хронологиясы&nbsp;— 1734 жыл | publisher = Алтай мемлекеттік университеті | accessdate = 2007-09-21 | deadlink = unknown-host }}</ref>. Томск профессоры [[Андрей Дульзон]] қаланың атауы екі түрлі [[көне түркі]]лік түбірден жасалған деген болжам айтады. Бұл [[топоним]]нің алғашқы формасы «Бороноул». Сөздегі «боро» түбірі көптеген моңғол және түркі тілдеріндегі «қасқыр» деген мағынаны, ал «ул» формасы түркі тілдерінде «өзен» деген мағынаны береді. Осылайша, «Барнауыл»   атауы «қасқыр өзені» немесе «қасқыр көлі» деген де мағына беруі мүмкін<ref name="UMANSKY"/>. «Барнауыл» сөзінің этимологиясы жайында айтылған соңғы нұсқаның жаны бар. Себебі, ертеректе Барнаулка өзенінің бойында қасқырлар көп болған және өзеннің құяр сағасында көлдер орналасқан. Сонымен қатар, қасқыр (бөрі) [[Алтай]] халқы үшін қасиетті аңдардың бірі болып саналады. Уақыт өте келе, сөз белгілі формацияға ұшырап, «орыстанып», орыс говорларына бейімделіп, қала атауына айналып кетті<ref>{{cite web | url = http://www.barnaul-info.ru/history/ | title = Қала тарихы | publisher = «Барнаул-инфо» сайты | accessdate = 2007-09-21 | archiveurl = http://www.webcitation.org/6144kUoZB | archivedate = 2011-08-20 }}</ref>. * Барнауылдық тарихшы және археолог А. Уманский өзен атауы туралы нұсқаны дамытып, «Бороноул» топонимінің төлеуіттік тарихы бар деген болжам айтады. Ғалымның пікірі бойынша, «Боронаул»/«Бороноул» сөздері тілдік метаморфозға ұшырап, нәтижесінде атау «поронгыул» / «по-ронгы» — «лай су», «ул» — «өзен» деген төлеуіт сөзінен шыққан. Нәтижесінде, Барнаулка өзенінің этимологиясы «лай су» деген мағынаны береді. Шындығында, Барнаулка өзені түрлі органикалық, минералдық заттарға, сонымен қатар, құмға толы<ref>{{cite web | author = Юрий Гончаров, Александр Старцев. | date = 28 шілде, 2006 | url = http://www.polit.sib.ru/news/?id=11978 | title = Өңірдің астанасы Бобровка деп аталуы мүмкін, ал тұрғындары&nbsp;— бобровтықтар деп аталуы ықтимал. | publisher = ПолитСибРу | accessdate = 2007-09-21 | deadlink = unknown-host }}</ref>. ==== Геральдика ==== Барнауылдың алғашқы елтаңбасы 1846 жылы бекітілді. Елтаңба қалқаны француздық геральдикалық форманың (тәжі және лентасы жоқ) қалпын береді. Қалқан көлденеңнен 2 бөлікке бөлінген. Жоғарғы бөлігі қалқанның үштен бірін алады. Онда Томск губерниясының  негізгі элементі (наместниктік елтаңба) — жасыл фондағы шауып бара жатқан ақ аттың бейнесі орналасқан. Ат — губерния шаруашылығында, таулы өнеркәсіптегі көлік қызметтерін атқаратын негізгі символ және шаруашылық үшін таптырмайтын жануар. Елтаңбаның төменгі бөлігінде ашықкөк фонда тұтанып тұрған қызыл түсті күміс домна пеші  орналасқан. Ол өз кезегінде елдегі күміс балқыту өнеркәсібінің символы ретінде көрсетілген. Қазіргі заманғы елтаңба 1995 жылы 16 қарашада қабылданды. Оның түпнұсқасы (түрлі түсті және қара-ақ суреттер) Барнауыл қаласының әкімшілігінде тұр және қызыққан азаматтарға қолжетімді. Барнауылдың туындағы ашық көк түс қаланың орналасқан жері — Обь өзенінің символы. Тудың ортасында қаланың елтаңбасы орналасқан<ref>{{cite web | url = http://www.heraldicum.ru/russia/subjects/towns/barnaul.htm | title = Барнауыл қаласы | publisher = Сайт heraldicum.ru | accessdate = 2011-02-01 | archiveurl = http://www.webcitation.org/6144lMsKY | archivedate = 2011-08-20 }}</ref>. === Революцияға дейінгі аралық === 1748 жылың [[16 ақпан]]ынан бастап<ref>[http://barnaul.org/gorod_1/history/280let/XVIII/ Барнауыл тарихы. XVIII ғасыр] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120803084141/http://barnaul.org/gorod_1/history/280let/XVIII/ |date=2012-08-03 }}</ref> императордың рұқсатымен таулы аймақтың канцеляриясы Колываньнан (Алтай өңірі) Барнауыл заводына көшірілді. 1766 жылы орыс өнертапқышы [[Иван Ползунов]] Барнаулка өзенінің бойында Ресейдегі ең алғашқы бу машинасын ойлап тапты, ал 1771 жылы Барнауылға «таулы қала» мәртебесі берілді<ref>{{кітап | тақырыбы = Батыс Сібірдің шаруашылық және мәдениетін меңгерудің тарихи тәжірибесі: Ғылыми еңбектердің жинағы. І кітап. | жауапты = Ю.&nbsp;Ф. Кирюшина және А.&nbsp;А. Тишкинаның редакциясымен | жылы = 2003 | баспасы = Алтай университетінің баспасы | орыны = Барнауыл | беті = 464 }}</ref> (басқа деректер бойынша 1828 жылы<ref>[http://new.hist.asu.ru/biblio/borod5/got/15.html ХVІІІ ғасырдың екінші жартысы және ХІХ ғасырдың алғашқы ширегінде Барнауылдың құқықтық мәртебесі мәселесіне арналған құжат] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120725201341/http://new.hist.asu.ru/biblio/borod5/got/15.html |date=2012-07-25 }}</ref>). Қалаға берілген мәртебеге байланысты (астанадан алшақтығына қарамастан) өте жылдам өсті. 1835 жылдары қалада 9 мың адам тұрды. Қала құрылысы Санкт-Санкт-Петербург архитектурасының ықпалымен дамыды. 1764 жылы техникалық кітапхана, 1776 жылы —Барнауыл «театр үйі», ал 1827 жылы — алғашқы [[типография]] ашылды. П. К. Фролов Алтай мемлекеттік өлкетану мұражайының жұмысын ұйымдастырады. Аталмыш мұражай Сібірдегі бірінші мұражай болып саналады<ref>{{кітап | авторы = Тишкина Т.&nbsp;В. |тақырыбы= 1918—1931 жж. Алтай өлкетану ұйымдарының жұмысы. Монография | жауапты = Ғыл. ред. Кирюшин Ю.&nbsp;Ф. | жылы = 2004 | баспасы = Алтай университетінің баспасы | орыны = Барнауыл | беті = 312}}</ref>. Қазба байлықтарының азаюы және крепостнойлық құқықтың алынып тасталғандығы —1893 жылы Барнауылдағы күміс балқыту зауытының жабылуына әкеліп соқты. Соның салдарына Барнауыл ірі сауда қаласына айналды. Өнеркәсіптің жаңа түрлері: тері илеу, кірпіш жасау, сыра дайындау, ас тұзын игеру, орман шаруашылығы және т.б. пайда бола бастады<ref>{{кітап | авторы = Гончаров Ю.&nbsp;М., Чутчев В.&nbsp;С. | тақырыбы = ХІХ ғ. ІІ жарт. — XX ғ. басындағы Батыс Сібірдегі мещан тобы }}</ref>. 1917 жылы [[2 мамыр]]да Барнауылда үлкен өрт болады. 40-қа жуық кварталдар, қала архитектурасы, әсіресе ағаш үйлердің барлығы да жанып кетеді. Қаланың қайта тұрғызылуына сол кезеңде Ресейде басталған [[Азаматтық соғыс]] кедергі болады. === Кеңестік уақыт === [[1917 жыл]]ы [[7 желтоқсан]]да қалада [[Кеңес үкіметі]] орнады. Алайда, 1918 жылы 18 маусымда [[ақ гвардяшылдар]] бұл үкіметті қолдамай, төңкеріс жасады<ref>{{кітап | авторы = Скубневский В.&nbsp;А., Гончаров Ю.&nbsp;М. |тақырыбы= ХІХ ғ. ІІ жартысы және XX ғ. Алғашқы ширегіндегі Батыс Сібір қалалары | жылы = 2004 | орыны = Барнауыл}}</ref>. 1919 жылы 9-11 желтоқсанда Барнауыл қаласы [[Ефим Мамотов]]тың партизандық армиясының күшімен алынды. Ақгвардияшылдар Новоникольскіге (қазіргі [[Новосібір]]) жету мақсатында қаланы тастап кетті. Қалада қалу өте қауіпті еді: әр тұстан Қызыл армия өкілдері қаптады, ал қаланың өзінде партиялық ұйымдар төңкеріс ұйымдастырып жатты. Ақгвардияшылдар М.Ворожцовтың басқаруымен Бірінші Чумық Кеңестік партизандар дивизиясының торуылына тап болып, кейін шегінді. XX ғасырдың 20—40-шы жылдары Барнауылдың дамуы [[индустрияландыру]] және [[Ауыл шаруашылығын ұжымдастыру|ұжымдастыру]] үрдістерінің дамуымен анықталды. Қалаға кіші ауылдар мен қыстақтардан тұрғындар көшіп келе бастады. Кейіннен Барнауыл қаласы агроөнеркәсіптік аймақ мәртебесіне ие болды. 1932 жылы Батыс Сібірдегі ең ірі Барнауыл [[мата комбинаты]] салынды. [[1937 жыл]]ы Алтай өңірінің қалыптасуына байланысты Барнауылға Алтайдың әкімшілік орталығы мәртебесі берілді. [[Ұлы Отан соғысы]] жылдарында қалаға [[Мәскеу]]ден, [[Ленинград]]тан, [[Одесса]]дан, [[Харьков]] және басқа да қалалардан [[неміс]] әскерлерімен оккупацияланған (басып алынған) жүзге жуық өндірістік өнеркісіп орындар көшірілді. Олар қаланың негізгі өнеркәсібіне айналды. Кей деректерге қарағанда<ref>{{cite web | url = http://www.ada.ru/Guns/bsz/index.htm | title = Барнауыл станоктар жасап шығаратын зауыттарының оқ-дәрілері | publisher = ADA корпорациясы | accessdate = 2007-09-21 | archiveurl = http://www.webcitation.org/6144m19m3 | archivedate = 2011-08-20 }}</ref><ref>{{cite web | date = 15 сәуір, 2005 | url = http://www.rusarchives.ru/evants/exhibitions/participants_victory.shtml | title = «Участники Победы». Архивтік құжаттардың жәрмеңкесі | publisher = Ресей архивтері | accessdate = 2007-09-21 | archiveurl = http://www.webcitation.org/6144mYxXO | archivedate = 2011-08-20 }}</ref>, [[Қызыл армия]] соғыста пайдаланған оқ-дәрілердің тең жартысына жуығы Барнауылдағы станок жасап шығаратын зауытта шығарылған. Соғыстан кейінгі жылдар қаладағы өнеркәсіптік «бум» және қала құрылысының дамуымен ерекшеленді. Бұл кезеңде Барнауылдың территориясы 2 есеге өсті. Қаланың қайта тұрғызылуына, дамуына, яғни жаңа үйлер құрылысы үшін солтүстік және солтүстік-батыс бөліктері таңдап алынды. [[1980 жыл]]ы КСРО Жоғарғы Кеңесінің жарлығымен қала [[Қазан революциясы]] орденімен марапатталды <ref>Барнауылдың туында — Қазан Революциясының ордені // Алтайская правда, 5 наурыз, 1983 ж</ref>. === Барнауыл қазіргі заманда === КСРО үкіметі құлаған соң және елдегі саяси-экономикалық жағдайлардың ушығуына байланысты қаладағы ірі өнеркәсіптік өндіріс орындары банкротқа ұшырап, дәрменсіз күйге түсті. Нәтижесінде Барнауыл өндірістік орталықтан экономиканың басқа салаларына: сауда, қызмет көрсету, құрылыс және азық-түлік өнеркәсібіне көше бастады. Оған қоса, қалада тұрғын үй қорының көнергендігі, жол инфрақұрылымының ескіруі мәселелері бар еді. == Физикалық-географиялық сипаттама == === Географиялық орналасуы === Қала Батыс Сібір жазығының орманды алқабында, Приобье шоқысының солтүстік-шығысында, Обь өзенінің жоғарғы ағысының оң жағалауына құятын Барнаулка өзенінің қасында орналасқан. Солтүстік және батыс бөлігінен Барнауыл Обь өзенінің аңғарларын айналып өтеді, ал оңтүстік-батыстан  орманды қоршайды. Мәскеуге дейінгі арақашықтық — 3419 км. Барануылға жақын орналасқан ірі қала — [[Новосібір]] қаласы (239 км). [[Географиялық координаттар]]: {{coord|53|20.84|N|83|46.74|E|type:city}}. Барнауыл [[Гамбург]], [[Дублин]], [[Ливерпуль]], [[Минск]], [[Петропавловск-Камчатский]], [[Самара]] және [[Эдмонтон]] қалалары сияқты ендікте орналасқан. === Жер бедері === Барнауыл территориясының рельефін қала орналасқан Приобь шоқысы, Обь және Барнаулка өзендерінің аңғарлары анықтайды. Биіктіктердің абсолютті белгісі — Барнаулка өзенінің сағасынан 132—135 метрден қаланың солтүстік бөлігіне дейін 230—250 м; су көлемінің жалпы еңістігі — солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа Барнаулка алабына дейін<ref>{{кітап | тақырыбы = Барнауыл энциклопедиясы | жауапты = Скубневского В.&nbsp;А. | жылы = 2000 | баспасы = АлтМУ баспасы | орыны = Барнауыл}}</ref>. Барнауылдың оңтүстігінде "Таулы" деп аталатын бөлігі бар. Бұл бөлік—Обь және Барнаулка өзендерін бөліп тұрады. Рельеф эррозияланған кішігірім құрылымдық формалармен: Пивоварка өзені алабы (12 км), жыра, сайлардың көптігімен күрделенеді. Обь алабының бөктері тіп-тік құламалы болып келеді (25—60 градус), кей жерлерде биіктігі 50—110 м жарлар да кездеседі<ref name="BARNAUL-ATLAS06"/>. Барнаулка  өзеннің терассасы рельефтің аккумуляциялық түрлеріне ұқсайды. Алқаптың өзі кең емес (50—200 м, солтүстік-батыс бағытта биіктігі теңіз деңгейінен 137-ден 185 метрге дейін үш өзен алқабы жайылып жатыр. {|class="graytable" style="text-align:center" |+ |width="25%"|[[File:Barnaul Skyline 2007.jpg|center|220px]] |width="25%"|[[Сурет:Dolinaobinauchgorodok.jpg|center|220px]] |- |Қаланың орталығы. Таулы саябақтан алынған көрініс |Ғылыми қалашықтың қасындағы Обь өзенінің алқабы |} {|class="graytable" style="text-align:center" |+ |width="25%"|[[Сурет:Birch grove in Barnaul.JPG|center|220px]] |width="25%"|[[File:Barnaul Hafen.jpg|center|220px|Barnaul Hafen]] |- |Барнауылдағы күз |Барнауыл порты. 2001 жыл |} ==== Барнаулка өзені ==== Барнаулка – кіші өзендерге жатады. Өзен Батыс Сібірдің оңтүстігінде орналасқан және 167 км ұзындықта созылып жатыр. Өзен бассейнінің ауданы 5720 шаршы км. Бассейн контуры Барнауыл территориясы мен Алтай өңірінің 8 әкімшілік ауданына шақ келеді. Өзеннің қазіргі алқабы көне жылға ағымдарының сағасында орналасқан. Ал, алқаптың жоғарғы жағында ағынды көлдердің онға жуығы орналасқан шығыңқы шұңқырлар бар. === Климаты === Барнауылдың [[Континенттік климат|континенталдық климаты]] Батыс Сібірдің оң жағында өзгеше географиялық орналасуымен анықталады. Алтай тауларынан, [[Солтүстік Мұзды мұхит]]тан және [[Орталық Азия]]ның жартылай шөлді аймақтарынан келетін [[ауа массалары]]ның өзара араласуынан қаладағы табиғи жағдайды күрделендіреді. Барнауыл қысының қаттылығы шамалы, қар аз жауады және жазы жылы. Жыл мезгілінің ең суық мезгілі —қаңтар (орташа температурасы −17,5&nbsp;°C), ең жылысы — шілде (+19,8&nbsp;°C). Ауа температурасының абсолютті максимум (көлеңкедегі ауа температурасы) 1953 жылы шілдеде және 2002 жылы тамыз (+38,2&nbsp;°C) айларында бақыланды. Ауа температурасының абсолютті минимумы  1951 жылы қаңтар айында (−51,1&nbsp;°C) анықталды. Ауа аяздануының соңғы күні — [[19 мамыр]], ал алғашқы күні — [[17 қыркүйек]]<ref name="BARNAUL-ATLAS07"> {{кітап | тақырыбы = Барнауыл. Ғылыми-анықтамалық атлас | жауапты = Ревякина В.&nbsp;С. | жылы = 2007 | баспасы = ПО Инжгеодезия | орыны = Барнауыл }}</ref>. Ауаның салыстырмалы ылғалдылығы суық мезгілдерде 73—76 % шамасында түрленсе, жылы мезгілде 62 % шамасында өзгереді. Атмосфералық жауын-шашынның жартыжылдық көлемі 539 мм құрайды. Жылы маусым кезінде (сәуір — қазан) жалпы жауын-шашын көлемінің 65 % -ы жауады. Жауын-шашынды күндердің көлемі орта есеппен — 180 күн, оның ішінде 113 күні күз-қыс маусымдарына тұстас келеді<ref>{{кітап | авторы = Кошинский, Кухарская В.&nbsp;Л. | тақырыбы = Барнауылдың климаты | жылы = 1984 | баспасы = ЗапСибНИИ | орыны = Новосібір | id = УДК 551.5821.1 (571.15-21) | беті = 125}}</ref>. Ауа-райы бұлыңғыр, бұлтты, күн райы ашық және жартылай ашық күндердің бір жылдағы саны — 130, сәйкесінше 49 (күн рай ашық) және 186 (күн райы жартылай ашық). Жыл бойындағы күн сәулесінің ұзақтығы — 2180 сағат<ref name="BARNAUL-ATLAS07"/>. Желдің ұшу бағыты Барнауылдың оңтүстік-батыс, батыс және оңтүстік бөліктерінде басым келеді. === Қала өсімдігі === Барнауыл және оның айналасындағы аймақтардың өсімдігі оңтүстік орманды дала алқабына тән. Таулы алқаптарда өсімдіктердің мен астық түрлерінің: жіңішкежапырақты қоңырбас, бүлдіргелі жапырақ, сарбас жоңышқа сияқты көптеген сирек кездесетін түрлері бар <ref> {{кітап |авторы=Олькова О.&nbsp;А. |тақырыбы=Барнауыл қаласы және маңайындағы алқаптардың урбанофлорасы // Аймақтық табиғатты қолдану және экологиялық мониторинг |орны =Барнауыл |жылы=1996 |беті=265—267 }}</ref>. Орманды алқаптар қайың ағаштарына, итмұрын, қараған өсімдіктеріне толы. Жыралардың үстіңгі бөлігінде Барнауыл таспалы орманы өсіп жатыр. Бұл орманда өсімдіктердің ағаш-бұта тектес тұқымдарының 30-ға жуық түрін кездестіруге болады. Өзен аңғарларында [[мойыл]], [[үйеңкі]], [[терек]], [[ырғай]] ағаштары көптеп өседі. Қаланың ішіндегі өсімділік жағдайы жасанды отырғызылған саябақтарымен: «Юбилейный» саябағы, Орталық саябақ, «Солнечный ветер» саябағы, «Лесная сказка» бағы, «Нагорный» саябағы, Барнауылдың денрарийі, гүлзар бақтар, бульварларымен ерекшеленеді. Ағаштардың негізгі түрлері — қара терек, үйеңкі, шетен, [[қайың]], сібір [[шырша]]сы, [[алма]] ағаштары. Қалада барлығы тамырлы өсімдіктердің 880 түрі өседі, олардың 30-ға жуығы Алтайдың [[қызыл кітап|қызыл кітабына]] енгізілген <ref name="BARNAUL-ATLAS06"/>. === Экологиялық жай-күйі === Барнауыл ірі өндірістік қала болғандықтан, мұнда табиғатқа залал келтіретін антропогенді объктілер көп. Обь және Барнаулка өзендерін қоспағанда, қаладағы табиғи кешендердің басым көпшілігі экологиялық күйі нашар аймаққа жатады. Ауаның ластануы қаладағы жекешеленген өндірістік шаруашылық объектілерінен және пешпен жылытатын нысандардың әсерінен болады. Зиянды қалдықтардың көлемі жылына 80 мың тоннаны құрайды. Атмосфераның ластануына көлік транспортының да едәуір әсері бар. Қаланың солтүстік аудандарында (Ленин, Октябрь аудандары) экологиялық жағдай тым ушыққан. Мұндағы өндірістік нысандар жер бетіне кадмий қалдықтарын рұқсат етілген шектен 10 есе артық шығарады. Қаланың оңтүстігінде (Орталық аудан) Алтай агрегат зауытының жанында орналасқан Пивоварка өзенінің аңғарлары экологиялық жағдайы өте нашар аймақтарға жатады<ref name="BARNAUL-ATLAS06"/>. Қаланың кей бөліктерінің (Индустриальный ауданы, Темір жол аудандары) экологиялық жайын салыстырмалы түрде жақсы деп бағалауға болады. Бұл жерлерде кадмийдің шектен тыс шығарылуы 2-5-ке тең<ref name="BARNAUL-ATLAS06"/>. Негізінен, қаладағы жер үсті суларының ластануы өндірістік нысандардың тазаланбаған қалдық суларды Обь және Барнаулка өзендеріне ағызуынан пайда болып жатыр. Тазаланбаған, қалдық лас суларды шығаратын өндірістік орындарға Барнауыл көлік шиналарын шығаратын зауытын (жартыжылдық орта есеппен 3 млн м³), Алтайдизель зауытын (жартыжылдық орта есеппен 500 мың м³-ға жуық), [[Барнаултрансмаш]] зауытын (шамамен 270 мың м³-ға жуық), 3 ЖЭС (11 млн м³-ға жуық), қаладағы тазалау орындарын (шамамен 100 млн м³) жатқызуымызға болады. Пивоварка, Власиха, Сухой Лог өзендеріне келетін лас сулардың басым көпшілігі көлік тұрақтарынан, АЗС мекемелерінен, көлік жолдарының құрылысынан келіп қосылады<ref>Экологический вестник ИВЭП СО РАН, Барнауыл. 2006 жыл.</ref>. == Халқы == Барнауыл қаласы және қала құрамына кіретін елдімекендерді қоса есептегенде халқының саны 681 мың 463 адам болып есептеледі<ref name="akgks" /> ([[2012]]). Бұл Алтай өңірі қала халқының 42 %-ын құрайды. Халқының тығыздығы — 2018 адам/км². Әйел қоғамының үлесі (55%) ер адамдарға (45%) қарағанда басым. Жас ерекшелігі бойынша ер адамдардың үлесінің басымдылығы 9 жасқа дейінгі аралықта байқалады. Еңбекке қабілетті жастағы халықтың бөлігі 67 %-ды құрайды, оның 13 %-ы өндірістік секторда жұмыс жасайды<ref name="BARNAUL-ATLAS06"/>. Жұмыссыздық деңгейінің ресми бекітілген деңгейі — 0,7 %. [[2009 жыл]]ы алғашқы рет қала халқы санының табиғи өсімі байқалды. Туу саны өлім-жітім санын 839 адамға өсірді<ref>{{cite news |author= |title=Сібір агенттігінің жаңалықтары |url=http://barnaul.sibnovosti.ru/science/92961-v-barnaule-vpervye-za-mnogie-gody-otmechen-estestvennyy-rost-naseleniya |work=Барнауылда көп жылда қайталанбаған халықтың табиғи өсімі байқалды |publisher= |date=11 желтоқсан, 2009 |accessdate=2011-01-31 }}</ref>. Алдыңғы жылдары халық санының азаюы болған жоқ. Себебі, қала Алтайдан, Қазақстаннан және Орта Азия елдерінен келген мигранттарының санымен толысып отырды. === Динамика === {| | style="vertical-align:top"| {| ! style="background:#eee"|  Жыл  ! style="background:#eee"|   Халқы   |- | 1835 || align="right" | 9 100 |- | 1840<ref>[http://dlib.rsl.ru/view.php?path=/rsl01003000000/rsl01003542000/rsl01003542943/rsl01003542943.pdf#page2 Таблицы о состояніи городовъ Россійской имперіи]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || align="right" | 9 927 |- | 1860 || align="right" | 11 600 |- | 1897<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=79 Ресей империясы халқының 1897 жылғы бірінші жалпыхалықтық санағы]</ref> || align="right" | 21 073 |- | 1911 || align="right" | 52 000 |- | 1916 || align="right" | 71 200 |- | 1917 || align="right" | 56 100 |- | 1926<ref>[http://ak.gks.ru/peep2010/DocLib3/1926.htm 1926 жылғы халықтың бірінші Жалпыкеңестік санағы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121211030736/http://ak.gks.ru/peep2010/DocLib3/1926.htm |date=2012-12-11 }}</ref> || align="right" | 73 900 |- | 1937 || align="right" | 118 200 |- | 1939 || align="right" | 148 200 |- |} | style="vertical-align:top"| {| ! style="background:#eee"|  Жыл  ! style="background:#eee"|   Халқы   |- | 1945 || align="right" | 210 500 |- | 1959<ref>[http://www.webgeo.ru/db/1959/rus-kr.htm КСРО халқының 1959 жылғы санағы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121120155707/http://www.webgeo.ru/db/1959/rus-kr.htm |date=2012-11-20 }}</ref> || align="right" | 305 100 |- | 1967 || align="right" | 407 000 |- | 1970<ref>[http://www.webgeo.ru/db/1970/rus-zapsib.htm КСРО халқының 1970 жылғы санағы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120107114538/http://webgeo.ru/db/1970/rus-zapsib.htm |date=2012-01-07 }}</ref> || align="right" | 439 100 |- | 1979<ref>[http://www.webgeo.ru/db/1979/rus-zapsib.htm КСРО халқының 1979 жылғы халық санағы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120107110804/http://webgeo.ru/db/1979/rus-zapsib.htm |date=2012-01-07 }}</ref> || align="right" | 533 100 |- | 1989<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus89_reg2.php 1989 жылығы Жалпыкеңестік халық санағы]</ref> || align="right" | 601 800 |- | 2002<ref>[http://www.perepis2002.ru/ct/doc/1_TOM_01_04.xls 2002 жылғы Бүкілресейлік халық санағы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220131023056/http://www.perepis2002.ru/ct/doc/1_TOM_01_04.xls |date=2022-01-31 }}</ref> || align="right" | 667 646* |- | 2008 || align="right" | 653 400* |- | 2010<ref>[http://ak.gks.ru/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB.2010.htm 2010 жылғы Алтай өңірінің аудандары мен қала халқының саны (2010 жылығы халық санағының нәтижелері бойынша)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111015049/http://ak.gks.ru/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB.2010.htm |date=2012-01-11 }}</ref> || align="right" | 666 966* |- | 2011<ref name="akgks" /> || align="right" | 670 882* |- |} | |} <nowiki>*</nowiki> — бағындырылған елді мекендермен === Ұлттық құрам === Барнауылда 100-ден аса ұлт пен ұлыс тұрады. Халқының 89,5% -ын орыстар, саны бойынша келесі ұлттар — [[немістер]] (4,8 %), [[украиндар]] (2,9 %); қалғаны — 2,8 % шамасын құрайды<ref>[http://vbarnaul.ru/description/about.html «В Барнаул» сайты&nbsp;— Жалпы ақпарат] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070510024030/http://vbarnaul.ru/description/about.html |date=2007-05-10 }}</ref>. === Діні === Қалада түрлі бағыттағы діни бірлестіктер көп. Ең ірісі — православиелік шіркеу. Барнауылдағы алғашқы шіркеу 1750 жылы салынып, Петр және Павел атын иеленді. XX ғасырдың басында қалада 40-қа жуық шіркеу, монастырлар болды. Олардың көбі қиратылған немесе 1930-шы жылдары қайта тұрғызылған<ref>Алтай өңірінің шіркеулері мен дінге сену тарихы жөнінде құжаттар. Алтай өңірі әкімшілігінің мұрағат жұмыстары жөніндегі басқармасы. Барнауыл. 1997. 408 с.</ref>. Покров соборындағы құдайға құлшылық жасау 1943 жылдан бастап жаңғыра бастады. Сонымен қатар, құлшылық әрекеттер 1990-жылдан бастап [[Никольск]], [[Знаменск]], [[Дмитриевск]] шіркеулерінде де қайта жаңғырды. Жаңа шіркеулер: [[Перт]] және [[Павел]] шіркеуі, [[Христос]] ғибадаты, [[Андрей Первозванный]] шіркеуі, [[Ионн Богослов]] шіркеуі, [[Михаило-Архангельск]], [[Құдай Анасы]] және [[Александр Невский]] ғибадатханалары да көптеп салына бастады. [[File:Покровский кафедральный собор (Барнаул) 2.jpg||250px|right|thumb|Покров соборы (Барнауыл)]] Сондай-ақ, қалада ескіғұрыптық бағытын ұстанатын бірлестіктер де бар. Сондай бірлестіктің бірі Орыс православтық шіркеуінің құрамына жататын Покров ескіғұрыптық дәстүрлі бірлестігі. Бірлестіктің құрамында 1000-ға жуық адам бар. Қазіргі уақытта шіркеу жаңа Қасиетті Покров шіркеуінің құрылысын салып жатыр <ref>{{cite web|url=http://www.amic.ru/news/54075/|title=Барнауылдық ескіғұрыпшылдар Алтайда ақтасты шіркеу салды|date=15 маусым 2006 г.|accessdate=2010-04-15|archiveurl=http://www.webcitation.org/6144nrna7|archivedate=2011-08-20}}</ref>. Жаңа шіркеу владимир-суздаль архитектуралық үлгісінде салынған. Қаладағы шіркеулердің ішінде саны жағынан екінші орында Көне православтық Помор шіркеуі тұр. [[File:Barnaul Nikolaevskaia cerkov 1900-e.jpg|left|250px|thumb| Николаев шіркеуі. Барнауыл, 1900 жыл]] Қазіргі таңда өз жұмысын 1960-шы жылдардан бастаған католиктік және лютерандық бірлестіктер де бар. Олардың құрамы шамамен 400 адамға жуықтайды. Қалада әсіресе мұсылмандық бірлестіктердің үлкен басымдылыққа ие екендігін байқауға болады. Мұсылмандық бірлестіктердің қатарында шамамен 30 мың адам бар<ref>Алтай өңіріне 60 жыл: Статистикалық мерейтойлық жинағы. Барнауыл, 1997. 120 б.</ref>. Қалада соборлық мешіттер мен араб және орыс тілдеріндегі кітапхана жұмыс жасайды<ref>[http://www.titoff.ru/news/index.php?id=5633&gid=3 Барнауылда ең алғашқы мұсылмандық мешіт ашылды]</ref>. Одан бөлек, қалада [[1990 жыл|1990-шы жылдан]] бастап Еврейлер бірлестігі де жұмыс жасайды. Барнауылда Еврей мәдениетінің Алтайлық орталығы, еврейлік жексенбілік мектеп, [[ульпан]] ([[иврит тілі]]н тереңдетіп оқытатын мектептер), [[еврей]] жастарының клубы және кітапхана бар<ref>[http://www.feor.ru/communities/barnaul/ «Барнауыл қаласының еврейлік бірлестігі» жергілікті иудейлік діни] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110807174839/http://www.feor.ru/communities/barnaul/ |date=2011-08-07 }}</ref>. [[2006 жыл]]дың қарашасында Армян апостолдық шіркеуі ашылды. Бұл оқиға қаладағы 15-мыңдық [[армян]] диаспорасы үшін айтулы мереке болды <ref>[http://www.bible.com.ua/news/r/29428 Барнауылда Армян апостолдық шіркеуі дәріптелді]</ref>. Сонымен қатар, Барнауылда түрлі діни ағымдардың бар екендігін ескеруіміз керек. Олар — «Пятидесятник», «Евангелия христиан-баптистері», «Жетінші күннің Адвентисттері», «Иегово куәгерлері», «Иисус Христостың қасиетті күндері», «Кришна санасы қоғамы» және т.б.<ref>{{cite web | author = | authorlink = | datepublished = | url = http://www2.barnaul.org/gorod_1/obschestvo/religiya/ | title = Дін | format = | work = | publisher = Барнауылдың ресми сайты | accessdate = 2011-07-30 | lang = | description = | archiveurl = http://www.webcitation.org/6144r1YbL | archivedate = 2011-08-20 }}</ref> == Билік органдары == [[Сурет:Barnaul City Duma.jpg|thumb|250px|Қала әкімшілігі және Қалалық думаның ғимараты]] 2010 жылдың күзінде қалалық дума жарғыға Барнауыл қаласының басшысы және әкімшілік бастығы (сити-менеджер) туралы өзгерістер енгізді. Өзгертулер басшының билік жүргізу уақытына байланысты болды. Нәтижесінде қала басшысының 2,5 жылға дейін билік етуіне келісім-шарт жасалатын болып шешілді. 2010 жылдың 10 қарашасынан бастап Барнауыл қаласының басшысы Людмила Зубович тағайындалды.<ref>{{cite news |author= |title=Барнауылды «сити-менеджер» билейтін болды |url=http://www.amic.ru/news/135415/ |work= |publisher=ИА Амител |date=29 қазан, 2010 |accessdate=2010-10-29 }}</ref>. Ал 2010 жылдың 22 желтоқсанынан бастап Барнауыл қаласының әкімшілік басшысы — Игорь Савинцев тағайындалды<ref>{{cite news |author= |title= Барнауыл қаласының әкімшілік басшысы Игорь Савинцев болып тағайындалды |url=http://www.amic.ru/news/139084/ |work= |publisher=ИА Амител |date=22 желтоқсан, 2010 |accessdate=2010-12-22 }}</ref>. Қалалық өзін-өзі басқару өкілді органы — қалалық дума. Қалалық дума муниципалды сайлауда 4 жылға сайланатын 35 депутаттан тұрады. Халық депутаттарын бірмандатты сайлау округтері бойынша сайлайды. == Әкімшілік бөлініс == Барнауылдың құрамына бес әкімшілік аудан кіреді. Олар: Барнауылдың Темір жол ауданы, Индустриялды аудан, Ленин ауданы, Октябрьский ауданы және Орталық аудан. Қала [[топонимика]]сы — қала аудандарының тарихи атаулары және бұрынырақта қала құрамында болған елдімекендердің атауы: Авиатор, АЗА, Восточный, ВРЗ, Докучаево, Западный, [[Затон (Барнаул)|Затон]], Ильич, Киров, [[Куета]], [[Новосиликатный]], Осипенко, Поток, Солнечная Поляна, Спутник, Урожайный (Сулима), Черёмушки (Ближние и Дальние). [[File:Барнаул Ул. Ползунова 41.jpg|left|thumb|250px| к. Ползунов 41 (Барнауыл)]] Сондай-ақ, қала округының құрамына келесідей елдімекендер кіреді: * Индустрияльный аудынына бағынатын Власихин ауылдық аймағы — Власиха ауылы, Новомихайловка, Лесной, Пригородный ауылдары (Алтай) және Власиха станциясы. * Ленин ауданына бағынатын Научногородокская ауылдық аймағы — [[Научный Городок]] поселкесі, [[Гоньба]] ауылы, [[Казённая Заимка]], [[Землянуха]], [[Берёзовка (Барнаул)|Берёзовка]] поселкелері. * Орталық ауданға бағынатын Орталық ауылдық аймақ — Центральный поселкесі, [[Черницк]], [[Бельмесёво]], [[Ягодное]], [[Мохнатушка]], [[Конюхи]] ауылдары, [[Железнодорожная Казарма 250 км]], [[Железнодорожная Казарма 253 км]] станциялары. * Орталық ауданға бағынатын Южная поселкелік аймығы — [[Южный]] жұмысшы поселкесі, [[Борзовая Заимка]], [[Плодопитомник]], [[Садоводов (Алтайский край)|Садоводов]] поселкелері мен [[Ползуново (станция)|Ползуново]] станциясы. * Орталық ауданға бағынатын Лебяжинская ауылдық аймағы — [[Лебяжье (Барнаул)|Лебяжье]] ауылы, [[Железнодорожная Казарма 242 км]] станциясы. == Экономика == ===Өнеркәсібі === Барнауыл кәсіпорындарының басым көпшілігі Оңтүстік (Орталық), Солтүстік және Власиха өндірістік аймақтарында орналасқан. Оңтүстік бөлігі қаланың ішкері аудандарында орналасса, Солтүстік және Власиха өнеркәсіптік аймақтары қаланың сыртында орналасқан<ref name="BARNAUL-ATLAS06"/>. [[File:Тайны Барнаула2.jpg|left|thumb| Барнауыл зауыты]] {| class="standard" style="text-align:center" |- ! Салалар ! Кәсіпорындар |- | [[Машина жасау]] және метал қорыту | [[Алтай прецизиондық бұйымдар жасау зауыты]] | [[Алтайдизель]] | [[Алтай құрал жасайтын зауыты «Ротор»]] | [[Барнаултрансмаш]] | [[Алтай жанармай сорғыларын жасап шығаратын зауыт]] | [[АлтайСпецИзделия]] | [[Барнауыл вагон жөндейтін зауыты]] | [[Барнауыл геофизикалық аппаратура зауыты]] | [[Алтай агрегаттар зауыты]] | [[Барнауыл радиозауыты]] | [[Сибэнергомаш]] | [[Барнауыл станок жасайтын зауыты]] | [[Барнауыл тері престейтін зауыт]]. |- | Химиялық және мұнай өңдеу өнеркәсібі | [[Барнауыл шина зауыты]] | [[Барнауыл асбесттік техникалық бұйымдар]] | [[Барнауыл резинотехникалық бұйымдар жасау зауыты]] | [[Барнауыл шайыр шығаратын зауыты]]. |- | Жеңіл өнеркәсіп | [[Барнауыл мата комбинаты]]. |- | Құрылыс материалдарының өнеркәсібі | [[Барнауыл темір жасап шығаратын №1 өнеркәсіп]] | [[Барнауыл темір жасап шығаратын №2 өнеркәсіп]] | [[Барнауыл іріпонельді үй құрылысының эксперименталды зауыты]] | [[«Турина гора» Кірпіш зауыты]]. |- | [[Электроэнергетика]] | [[Барнауыл ЖЭС-2]] | [[Барнауыл ЖЭС-3]] | [[Барнауыл ГТТЭЦ-2]]| [[Барнауыл ГТТЭЦ-1]]. |- | Азық-түлік өнеркәсібі | [[Алтайхолод]] | [[Барнауыл ликёр-арақ зауыты]] | [[Барнауыл ашытқы зауыты]] | [[Барнауыл сыра қайнату зауыты]] | [[Киприн сүт өнімдері зауыты]]. |} 2008 жылы (2007 жылмен салыстырғанда) ірі және орта деңгейлі өнеркәсіптік өндіріс индексі 104,6 % - ды құрайды. Қаладағы ластмасса және резіңке бұйымдарын жасау, металл емес минералдық заттар, электржабдықтарын, дизель, темір бетон конструкцияларын, ликер-ішімдіктерді, ет және балық өнімдерін, нан өнімдерін, сүт өнімдерін, минералды сулардың өндірісі, шұжық өнімдерін, май және балмұздақ өндірісі төмендеген<ref name="barnaul.org">[http://www.barnaul.org/vlast/itogi-08/ Барнауыл қаласының ресми сайты. Барнаулыл дамуының 2008 жылғы қорытындысы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121027093541/http://www.barnaul.org/vlast/itogi-08/ |date=2012-10-27 }}</ref>. Бірақ соған қарамастан қалада ағаш өндірісі, целлюлоза-қағаз өнеркәсібі , көлік құрал-жабдықтары, темір ұста және престеу машиналарын өндірісі, трактор және комбайн жасау өнеркәсібі, астық жинайтын құрылғыларды дайындау, химилялық талшық және жіп өнеркәсібі, аяқ киім, өсімдік майы, макорон өнімдері, ұн және кондитерлік тағамдардың өндірісі ұлғайған. Тоқыма өнеркәсібі, тігін, химиялық және энергетикалық салаларда экономикалық өсім тіркелген. Өндіріс өнеркәсіптерінің 57,5 %-ы 2008 жылды табыспен аяқтады<ref name="barnaul.org"/>. [[File:Copper smelting factory Barnaul.jpg|left|250px|thumb|Барнауыл мыс балқыту фабрикасы]] 2007 жылдан бастап Белорусь үкіметімен бірлескен келісім бойынша қалада жылына 30-ға жуық белорус троллейбустарының құрастырмалы өндірісі басталды<ref>[http://www.bankfax.ru/page.php?pg=42121 ИА Банкфакс. Алтайға белорус тролейбустарының алғашқы топтамасы келді.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121118200951/http://www.bankfax.ru/page.php?pg=42121 |date=2012-11-18 }}</ref>. Ірі және орта кәсіпорын жұмысшысының орташа айлық жалақысы 15 490 рубльді құрайды (2010 жылдың ортасына қарай).<ref>[http://www.regnum.ru/news/1303906.html Барнауылдың ірі және орта кәсіпорындарында жалақы 8,2 %-ға өсті]</ref> {{clear|left}} === Сауда және қызмет көрсету саласы === [[Сурет:QQ Restaurant.JPG|thumb|250px|Калинина даңғылындағы «Ку-ку» мейрамханасы]] Сауда және қызмет көрсету салаларында 100 мыңға жуық адам жұмыс жасайды. 2008 жылы тұтыну нарығы 272 кәсіпкерлікке өсті. Соның ішінде 15-сі&nbsp;— қоғамдық тамақтану орындары, 96 — бөлшек сауда орындары және 161 —тұрмыстық қызмет көрсету мекемелері. [[File:Hotel Altai.jpg|right|thumb|250px|"Алтай" қонақ үйі]] Жаңа кәсіпорындардың есебінен 2100 жұмыс орны ашылды. 2010 жылы бөлшек сауда айналымы 90 млрд рубльді құрады. (2009 жылмен салыстырғанда 7,2 %-ға өскен) <ref name="barnaul2010">[http://www.barnaul.org/board/arch/2011/2/osnovnye_itogi_socialnoee_1.html Барнауыл қаласының әлеуметтік-экономикалық дамуының 2010 жылғы негізгі қорытындылары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120803081801/http://www.barnaul.org/board/arch/2011/2/osnovnye_itogi_socialnoee_1.html |date=2012-08-03 }}</ref>. Сауда нысандарының негізгі аудандары — ірі ойын-сауық орталықтары (100-ден астам дүкен): «Алтай», «Весна», «Еуропа», 2011 жылы өңірдегі ең ірі, көлемі 150 000 кв. Метрді құрайтын «Арена» ойын-сауық орталығының құрылысы басталды; гипермаркеттер: «[[Лента]]» дүкендер желісі және «[[METRO Cash & Carry]]», сондай-ақ, [[DIY]]-гипермаркеті (құрылысқа арналған): «АрсиДом», «Знак», «Прораб», «Формула М2». Азық–түлік супермаркеттері (ірі желілер): «[[Аникс]]», «[[Мария-Ра]]», «Раздолье», «[[Холидей Классик]]». Электроника супермаркеттері: «[[DNS]]» дүкендер желісі, «[[DOMO]]», «[[М.Видео]]», «Пятый Элемент», «[[Сибвез]]», «[[Техносила]]», «[[Эльдорадо]]» дүкендер желісі. Бұдан өзге, Барнауыл қаласында азық-түлік базарлары бар: «[[Старый базар]]», «Крытый рынок», «Новый рынок», «Китайский рынок», «Докучаевский рынок» және басқалары. [[2008 жыл]]ы 2 қалалық және 10 аудандық әлеуметтік жәрмеңкелері өткізілді. Олардың жалпы тауар айналымы 32,4 млн рубльді құрайды. Бұл көрсеткіш 2007 жылмен салыстырғанда 3 есе көп. Соңғы жылдары қалада қоғамдық тамақтану орындары, соның ішінде [[франчайзинг]] бойынша ашылып жатқан желілік мекемелер белсенді жұмыс жасайды. [[2010 жыл]]ы қоғамдық тамақтану орындарының айналымы 2,2 млрд рубльді құрады.<ref name="barnaul2010"/>. Нарықта келесідей желілер жұмыс жасайды: [[Росинтер Ресторантс]] («IL Патио», «Планета Суши», «Сибирская корона» мейрамханалары), Карт Бланш ( «Иероглиф» и CarteBlanche мейрамханалары, «Перцы» пиццериясы, «И.Понкин» суши-барлары), «Фуд-мастер» холдингі («Печки-лавочки», «Вилка-ложка» асханалары), [[Subway»]] мейрамханалар желісі, [[Cinnabon|«Синнабон»]]. Жергілікті «Икра» суши-барлары жоғарғы қарқынмен өсуде . Сондай-ақ, қалада түрлі заманауи кофейнялар, суши-барлар және асханалар жұмыс жасайды. Құймақ жасайтын орындар және халықта «узбечка» аталып кеткен атақты [[өзбек]] асханалары да қызмет көрсетеді. Барнауылда ірі федералдық банктердің өкілдіктері орналасқан. Одан бөлек, қалада жергілікті банктердің бас кеңселері өз жұмысын жүргізіп отыр. Олар: «АлтайБизнес-Банк», «Алтайкапиталбанк», «Зернобанк», «Сибсоцбанк», «Тальменка-банк», «[[ФорБанк]]». === Көлік === Барнауыл — федералды көлік магистралінің тармақтарында орналасқан көлік тораптарының ең ірісі «[[Чуйский тракт]]» [[Новосібір]] — [[Моңғолия]], осы жерден Барнауыл — [[Рубцовск]] — [[Қазақстан]] федералды трассасы басталады. Қала арқылы Батыс-Сібір темір жол [[магистралі]]нің тармақтары өтеді<!-- : [[Оңтүстік-Сібір темір жолы]] (Оңтсіб) және Түркістан-Сібір магистралі ([[Түрксіб]])-->. [[Барнаул темір жол станциясы]] көптеген Ресей аймақтарын және жақын шетел аймақтарын байланыстыратын торап болып саналады. Барнауылдың халықаралық аэропорты қаланың батысына қарай 17 км жерде орналасқан. Обь өзенінің бойында жолаушы және жүк тасымалдайтын өзен порты орналасқан. {|class="graytable" style="text-align:center" |+ Барнауылдағы қала транспортының түрлері |width="25%"|[[File:ЗиУ-683В01.jpg|center|220px]] |width="25%"|[[Сурет:Barnaul River Port.jpg|center|220px]] |- |Барнауылдағы ЗиУ-683В01 маркалы троллейбустар |Барнауыл өзен кемежайы |} {|class="graytable" style="text-align:center" |+ |width="25%"|[[File:АКСМ-20101.jpg|center|220px]] |width="25%"|[[Сурет:Tram in Barnaul.JPG|center|220px]] |- |Қаланың АКСМ-20101 маркалы троллейбусы |Ползунов көшесіндегі трамвай |} Барнауыл автовокзалының жолаушы айналымы тәулігіне орта есеппен 4500 адамды құрайды. Қала автобус бағыттарымен Алтай өңірінің 60-қа жуық ауданымен қатар, көршілес аймақтарымен де байланысады. Олар: [[Алтай Республикасы]], [[Новосибирск облысы]], [[Кемеров облысы]], [[Томск облысы|Томск облыстары]]. Тұрақты түрде автобус сапарлары Қазақстанның Павлодар, Семей, Өскемен және Алматы қалаларына жүріп отырады. 2011 жылдың шілдесінен бастап Краснояр қаласына бағытталған жаңа бағыт ашылды. Қала транспорты автобустар, трамвайлар (11 бағыт), маршрутты такси және троллейбустармен (3 бағыт) танылады. Ең алғашқы трамвай 1948 жылы іске қосылса, ал алғашқы троллейбус 1973 жылы іске қосылды. 2000 жылдан бастап 2010 жылдың көктеміне дейін қала көшелерінде [[MAN]] маркалы екіқабатты автобустарын көруге болады, ал 2007 жылдан бастап олар № 3 бағытында жүре бастады. Қаланың негізгі автокөлік магистральдері: * [[Павлов жолы]] (трасса Барнауыл — [[Камень-на-Оби]] — [[Новосибирск]]), * [[Змеиногор жолы]] ([[Рубцовск]] және [[Қазақстан]] бағыты), * Правобережный жолы ([[Новосібір]] және [[Бийск]] бағыты), * «Ленточный Бор» шоссесі (айналып өтетін жол), сонымен қатар, қала ішілік бағыттар: Ленин даңғылы, Красноармейский даңғылы, Попов, Малахов, Северо-Западная көшелері және т.б. бағыттарда жүреді). == Денсаулық сақтау == [[Сурет:Barnaul Diagnostic Centre.jpg|thumb|220px|Диагностикалық орталық және Молодежная көшесіндегі тұрғын үй, 3Б]] Барнауылдың денсаулық сақтау орындары 230 емдеу-профилактикалық мекемеден тұрады. Қалада 15 өңірлік мамандандырылған орталықтар және ауданаралық бөлімдер, 30 қалалық аурухана (соның ішінде 3 балалар және балаларға арналған 2 жұқпалы аурулар аурухана бар), [[госпиталь]], 21 шипажай, 4 перзентхана, 53 поликлиника (олардың 7-уі балалар және 2-уі тіс емханалары), 9 муниципалды дәріхана жұмыс жасайды. Муниципалды ауруханалардың кереует қоры 5000-ды құрайды<ref>[http://www.barnaul.org/gorod/soc/ Әлеуметтік Барнауыл] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070202061430/http://www.barnaul.org/gorod/soc/ |date=2007-02-02 }}</ref>. Сонымен қатар, қалада травматологиялық пункттер, әйелдерге кеңес беру орталықтары, қан құю орталықтары және психиатриялық диспансерлер жұмыс жасайды. ІІБ және Алтай темір жол бөлімдерінде емдеу мекемелері орналасқан. Тіс емдеу клиникалары, дәріханалар, пластикалық хирургия және көпсалалы медициналық орталықтар жеке және ақылы медициналық қызмет көрсетеді. 1993 жылы Алтай диагностикалық орталығы, 1994 жылы Алтай онкологиялық орталығы ашылып, 2003 жылы қаланың Таулы бөлігінде Өңірлік клиникалық ауруханасы және 2009 жылы жаңа Өңірлік аурухана өз жұмысын бастады<ref>[http://www.doctor22.ru/altay-state-policlinics/ Алтай медицинасының блогы. Жаңа Өңірлік аурухана.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203032046/http://www.doctor22.ru/altay-state-policlinics/ |date=2013-12-03 }}</ref>. Емдеу мекемелерінде 13 мыңнан астам адам жұмыс жасайды. Олардың 2800-і дәрігерлер. 131 жұмыскер жоғарғы дәрежелі үкіметтік марапаттау алып, олардың 24-і «Ресей Федерациясының еңбегі сіңірген дәрігер» атағын алған<ref name="BARNAUL-ATLAS06"/>. Қала бойынша бала өлімінің орташа көрсеткіші 1000 балаға 7,9 өлім тіркеледі ([[2007]])<ref>{{cite web | author = | authorlink = | datepublished = | url = http://www.asdg.ru/asdghtml/iam/2008/10/barnaul.html | title = Барнауыл // Денсаулық сақтау | format = | work = 2008 жыл және 2009 жыл жоспарларындағы муниципалитеттер жұмысы жөніндегі ақпараттық-аналитикалық материалдар | publisher = Сібір және қиыр шығыс қалаларының ассоциациясы | accessdate = 2011-02-07 | lang = | description = | archiveurl = http://www.webcitation.org/6144tSsG8 | archivedate = 2011-08-20 }}</ref>. == Білім беру == === Тарихы === Барнауыл зауыты ауылындағы алғашқы таулы [[мектеп]] Барнаулка өзенінің бойында орналасқан бір қабатты ағаш үйде 1753 жылы 18 қаңтарда ашылған болатын. Бұл мектеп өз қатарына 5-6 жастағы ұл баларды ғана қабылдайтын. Алғашында мектепте 20 оқушы оқыды. Білім беру жүйесіне таулы-металлургиялық өнеркәсіп өте қатты талаптар қойып, [[1761 жыл]]дан бастап мектепте [[арифметика]], [[геометрия]], [[тригонометрия]] және [[сызу]] сабақтары оқытылды. Мектептің атауы Барнауыл зауытының атауын алды. [[1763 жыл]]ы «мектепте 120 бала оқыды. Олардың 36-сы арифметика, тригонометрия және геометрияны бағындырып, қалғаны ауызша сыныптарда білім алды». [[1779 жылы]] Барнауыл таулы училищесін ашу туралы қаулы қабылданды. Аталмыш оқыту мекемесі бастауыш мектеп негізінде 5-6 жылдық оқыту мерзімінде жұмыс жасады. Училищедегі жүйелі әрі мұқият түрде оқыту [[1789 жыл]]дың қаңтарынан басталды. Себебі, математика, физика, Ресей грамматикасы пәндерін және латын тілін болашақ академик В. В. Петров оқыта бастаған еді. [[1788 жыл]]ы Барнауылда төрт сыныптық Басты халықтық училище ашылды (Сібірдегі үш училищенің бірі). 1793 жылы училищенің екі сыныбында 63 оқушы оқыса, оның 7-уі қыз балалар еді. Мекемеде [[Санкт-Петербург]] оқытушылар семинариясының түлектері сабақ берді. Бірақ, өкінішке орай, [[1797 жыл]]ы училище жабылып қалды. [[1838 жыл]]дан бастап екі сыныптық қалалық ер балалар училищесі ашылды. [[File:Штамп народно-школьной библиотеки при Обществе попечения о начальном образовании, г. Барнаул.jpg|right|thumb|190px| Бастауыш білім беруді дамыту Қоғамының жанындағы Барнауыл қаласының халықтық мектеп кітапханасының штампы.]] [[1877 жыл]]дан бастап қана қыз балаларға арналған кіші гимназия ашылады. Бұл мекемеде дәрежелі қоғамдық топтардың қыздары оқыды. Гимназияда арнайы дайындық курсы (26 оқушы) және бірінші сынып(24 оқушы) болды және ондағы жүргізілетін сабақтар ақылы қызмет етті. 1884 жылы халық либералы В. К. Штильке «Бастауыш білім беруге қамқорлық ететін қоғам» құрды. Қоғам өкілдері жаңа мектептің құрылысына арналған түрлі шаралар ұйымдастырды. Қоғам мүшелерінің бірлескен іс-әрекеттерінің нәтижесінде 1885 жылы 15 қыркүйекте алғашқы ақысыз білім беретін Таулы мектеп ашылды. Мектеп ашылған күннен бастап 50 оқушы қабылдады. Келесі жылы мектеп үшін бір қабатты ағаш ғимарат салынды (Аванесов, 30). 1891 жылға қарай Таулы мектеп қаладағы 181 оқушы оқытатын ең ірі мектеп болды. [[1891 жыл]]ы Барнауылдың шеткі ауданындағы [[Зайчан]] елді мекенінде екінші ақысыз оқытатын бастауыш мектебі салынды. Осы кезеңде екі мектептегі білім алушылар саны 400 адамға жетті. Алайда, білім беру деңгейі жоғары емес еді. «Бастауыш халықтық училищелер туралы ережеге» сәйкес оқу жоспарында Құдай заңы, шіркеулік ән, оқу, хат және төрт арифметикалық іс-әрекет сияқты сабақтар бар-тын. [[XX ғасыр]]ға дейін Барнауылда бірде–бір гимназия болған жоқ. Барнауылдағы ерлер гимназиясы [[1910 жыл]]ы ашылды. Алғашқы қыз балалар гимназиясы [[1900 жыл]]ы іске қосылды. Бұл гимназия бұрынғы қыз балалар кіші гимназиясының негізінде жасалды. Бірінші оқу жылында 179 оқушы оқыды. Оқушылардың басым көпшілігі жоғарғы дәрежелі шенеуніктердің, саудагерлердің, кәсіпкерлердің және бай мещандардың балалары болды. 1902 жылы гимназияда сегізінші педагогикалық сынып ашылды. 1907 жылы М.Ф. Будкевич атындағы жекеленген қыз балалар [[гимназия]]сы; 1910 жылы Н.Н. Красулинаның қыз балалар гимназиясының жұмысы ұйымдастырылды. [[1911 жыл]]дың күзінен бастап орта білім беретін коммерциялық сауда мектебі ашылды. 1915 жылы 15 қыркүйекте мұғалімдік семинария құрылды. Ал, [[1916 жыл]]ы орта білім беретін үш жылдық маханико-техникалық училище және оның жанынан қолөнер мектебі ашылды. ===Қазіргі заман === 2007 жылы Барнауылдың жоғарғы білім беретін тоғыз мемлекеттік [[ЖОО]] бар. Сондай-ақ, елдің басқа да қалаларынан түрлі бағыттағы ЖОО және бөлімшелері жұмыс жасайды. Елдің жүз үздік университеттерінің қатарына қаладағы екі университет: Алтай мемлекеттік университеті және Алтай мемлекеттік техникалық университеті кіреді. 2006 жылы «Білім берудегі Еуропалық сапа» байқауының нәтижесі бойынша АлтМУ-дың археология, этнография және тарихтану кафедрасы үздік кафедра атанды <ref>{{cite news |author= |title=АлтГУ-ға «Ресейдің 100 үздік жоғарғы оқу орнының» алтын медалі табысталды |url=http://www.amic.ru/news/?news_id=2924&dd=14&mm=6&yy=2005 |work= |publisher=ИА Амител |date=14 маусым 2005 |accessdate=2011-02-07 }}</ref><ref>{{cite news |author= |title=Алтай мемлекеттік техникалық университеті елдің ең үздік жүз университетінің қатарына енді |url=http://www.amic.ru/news/?news_id=4526&dd=14&mm=4&yy=2005 |work= |publisher=ИА Амител |date=14 сәуір 2005 |accessdate=2011-02-07 }}</ref>. [[Сурет:Altai State Academy of Culture and Arts.jpg|thumb|250px|[[Алтай мемлекеттік мәдениет және өнер академиясы]]. Ленин даңғылы, 66]] Қаланың басқа да мемлекеттік университеттері: * [[Алтай мемлекеттік аграрлық университеті]], [[File:Agrarian University Barnaul.JPG|right|thumb|250px| Алтай мемлекеттік аграрлық университеті. Барнауыл]] * [[Алтай мемлекеттік медициналық университеті]], * [[Алтай мемлекеттік педагогикалық академиясы]], * [[Алтай экономика және құқық академиясы]], * [[Алтай мемлекеттік мәдениет және өнер академиясы]], * [[Алтай экономикалық-құқықтық институты]], * [[Ресей ІІМ Барнауыл заң институты]]. [[File:Astu barnaul autumn 2008.jpg|left|290px|thumb| Алтай мемлекеттік техникалық университеті. (Барнауыл, 2008 жылдың күзі)]] Бұдан бөлек, Барнауылда басқа да қалалардағы жоғарғы оқу орындарының бөлімшелері мен өкілдіктері жұмыс жасайды: * Филиалдар: Бүкілресейлік сырттай қаржы-экономикалық институты, Санкт-Санкт-Петербург басқару және экономика академиясының Алтай экономикалық институты, А. С. Пушкин атындағы Ленинград мемлекеттік университеті, Мәскеу мемлекеттік мәдениет және өнер университеті, Сібір мемлекеттік қызмет академиясы. * Өкілдіктер: Мәскеу экономика, статистика және информатика университеті, Мәскеу құқықтық (заң) институты, Томск басқару жүйелері және радиоэлектроника мемлекеттік университеті. Барнауылда арнайы орта білім беретін 7 техникум, 7 колледж, 2 педучилище, музыкалды училище, медициналық училище, банк ісі мектебі, ІІД оқыту орталығы бар. Қалада жалпы білім беретін 110 мектеп бар. Олардың қатарына: 67 лицей, 7 гимназия, спорт саласындағы мектеп, 7 мектеп-интернат, ашық жалпы білім беретін мектептерді кіргіземіз. Сондай-ақ, қалада 8 музыкалды және көркемөнер мектебі мен өнер мектебі бар. [[2007 жылы]] «РФ аймақтарының әлеуметтік-экономикалық айырмасын 2002—2010 жылдардан 2015 жылға дейін қысқарту» мақсатты бағдарламасы негізінде №  31-ші мектеп ашылды. Аталмыш мектептің құрамына Октябрь ауданының БЖОМ (балалар және жасөспірімдер орта мектебі) және Балалар өнерінің орталығы кіреді <ref>{{cite news |author= |title= Барнауылда құрылысы 12 жыл бұрын басталған мектеп ашылды |url=http://www.regnum.ru/news/552717.html |work= |publisher=ИА Регнум |date=30.11.2005 |accessdate=2011-02-07 }}</ref>. Білім беру жүйесі қаржыландыру бойынша [[ТКШ]]-дан (тұрғын үй коммуналдық кешені) кейін екінші орында тұрса да, бөлінетін қаржы көлемі жетіспейді. Үнемдеу мақсатында кейбір мектептер мен балабақшаларын бір құрылымға біріктіру жұмыстары жүруде. Осы схема бойынша қазірдің өзінде № 22, 70, 79, 123 мектептер жұмыс жасайды<ref>{{cite news |author= |title=Мектеп және бақша бір қалпақтың астында |url=http://altapress.ru/story/7579 |work= |publisher=ИД Алтапресс |date=8 ақпан, 2005 |accessdate=2011-02-07 }}</ref>. Барнауылдың мектепке дейінгі білім беретін 157 мекеме бар, олардың 5-уі мекемелік [[балабақша]]лар, 1-уі жекешеленген балабақша, қалғаны — муниципалды. Қалада [[физеология]]лық және [[психика]]лық дамуы нашар балаларға арналған бала бақша желілері, мектепке дейінгі мекемелерде [[туберкулез]] улануына ұшыраған балалар үшін құрылған емдеу және түзету топтары жұмыс жасайды. Бүгінгі таңда Барнауыл балабақшаларына 1,5-нан 6 жасқа дейінгі 21486 бала барады. == Ғылым == Барнауылда 11 Жобалау институты және жобалау-іздестіру институттары мен бөлімшелері бар және 13 Ғылыми-зерттеу институты жұмыс жасайды. Барнауылдық ғылыми-зерттеу институттардың ішінде М.А. Лисавенко атындағы Сібір бақша егу ғылыми-зерттеу институты (қаланың Таулы ауданында орналасқан дендрарийі бар), Су және экологиялық проблемалар жөніндегі институт, Алтай ауыл шаруашылығы институты, Алтай су ресурстары және аквомәдениет ғылыми-зерттеу институты, Россельхозакадемиясы Сібір бөлімінің ірімшік жасау ғылыми-зерттеу институттары көшбасшы институттар қатарына жатады. Жоғарғы оқу орындарында және ғылыми-зерттеу институттарында ғылыми зерттеумен жалпы 3700 адам айналысады. Оның ішінде 250-ден астамы – ғылым докторлары, 1500-ға жуығы – ғылым кандидаттары. Алтай мемлекеттік университет ғылыми базасында «Алтай технополисі» атты ғылыми өндіріс кешенін ашты. Алтай мемлекеттік университеті өз жанынан [[ғылымтану]] және [[глоболистика]] ғылыми-зерттеу институтын құрды. Барнауыл [[планетарий]]і — 1950 жылы қаланған, Ресейдегі ең көне планетарий. 1964 жылы планетарийде «Carl Zeiss Jena» неміс фирмасының Малый Цейсс құрылғысы орнатылды. == Мәдениет == === Мұражайлар мен галереялар === [[Сурет:Altai Drama Theatre.jpg|thumb|250px|Алтай драма театры]] [[1823 жыл]]дан бастап Сібірдегі ең көне мұражай болып саналатын Алтай мемлекеттік өңірлік мұражайы жұмыс жасайды. [[Мұражай]] түрлі қоймалар мен экспозицияларға өте бай. Қаланың Алтай мемлекеттік әдебиеттану, өнер және мәдениет тарихы мұражайы, Алтай өңірлік мемлекеттік көркемөнер мұражайы сияқты бірқатар тарихи мұражайлары да бар. Көп жылдан бері Алтай өңірлік суретшілер одағының жәрмеңкелік залы [[турист]]терге өз қызметін көрсетіп келеді. 1990-шы жылдары Алтайда провославие тарихы мұражайы, «Кармин» галереясы, Ю. Деточкин атындағы мұражай, «Universum» галереялары пайда болды. Қала мұражайларының экспозицияларында В.М. Шукшинге, Алтай кен ісіне, Сібір жан-жануарлар әлеміне арналған және т.б. қойылымдар кездеседі. Барнауыл тұрмыстық мұражайы Барнауыл ликер-ішімдік зауытының ескі құтыларын, саптыаяқтарын, сағаттарын, самаурын және тағы басқа аспаптарын қойылымға шығарған. 2007 жылдың 1 қыркүйегінде «Қала» атты муниципалды мұражайы ашылды<ref>{{cite news |author= |title=Барнауылда қала тарихын сақтайтын мұражай ашылды |url=http://www.amic.ru/news/?news_id=74356 |work=ИА Амител |publisher= |date=1 қыркүйек, 2007 |accessdate=2011-02-07 }}</ref>, 2008 жылы [[24 қаңтар]]да — Білім беру дамуының тарихы мұражайы ашылды<ref>{{cite web | author = | authorlink = | datepublished = 24 қаңтар, 2008 | url = http://www.barnaul.org/news/?news_id=12960 | title = Барнауыл әкімшілігінің ресми сайты | format = | work = Барнауылда тағы бір мұражай ашылды | publisher = | accessdate = 2011-02-02 | lang = | description = | archiveurl = http://www.webcitation.org/6144uSI2g | archivedate = 2011-08-20 }}</ref>. 2009 жылдың қыркүйегінде «Бандероль» атты заманауи өнер галереясы ашылды<ref>{{cite news |author= |title=ИД Алтапресс |url=http://altapress.ru/story/45271 |work=Барнауылда «Бандероль» атты жаңа арт-галерея ашылды |publisher= |date=15 қыркүйек, 2009 |accessdate=2011-02-02 }}</ref>. === Театрлар мен филармониялар === Қалада театрлар көп. Олардың ең ірілері — Алтай өңірлік мемлекеттік музыкалды комедия театры, В. М. Шукшин атындағы Алтай өңірлік драма театры және Алтай мемлекеттік жастар театры. Жоғарыда аталған театрлардың жұмысы қарқынды түрде жүреді. Спектакльдері көбінде аншлагпен өтіп, халық арасында өте үлкен беделге ие. Алтай музыкалды комедиялық театрының «Голубая дама» (Марк Юдалевичтің пьесасының желісі бойынша) комедиялық спектаклі ең көп сахналанған қойылым болып саналады. Жалпы саны 500-ден астам рет қойылған<ref>{{cite news |author= |title= Барнауыл театрларының тарихы |url=http://altapress.ru/story/7959/ |work= |publisher=ИД Алтапресс |date=27 наурыз, 2005 |accessdate=2011-02-02 }}</ref>. Барнауылда балаларға арналған «Сказка» қуыршақ театры жұмыс жасайды. [[Сурет:Barnaul-Mir1.JPG|thumb|250px| «Мир» кинотеатрының алдындағы Т-34-85 танкісі]] Сондай-ақ, қалада жастар шығармашылығына арналған «Калейдоскоп» театр-студиясы, «Подвал» муниципалды театры, «Пристройка» студенттер театры және Көлеңкелер театры жұмыс жасайды. Ауқымды жөндеу жұмыстарынан кейін, 2011 жылы 21 маусымда Алтай Жастар театрының жаңа ғимараты іске қосылды. 1944 жылдың 22 сәуірінен бастап қалада Алтай өңірлік мемлекеттік филармония жұмыс жасайды. Аталмыш филармония 1939 жылы концерттік және эстрадалық бюросының негізінде құрылды<ref>{{cite web | author = | authorlink = | datepublished = | url = http://www.philharmonia-barnaul.com/teatr/nachalo.html | title = Алтай филармониясының тууы | format = | work = | publisher = Алтай өңірлік мемлекеттік филармониясының сайты | accessdate = 2011-02-02 | lang = | description = | archiveurl = http://www.webcitation.org/6144wYEHq | archivedate = 2011-08-20 }}</ref>. Филормонияда өңірдегі жалғыз болып саналатын «орган» музыкалды аспабы орналасқан. === Кинотеатрлар === Барнауыл кинотеатрлары кеңес үкіметінен қалған, бүгінде күрделі жөндеуден өткен заманауи кинозалдардың көптігімен ерекшеленеді. Олар: «Мир» киноконцертті ойын-сауық кешені, «Родина» кинотеатры, «Еуропа» ойын-сауық орталығында орналасқан «Киномир» кино кешені, «Премьера» және «Южный» поселкесінде орналасқан Мәдениет үйінің кинозалы. 1990-шы жылға дейін Барнауылда кинозалдар желісінің едәуір көп бөлігі жұмыс жасады. 2006 жылы «Первомайский» кинотеатры құлатылды. Сонымен қатар, қаладағы «Чайка», «Заря», «Пионер», «Юность», «Ресей», «Луч», «Алтай», «Искра», «Спутник» сияқты кинотеатрлар қиратылып, дүкендерге, кеңселік орындарға, клубтарға айналды. == Бұқаралық ақпарат құралдары == === Телеарналар === Қалада федералды теле арналар да көрсетіледі: * 3 арна — [[Бірінші арна (Ресей)|Бірінші арна]] * 5 арна — [[Ресей-1]] + МТРК «[[Алтай (телерадиокомпания)|Алтай]]» кешенінің эфирге қосылуы * 7 арна — [[НТВ]] + эфирге «Спектр» телеарнасы қосылады (Барнауыл) сәрсенбі 20-21, жексенбі 18-21 уақыттарында * 9 арна — [[СТС]] * 10 арна — Домашний + эфирге «Вечер» телеарнасы және «Наши новости» жаңалықтар бағдарламасы қосылады (Барнауыл) * 12 арна — [[ТНТ]] + эфирге «ТВ-Город» жаңалықтар бағдарламасы қосылады (Барнаул) Дециметрлік диапазонда келесідей федералды арналар көрсетіледі: * 21 арна — [[Звезда (телеарна)|Звезда]] * 23 арна — [[Муз-ТВ]] * 26 арна — [[ТВ3]] * 27 арна — [[Бірінші мультиплекс]] ([[Бірінші арна]], [[Ресей 1]], [[НТВ]], [[Бесінші арна (Ресей)|Бесінші арна]], [[Ресей К]], [[Ресей 2]], [[Ресей 24]], [[Карусель]], Аймақтық телеарна) * 29 арна — [[Культура]] арнасы * 33 арна — [[Ресей-2]] + эфирге МТРК «Алтай» телерадиокомпаниясы қосылады * 36 арна — [[Ресей-24]] + эфирге МТРК «Алтай» кешені қосылады * 39 арна — [[РЕН ТВ]] + «39 арна» (Барнауыл) + «[[Катунь 24]]» телеарналары қосылады * 49 арна — [[Бесінші арна (Ресей)]] 2009 жылдан бастап Алтай өңірінің әкімшілігінің қолдауымен Барнауылда аймақтық ақпараттық «[[Катунь 24]]» телеарнасы өз жұмысын бастады. Телеарна қалада және аудан орталықтары көлемінде хабар таратады. 2010 жылдың 30 қаңтарынан бастап «Триколор ТВ Сибирь» спутниктік телеарнасының операторы да хабар тарата бастады. Барнауылда «[[Катунь 24]]» арнасын кабельді телеарна операторларының барлығы дерлік таратады. Қалада төмендегідей кабельді телеарна операторлары жұмыс жасайды: * «Интелека» —спутниктік және эфирлік 66 арнаның хабарын таратса, тағы 17 арнаның сынақ трансляциясын бастады; * «Инвис» — спутниктік және эфирлік 45 арнаның хабарын және сандық телевидениенің 90 арнасын тартады; * «Диван-ТВ» — «Эр-телеком» холдингінен спутниктік және эфирлік 64 арнадан хабар таратады; * «Иллюзион» — спутниктік және эфирлік 60 арнаның хабарын таратып, 30 арнаны сынамалы түрде таратады. === Баспа === Барнауылда 6 баспа жұмыс жасайды. Оның ірісі — «[[Алтапресс]]» баспасы. «Свободный курс», «Купи-Продай», «[[Молодёжь Алтая]]», «[[Вечерний Барнаул]]», «Маркер-Экспресс», «Спутник телезрителя», «Телепарк», «Торговый мост», «Барнаульский листок», «Автограф», «Монитор+», «Автобарахолка», «Алтайская нива» сияқты жергілікті газет-журналдары ұдайы басылып отырады. Елдегі 1919 жылдан бастап шығатын ең көне газет — «[[Алтайская правда]]» газеті. Қалада жергілікті қосымшаларымен орталық газеттер — «[[Комсомольская правда]]», «[[Московский комсомолец]]», «[[Аргументы и факты]]», алтайлық арнайы басылып шығатын «[[Российская газета]]» сияқты мерзімді баспалар. Қалада халықаралық мәртебеге ие 4 түрлі альманах: «Алтай», «Август», «Альманах Алтая» және «Алтайский вестник» бар. Ресейдің 75 ірі қаласының БАҚ рейтингісінде<ref>{{cite news |author= |title=Slon.ru |url=http://slon.ru/articles/278424/ |work=Қағаздағы сөз бостандығы |publisher= |date=19.02.10 |accessdate=2011-02-01 }}</ref> Барнауыл қоғамдық-саяси бұқаралық ақпарат құралдарының апталық тиражы бойынша (655 570 дана) 15-ші орынды, ал мемлекеттік емес БАҚ баспаларының қолжетімдігі бойынша 20-шы орынды иеленді. === Интернет-БАҚ === Түрлі зерттеулерге қарағанда Барнауылда 70-тен 100 мыңға жуық ғаламтор желі абоненттері бар<ref>{{cite web|url=http://altapress.ru/story/56454|title=Барнауылдағы ғаламтор нарығының қолжетімділігі артып келеді |date=17 қыркүйек 2010|publisher=ИД Алтапресс|accessdate=2010-12-29|archiveurl=http://www.webcitation.org/6144x90dd|archivedate=2011-08-20}}</ref>. Қаланың көшбасшы интернет-БАҚ өкілдері: * [http://www.amic.ru/ «Амител»] * [http://www.altapress.ru/ «Алтапресс»] * [http://www.bankfax.ru/ «БанкФакс»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120503212314/http://bankfax.ru/ |date=2012-05-03 }} * [http://politsib.ru/ ПолитСибРу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161014183155/http://politsib.ru/ |date=2016-10-14 }} === Радиостанциялар === {| class="standard sortable" ! <small>Жиілік</small> || Атауы || Форматы || Лицензиясы || Холдинг || <small>[[Radio Data System|RDS]]</small> |--- | 279 КГц || Радио Ресейдің / ГТРК Алтай / ГТРК Горный Алтай || News, Talk || ФМУК МТРК Алтай || МТРК || |--- | 66,08 МГц || Радио Шансон || Shanson || «Жастар бастамасы орталығы» қоғамдық ұйымы|| FM Продакшн || |--- | 66,86 МГц || Радио Маяк || News, Talk || ФГУП ГРК Маяк || МТРК || |--- | 68,6 МГц || Радио Ресейдің / ГТРК Алтай || News, Talk || ФГУП ГТРК Алтай || МТРК || |--- | 69,11 МГц || Эхо Москвы || News, Talk || «ЭТО Проспект» АҚ || FM Продакшн || |--- | 69,8 МГц || Heart FM || Hot AC / CHR || МТРК Алтай || МТРК || |--- | 71,57 МГц || Ретро FM || Oldies / Disco || «Радио-Канал-3» БҚО|| FM Продакшн|| |--- | 72,68 МГц || Радио Юность || Dance CHR || МРК Маяк || МТРК || |--- | 88,3 МГц || Дорожное радио || Pop / Shanson || «Бизнес-радио» БҚО|| БҚО «Бизнес-радио» || |--- | 88,7 МГц || Милицейская волна / Катунь || News, Talk, Russian CHR || КАУ ИД «Регион» || КАУ ИД «Регион» || |--- | 90,2 МГц || Радио Мир || News, Talk || МТРК «Мир» || |--- | 99,75 МГц || Ресей 1 || Звук 5 ТВК || ФГУП ГТРК Алтай || МТРК Алтай || |--- | 100,6 МГц || Детское радио || Радио для детей || «Аура-Радио» БҚО|| Газпром-Медиа || |--- | 101,0 МГц || Радио Маяк || News, Talk || ФГУП ГРК Маяк || МТРК || + |--- | 101,5 МГц || Вести FM || News, Talk || МРК Маяк || МТРК || |--- | 101,9 МГц || Радио Шансон || Shanson || «Жастар бастамасы орталығы» қоғамдық ұйымы || FM Продакшн || + |--- | 102,4 МГц || DFM || CHR / Dance || «ИМА Радио-Край» БҚО|| FM Продакшн || + |--- | 102,9 МГц || Юмор FM || Russian CHR / Humor || «Траст-2» ЖАҚ|| FM Продакшн || + |--- | 103,9 МГц || Авторадио || Hot АС / Disco || «Русский Витязь» БҚО|| «Русский Витязь» БҚО|| |--- | 104,4 МГц || Ретро FM || Oldies / Disco || «Радио-Канал-3» БҚО || FM Продакшн|| + |--- | 104,9 МГц || Еуропа Плюс || Hot AC / CHR || «ЭТО Проспект» ЖАҚ || FM Продакшн || + |--- | 105,4 МГц || Русское радио || Russian CHR / Hot AC || «Бизнес-радио» БҚО|| FM Продакшн || + |--- | 105,9 МГц || Heart FM || Hot AC / CHR || ФГУП ГТРК Алтай || Алтай ФМУК МТРК || + |--- | 106,4 МГц || Серебряный дождь || News, Talk || Радио 22 || Алтапресс БҚО|| + |--- | 106,8 МГц || Радио КП || News, Talk || ЖАҚ «ИД „Комсомольская правда“» || ЗАО «ИД „Комсомольская правда“» || + |--- |} == Байланыс == === Стационарлық байланыс === Барнауыл телефон нөмірлері 6 саннан тұрады. Қала коды — 3852. Қаладағы стационарлық байланыстың негізгі операторы — «[[Ростелеком]]» ААҚ Алтай бөлімшесі. Оның құрамында 47 [[АТС]] бар. АТС –тегі цифровизация деңгейі 76 %-ға жетті. Телефон желілерінің сыйымдылығы 230 мың нөмірден асады. Барнауылдықтардың телефонизациясының деңгейі 85 %-ды құрайды<ref>{{cite web | author = | authorlink = | datepublished = 01.02.2008 | url = http://www2.barnaul.org/vlast/duma/decisions/decisions_08/resh_696/ | title = "2008-2017 жылдарғы арналған Барнауыл қаласының әлеуметтік-экономикалық дамуының бағдарламасын бекіту туралы" № 696 шешім | format = | work = | publisher = Барнауыл әкімшілігінің ресми сайты | accessdate = 2011-01-31 | lang = | description = | archiveurl = http://www.webcitation.org/6144zx167 | archivedate = 2011-08-20 }}</ref>. Қалада 25 [[Wi-Fi]] ғаламтор нүктелері бар. Олар көбіне қоғамдық орындарда, мейрамханаларда, кофейнеларда, қонақ үйлерде («Центральная», «Сибирь», «Улитка» и «Барнаул»), ойын-сауық орталықтарында, сонымен қатар, Алтай мемлекеттік университеті және Алтай мемлекеттік техникалық университетінің 4 жатақханасында орналасқан. Wi-Fi желісін тарататын 25 мекеменің 9-ы өзінің келушілеріне ақысыз қызмет көрсетеді <ref>{{cite news |author= |title=Барнауылдың қай жерінде Wi-Fi желісіз ғаламтор жүйесі бар? |url=http://altapress.ru/story/40330 |work= |publisher= Алтай жастары |date=28 наурыз, 2009 |accessdate=2011-01-31 }}</ref><ref>{{cite web | author = | authorlink = | datepublished = | url = http://www.altaistudent.ru/wi-fi.php | title = Барнауылда WI-FI жүйесін қайдан іздеуге болады? | format = | work = | publisher = altaistudent.ru сайты | accessdate = 2011-01-31 | lang = | description = | deadlink = 404 }}</ref>. Сонымен қатар,қалада Wi-Fi желісіне балама ғаламтор желілері де бар. Олардың қатарына: [[Inteleca]] компаниясы, «ООО Интелби ТТК», «Алтайгриф», «Интерсвязь», «Энфорта», «АлтЛайн», «ТТК Западная Сибирь», «Сибирские Сети», «Дианэт», «[[ЭР-Телеком]]» сияқты желілерді атай аламыз. === Ұялы байланыс=== Қаладағы ұялы байланысты төрт федералды байланыс операторлары атқарады. Олар:[[Билайн]], [[Мобильные ТелеСистемы|МТС]], [[МегаФон]], [[Скай Линк]], сондай-ақ, жергілікті [[ЕТК]] операторы қызмет етеді. == Спорт == [[File:Sakharov's Square in Barnaul.JPG|right|250px|thumb| «Обь» бассейні (орта тұста) және Г. С. Титов атындағы ойын-сауық және спорт сарайы (оң жағында)]] Барнауылда Г. С. Титов атындағы ойын-сауық және спорт сарайы, «Обь» спорт кешені, стадиондар, спортзалдар, жүзу бассейндері, Алтай ипподромы, шаңғы базалары, тир сияқты ойын-сауық орындары бар. Қалада «Алтай» (Бірінші лига; алғашында жоғарғы лигада өнер көрсетті. Кейін «Мотор» хоккей клубы болып қайта құрылды) хоккей клубы <ref>{{cite news |author= |title= «Мотор» почти стал «Алтаем» |url=http://altapress.ru/story/10618/ |work= |publisher=ИД Алтапресс |date=21 шілде, 2006 |accessdate=2011-01-31 }}</ref>, [[«Динамо»]] [[футбол клубы]], «Университет» волейбол клубы (Лига «А»), «Коммунальщик» әйелдер арасындағы командасы, «[[АлтайБаскет]]» баскетбол клубы және басқа да [[спорт]] клубтары бар. [[Ресей]] [[футбол]] құрамасының 2004—2005 жылдардағы капитаны [[Алексей Смертин]] Барнауылда туып өсіп, осында [[футбол]]мен айналыса бастады. Алексей Смертиннің бастамасымен Барнауылда балалар мен жасөспірімдерді футболдан олимпияда резевтерін дайындайтын мектеп салынды. [[2007 жылы]] [[7 қыркүйек]]те Алексей Смертинге «Барнауылдың құрметті азаматы» атағы берілді<ref name="REGNUM-SMERTIN">{{cite news |author= |title=Алексей Смертинге «Барнауылдың құрметті азаматы» атағы салтанатты түрде табыс етіледі |url=http://altai.regnum.ru/news/881495.html |work= |publisher=ИА Регнум |date=07.09.2007 |accessdate=2011-01-31 }}</ref>. №110 [[мектеп]]тің негізінде Алтай өңірінде [[«Одиссей»]] желкен клубы бар. Клуб ресейлік және аймақтық желкенді спорт жарыстарынан бірнеше дүркін жүлдегері болып саналады<ref>{{cite news |author= |title= «[[Одиссей]]» туралы мақалалар |url=http://www.odissey22.ru/ |work= |publisher= «Одиссей» желкен клубының сайты |date=01.02.2011 }}</ref>. == Архитектура және қаланың көз тартар жерлері == Барнауыл қаласының жоспары алғашында [[Санкт-Петербург]] қаласының үлгісінде салынбақшы болды. Қала келбетінің көркеюіне үлес қосқан А.И. Молчанов пен Я.Н. Попов сынды кәсіби [[сәулетші]]лер болды. Олар өз заманының көрнекті архитекторлары [[Джакомо Кваренги]] және [[Карл Росси]]дің шәкірттері болған. Барнауылда классицизм дәстүрінде салынған ХVІІІ - ХІХ ғасырлар архитектурасы мен тарихының 20 ескерткіші бар. Олардың қатарына Барнауыл күміс балқыту зауытының бірегей кешені, қоғамдық-әкімшілік алаңдардың үлгісі — Демидов алаңын атауымызға болады. [[Электикалық архитектура]] Барнауыл қаласы думасының ғимараттарында, Поляков сауда үйінің ғимараты («Красный» дүкені), Будкевич гимназиясының ғимараты, Красноармейский даңғылы, инженер Александр Лесневскийдің үйі, Ползунов көшесіндегі (Ползунов көшесі, 56) ғимараттарда кездесіп отырады<ref name="оф-арх">{{cite web | author = | authorlink = | datepublished = | url = http://www.barnaul.org/gorod_1/archi/monument/ | title = архитектуралық ескерткіштер | format = | work = | publisher = Барнауыл әкімшілігінің ресми сайты | accessdate = 2011-02-06 | lang = | description = | archiveurl = http://www.webcitation.org/61452BS4Y | archivedate = 2011-08-20 }}</ref>. Барнауылдағы оюмен әрленіп жасалған ағаш құрылыстардың барлығы дерлік 1917 жылы 2 мамырда болған өрттен аман қала алмады. Сонымен қатар, кірпіштен жасалған ғимараттар да өртеніп кетті. Ал 1930-шы жылдары Барнауылдағы шіркеулер мен соборлар қиратылып, қайта салынғандықтан, қаланың тарихи келбетін көрсететін бөліктері сақталмады. Қаладағы өрттен аман қалған ірі шіркеулердің бірі — Покров соборы. {|class="graytable" style="text-align:center" |+ Қала символдары |width="25%"|[[Сурет:Barnaul letters.JPG|center|220px]] |width="25%"|[[Сурет:Barnaul - Demidov Square.jpg|center|220px]] |- | Жаңа саябақтың Обь өзені арқылы өтетін жаңа көпір жақтан көрінісі |Демидов алаңы |} {|class="graytable" style="text-align:center" |+ |width="25%"|[[Сурет:Barnaul - building with spire.jpg|center|220px]] |width="25%"|[[Сурет:Redshopbarnaul1.jpg|center|220px]] |- |Төбелі үй («Дом под шпилем») | «Красный» дүкені |} 1930-шы жылдары қаладағы үй және қоғамдық ғимараттардың құрылысы [[конструктивизм]] үлгісінде салынды. Мұндай ғимараттардың қатарына госпитальдар, Воровская көшесіндегі [[тігін фабрикасы]] және іргелес орналасқан құрылыс нысандары жатады<ref>[http://arhbarnaul.dering.ru/gallery/gallery17.php «Барнауылдағы конструктивизм». А. Дерингтің сайтында] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928064900/http://arhbarnaul.dering.ru/gallery/gallery17.php |date=2007-09-28 }}</ref>. Қаланың басты көшесі — Ленин даңғылындағы {{nobr|1930—1950-шы}} жылдарда салынған құрылыстар көз тартарлық. Ленин даңғылы негізінен қала тұрғындары мен қонақтарының серуендейтін айрықша орны. Оның бульвары [[Лев Толстой]] көшесінен Октябрь алаңына дейінгі аралықта созылып жатыр. «Космос» фонтаны мен колыван сауыты орналасқан архитектуралық нысандары — кездесу үшін таптырмайтын орындардың бірі. Таулы саябақта Алтай және Барнауылдың белгілі тұрғындары мен қоғам қайраткерлерінің қайта тұрғызылған мүрделері орналасқан. Қаланың (жаңа көпір арқылы) кіреберісінде 7-метрлік «БАРНАУЛ» ақ түсті әріптері орнатылған. Халық тұрғындарының пікірі бойынша аталмыш әріптер Голливуд белесінде орнатылған «HOLLYWOOD» жазбасына ұқсайды. Барнауылда алғашында қалалық «Лесная сказка» саябағында салынған хайуанаттар бағы 2010 жылы Барнауыл хайуанаттар бағы болып қайта салынды<ref>[http://www.zoo22.ru/aboutzoo.html Зообақ жайында]</ref>. Қаладағы ескерткіштер мен монументтердің ішінде "Победа" алаңында орналасқан Даңқ монументін, А.С. Пушкинге қойылған ескерткішті, В.С. Высоцкийдің құрметіне қойылған ескерткішті, Юрин көшесінде орналасқан В.С. Шукшинге арналып қойылған ескерткішті, Алтай мемлекеттік техникалық университетінің жанында орналасқан И.И. Ползуновқа арналып қойылған ескерткіштерді ерекше атап өткен жөн. Ползуновтың құрметіне арналған ескерткіш Бостандық алаңында да орналасқан. 2010 жылы қалада рок-музыкант — Виктор Цойға арналған бірден екі ескерткіш орнатылды <ref>{{cite news |author= |title= Барнауылда Виктору Цоюға арналған |url=http://altapress.ru/story/59072/ |work= |publisher=ИД Алтапресс |date=20 қараша, 2010 |accessdate=2011-02-06 }}</ref> және саяси репрессиялардың құрбандарына арналған ескерткіш орнатылды<ref>{{cite news |author= |title=Халық бірлігі күніне орай Барнауылда саяси репрессиялардың құрбандарына арналған ескерткіш орнатылды |url=http://www.amic.ru/news/135793/ |work= |publisher=ИА Амител |date=4 қараша, 2010 |accessdate=2011-02-06 }}</ref>. Барнауылдың табиғи ескерткіштері: қаланың оңтүстік-батысында созылып жатқан орманды алқап, Обь өзенінің сол жағалауы және оң жақ алқап. == Барнауыл қаласымен байланысты танымал тұлғалар == [[File:Prospekt Lenina from the bridge.JPG|right|thumb|220px|Ленин даңғылы. Обь өзені арқылы өтетін жаңа көпірден алынған көрініс]] * [[Фридрих Август Геблер]] (1782—1850) — белгілі табиғат зерттеушісі * [[Михаил Сергеевич Евдокимов]] (1957—2005) — актёр, юморист, Алтай өңірінің [[губернаторы]]. * [[Арсений Иванович Жиляков]] (1879—1921) — Ресей, кеңес жазушысы, [[журналист]], [[әдебиетші]]. * [[Степан Ильич Исаков]] (1884—1921) — Ресей, кеңес жазушысы, [[журналист]], [[әдебиетші]]. * [[Татьяна Владимировна Котова]] (1976 жылы туған) — спортшы, ұзындыққа секіруден Олимпиада ойындарының жүлдегері (2004). * [[Михаил Афанасьевич Лисавенко]] (1897—1967) — селекционер, Ленин атындағы ауылшаруашылық ғылымдарының бүкілкеңестік академиясының академигі, бақташы-ғалым. * [[Александр Григорьевич Назарчук]] (1939 жылы туған) — саяси қайраткер, РФ ауылшаруашылық [[министр]]і, Мемлекеттік [[дума]]ның [[депутат]]ы, Алтай өңірлік халық депутаттарының кеңесінің төрағасы АӨХДК. * [[Алексей Силыч Новиков-Прибой]] (1877—1944) — [[жазушы]]-[[прозаик]], «Цусима» эпопеясының авторы, Сталин сыйлығының лауреаты (1941). * [[Иван Иванович Ползунов]] (1728—1766) — белгілі өнертапқыш, әлемдегі алғашқы бу машинасының авторы. * [[Владимир Александрович Рыжков]] ( 1966 жылы туған) — саяси қайраткер, Мемлекеттік думаның депутаты, «НДР» және «РПР» партияларының көшбасшысы. * [[Алексей Геннадьевич Смертин]] ( 1975 жылы туған) — [[футболшы]], Ресейдің футбол құрамасының ойыншысы (2004—2005 жылдары — капитан), «Челси» (Лондон) футбол командасының 2005 жылдың құрамындағы Англия чемпионы, «[[Фулхэм]]» ([[Лондон]]) ойыншысы, «Локомотив» ([[Мәскеу]]) ойыншысы, 1999 жылы Ресейдің үздік футболшысы («Спорт-Экспресс» газеті мен «Футбол» апталығының сауалнамасы бойынша). * [[Виктор Павлович Тарасов]] (1934—2006), актёр, КСРО халық әртісі (1982). * [[Пётр Козьмич Фролов]] ([[1775]]—[[1839]]) — тау-кен инженері және өнертапқыш. * [[Валерий Викентьевич Минько]] (1971 жылы туған) — [[футболшы]], Ресей футбол құрамасының ойыншысы, [[«ЦСКА Москва»]] командасында ойнады. * Мирошниченко Ирина Петровна (1942 жылы туған) - [[актриса]], [[әнші]], Ресей Федерациясының халық әртісі. * [[Яна Александровна Рудковская]] (1975 жылы туған) – [[Дима Билан]], [[Евгений Плющенко]], [[Влад Сокольский]] сынды әншілердің менеджері, белгілі тележүргізуші және [[продюсер]]. * [[Николай Михайлович Ядринцев]] (1842-1894) – сібірлік [[публицист]], жазушы және қоғам қайраткері, Сібір және Орталық Азия зерттеушісі. * [[Алексей Эдуардович Самолётов]] (1963 жылы туған) — ресейлік [[журналист]]. * [[Виктор Семёнович Ревякин]] (1936 жылы туған) — ресейлік ғалым, [[географ]], Ресей жаратылыстану ғылымдары академиясының мүшесі, 1990—1993 жылдардағы [[РКФСР]] жоғарғы кеңесінің депутаты. == Қызықты деректер мен қала аңыздары == * Марк Юдалевичтің [[«Голубая дама»]] [[пьеса]]сында қазіргі [[әкімшілік]] орналасқан ғимараттағы бір әйелдің елесі жайында баяндалады. Ертеден қалған аңыз бойынша ХІХ ғасырда осы үйде тұрған генерал қызғаныштан өзінің жас әйелін үй қабырғаларының ішіне тірідей сылап тастаған<ref>{{cite news |author= |title=Барнауылдың тылсымы мен сиқыры |url=http://asfera.info/news/one-15356.html |work= |publisher=ИА Атмосфера |date=2 шілде, 2008 |accessdate=2011-02-01 }}</ref>. * Алтайдағы Демидов зауыты күмісті заңсыз балқытылғаны үшін<ref>[http://history.ntagil.ru/1_32.htm Акинфий Демидов туралы мақала http://history.ntagil.ru сайтында ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090304001110/http://history.ntagil.ru/1_32.htm |date=2009-03-04 }}</ref>, [[1747 жыл]]ы [[1 мамыр]]да күмістен түскен қаражаттың қазынаға аударылуы туралы жарлыққа қол қойылды<ref>{{cite web | author = | authorlink = | datepublished = | url = http://www.museum.ru/asrsm/exib/ad&a/chpt2.htm | title = Демидов ісі. Оқиғалар хронологиясы. | format = | work = | publisher = Алтай мемлекеттік өңірлік мұражайының беттері | accessdate = 2011-02-01 | lang = | description = | archiveurl = http://www.webcitation.org/61454fysz | archivedate = 2011-08-20 }}</ref>. Сондықтан да Акинфий Демидов өлер алдында өз зауыттарына қарғыс айтқан. Елдің пікірінше, сол кезден бастап зауыт орналасқан жерде түрлі-түрлі сұмдықтар (1793 жылы су апаты, 1917 жылғы өрттің кесірінен Барнауылдағы «Империал» қонақ үйі, БТИ (техникалық инвентаризация бюросы) ғимараты жанып кетті) болды-мыс.<ref>{{cite web | author = | authorlink = | datepublished = | url = http://www.barnaul.org/news/?news_id=9569 | title = Өңір астанасы— Бобровка, ал тұрғындары — бобровтықтар деп аталуы мүмкін еді | format = | work = | publisher = Барнауыл әкімшілігінің ресми сайты | accessdate = 2011-02-01 | lang = | description = | archiveurl = http://www.webcitation.org/61455RSjH | archivedate = 2011-08-20 }}</ref>. * 2002 жылдың 9 ақпанында «Дельфин» крейсерлік су асты атомдық қайығының атауын «Барнауыл» деп өзгерту туралы жарлыққа қол қойылды<ref>{{cite web | author = | authorlink = | datepublished = | url = http://flot.com/nowadays/strength/barnaul/ | title = К-263 "Барнаул" | format = | work = | publisher = Сайт flot.com - ВМФ Ресейдің | accessdate = 2011-02-01 | lang = | description = | archiveurl = http://www.webcitation.org/61457wffN | archivedate = 2011-08-20 }}</ref>. * Ленин даңғылы мен Анатолий көшелерінің қиылысында тұрған [[Ленин]] ескерткішінің алдына қойылған перделенуден кейін, Ресейдегі британдық ''Lonely Planet'' баспасы ескерткішті «Ленин-тореадор» деп атайды екен({{lang-en|Lenin the Toreador}})<ref name="LONELYPLANET">{{кітап |авторы = Simon Richards et al. |тақырыбы= Russia & Belarus |басылымы = 4th ed |орны= London |баспасы = Lonely Planet |жылы = 2006 |pages = 523 |allpages = 792 |isbn = 978-1741042917 }} {{ref-en}}</ref>. == Бауырлас қалалары == * {{flagicon|USA}} [[Флагстафф (Аризона)|Флагстафф]], [[Аризона]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]. * {{flagicon|ESP}} [[Сарагоса]], [[Испания]]. * {{flagicon|CHN}} [[Байчэн]], [[Қытай]] * {{flagicon|CHN}} [[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы]], [[Қытай]] ( [[2007]] жылдан бастап). * {{flagicon|KAZ}} [[Өскемен]], [[Қазақстан]] ([[2012]] 30 наурыздан бастап). == Әдебиет == {{refbegin}} * {{кітап |авторы = Ковалева А. М. |бөлімі = |бөлім сілтемесі = |тақырыбы = Барнауыл хронографы. Атап өтілетін күндер мен еске алу күндерінің күнтізбесі |шынайы атауы = |сілтеме = |уикитека = |жауапты = Олейник В. С |басылым = 15-ші |орны = Барнаул |баспасы = ГИПП "Алтай" |жыл = 2008 |томы = |беттері = 136 |барлық беті = |сериясы = |isbn = |тиражы = }} * {{кітап |авторы = Пудрик Л. Н. |бөлімі = |бөлім сілтемесі = |тақырыбы = Ландшафттар және экология: монография |шынайы атауы = |сілтеме = |уикитека = |жауапты = Пестова Л. В |басылым = |орны = Барнауыл |баспасы = Азбука |жыл = 2007 |томы = |беттері = 256 |барлық беті = |сериясы = |isbn = 978-5-93957-230-9 |тиражы = }} {{refend}} == Дереккөздер == {{reflist|2|height=360}} == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Barnaul}} * [http://www.barnaul.org Барнауыл қаласының ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071230162745/http://www.barnaul.org/ |date=2007-12-30 }} * [http://www.duma-barnaul.ru/ Барнауыл қалалық думасы] * [http://barnaul.2gis.ru Қаланың электронды ақпараты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140214123852/http://barnaul.2gis.ru/ |date=2014-02-14 }} * [http://3dbarnaul.ru 3D Барнауыл көшелерінің суреттері] * [http://www.barneapol.ru Барнаулдың сәулет өнері] * [http://new.hist.asu.ru/biblio/bsb/109-118.pdf Барнауылдағы алғашқы қыздар гимназиясы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120304132144/http://new.hist.asu.ru/biblio/bsb/109-118.pdf |date=2012-03-04 }} * [http://www.althisto.ru/prosveschenie/index.php Алтай тарихы: Просвещение] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430004058/http://www.althisto.ru/prosveschenie/index.php |date=2011-04-30 }} {{таңдаулы мақала}} [[Санат:Алтай өлкесі қалалары]] [[Санат:Барнауыл]] t7dtmythy53u62d3f2uea4nk87dae05 0 206924 3597789 1822983 2026-05-01T14:03:47Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3597789 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Рордорф |шынайы атауы = Rohrdorf |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Rohrdorf.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=47 |lat_min=47 |lat_sec=56 |lon_dir=E |lon_deg=12 |lon_min=10 |lon_sec=3 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Бавария |кестедегі аймақ = Бавария |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Розенхайм |кестедегі аудан = Розенхайм (аудан){{!}}Розенхайм |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 5 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Христиан Праксль |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 28,67 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 476 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 5475 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 8031,08032 |пошта индексі = 83101 |пошта индекстері = |автомобиль коды = RO |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 09 1 87 169 |ортаққордағы санаты = Rohrdorf (am Inn) |сайты = http://www.rohrdorf.de/ |сайт тілі = de }} '''Рордорф''' ({{lang-de|Rohrdorf}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Бавария]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Жоғарғы Бавария (округ)|Жоғарғы Бавария]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Розенхайм (аудан)|Розенхайм]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 5475 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&sequenz=tabelleErgebnis&selectionname=12411-009r&sachmerkmal=QUASTI&sachschluessel=SQUART04&startjahr=2010&endjahr=2010 Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende)]</ref> Алып жатқан жер аумағы 28,67 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''09 1 87 169''. Муниципалитеттің басшысы — Христиан Праксль. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 5 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.rohrdorf.de/ Ресми сайты]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Бавария аудандары}} {{Германия:Розенхайм ауданы:Қалалар}} {{Bavaria-geo-stub}} [[Санат:Бавария елді мекендері]] tmxtdkaexvu254xaq4hl1773sm9h9v4 0 211896 3598204 3584883 2026-05-02T04:23:36Z Gliwi 67438 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Veilsdorf.png]] → [[File:DEU Veilsdorf COA.svg]] PNG → SVG 3598204 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Файльсдорф (Тюрингия) |шынайы атауы = Veilsdorf |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Veilsdorf COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=23 |lat_sec=59 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=49 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Хильдбургхаузен |кестедегі аудан = Хильдбургхаузен (аудан){{!}}Хильдбургхаузен |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 6 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Дитрих Лёрцинг |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 30,91 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 390 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2975 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 03685 |пошта индексі = 98669 |пошта индекстері = |автомобиль коды = HBN |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 69 053 |ортаққордағы санаты = Veilsdorf |сайты = http://www.veilsdorf.de/ |сайт тілі = de }} '''Файльсдорф (Тюрингия)''' ({{lang-de|Veilsdorf}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Хильдбургхаузен (аудан)|Хильдбургхаузен]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2975 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 30,91 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 69 053''. Муниципалитеттің басшысы — Дитрих Лёрцинг. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 6 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.veilsdorf.de/ Ресми сайты] {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Хильдбургхаузен ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] [[ru:Файльсдорф (Тюрингия)]] 1mi71jdrafnws7fo8p8xeet9d801mmw 0 222122 3598174 2454950 2026-05-02T02:00:07Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3598174 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Сан-Фелиу-де-Гишольс |шынайы атауы = San Felíu de Guixols |сурет = [[Сурет:Sant Feliu Casa Patxot.JPG|330px]] |жағдайы = |ел = Испания |елтаңба = Escut de Sant Feliu de Guíxols.svg |ту = Bandera de Sant Feliu de Guíxols.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=41 |lat_min=47 |lat_sec=5 |lon_dir=W |lon_deg=3 |lon_min=1 |lon_sec=47 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Испания әкімшілік бөлінісі{{!}}Автономды бірлестігі |аймағы = Каталония |кестедегі аймақ = Каталония |аудан түрі = Испания провинциялары{{!}}Провинциясы |ауданы = Херона (провинция){{!}}Херона |кестедегі аудан = |қауым түрі = Комарка (Испания){{!}}Ауданы |қауым = Баш-Эмпорда (комарка){{!}}Баш-Эмпорда |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Пере Альбо Марлес |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 15,92 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 4 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 21975 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = guixolense, feliuense |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = 17220 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Sant Feliu de Guíxols |сайты = http://www.guixols.net |сайт тілі = es }} '''Сан-Фелиу-де-Гишольс''' ({{lang-es|San Felíu de Guixols}}) — [[Испания]]дағы [[муниципалитет]]. [[Каталония]] автономды бірлестігіне қарасты [[Херона (провинция)|Херона]] провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет [[Баш-Эмпорда (комарка)|Баш-Эмпорда]] ауданында ([[Комарка (Испания)|комарка]]) орналасқан. [[2010 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 21975 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 15,92 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 105 км. == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.guixols.net Ресми сайты]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Баш-Эмпорда ауданы муниципалитеттері}} {{spain-geo-stub}} [[Санат:Жирона елді мекендері]] 5vxx2plwkr05ah0h008gn0nnezcuk0w 0 229355 3597775 3094368 2026-05-01T13:44:42Z Janugyl 180535 Дереккөз енгізілді 3597775 wikitext text/x-wiki '''Бекбауыл Өтегенұлы''' ([[1788 жыл|1788]], [[Қызылорда облысы]] [[Арал ауданы]] - шамамен [[1874 жыл|1874]], [[Хиуа]]) - [[би]]. [[Әлімұлы]] тайпасының Кішкене [[Шекті]] руынан шыққан.<ref>https://e-history.kz/kz/publications/view/3770 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200131071829/https://e-history.kz/kz/publications/view/3770 |date=2020-01-31 }}</ref> Ел бірлігі мен татулығын сақтауға күш салған. Сондай-ақ, ол өзінің ұлы - [[Құлбарақ]] батырмен бірге [[Жанғожа Нұрмұхамедұлы бастаған Сырдария қазақтарының көтерілісі|Жанғожа]] бастаған [[Хиуа хандығының Қазақстанға шапқыншылығы|Хиуа]] мен [[Қоқан хандығы|Қоқан]]н хандықтарының езгісіне қарсы күреске және [[Ресей империясы|Ресей отаршылдығы]]на карсы көтеріліске қатысқан. Хиуа ханы алдына барып, елдің талап-тілегін жеткізген. Оны Хиуа ханы у бергізіп өлтірткен. Қызылорда облысының Арал ауданында [[Бекбауыл]] атында елді мекен бар.<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х</ref><ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1788 жылы туғандар]] [[Санат:Арал ауданында туғандар]] [[Санат:1874 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Хиуада қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақ би-шешендері]] [[Санат:Ұлт-азаттық қозғалыстар қатысушылары]] miwsxnbl8jrccr386wzz4aq5rbmh3gx 0 230652 3598159 1834501 2026-05-01T23:12:42Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3598159 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Сальцано |шынайы атауы = Salzano |сурет = |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=45 |lat_min=32 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=12 |lon_min=7 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Венето |кестедегі аймақ = Венето |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Венеция (провинция){{!}}Венеция |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 17 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 11 775 |санақ жылы = 2004 |тығыздығы = 681 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = salzanesi |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 041 |пошта индексі = 30030 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 27032 |ортаққордағы санаты = Salzano |сайты = http://www.salzano.provincia.venezia.it |сайт тілі = it }} '''Сальцано''' ({{lang-it|Salzano}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Венето]] әкімшілік аймағына қарасты [[Венеция (провинция)|Венеция]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 11 775 адамды құрайды&nbsp;(2004). Халық тығыздығы 681 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 17 км² шамасында. Пошта индексі — 30030. Елді мекеннің қамқоршысы — San Bartolomeo.&nbsp;Жыл сайынғы мерекесі — 24 тамыз. == Демографиясы == == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.salzano.provincia.venezia.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090124030958/http://salzano.provincia.venezia.it/ |date=2009-01-24 }} {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Венеция провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Венето елді мекендері]] pt9x5aehd0akl92188suma8tq0wh1mv 0 231245 3598200 1834777 2026-05-02T03:39:44Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3598200 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Сант'Агостино  |шынайы атауы = Sant'Agostino |сурет = |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=44 |lat_min=48 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=23 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Эмилия-Романья |кестедегі аймақ = Эмилия-Романья |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Феррара (провинция){{!}}Феррара |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Claudia Balboni |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 35 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 15 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 6749 |санақ жылы = 2008 |тығыздығы = 193 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 532 |пошта индексі = 44047 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 38021 |ортаққордағы санаты = Sant'Agostino |сайты = http://www.comune.santagostino.fe.it |сайт тілі = it }} '''Сант'Агостино ''' ({{lang-it|Sant'Agostino}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Эмилия-Романья]] әкімшілік аймағына қарасты [[Феррара (провинция)|Феррара]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 6749 адамды құрайды&nbsp;(2008). Халық тығыздығы 193 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 35 км² шамасында. Пошта индексі — 44047. == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == * Телефоны: 0532 844411 * Электронды поштасы: comsagos@tin.it == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.comune.santagostino.fe.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080501112355/http://www.comune.santagostino.fe.it/ |date=2008-05-01 }} {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Феррара провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Эмилия-Романья елді мекендері]] rhl6215ajugp0k9gma8ie81fxm0ifrw 0 233460 3598201 1836720 2026-05-02T03:41:19Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3598201 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Сант'Анатолия-ди-Нарко |шынайы атауы = Sant'Anatolia di Narco |сурет = |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=42 |lat_min=44 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=12 |lon_min=50 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Умбрия |кестедегі аймақ = Умбрия |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Перуджа (провинция){{!}}Перуджа |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Amedeo Santini |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 47 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 328 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 593 |санақ жылы = 2008 |тығыздығы = 13 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 743 |пошта индексі = 6040 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 054045 |ортаққордағы санаты = Sant’Anatolia di Narco |сайты = http://www.comunesantanatolia.it |сайт тілі = it }} '''Сант'Анатолия-ди-Нарко''' ({{lang-it|Sant'Anatolia di Narco}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Умбрия]] әкімшілік аймағына қарасты [[Перуджа (провинция)|Перуджа]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 593 адамды құрайды&nbsp;(2008). Халық тығыздығы 13 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 47 км² шамасында. Пошта индексі — 6040. Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Sant’Anatolia.&nbsp; == Демографиясы == == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.comunesantanatolia.it Ресми сайты]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Перуджа провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Умбрия елді мекендері]] 1samx5h4ernc8xnyc3ft7wedac0zmpg 0 281243 3598202 1915707 2026-05-02T04:00:53Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3598202 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = аудан |қазақша атауы = Санта-Мария-Майор (Виана-ду-Каштелу) |шынайы атауы = Santa Maria Maior (Viana do Castelo) |сурет = [[Сурет:Igreja matriz sé.jpg|330px]] |жағдайы = |ел = Португалия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 100 |ту ені = 100 |lat_dir=N |lat_deg=41 |lat_min=42 |lat_sec=5 |lon_dir=W |lon_deg=8 |lon_min=49 |lon_sec=28 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Солтүстік аймақ (аймақ){{!}}Солтүстік аймақ |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Португалия әкімшілік бөлінісі{{!}}Округі |ауданы = Виана-ду-Каштелу (округ){{!}}Виана-ду-Каштелу |кестедегі аудан = |қауым түрі = Португалия муниципалитеттері{{!}}Муниципалитеті |қауым = Виана-ду-Каштелу |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 2,32 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 9 940 |санақ жылы = 2001 |тығыздығы = 4 284,50 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +0 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.jf-StaMariaMaior.com |сайт тілі = }} '''Санта-Мария-Майор (Виана-ду-Каштелу)''' ({{lang-pt|Santa Maria Maior (Viana do Castelo)}}) — [[Португалия]]дағы аудан (фрегезия), [[Виана-ду-Каштелу (округ)|Виана-ду-Каштелу]] округінің құрамына кіреді. [[Виана-ду-Каштелу]] муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның [[Солтүстік аймақ (аймақ)|Солтүстік аймақ]] регионына қарасты [[Минью-Лима (субаймақ)|Минью-Лима]] экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. [[2001 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 9 940 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2,32 км² шамасында. Халық тығыздығы — 4 284,50 адам/км². == Тарихы == Ескі әкімшілік бөлініс бойынша [[Минью]] провинциясының құрамына кірген. == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.jf-StaMariaMaior.com Ресми сайты]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Виана-ду-Каштелу муниципалитетінің аудандары}} {{portugal-geo-stub}} [[Санат:Виана-ду-Каштелу округінің елді мекендері]] 11r3zqqfjhppttb2dx1e2aa07uchek0 0 282122 3598171 1850799 2026-05-02T00:54:37Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3598171 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = аудан |қазақша атауы = Сан-Жуан-да-Талья |шынайы атауы = São João da Talha |сурет = |жағдайы = |ел = Португалия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 100 |ту ені = 100 |lat_dir=N |lat_deg=38 |lat_min=49 |lat_sec=33 |lon_dir=W |lon_deg=9 |lon_min=05 |lon_sec=32 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Лиссабон аймағы (аймақ){{!}}Лиссабон аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Португалия әкімшілік бөлінісі{{!}}Округі |ауданы = Лиссабон (округ){{!}}Лиссабон |кестедегі аудан = |қауым түрі = Португалия муниципалитеттері{{!}}Муниципалитеті |қауым = Лореш |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 5,9 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 17 970 |санақ жылы = 2001 |тығыздығы = 3 045,8 |шоғырлануы = Үлкен Лиссабон |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +0 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = 2695 São João da Talha |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.jf-sjoaodatalha.pt |сайт тілі = }} '''Сан-Жуан-да-Талья''' ({{lang-pt|São João da Talha}}) — [[Португалия]]дағы аудан (фрегезия), [[Лиссабон (округ)|Лиссабон]] округінің құрамына кіреді. [[Лореш]] муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. [[Үлкен Лиссабон]] [[Португалия ірі қалалық агломерациялары|ірі қалалық агломерациясында]] орналасқан. Португалияның [[Лиссабон аймағы (аймақ)|Лиссабон аймағы]] регионына қарасты [[Үлкен Лиссабон (субаймақ)|Үлкен Лиссабон]] экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. [[2001 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 17 970 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5,9 км² шамасында. Халық тығыздығы — 3 045,8 адам/км². Ауданның қамқоршысы — Иоанн Креститель ({{lang-pt|João Baptista}}). == Тарихы == Ескі әкімшілік бөлініс бойынша [[Эштремадура]] провинциясының құрамына кірген. == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.jf-sjoaodatalha.pt Ресми сайты]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Лореш муниципалитетінің аудандары}} {{portugal-geo-stub}} [[Санат:Лиссабон округінің елді мекендері]] he38lh2rdszz6swdzfr9lg7sq7s8mfe 0 426062 3598339 2905579 2026-05-02T11:32:54Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3598339 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]] |қазақша атауы = Сен-Бриак-сюр-Мер |шынайы атауы = Saint-Briac-sur-Mer |сурет = |жағдайы = |ел = Франция |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir= |lat_deg=48.6211111111 |lat_min= |lat_sec= |lon_dir= |lon_deg=-2.13277777778 |lon_min= |lon_sec= |CoordAddon = type:city(1955)_region:FR |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 270 |аймақ картасының өлшемi = 270 |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Франция аймақтары{{!}}Аймағы |аймағы = Бретань |кестедегі аймақ = Бретань |аудан түрі = Франция департаменттері{{!}}Департаменті |ауданы = Иль және Вилен |кестедегі аудан = Иль және Вилен (департамент){{!}}Иль және Вилен |қауым түрі = Франция округтері{{!}}Округі |қауым = Сен-Мало (округ){{!}}Сен-Мало |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = <!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:<br /> [[Динар (кантон)|Динар]] --> |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Auguste Senghor ([[2008]]-[[2014]]) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 8,06 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 0—62 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1955 |санақ жылы = 2009 |тығыздығы = 242,56 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = 35800 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = INSEE коды |сандық идентификаторы = 35256 |ортаққордағы санаты = Saint-Briac-sur-Mer |сайты = http://www.saint-briac.com |сайт тілі = }} '''Сен-Бриак-сюр-Мер''' ({{lang-fr|Saint-Briac-sur-Mer}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Бретань]] аймағына қарасты [[Иль және Вилен (департамент)|Иль және Вилен]] департаментінде орналасқан. [[Сен-Мало (округ)|Сен-Мало]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,06 км² шамасында. Коммунаның [[INSEE коды]] — ''35256'', [[пошта индексі]] — ''35800''. == Демографиясы == [[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1955 адамды құрады<ref>{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}</ref>. Халық тығыздығы — 242,56 адам/км². {{Демография/FRA/Saint-Briac-sur-Mer}} Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)<ref>{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}</ref>: {{ЖЖ-Кесте | макс=99 | барлығы=1934 | е0=8 | ә0=27 | е5=53 | ә5=60 | е10=57 | ә10=57 | е15=31 | ә15=46 | е20=16 | ә20=31 | е25=32 | ә25=16 | е30=32 | ә30=43 | е35=44 | ә35=54 | е40=47 | ә40=66 | е45=74 | ә45=47 | е50=72 | ә50=65 | е55=69 | ә55=77 | е60=73 | ә60=82 | е65=45 | ә65=86 | е70=90 | ә70=95 | е75=58 | ә75=99 | е80=57 | ә80=71 | е85=12 | ә85=42 }} == Тағы қараңыз == * [[Иль және Вилен департаментінің коммуналары]] == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Saint-Briac-sur-Mer|Сен-Бриак-сюр-Мер}} * [http://www.saint-briac.com Ресми сайты]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=35256-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121001162738/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=35256-COM |date=2012-10-01 }} * [http://www.mapquest.com/?q=48.6211111111,-2.13277777778&zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы] {{Иль және Вилен департаментінің коммуналары}} [[Санат:Иль және Вилен департаментінің коммуналары]] {{France-geo-stub}} m6ctuhshksdp9395k96iyk0r5d0usg1 0 426086 3598329 2968403 2026-05-02T10:42:11Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3598329 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]] |қазақша атауы = Сен-Бенуа-дез-Онд |шынайы атауы = Saint-Benoît-des-Ondes |сурет = |жағдайы = |ел = Франция |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir= |lat_deg=48.6205555556 |lat_min= |lat_sec= |lon_dir= |lon_deg=-1.85027777778 |lon_min= |lon_sec= |CoordAddon = type:city(1097)_region:FR |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 270 |аймақ картасының өлшемi = 270 |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Франция аймақтары{{!}}Аймағы |аймағы = Бретань |кестедегі аймақ = Бретань |аудан түрі = Франция департаменттері{{!}}Департаменті |ауданы = Иль және Вилен |кестедегі аудан = Иль және Вилен (департамент){{!}}Иль және Вилен |қауым түрі = Франция округтері{{!}}Округі |қауым = Сен-Мало (округ){{!}}Сен-Мало |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = <!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:<br /> [[Канкаль (кантон)|Канкаль]] --> |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Jacques Daniel ([[2008]]-[[2014]]) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 2,92 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 2—10 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1097 |санақ жылы = 2009 |тығыздығы = 375,68 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = 35114 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = INSEE коды |сандық идентификаторы = 35255 |ортаққордағы санаты = Saint-Benoît-des-Ondes |сайты = http://www.ville-saint-benoit-des-ondes.fr |сайт тілі = }} '''Сен-Бенуа-дез-Онд''' ({{lang-fr|Saint-Benoît-des-Ondes}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Бретань]] аймағына қарасты [[Иль және Вилен (департамент)|Иль және Вилен]] департаментінде орналасқан. [[Сен-Мало (округ)|Сен-Мало]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 2,92 км² шамасында. Коммунаның [[INSEE коды]] — ''35255'', [[пошта индексі]] — ''35114''. == Демографиясы == [[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1097 адамды құрады<ref>{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}</ref>. Халық тығыздығы — 375,68 адам/км². {{Демография/FRA/Saint-Benoît-des-Ondes}} Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)<ref>{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}</ref>: {{ЖЖ-Кесте | макс=52 | барлығы=1100 | е0=52 | ә0=52 | е5=40 | ә5=36 | е10=24 | ә10=44 | е15=44 | ә15=20 | е20=40 | ә20=36 | е25=24 | ә25=40 | е30=48 | ә30=48 | е35=40 | ә35=8 | е40=36 | ә40=48 | е45=32 | ә45=48 | е50=44 | ә50=28 | е55=20 | ә55=28 | е60=40 | ә60=28 | е65=12 | ә65=32 | е70=16 | ә70=20 | е75=12 | ә75=32 | е80=12 | ә80=4 | е85=4 | ә85=8 }} == Тағы қараңыз == * [[Иль және Вилен департаментінің коммуналары]] == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Saint-Benoît-des-Ondes|Сен-Бенуа-дез-Онд}} * [http://www.ville-saint-benoit-des-ondes.fr Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220331104802/https://ville-saint-benoit-des-ondes.fr/ |date=2022-03-31 }} * [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=35255-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013023623/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=35255-COM |date=2012-10-13 }} * [http://www.mapquest.com/?q=48.6205555556,-1.85027777778&zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы] {{Иль және Вилен департаментінің коммуналары}} [[Санат:Иль және Вилен департаментінің коммуналары]] {{France-geo-stub}} 4igeyiuyischte1i9ecyb3jd9dq4cjv 0 478613 3598337 3596881 2026-05-02T11:30:36Z Kasymov 10777 3598337 wikitext text/x-wiki {{мағына|Канзас}} {{АҚШ штаты |атауы = Канзас |шынайы атауы = State of Kansas |ту = Flag of Kansas.svg |белгісі = Seal_of_Kansas.svg |карта = Map of USA KS.svg |лақапаты = |ұраны = «Күнбағыс штаты» (ресми); <br />Бидай штаты |әні = |астанасы = Топика (Канзас){{!}}Топика |ірі қаласы = Уичито |ірі қалалары = |тұрғыны = 2 904 000 |санақ жылы =2014 |тығыздығы = 13,47 |тұрғыныОрны = 33 |ауданы = 213 096 |құрлық ауданы = |су ауданы = 1,196 |су пайызы = 0,56 |ауданыОрны = 15 |ені = 645 |ұзындығы = 340 |ендік1 = 37°0' |ендік2 = 40°0' |бойлық1 = 94°38' |бойлық2 = 102°1,6' |максимал биіктігі = 1232 |орташа биіктігі = 600 |минимал биіктігі = 207 |штат реті = 34 |штат стасусы = [[29 қаңтар]] [[1861]] |штатқа дейін = Канзас территориясы |губернаторы = Лора Келли |вице губернаторы = Линн Роджерс |заң шығару органы = Канзас легислатурасы |жоғарғы палатасы = Канзас сенаты |төменгі палатасы = |сенат мүшелері = |уақыт белдеуі = Орталық уақыт: [[Гринвич меридиан уақыты|ГМУ]]-6/[[Жазғы уақыт|-5]];<br />Таулы жерлер уақыты: ГМУ-7/-6 |автомобиль коды = |домені = |сайты = http://www.kansas.gov/ |ортаққордағы санаты= Kansas |түсініктемелер = }} '''Канзас''' ({{lang-en|Kansas}}) — [[АҚШ штаттары|штат]] [[Америка Құрама Штаттары]]ның орталығында орналасқан. Халқы — 2 871 238 адам (2011), шамамен 2 989 188 адам (2026). Астанасы — [[Топика (Канзас)|Топика]] қаласы. Ірі қаласы — [[Уичито]]. Штат тағы «Американың астық қоры» деп аталады: ол астық өсіруші штаттар арасында көшбасшылық етеді. ''Штат гүлі'' — [[күнбағыс]], ''штат ағашы'' — [[терек]]. Штаттың көп бөлігі [[Ұлы жазықтық]]та орналасқан, солтүстігінде [[Небраска]]мен, шығысында [[Миссури (штат)|Миссури]], оңтүстігінде [[Оклахома]]мен және батысында [[Колорадо]] штаттарымен шекараласады. Өңірдің ірі өзендері [[Миссури (өзен)|Миссури]] және [[Арканзас (өзен)|Арканзас]] [[Солтүстік Америка]]ның ең ірі өзені — [[Миссисипи (өзен)|Миссисипи өзені]] алабына жатады. == Тарихы == [[1541 жыл]]ы Канзас территориясы испандық [[конкистадор]] [[Васкес де Коронадо, Франсиско|Коронадоның]] қарауына өтті, кейін француз зерттеушісіне қарады. [[1803 жыл]]ы АҚШ-қа қабылданды. Канзас АҚШ-тың 34-штаты болды. [[АҚШ-тағы азаматтық соғыс|Азаматтық соғыс]] жылдары Канзас<ref>[https://geosfera.info/north-america/kansas-state/ Әлемнің бақташы астанасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111103204658/http://geosfera.info/severnaya-amerika/usa/631-shtat-kanzas-kovboyskaya-stolica-mira-shtat-v-ssha.html |date=2011-11-03 }}</ref> құлдыққа қарсылар және жақтаушылар жалдауында болды. Темір жол құрылысы азаматтық соғыстан кейін салына бастады. == Географиясы және климаты == Канзас шығысында Миссури штатымен, батысында — Колорадо, солтүстігінде — Небраска, оңтүстігінде — Оклахома штаттарымен шекараласады. Ауданы — 213 096 км². Канзастың климаты континентальды, салқын қысты (кейде суық) және ыстық жазды. Штаттың солтүстік және солтүстік-батыс жағы Канаданың суық, ал оңтүтік бөлігі [[Мексика шығанағы]]ның жылы ауа әсерінде болады, соған байланысты температураның ауытқууы анық байқалады. Осы ауа массаларының соқтығысуынан өте қарама-қарсы [[атмосфералық фронт]]тар туындайды, соның әсерінен [[торнадо]] пайда болады (Канзас "аллее торнадо" атты дауыл аймағында орналасқан). Штаттың орташа жылдық температурасы +13&nbsp;°C. [[1936 жыл]]ы 24 шілдеде Элтонда (Alton) абсолюттық максимум +49&nbsp;°C көрсеткішті анықталған . [[1905 жыл]]ы 13 ақпанда абсолютті минимум -40&nbsp;°C Ливандада байқалған (Lebanon). Қаңтардың орташа температурасы -2..-4&nbsp;°C (орташа күндізгі максимум +2..+6&nbsp;°C, түңгі минимум -6..-9&nbsp;°C). Шілдедегі орташа температура +26..+27&nbsp;°C (орташа күндізгі максимум +32..+34&nbsp;°C, түңгі минимум +19..+21&nbsp;°C). Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері оңтүстік-шығыстан 1000 мм батысқа 400 мм кемиді (Уичита (Wichita) қаласында жылына 772 мм жауады). Кейбір жылдары қуаңшылық болады. Жауын-шашынның жылдық мөлшерінің 3/4-бөлігіне жуығы сәірден қыркүйек айлары аралығында түседі. Додж-Сити (Dodge City) АҚШ-тың ең желді орындарының бірінен есептеледіс - орташа желдің жылдамдығы сағатына 14 миль (6,4 м/с). {| class="wikitable" | colspan = "13" style="text-align:center;font-size:120%;background:#E8EAFA;"|Әртүрлі Канзас қалаларының айлық қалыпты, жоғары және төмен температуралары |- ! style="background:#e5afaa; color:#000; height:17px;"| Қала ! style="background:#e5afaa; color:#000;"| Қаң ! style="background:#e5afaa; color:#000;"| Ақп ! style="background:#e5afaa; color:#000;"| Нау ! style="background:#e5afaa; color:#000;"| Сәу ! style="background:#e5afaa; color:#000;"| Мам ! style="background:#e5afaa; color:#000;"| Мау ! style="background:#e5afaa; color:#000;"| Шіл ! style="background:#e5afaa; color:#000;"| Там ! style="background:#e5afaa; color:#000;"| Қырк ! style="background:#e5afaa; color:#000;"| Қаз ! style="background:#e5afaa; color:#000;"| Қар ! style="background:#e5afaa; color:#000;"| Желт |- ! style="background:#f8f3ca; color:#000; height:16px;"| Конкордия | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 36/17 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 43/22 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 54/31 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 64/41 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 74/52 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 85/62 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 91/67 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 88/66 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 80/56 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 68/44 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 51/30 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 40/21 |- ! style="background:#c5dfe1; color:#000; height:16px;"| Додж-Сити | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 41/19 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 48/24 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 57/31 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 67/41 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 76/52 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 87/62 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 93/67 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 91/66 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 82/56 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 70/44 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 55/30 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 44/22 |- ! style="background:#f8f3ca; color:#000; height:16px;"| Гудлэнд | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 39/16 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 45/20 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 53/26 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 63/35 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 72/46 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 84/56 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 89/61 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 87/60 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 78/50 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 66/38 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 50/25 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 41/18 |- ! style="background:#c5dfe1; color:#000; height:16px;"| Топека | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 37/17 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 44/23 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 55/33 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 66/43 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 75/53 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 84/63 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 89/68 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 88/65 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 80/56 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 69/44 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 53/32 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 41/22 |- ! style="background:#f8f3ca; color:#000; height:16px;"| Уичита | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 40/20 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 47/25 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 57/34 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 67/44 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 76/54 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 87/64 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 93/69 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 92/68 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 82/59 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 70/47 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 55/34 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 43/24 |- | colspan = "13" style="text-align:center;font-size:90%;background:#E8EAFA;"|''[http://countrystudies.us/united-states/weather/kansas/goodland.htm]'' ''[http://countrystudies.us/united-states/weather/kansas/concordia.htm]'' ''[http://countrystudies.us/united-states/weather/kansas/dodge-city.htm]'' ''[http://countrystudies.us/united-states/weather/kansas/topeka.htm]'' ''[http://countrystudies.us/united-states/weather/kansas/wichita.htm]'' |} == Халқы == [[Сурет:USA Kansas age pyramid.svg|210px|right|thumb|Канзастың жастық-жыныстық пирамидасы]] [[File:Kansas population map.png|thumb|Канзастың халық тығыздығы картасы]] АҚШ халық санағы бюросының дерегі бойынша [[2011 жыл]]дың [[1 маусым]]ында Канзас халқы 2 871 238 адам; 2010 жылғы санақпен салыстырғанда 0,64 %-ке өскен.<ref name=PopEstUS>{{cite web|url=http://www.census.gov/popest/data/state/totals/2011/tables/NST-EST2011-01.csv|title=Annual Estimates of the Resident Population for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: сәуір 1, 2010 to шілде 1, 2011|format=[[comma-separated values|CSV]]|work=2011 Population Estimates|publisher=АҚШ халық санағы бюросы, Population Division|date=желтоқсан 2011|accessdate=желтоқсан 21, 2011|archiveurl=http://www.webcitation.org/65BI9D3Xm|archivedate=2012-02-03}}</ref> 2010 жылғы санақ бойынша штаттың нәсілдік үлесі келесідей: ақ нәсіл (91,91 %), афроамерикандықтар (6,41 %), байрғы американдықтар (1,78 %), азиаттар (2,1 %), гавайлықтар және мұхиттық аралдардың байырғы халықтары (0,12 %). Ақ нәсілді халықтар негізгі рөлде немістер (33,75 %), ирландықтар (14,4 %), ағылшындар (14,1 %), француздар (4,4 %), шотландтар (4,2 %), голланддықтар (2,5 %) және швед (2,4 %) тектілер.<ref>{{cite web|author=American Community Survey Office |url=http://www.census.gov/acs/www/Products/Profiles/Single/2003/ACS/Tabular/040/04000US202.htm |title=Kansas – Social demographics 2006 |publisher=Census.gov |accessdate=2010-07-31 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080331102738/http://www.census.gov/acs/www/Products/Profiles/Single/2003/ACS/Tabular/040/04000US202.htm |archivedate = March 31, 2008}}</ref> [[2004 жыл]]ғы дерек бойынша 149 800 жуық адам (Канзас халқының 5,5 %-і ) АҚШ ішінде туылғандар. '''Халық санының динамикасы:''' *1950: 1 905 299 адам. *1960: 2 178 611 адам. *1970: 2 246 578 адам. *1980: 2 363 679 адам. *1990: 2 477 574 адам. *2000: 2 688 418 адам. *2010: 2 853 116 адам.<ref>{{cite web|author=Resident Population Data|url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|title=Resident Population Data - 2010 Census|publisher=2010.census.gov|date=|accessdate=October 12, 2011|archiveurl=http://www.webcitation.org/65BTmmUb4|archivedate=2012-02-03}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Kansas}} * [http://www.kansas.gov/ Kansas.gov: the official website for the State of Kansas] <!-- also http://www.state.ks.us/ --> * [http://www.kansashistoryonline.org/ksh/ Kansas History Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060911232659/http://www.kansashistoryonline.org/ksh/ |date=2006-09-11 }} * [http://www.kancoll.org/books/cutler/ Cutler’s History of Kansas] {{АҚШ әкімшілік бөлінуі}} [[Санат:АҚШ штаттары]] {{US-geo-stub}} nbdj3doba3qx6bht3mxdktubv30f0nq 0 479415 3598163 3511417 2026-05-01T23:43:03Z Dakes123 164542 /* Алтын Орда беклербектері */ 3598163 wikitext text/x-wiki [[File:Vecellio-381-Greek beglerbeg in the Turkish army-16thC.jpg|thumb|Greek beglerbeg by Cesare Vecellio<ref>{{cite web|last=Vecellio|first=Cesare |url=http://warfare2.likamva.in/Ottoman/byEuropeans/Vecellio-Costumes_anciens_et_modernes-Ottoman.htm |title=Costumes anciens et modernes: habiti antichi e moderni di tutto il mondo.}}</ref>]] '''Беклер бегі''' немесе '''Бектердің бегі''' (''османша:''بكلربكی = Beylerbeyi) — орта ғасырлардағы және ерте жаңа дәуірдегі мұсылман елдеріндегі жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкер. Беклербегі лауазымы [[Селжүктер|Селжук империясында]], [[Елхан мемлекеті|Хулагуидтер]] мен [[Сефевид әулеті|Сефевидтерде]], [[Осман империясы|Осман империясында]] болды. Беклербегі тікелей [[хан]] немесе [[Сұлтан|сұлтанға]] бағынып, азаматтық және әскери билікті өз қолына алатын. Одан бөлек кей елдерде аймақты, ірі тайпаны немесе халықтар тобын басқаратын. [[Алтын Орда|Алтын Ордада]] [[Өзбек хан|Өзбек ханнан]] бастап беклербегі мен [[Қарашы бек|қарашы бектер]] билігі күшейді. Әдетте, бектер [[қарасүйек]] табынан шыққан рубасылары мен беделді әскербасыларынан таңдалған. Беклербегі қазіргі [[Премьер-министр|премьер-министрдің]] функцияларына ұқсас ұлыстың екі негізгі әкімшілік лауазымының бірі болған. Беклербегі лауазымын иеленген адамдар мемлекеттік таққа қуыршақ хандарды отырғызып, оларды толығымен бақылауға тырысты. Хандардың көпшілігінде қажетті білім болмағандықтан және олар көбінесе егжей-тегжейге үңілмеуді жөн көргендіктен, ішкі және сыртқы саясатты, шаруашылық пен әскерді беклербегі басқарды.<ref>Орта ғасырлардағы Қазақстан тарихы 7-сынып Т.С.Садықов, С.Жолдасбаев</ref> Сефевидтер мемлекетінде ол хандар арасынан, Осман империясында сұлтанның жақын серіктері арасынан тағайындалған. Сефевидтер мемлекетінде бейлербей лауазымы хакім қызметімен біріктірілді.<ref>Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том, 243 бет</ref> == Алтын Орда беклербектері == * Мүңкеду Нойон Салджиут — 1226-? Жошы және Бату хандардың беклербегі * Итқара Алшын — ?-1258 Бату хан беклербегі * [[Боралдай (түменбасы)|Боралдай]] Қият — 1258-1261 * [[Ноғай]], [[Жошы хан]] немересі — 1262-1267, 1280-1299 * Бек Темир [[Алшын]] — 1267-1280 * Черкес Салджиут — 1299-1309 * [[Құтлұқ Темір|Құтлұқ-Темір]] — 1309-1321 * [[Исатай Қият|Исатай]] [[Қияттар|Қият]] — 1321-1337 * [[Моғұл Бұқа]] [[Қыпшақтар|Қыпшақ]] — 1337-1351, 1359-1361 * [[Құтлұқ Бұқа (беклербек)|Құтлұқ Бұқа]] [[Наймандар|Найман]] — 1351-1357 * [[Мамай (қолбасшы)|Мамай]] [[Қияттар|Қият]], [[Исатай Қият|Исатайдың]] немересі — 1357-1359, 1363-1380 Орданың [[Мамай ордасы|батыс бөлігінің]] беклербегі * Әлібек Қоңырат — 1377-1383 [[Тоқтамыс хан]] беклербегі * [[Қазаншы Баһадүр]] — ?-1377 [[Ұрыс хан]] беклербегі, 1383-1395 [[Тоқтамыс хан]] беклербегі * [[Едіге]] [[Маңғыттар|Маңғыт]] — 1395-1419 * [[Мансұр би]] Едігеұлы — 1419-1427 [[Барақ хан|Барақ ханның]] беклербегі * [[Наурыз би]] Едігеұлы — [[Ұлық Мұхаммед хан]] және [[Кіші Мұхаммед Хан|Кіші Мұхаммед хан]] кезеңіндегі беклербегі * [[Темір Маңғыт|Темір Мансұрұлы]] — 1470-1486 Ахмат хан беклербегі == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әскери шендер]] fhcs4gj97qc7h6k5tv79o6b09e5l2bh 0 481356 3597911 3566417 2026-05-01T15:58:43Z Alphy Haydar 36950 3597911 wikitext text/x-wiki '''Болмыс''' ({{lang-en|being}}, {{lang-ru|бытие}}) – аса терең және кең мағыналы [[Философиялық ұғым|пәлсапалық ұғым]]. Болмыс – бұл болушылардың [[Барекендік (философия)|барекендік]]ке негізделген тұғыры, яғни шындықтың түпнұсқа не екендігі мен не болуы, бейболмыс және жоқтыққа қарама-қайшы. Болмысты кейде [[Мән|мәнмен]] ({{lang-en|essence}}) салыстырады: мән – бұл қандай да бір нысанның негізгі ерекшеліктері немесе қасиеттері, оларды сол нысанның бар-жоғы туралы білмей-ақ түсінуге болады. Яғни барекендік пен болмыс және оның мәні бірдей емес. Болмыс жалып түрде барекендік, бар болып жату, тіршіліктілік, ғұмырлылық, өмір сүру деген секеілді фундаменталды мағыналарды білдіреді. [[Адам]]ға қатысты болмыс – бұл оның дүниеде болушы ретінде барекендігі мен болу [[харекет]]тері, күнделікті істері, [[биоағза]] ретінде және [[қоршаған орта]]мен әрекеттесу кезінде менталдық деңгейдегі жеке тұлға ретіндегі адами шындығы. Адамның кім екені, оның қандай болғаны немесе қандай бола алатыны жалпы болмысты түсінуге жатады. Табиғаттағы болмыс – бұл [[Зат|заттардың]], физикалық және нақты нысандардың, сондай-ақ [[Табиғи күш|табиғи күштердің]] (стихиялардың), [[Гравитация|гравитацияның]] және [[Физикалық заң|физикалық заңдардың]] болуы. Болмыс ұғымы – [[Философия|философиядағы]] негізгі түсініктердің бірі. Болмыс – [[онтология]]ның зерттеу тақырыбы. Нақтырақ мағынада, [[Мартин Хайдеггер|М. Хайдеггердің]] іргелі онтологиясына тән тар мағынада «болмыс» ұғымы заттың мәнінен бөлек, оның бар болу аспектісін белгілейді. Егер мәнді «Зат деген не?» деген сұрақ анықтаса, болмысты «Заттың бар болуы нені білдіреді?» деген сұрақ ашады.<ref>''[https://platona.net/load/knigi_po_filosofii/ehkzistencialnaja_filosofija/shvarc_shopengauehra_khejdeggeru/35-1-0-4893 Шварц Т.]{{Deadlink|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' [https://platona.net/load/knigi_po_filosofii/ehkzistencialnaja_filosofija/shvarc_shopengauehra_khejdeggeru/35-1-0-4893 От Шопенгауэра к Хейдеггеру / пер с нем. — М.: Прогресс, 1964.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200921122153/https://platona.net/load/knigi_po_filosofii/ehkzistencialnaja_filosofija/shvarc_shopengauehra_khejdeggeru/35-1-0-4893 |date=2020-09-21 }} — С.106</ref> Болмыс ұғымы философия тарихында ұзақ уақыт бойы талқыланып келеді және ежелгі философияда, соның ішінде [[Ежелгі Грекия|Ежелгі Грекиядағы]] [[Сократқа дейінгі философия|сократқа дейінгі философияда]], [[Ежелгі Үндістан|Ежелгі Үндістандағы]] [[индуизм]] мен буддистік философияда және [[Ежелгі Қытай|Ежелгі Қытайдағы]] [[Даосизм|даосизмде]] маңызды рөл атқарды. Ол [[логика]], [[математика]], [[эпистемология]], [[ақыл-ой философиясы]], [[тіл философиясы]] және [[экзистенциализм]] сияқты салаларда өзекті болып табылады. Ойшылдар бұл ұғымды пәлсапаның бастауы мен негізі деп білген. Болмысты зерттейтін пәлсапа тармағы — [[онтология]] деп аталады. == Анықтамасы және оған қатысты ұғымдар == Сөздіктерде болмыс шынайы болу күйі ретінде анықталады, ал «өмір сүру» болмысқа ие болу немесе шынайылықта қатысу ретінде қарастырылады. <ref name=":0">AHD staff (2022). [https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=existence&submit.x=58&submit.y=14 "Existence"] ''American Heritage Dictionary''.</ref>Болмыс нақты заттарды қиялдағы заттардан ажыратып, жеке заттарға да, шынайылықтың тұтастығына да қатысты болуы мүмкін. «Болмыс», «[[шынайылық]]<nowiki/>», «[[өзектілік]]<nowiki/>» терминдері «болмыстың» [[Синоним|синонимдері]] ретінде жиі қолданылады,<ref name=":0" /> бірақ болмыстың нақты [[Анықтама|анықтамасы]] және оның осы ұғымдармен байланысы даулы.<ref name=":4">Prior, A. N. (2006). "Existence". In Borchert, Donald (ed.). ''Encyclopedia of Philosophy''. Vol. 3 (2nd ed.). Macmillan Reference USA. ISBN 978-0-02-865790-5.</ref> [[Метафизик]] [[Алексиус Майнонг|Алексиус Майнонгтың]] (1853-1920) пікірінше, барлық заттар болмысқа ие, бірақ олардың бәрі өмір сүрмейді. Ол [[Санта-Клаус]] сияқты мүмкін болатын нысандардың болуы, бірақ олардың жоқтығын дәлелдейді.<ref name=":5">[https://www.britannica.com/topic/existence Van Inwagen, Peter (2023). "Existence". ''Encyclopædia Britannica''.]</ref> [[Онтолог]] [[Такаши Ягисава]] (20 ғасыр – қазіргі) болмысты шынайылықтан ажыратады; ол «[[Шынайылық|шынайылықты]]<nowiki/>» барлық заттарға бірдей қатысы бар іргелі ұғым деп қарастырып, болмысты бір заттың өзі орналасқан әлеммен байланысын көрсететін салыстырмалы ұғым деп сипаттайды.<ref>Yagisawa, Takashi (2011).[https://philpapers.org/rec/YAGPOW "Précis of Worlds and Individuals, Possible and Otherwise"] ''Analytic Philosophy''. '''52''' (4): 270–272.</ref> Философ [[Готлоб Фреге]] (1848–1925) бойынша, өзектілік болмысқа қарағанда тар ұғым, себебі тек нақты заттар ғана өзгеріс жасай немесе өзгеріске ұшырай алады, ал [[Сан|сандар]] мен [[Жиын|жиындар]] сияқты нақты емес заттар болса, өзгермейді.<ref>Chakrabarti, Arindam (2013). ''Denying Existence: The Logic, Epistemology and Pragmatics of Negative Existentials and Fictional Discourse''. Springer Science & Business Media.ISBN 978-94-017-1223-1.</ref> [[Эдмунд Гуссерль]] (1859–1938) сияқты кейбір философтар үшін болмыс элементарлы ұғым болып табылады, яғни оны басқа ұғымдар арқылы анықтау шеңберлікке әкелмейінше мүмкін емес. Бұл болмысты сипаттау немесе оның табиғатын мағыналы түрде талқылау қиын немесе мүмкін емес екенін білдіруі мүмкін. Болмыс [[Шынайылық|шынайылықтың]] жоқтығын білдіретін болмыссыздықпен қарама-қайшы келеді. Нысандарды өмір сүретін және өмір сүрмейтін деп бөлу мүмкіндігі талас тудырады. Бұл айырмашылық кейде [[Айдаһар|айдаһарлар]] мен [[Жалғыз мүйіз|жалғыз мүйіздер]] сияқты ойдан шығарылған заттарды елестету мүмкіндігін түсіндіру үшін қолданылады, бірақ өмір сүрмейтін заттар ұғымы әдетте қабылданбайды; кейбір философтар бұл ұғымды қайшылықты деп санайды.<ref>Maria Reicher [https://plato.stanford.edu/entries/nonexistent-objects/ Nonexistent Objects] ''First published Tue Aug 22, 2006; substantive revision Wed Dec 7, 2022''</ref> Тығыз байланысты ұғымдар — «[[ештеңе жоқтық]]<nowiki/>» және «болмау».<ref>Leclerc, Ivor (2002). ''The Nature of Physical Existence''. Psychology Press.ISBN 978-0-415-29561-1.</ref> Болмыс көбінесе санадан тәуелсіз шынайылықпен байланыстырылады,<ref>Merriam-Webster (2024).[[mwod:existence|"Definition of Existence"]] ''Merriam-Webster Dictionary''. Merriam-Webster. Archived from the original on April 22, 2023. Retrieved April 10, 2024.</ref> бірақ бұл ұстаным жалпы қабылданбайды, өйткені [[Сана|санаға]] тәуелді болмыс түрлері де болуы мүмкін, мысалы, адамның санасында идеяның өмір сүруі. Кейбір [[Идеализм|идеалистердің]] айтуынша, бұл бүкіл шынайылыққа қатысты болуы мүмкін.<ref>Waxman, Wayne (2014). ''Kant's Anatomy of the Intelligent Mind''. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-932831-4.</ref> == Бар болатын нысандардың түрлері == Бар болатын нысандардың түрлеріне қатысты көптеген талқылаулар әртүрлі түрлердің анықтамаларына, белгілі бір типтегі нысандардың бар болуы немесе болмауына, әртүрлі типтегі нысандардың бір-бірімен қандай қатынаста екендігіне және кейбір түрлердің басқаларынан неғұрлым негізгі болып табылатындығына байланысты. Мысалы, [[Жан|жанның]] бар немесе жоқ екендігі туралы сұрақтар, абстрактілі, ойдан шығарылған және әмбебап нысандардың бар болуы немесе болмауы туралы талқылаулар және шын әлемнен басқа мүмкін әлемдер мен нысандардың бар немесе жоқ екендігі туралы пікірталастар бар. Бұл талқылаулар бүкіл шындықтың негізін құрайтын ең негізгі зат немесе құраушылар мен нысандардың ең жалпы ерекшеліктерін қамтиды. === Дара және жалпы === Дара болмыс пен жалпы болмыс арасында айырмашылық бар. Бірегей болмыс - жеке тұлғалардың болуы. Мысалы, "[[Абай Құнанбайұлы]] бар" деген сөйлем бір нақты адамның бар екенін білдіреді. Жалпы болмыс жалпы ұғымдарға, қасиеттерге немесе әмбебаптарға қатысты. Мысалы, "[[Саясаткер|саясаткерлер]] бар" деген сөйлем белгілі бір саясаткерге сілтеме жасамай, "саясаткер" жалпы ұғымының мысалдары бар екенін көрсетеді.<ref>Rescher, Nicholas (1957). "Definitions of "Existence"". ''Philosophical Studies''. '''8''' (5): 65–69. </ref> Дара және жалпы болмыс бір-бірімен тығыз байланысты және кейбір философтар біреуін екіншісінің ерекше жағдайы ретінде түсіндіруге тырысты. Мысалы, [[Готлоб Фреге|Фреге]] бойынша, жалпы болмыс дара болмыстан гөрі негізгі болып табылады. Бұл позицияны қолдайтын бір дәлел – сингулярлы болмысты жалпы болмыс тұрғысынан көрсетуге болады. Мысалы, «[[Абай Құнанбайұлы]] бар» деген сөйлемді «Абай Құнанбайұлымен бірдей тұлғалар бар» деп көрсетуге болады, мұнда «Абай Құнанбайұлымен бірдей болу» деген сөз жалпы ұғым ретінде түсініледі. Философ [[Виллард Ван Орман Куайн]] (1908–2000) сингулярлы болмысқа басымдық беріп, жалпы болмысты дара болмыспен көрсетуге болатынын дәлелдей отырып, басқа ұстанымды қорғайды.<ref>Lambert, Karel (1994).[https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/krt-1994-010704/html "A Note on Singular and General Existence"] ''Kriterion – Journal of Philosophy''. '''7''' (1): 3–4.</ref> Осыған байланысты мәселе - жалпы болмыс жекелеген болмыссыз мүмкін бе дегенді білдіреді. Философ Генри С. Леонардтың (1905–1967) пікірінше, қасиет жалпы болмысқа тек оны іске асыратын кем дегенде бір нақты объект болған жағдайда ғана ие болады. Ал философ [[Николас Решер]] (1928–2024) болса, шын мәнінде ешқандай нақты үлгілері жоқ қасиеттер де өмір сүре алады деп есептейді, мысалы, «бірмүйізді болу» қасиеті сияқты. Бұл сұрақтың әмбебаптардың өмір сүруіне қатысты ұзақ философиялық дәстүрі бар. [[Платоншылар]] пікірінше, әмбебаптар жалпы болмысқа нақты объектілерге тәуелсіз түрде, Платондық формалар ретінде ие.Бұл көзқарасқа сәйкес, қызыл түсті заттардың әмбебаптығы қызыл заттардың бар немесе жоқтығына тәуелсіз өмір сүреді. [[Аристотелизм]] де әмбебаптардың болуын қабылдайды, бірақ олардың бар болуы оларды тудыратын ерекшеліктерге байланысты және олар өздігінен өмір сүре алмайды дейді. Бұл көзқарас бойынша кеңістікте және уақытта жоқ әмбебап жоқ. Номиналистер пікірінше, тек нақты объектілер ғана болмысқа ие, ал әмбебаптар жоқ.<ref name=":1">Gibson, Q. B. (1998). ''The Existence Principle''. Springer Science & Business Media. ISBN 978-0-7923-5188-7.</ref> === Нақтылы және абстрактылы === Онтологияда [[Нақты нысан|нақты]] және [[Абстрактылы нысан|абстрактылы]] объектілер арасындағы маңызды айырмашылық бар. Көптеген нақты объектілер, мысалы, [[Тас|тастар]], [[өсімдіктер]] және [[Адам|адамдар]], күнделікті өмірде кездеседі. Олар [[Кеңістік|кеңістікте]] және [[уақыт]] ішінде бар және бір-біріне әсер ете алады, мысалы, тас өсімдікке түсіп, оны зақымдағанда немесе өсімдік тасты жарып өсетін кезде. Абстрактылы объектілер, мысалы, сандар, жиындар және түрлер , кеңістік пен уақыттағы орынға ие емес және себеп-салдарлық күшке ие емес. Нақты және абстрактылы объектілер арасындағы айырмашылық кейде болмыстың ең жалпы бөлінуі ретінде қарастырылады.<ref name=":2">Lowe, E. J. (2005a). "Ontology". In Honderich, Ted (ed.). [https://philpapers.org/rec/HONTOC-2 The Oxford companion to philosophy] Oxford University Press. ISBN 978-0-19-926479-7.</ref> Нақты объектілердің бар екендігі туралы кеңінен келісілген болса да, абстрактылы объектілер туралы пікірлер әр түрлі. [[Платон]] сияқты реалисттер абстрактылы объектілердің тәуелсіз өмір сүретінін қабылдайды. Кейбір реалисттер абстрактылы объектілер нақты объектілер сияқты өмір сүру режиміне ие деп санайды; басқалары олардың басқа тәсілмен бар екендігін айтады. Антиреалисттер абстрактылы объектілердің өмір сүрмейтінін айтады, бұл көзқарас көбінесе болмыс кеңістік пен уақытта орналасуды немесе себеп-салдарлық әрекеттесуді талап етеді деген идеямен үйлеседі.<ref name=":8">Casati, Filippo; Fujikawa, Naoya. [https://iep.utm.edu/existenc/ Existence] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''. ISSN 2161-0002</ref> === Мүмкін, шартты және қажет === Тағы бір айырмашылық жай ғана мүмкін, [[Шартты (философия)|шартты]] және [[Қажетті (философия)|қажетті]] тіршілік арасында.<ref name=":1" /> Егер бар болудың мәні қажеті бар болса, ол міндетті түрде бар болуы керек немесе бар болмауы мүмкін емес. Бұл қажетті бар болудың мәнін жаңадан құру немесе жою мүмкін еместігін білдіреді. Бар, бірақ болмай қалуы мүмкін бар болу мәні шартты болып табылады; тек мүмкін болатын мәндер әлі жоқ, бірақ бар бола алады.<ref name=":3">Pruss, Alexander R.; Rasmussen, Joshua L. (2018). ''Necessary Existence''. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-874689-8.</ref> [[Телефон|Телефондар]], [[Таяқ|таяқтар]] және [[Гүл|гүлдер]] сияқты кәдімгі тәжірибеде кездесетін нысандардың көпшілігі шартты түрде өмір сүреді.<ref name=":3" /> Телефондардың шартты бар болуы олардың қазіргі уақытта бар болғанымен, бұрын болмағандығынан көрінеді, яғни олардың болуы міндетті емес. Кез келген бар болу мәнінің қажеттілігі бар ма, бұл ашық сұрақ.<ref name=":3" /> Кейбір [[Номинализм|номиналистердің]] пікірінше, барлық нақты нысандардың бар болуы шартты болса, ал барлық абстрактілі нысандардың бар болуы қажет болуында.<ref>Cowling, Sam (2017). ''Abstract Entities''. Taylor & Francis. ISBN 978-1-351-97063-1.</ref> {{multiple image |perrow=2 / 1 |total_width=300 |image1=Avicenna lithograph - cropped.png |alt1=Lithograph of Avicenna |link1=Avicenna |image2=Thomas Aquinas by Carlo Crivelli.png |alt2=Painting of Thomas Aquinas |link2=Thomas Aquinas |footer=[[Ибн Сина|Авиценна]] мен [[Томас Аквинат|Томас Аквиндік]] Құдайдың қажетті тіршілік иесі екенін дәлелдеуге тырысты.}} Кейбір теоретиктердің пікірінше, ғаламның түсіндірмелік негізі ретінде бір немесе бірнеше қажетті тіршілік иелері қажет. Мысалы, философтар [[Ибн Сина|Авиценна]] (980–1037) және [[Томас Аквинат|Томас Аквиндік]] (1225–1274) [[Құдай|Құдайдың]] қажетті тіршілік иесі екенін айтады. [[Бенедикт Спиноза|Барух Спиноза]] (1632–1677) сияқты бірнеше философтар Құдай мен әлемді бір нәрсе деп санайды және барлық болмыстардың барлығына біртұтас және ұтымды түсініктеме беру үшін қажетті тіршілік бар екенін айтады.<ref>Lin, Martin (2018). "The Principle of Sufficient Reason in Spinoza". In Rocca, Michael Della (ed.). ''The Oxford Handbook of Spinoza''. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-533582-8.</ref> Мүмкін болу ғана сипатына ие заттардың бар болуы туралы көптеген академиялық пікірталастар бар. [[Актуализм (философия)|Актуализм]] бойынша тек қана шынайы заттар ғана бар бола алады; оған шартты және қажетті заттар кіреді, бірақ мүмкін болу ғана сипатына ие заттар кірмейді.<ref name=":7">Nelson, Michael (2022). [https://plato.stanford.edu/entries/existence/ Existence] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University. </ref> [[Актуализм (философия)|Поссибилистер]] бұл пікірмен келіспейді және шынайы заттармен қатар тек мүмкін болу сипатына ие заттардың де бар екенін айтады. Мысалы, метафизик [[Дэвид Келлог Льюис|Дэвид Льюис]] (1941–2001) мүмкін болу сипатына ие заттар шынайы заттар сияқты бар болады деп, мүмкін және қажеттілікті қамтитын мәлімдемелердің неге ақиқат екенін дәлелдеу үшін бұл көзқарасты ұстанады. Оның айтуынша, мүмкін болу сипатына ие заттар мүмкін әлемдерде бар болады, ал шынайы заттар шынайы әлемде бар. Льюис "шынайы" мен "мүмкін" әлемдер арасындағы жалғыз айырмашылық – бұл сөйлеп тұрған адамның орналасуы деп есептейді; "шынайы" ұғымы сөйлеп тұрған адамның әлеміне қатысты айтылады, дәл сол сияқты "осы жерде" және "қазір" ұғымдары сөйлеп тұрған адамның кеңістік пен уақыттағы орналасуына қатысты қолданылады.<ref name=":2" /> === Физикалық және психикалық === Физикалық деңгейде бар нысандарға күнделікті өмірде кездесетін заттар, мысалы, тастар, ағаштар және адам денелері, сондай-ақ заманауи физикада талқыланатын [[Электрон|электрондар]] мен [[Протон|протондар]] жатады.<ref>Mackie, Penelope (1998). [https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/existence/v-1 Existence] ''Routledge Encyclopedia of Philosophy''. Routledge. ISSN 2161-0002</ref> Физикалық нысандарды бақылауға және өлшеуге болады; олардың [[Масса|массасы]] және [[кеңістік]] пен [[Уақыт|уақыттағы]] орналасуы бар.<ref>Smart, John Jamieson Carswell (2023). [https://www.britannica.com/topic/materialism-philosophy Мaterialism] ''Encyclopædia Britannica''.</ref> Психикалық нысандар, мысалы, [[түйсіну]], қуаныш пен ауырсыну тәжірибелері, сенімдер, тілектер және [[Эмоция|эмоциялар]] [[сана]] саласына жатады; олар негізінен саналы тәжірибелермен байланысты, бірақ сонымен қатар бейсаналық күйді, мысалы, бейсаналық сенімдер, тілектер және естеліктерді де қамтиды.<ref>Searle, John R. (2004). ''Mind: A Brief Introduction''. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-988268-7.</ref> [[Психофизикалық проблема|Ақыл мен дене мәселесі]] физикалық және психикалық нысандардың онтологиялық мәртебесі мен олардың арасындағы байланысты қарастырады және бұл [[метафизика]] мен [[Сана философиясы|сана философиясының]] жиі талқылайтын тақырыбы болып табылады. [[Материализм|Материалистердің]] пікірінше, ең негізгі деңгейде тек физикалық нысандардар бар. Материалистер психикалық нысандарды физикалық үдерістермен, мысалы, мидың күйі немесе нейрондық белсенділік үлгілері ретінде түсіндіреді. Қазіргі философияда азшылықты құрайтын [[идеализм]] материяны негізгі ретінде қабылдамай,<ref>Guyer, Paul; Horstmann, Rolf-Peter (2023). [https://plato.stanford.edu/entries/idealism/ Idealism] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University. </ref> [[Сана|сананы]] ең негізгі шындық ретінде көреді.<ref>Sprigge, T. L. S. (1998). [https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/idealism/v-1 Idealism] ''Routledge Encyclopedia of Philosophy''. Routledge.</ref> [[Рене Декарт|Рене Декар]]<nowiki/>т (1596–1650) сияқты [[Дуализм|дуалистер]] ең негізгі деңгейде физикалық және психикалық объектілердің екеуі де бар деп есептейді. Олар бір-бірімен бірнеше тәсілдермен байланысқанын, бірақ бірін екіншісіне толықтай айналдыру мүмкін емес екенін айтады.<ref>Kelly, Eugene (2004). ''The Basics of Western Philosophy''. Greenwood Publishing Group. ISBN 978-0-313-32352-2.</ref> == Тұжырымдаманың пайда болу тарихы == === Батыс философиясы болмыс туралы === [[Батыс философиясы]] барлық болмыстың іргелі алғы бастамасына негізделген ұтымды түсініктемелер беру арқылы ғалам туралы бұрынғы мифологиялық көзқарастарды ауыстыруды мақсат еткен пресократиялық философтардан бастау алды. Болмыс және [[жоқтық]] ұғымдары өзінің шығу тегін ежелгі грек философы [[Парменид|Парменидтің]] пайымдауларына байланыстырады. Парменид алғаш рет әрбір бар нәрсенің болмыс деген қырына назар аударады. Бар нәрсе және оның бар болуы — бұл болмыс деп аталады. Жоқтық, «ештеңе» (яғни, бар емес нәрсе) жоқ. Осылайша, Парменидтің бірінші тезисі былай естіледі: «''Болмыс бар, ал жоқтық мүлдем жоқ''». Осы тезистен болмыстың біртұтас, қозғалмайтын, бөліктері жоқ, бірегей, мәңгілік, игілік екендігі, ол пайда болмайтын және жойылмайтын нәрсе екені шығады, өйткені керісінше болған жағдайда, болмыстан бөлек тағы бір нәрсенің, яғни жоқтықтың бар екенін мойындауға тура келеді, ал бұл Парменидтің ойынша, мүмкін емес. Парменид сондай-ақ «ойлау мен болмыс — бір және бірдей» және «ой мен ой бағытталған нәрсе — бір және бірдей» деп есептейді.<ref>Парменид // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — <abbr>М.</abbr> : Советская энциклопедия, 1969—1978.</ref> Жоқтық болмағандықтан, оны ойлауға да болмайды дегенді білдіреді. Ойлауға болатынның бәрі — болмыс. [[Демокрит|Демокриттің]] болмысты түсінуі Парменидтің көзқарасынан кейбір аспектілері бойынша ерекшеленеді. Демокрит болмыстан бөлек [[Жоқтық|жоқтықтың]] бар екенін мойындайды, оны [[Атом|атомдардың]] арасындағы бос [[кеңістік]] деп есептейді. Әлем құрылымының [[Атомистика|атомистік]] тұжырымдамасына сүйене отырып, Демокрит болмысты қатты, бөлінбейтін, тұрақты атомдардан тұрады деп түсінеді. Оның ойынша, болмыс тұрақты және адамның субъективті түйсінуіне тәуелсіз. Демек, атомдарға тән тұрақтылық, [[уақыт]] бойынша үздіксіздік, өзгермейтіндік сияқты қасиеттер оның ілімінде болмыстың өзіне тән сипаттарымен сәйкес келеді. Болмысты атомдардың жиынтығы ретінде қарастыру Демокриттің ұстазы [[Левкипп|Левкиппке]] де тән болған, ол да жоқтықты атомдар арасындағы бос кеңістік деп түсінген. Сонымен қатар, Демокрит шынайы шынайылық тек атомдар мен бос кеңістік деп атап көрсеткен, ал адамның сезімдік түйсінуіне тәуелді нәрселер шын мәнінде жоқ, өйткені олар субъективті.<ref>''Трофимова Ю. А.'' Парменид и Демокрит: учение о бытии и устойчивость // Манускрипт. — 2017.</ref> Кейбіреулер, мысалы, [[Фалес]] (б.з.д. 624–545 жж.) пен [[Гераклит]] (б.з.д. 540–480 жж.) су мен от сияқты нақты түп негіздерді болмыстың алғы бастамасы деп санаған. [[Анаксимандр]] (б.з.д. 610–545 жж.) бұл ұстанымға қарсы шығып, болмыстың бастауы адамның сезімдік қабылдауынан тыс жатқан абстрактілі түп негіздерде болуы керек деп сенді.<ref name=":6">Graham, Jacob N. [https://iep.utm.edu/ancient-greek-philosophy/ Ancient Greek Philosophy] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''.</ref> [[File:"The School of Athens" by Raffaello Sanzio da Urbino (cropped).jpg|left|thumb|alt=Painting of Plato and Aristotle|upright|[[Платон]] мен оның шәкірті [[Аристотель]] форма мен материяның өмір сүруі бір-біріне тәуелді ме деген мәселеде келіспеді.]] [[Платон]] (б.з.д. 428/427–348/347 жж.) әртүрлі болмыстың түрлері әртүрлі дәрежеде бар деп тұжырымдады және көлеңкелер мен бейнелердің нақты материалдық заттарға қарағанда әлсізірек болмысы бар деп санады. Ол өзгермейтін [[Платондық форма|платондық формаларды]] ең жоғары болмыс түрі деп атады және материалдық заттарды платондық формалардың кемелсіз және уақытша көшірмелері ретінде қарастырды.<ref name=":5" /> [[Аристотель|Аристотельдің]] (б.з.д. 384–322 жж.) болмыс туралы ілімі оның «[[Метафизика (Аристотель)|Метафизикасында]]<nowiki/>» берілген. Атап айтқанда, ол болмысты потенциалдық ([[мүмкіндік]]) және өзекті ([[шынайылық]]) деп бөлді. Ол Платонның формалар материядан өзгеше деген идеясын қабылдады, бірақ ол формалардың болмыстың жоғары түрі бар деген пікірге қарсы шықты. Оның орнына ол формалар материясыз өмір сүре алмайды деп сенді. Ол: «болмыс әр түрлі жолдармен айтылады» деп мәлімдеді және болмыстың әртүрлі түрлерінің әртүрлі өмір сүру режимдері бар екенін зерттеді. Мысалы, ол субстанция мен олардың кездейсоқ қасиеттерін, сондай-ақ потенциал мен өзектіліктің арасын ажыратты. Аристотель [[Платон|Платонның]] жеке заттардың (сенсорлық болмыс) өмір сүруімен байланысы жоқ табиғаттан тыс және тәуелсіз нәпселер ретіндегі [[Идея|идеялар]] туралы ілімін жоққа шығарып, болмыстың әртүрлі деңгейлерін (сенсорлық-нақтыланғаннан жалпыәлемдікке дейін) ажырату ұсынысын алға тартты.<ref>[http://db4.sbras.ru/elbib/data/show_page.phtml?77+1434+35#:~:text=%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%20%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B6%D0%B8%D0%BB%20%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%82%D1%8C%20%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B9%20%D0%B1%D1%8B%D1%82%D0%B8%D1%8F,%2C%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5%2C%20%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%B5%2C%20%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5. Онтология Аристотеля]</ref> Аристотель жоқ болу категориясына таза логикалық мағына берді. Ол үшін жоқ болу айырмашылыққа, яғни басқа нәрседе бар нәрседе белгілі бір предикаттың болмауына келіп тіреледі. Бұл ғылыми теориялардың барлық аксиомалары немесе принциптері не бар немесе не болуы мүмкін екенін ғана айта отырып, растаушы ұсыныстар болуы керек дегенді білдіреді. Әрбір заттың бар болуы оның өзіндік мәнімен анықталады. Заттар арасындағы қатынастар тек заттардың қасиеттерінің көрінісі ретінде түсіндіріледі. Қасиеттер өзіндік мәнімен анықталады. [[Плотин]] (б. з. 204–270 ж.) сияқты [[Неоплатонизм|неоплатонисттер]] [[Шынайылық|шынайылықтың]] иерархиялық құрылымы бар екенін айтты. Олар барлық болмыс үшін жауапты «Біртұтас» немесе «Жақсылық» деп аталатын трансценденттік болмыс бар деп сенді. Одан интеллект пайда болады, ол өз кезегінде жан мен материалдық дүниені тудырады.<ref name=":6" /> [[Ортағасыр философиясы|Ортағасырлық философияда]] [[Кентерберилік Ансельм]] (б.з. 1033–1109) құдай ұғымынан Құдайдың бар екендігін шығаруға бағытталған ықпалды [[Онтологиялық дәлел|онтологиялық дәлелді]] тұжырымдады. Ансельм [[Құдай|Құдайды]] ең ұлы жаратылыс деп анықтады. Ол оның ой-санасынан тыс жерде болмаған болмыстың ең ұлы болмыс болмайтынын дәлелдеп, оны Құдай бар деген қорытындыға әкелді.<ref>Grayling, A. C. (2019). ''The History of Philosophy''. Penguin UK. ISBN 978-0-241-98086-6.</ref> [[File:Anselm of Canterbury2.png|thumb|alt=Painting of Anselm of Canterbury|upright=.7|[[Кентерберилік Ансельм]] Құдайдың бар екенін дәлелдеуге бағытталған онтологиялық дәлелді тұжырымдауымен танымал.]] [[Томас Аквинат|Томас Аквиндік]] (б.з.д. 1224–1274) заттың мәні мен оның болмысын ажыратты. Оның ойынша, заттың мәні оның іргелі сипатын құрайды. Ол объектінің бар-жоғын білмесе де, объектінің не екенін түсінуге және оның мәнін түсінуге болатынын айтты. Ол осы бақылауынан болмысты заттың сипатының құрамына кірмейді және оны жеке қасиет деп түсіну керек деген тұжырым жасады.<ref name=":7" /> [[Томас Аквинат|Аквиндік]] де жоқтан жарату мәселесін қарастырып, жаңа нәрселерді шынымен жаратуға құдіреті тек Құдайдың ғана екенін айтты. Бұл идеялар кейінірек метафизик [[Готфрид Вильгельм Лейбниц|Готфрид Вильгельм Лейбництің]] (1646–1716) жаратылыс теориясына шабыт берді; Лейбництің айтуынша, жаратылыс дегеніміз - мүмкін болатын объектілерге нақты болмыс беру.<ref name=":4" /> Философтар [[Дэвид Юм]] (1711–1776) және [[Иммануил Кант]] (1724–1804) болмыстың қасиет ретінде қаралу идеясын жоққа шығарды. Юмның пікірінше, нәрселер қасиеттер жиынтығы болып табылады. Ол болмыс қасиет емес деді, себебі болмыстың әсері осы жиынтықталған қасиеттерден бөлек көрінбейді. Кант онтологиялық дәлелді сынау барысында ұқсас тұжырымға келді; оның ойынша, бұл дәлел сәтсіздікке ұшырайды, себебі қандай да бір ұғымның анықтамасынан сол ұғым сипаттайтын болмыстардың бар-жоғын шығарып алу мүмкін емес.<ref name=":7" /> Кант болмыс нәрсенің ұғымына ештеңе қоспайды, тек осы ұғымның жүзеге асырылғанын көрсетеді деді.<ref name=":8" /> Философ [[Георг Вильгельм Фридрих Гегель|Георг Вильгельм Фридрих Гегельдің]] (1770–1831) айтуынша, таза болмыс не таза жоқтық жоқ, тек үнемі өзгеріс, «болу» ғана бар.<ref>Rosen, Stanley (2014). ''The Idea of Hegel's'' Science of Logic. The University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-06588-5.</ref> Философ және психолог [[Франц Брентано]] (1838–1917) Канттың сынымен және оның болмыс нақты предикат емес деген ұстанымымен келісті. Брентано бұл идеяны өзінің пайымдау теориясын дамыту үшін пайдаланды, ол бойынша барлық пайымдаулар экзистенциалды пайымдаулар болып табылады; олар бір нәрсенің бар екенін растайды немесе жоққа шығарады. Ол «кейбір зебралар жолақты» деген пайымдаулар «жолақты зебра бар» деген логикалық формаға ие болса, «барлық зебралар жолақты» деген пайымдаулар «жолақсыз зебра жоқ» деген логикалық формаға ие болады деп тұжырымдады.<ref>Brandl, Johannes L.; Textor, Mark (2022). [https://plato.stanford.edu/entries/brentano-judgement/ Brentano’s Theory of Judgement] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref> [[File:Franz Brentano in Vienna, 1875.png|thumb|left|alt=Photo of Franz Brentano|upright=.7|[[Франц Брентано]] барлық пайымдаулар экзистенциалды пайымдаулар деген идеяны қорғады.]] [[Готлоб Фреге]] (1848–1925) және [[Бертран Рассел|Бертранд Рассел]] (1872–1970) болмыстың тұрақты қасиет емес екендігі туралы идеяны нақтылауды мақсат етті. Олар даралардың тұрақты бірінші ретті қасиеттері мен басқа қасиеттердің екінші ретті қасиеттерін ажыратты. Олардың көзқарасы бойынша болмыс «инстанцияланудың» екінші ретті қасиеті болып табылады.<ref name=":7" /> Рассел бұл ойды одан әрі дамыта отырып, «арыстандар бар» деген сияқты жалпы сөйлемдер ең негізгі деңгейінде жеке объектілер туралы екенін атап өтті, яғни, арыстан болып табылатын бір жеке объект бар деп тұжырымдады.<ref name=":4" /> [[Уиллард Ван Орман Куайн]] (1908–2000) Фреге мен Расселдің болмысты екінші ретті қасиет ретінде қабылдауын қолдады. Ол болмысты формальды логикадағы квантификация рөлімен тығыз байланыстырды.<ref name=":8" /> Бұл идеяны ғылыми теорияларға қолданып, теорияда белгілі бір объектілерге қатысты квантификация болса, онда ол объектілердің болмысы бар деп есептелетінін айтты. Мысалы, биологиядағы теория «генетикалық әртүрлілігі бар популяциялар бар» деп мәлімдесе, ол теория генетикалық әртүрлілігі бар популяциялардың болмысын мойындайды.<ref name=":8" /> [[Алексиус Майнонг]] (1853–1920) екінші ретті теориялардың ықпалды сыншысы болды және болмыс – жеке объектілердің қасиеті деген, бірақ барлық объектілерде бұл қасиет бола бермейді деген балама көзқарасты ұсынды.<ref name=":7" /> === Шығыс философиясы === [[Шығыс философиясы|Шығыс философиясындағы]] көптеген мектептер болмыс мәселесі мен оның салдарларын талқылайды. Мысалы, ежелгі [[Индуизм|индуисттік]] [[Самкья]] мектебі метафизикалық дуализмді тұжырымдаған, оған сәйкес болмыстың екі түрі таза сана ([[Пуруша]]) және материя ([[Пракрити]]). Самхья ғаламның көрінісін осы екі негізінің өзара әрекеттесуі деп түсіндіреді.<ref>Perrett, Roy W. (2016). ''An Introduction to Indian Philosophy''. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-85356-9.</ref> [[Ведалар|Веда]] философы [[Шанкара|Ади Шанкара]] (шамамен 700–750 жж.) өзінің [[Адвайта Веданта|Адвайта-Веданта]] мектебінде басқа көзқарасты дамытты. Шанкара құдайлықты ([[Брахман|брахманды]]) түпкілікті [[шынайылық]] және жалғыз бар нәрсе деп анықтау арқылы метафизикалық [[Монизм|монизмді]] қорғады. Бұл көзқарасқа сәйкес, көптеген ерекше болмыстардан тұратын ғалам бар деу елес ([[Майя (философия)|Майя]]).<ref>Dalal, Neil (2021). [https://plato.stanford.edu/entries/shankara/ Śaṅkara] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University. </ref> Түпкілікті шынайылықтың маңызды белгілері [[Сатчитананда]] ретінде сипатталады, яғни болмысты, сананы және бақытты білдіреді.<ref>Vanamali (2015). ''The Science of the Rishis: The Spiritual and Material Discoveries of the Ancient Sages of India''. Simon and Schuster. ISBN 978-1-62055-387-9.</ref> [[File:Raja Ravi Varma - Sankaracharya - cropped.png|thumb|left|upright=.7|alt=Painting of Adi Shankara|[[Шанкара|Ади Шанкара]] ең негізгі деңгейде құдайдың ғана бар екенін үйретті.]] [[Буддизм|Буддистік]] философиядағы орталық доктрина «[[болмыстың үш белгісі]]<nowiki/>» деп аталады, олар [[анитья]] (тұрақты емес), [[анатта]] (тұрақты өзімнің болмауы) және [[дукха]] (азап). Анитья - бұл барлық болмыстың өзгеріске ұшырайтыны, яғни бәрі бір кезде өзгереді және мәңгілік ештеңе болмайды деген ілім. Анатта адамдарға қатысты ұқсас күйді, адамдардың тұрақты өздігі немесе бөлек "Мен" болмайтынын айту арқылы білдіреді. Анитья мен анатта туралы надандық адамдарды азап шеккізетін тәуелділіктерді қалыптастыруға итермелейтіндіктен, дуккханың басты себебі ретінде қарастырылады.<ref>Smith, Peter; Worden, David (2003). ''Key Beliefs, Ultimate Questions and Life Issues''. Heinemann. ISBN 978-0-435-30699-1.</ref> [[File:Head of Laozi marble Tang Dynasty (618-906 CE) Shaanxi Province China.jpg|thumb|upright=.7|alt=Bust of Laozi|[[Лао-цзы|Лао-цзы]] [[дао]]-ны барлық болмыстың түбірін құрайтын негізгі қағидасы ретінде қарастырды.]] [[Қытай философиясы|Қытай философиясының]] көптеген мектептеріндегі орталық идея, мысалы, [[Лао-цзы|Лао-цзының]] (б.з.б. 6 ғ.) [[Даосизм|даосизмі]], [[дао]] деп аталатын негізгі қағида барлық болмыстың қайнар көзі болып табылады. Бұл термин көбінесе «жол» деп аударылады және әлемнің табиғи тәртібін басқаратын ғарыштық күш ретінде түсініледі. Қытай метафизиктері дао болмыстың нысаны ма, әлде болмыстың қайнар көзі ретінде ол болмыссызға жатады ма деп пікірталастар жүргізген.<ref>Perkins, Franklin (2019). [https://plato.stanford.edu/entries/chinese-metaphysics/ Metaphysics in Chinese Philosophy] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref> Болмыс ұғымы араб-парсы философиясында орталық рөл атқарды. Ислам философтары [[Ибн Сина|Авиценна]] (б.з. 980-1037 ж.) және [[Әбу Хамид әл-Ғазали|Әл-Ғазали]] (1058-1111 ж.) болмыс пен өзіндік мәннің арақатынасын талқылап, болмыстың өзіндік мәні оның өмір сүруінен бұрын болғанын айтты. Заттың пайда болуы үшін өзіндік мәнді тудырудың қосымша қадамы қажет. Философ [[Молла Садра]] (б.з. 1571-1636) өзіндік мәннің болмыстан басымдығын жоққа шығарып, өзіндік мән тек болмысты түсінуге көмектесетін ақыл-ойда қолданылатын ұғым деп санады. Болмыс, керісінше, оның көзқарасы бойынша бүкіл шынайылықты қамтиды.<ref>Leaman, Oliver (2002). ''Key Concepts in Eastern Philosophy''. Routledge. ISBN 978-1-134-68905-7.</ref> == Болмыстың негізгі түрлері == === Заттар (материя), үрдістер болмысы === Тарихи тұрғыдан келгенде адам қызметінің, өмір тіршілігінің негізі – табиғат заттары мен табиғи үрдістер. Бірінші табиғат ол адамзатқа дейін пайда болған, адамдардың санасынан тысқары және тәуелсіз өмір сүреді. Ол теңіздер, мұхит, ормандар, ауа, жер, т.б. Кейін адам Жер табиғатына қуатты да кең әрекет етуші болып табылады. Бұрын табиғатта өмір сүрмеген, адамдар өндірген заттардың, үрдітердің, жай-күйлердің тұтас дүниесі пайда болды. [[Карл Маркс|К. Маркс]] оны «Екінші табиғат» деп атады. «Екінші табиғатқа» жататындар: үйлер, материалдық заттар, адам ойлап шығарған өсімдіктер және тірі организмдер (табиғатта кездеспейтін). Ол жасанды табиғат. Қазіргі заманда «екінші табиғат», өзі «бірінші табиғаттың» туындысы болса да, басымды болды. === Адам болмысы === Адам болмысы екіге бөлінеді: Адам тікелей жанды, нақты кісі ретінде өмір сүреді. Оның үстіне адамның өмір сүруінің табиғи алғышарты - оның денесінің өмір сүруі. Яғни адам, ең алдымен, «сүйек пен еттен жаралған пенде». Сонда адам денесі – табиғат бөлшегі. Денесінің болуы адамды шектеулі, өткінші жан иесі етеді. Ерте заманнан адамдар өз өмірлерінің ұзақтығының ұлғаю мұмкіндіктерін іздестірген. Ағылшын биологтарының айтуынша, барлық жағдайлар жасалса, адам денесі бір мың жыл өмір сүре алады. Өмір ұлғаю үшін не керек? Біріншіден, адам денесінің тіршілігін қамтамасыз ету қажет. Екіншіден, адамның ең алғашқы құқығы өз өмірін сақтаумен, адамзаттың аман-есендігімен байланысты. Үшіншіден, жаңа организм ретінде адамдар тұқым қуалаушылық заңдарына бағынады, мұны жойып жіберуге немесе жоққа шығаруға олар дәрменсіз. Төртіншіден, философия адамның денесі және оның ынтызарлығы, қуаныш – реніші, психикалық жай – күйі, ойы, мінез – құлқы, ерік жігері, іс – әрекеті, бір сөзбен айтқанда, арасындағы байланысты үнемі іздестіреді. === Рухани болмыс === Рухани болмыс сана мен санасыздық процестерін қамтиды. Рухани болмысты шартты түрде екі үлкен топқа: жеке кісілердің өмірлік қызмет – тіршілігінен бөліп алуға келмейтін (дербестенген руханилық) және кісіден тысқары өмір сүретін, басқаша айтқанда, объективтендірілген (дербестенген емес) руханилыққа бөлуге болады. Бірінші жағдайда адам сананың көмегімен сыртқы дүние туралы ойлайды, оның бейнесін туғызады (санасыздық процестер, тіл мен сана, тіл мен ойдың байланысы). Екінші жағдайға жататындар – кітаптар, сызбалар, жобалар, ескерткіштер, идеялар, ойлар, музыка, т.б. === Әлеуметтік болмыс === Әлеуметтік болмыс та екіге бөлінеді: тарих процесінде жекеленген адам болмысына және қоғам болмысына. Жеке адам тек қана қоғамда өмір сүре алады. Ол бір ұлтқа, тапқа кіреді, бір мемлекетте тұрады, тарихи процестерге қатысады. Қоғамдық болмыс жағдайлары мен мүдделері арасындағы қайшылықтар туады. Қоғам неғұрлым жоғары дамыған сайын ондағы алуан саладағы прогресті жоғарылату қарқыны бұқараның, таптардың, жеке адамдардың жоғары саналылығына, әлеуметтік белсенділігіне, яғни субъективтік факторларға тікелей байланыстығын байқаймыз. == Дәйеккөздер == [[Санат:Философия]] 8iearwic23t73f5ebidi8msfxsmgp00 3597942 3597911 2026-05-01T16:28:26Z Alphy Haydar 36950 3597942 wikitext text/x-wiki '''Болмыс''' ({{lang-en|being}}, {{lang-ru|бытие}}) – аса терең және кең мағыналы [[Философия]]лық ұғым. Болмыс – бұл болушылардың [[Барекендік (философия)|барекендік]]ке негізделген тұғыры, яғни шындықтың түпнұсқа не екендігі мен не болуы, бейболмыс және жоқтыққа қарама-қайшы. Болмысты кейде [[Мән|мәнмен]] ({{lang-en|essence}}) салыстырады: мән – бұл қандай да бір нысанның негізгі ерекшеліктері немесе қасиеттері, оларды сол нысанның бар-жоғы туралы білмей-ақ түсінуге болады. Яғни барекендік пен болмыс және оның мәні бірдей емес. Болмыс жалып түрде барекендік, бар болып жату, тіршіліктілік, ғұмырлылық, өмір сүру деген секеілді фундаменталды мағыналарды білдіреді. [[Адам]]ға қатысты болмыс – бұл оның дүниеде болушы ретінде барекендігі мен болу [[харекет]]тері, күнделікті істері, [[биоағза]] ретінде және [[қоршаған орта]]мен әрекеттесу кезінде менталдық деңгейдегі жеке тұлға ретіндегі адами шындығы. Адамның кім екені, оның қандай болғаны немесе қандай бола алатыны жалпы болмысты түсінуге жатады. Табиғаттағы болмыс – бұл [[Зат|заттардың]], физикалық және нақты нысандардың, сондай-ақ [[Табиғи күш|табиғи күштердің]] (стихиялардың), [[Гравитация|гравитацияның]] және [[Физикалық заң|физикалық заңдардың]] болуы. Болмыс ұғымы – [[Философия|философиядағы]] негізгі түсініктердің бірі. Болмыс – [[онтология]]ның зерттеу тақырыбы. Нақтырақ мағынада, [[Мартин Хайдеггер|М. Хайдеггердің]] іргелі онтологиясына тән тар мағынада «болмыс» ұғымы заттың мәнінен бөлек, оның бар болу аспектісін белгілейді. Егер мәнді «Зат деген не?» деген сұрақ анықтаса, болмысты «Заттың бар болуы нені білдіреді?» деген сұрақ ашады.<ref>''[https://platona.net/load/knigi_po_filosofii/ehkzistencialnaja_filosofija/shvarc_shopengauehra_khejdeggeru/35-1-0-4893 Шварц Т.]{{Deadlink|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' [https://platona.net/load/knigi_po_filosofii/ehkzistencialnaja_filosofija/shvarc_shopengauehra_khejdeggeru/35-1-0-4893 От Шопенгауэра к Хейдеггеру / пер с нем. — М.: Прогресс, 1964.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200921122153/https://platona.net/load/knigi_po_filosofii/ehkzistencialnaja_filosofija/shvarc_shopengauehra_khejdeggeru/35-1-0-4893 |date=2020-09-21 }} — С.106</ref> Болмыс ұғымы философия тарихында ұзақ уақыт бойы талқыланып келеді және ежелгі философияда, соның ішінде [[Ежелгі Грекия|Ежелгі Грекиядағы]] [[Сократқа дейінгі философия|сократқа дейінгі философияда]], [[Ежелгі Үндістан|Ежелгі Үндістандағы]] [[индуизм]] мен буддистік философияда және [[Ежелгі Қытай|Ежелгі Қытайдағы]] [[Даосизм|даосизмде]] маңызды рөл атқарды. Ол [[логика]], [[математика]], [[эпистемология]], [[ақыл-ой философиясы]], [[тіл философиясы]] және [[экзистенциализм]] сияқты салаларда өзекті болып табылады. Ойшылдар бұл ұғымды пәлсапаның бастауы мен негізі деп білген. Болмысты зерттейтін пәлсапа тармағы — [[онтология]] деп аталады. == Анықтамасы және оған қатысты ұғымдар == Сөздіктерде болмыс шынайы болу күйі ретінде анықталады, ал «өмір сүру» болмысқа ие болу немесе шынайылықта қатысу ретінде қарастырылады. <ref name=":0">AHD staff (2022). [https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=existence&submit.x=58&submit.y=14 "Existence"] ''American Heritage Dictionary''.</ref>Болмыс нақты заттарды қиялдағы заттардан ажыратып, жеке заттарға да, шынайылықтың тұтастығына да қатысты болуы мүмкін. «Болмыс», «[[шынайылық]]<nowiki/>», «[[өзектілік]]<nowiki/>» терминдері «болмыстың» [[Синоним|синонимдері]] ретінде жиі қолданылады,<ref name=":0" /> бірақ болмыстың нақты [[Анықтама|анықтамасы]] және оның осы ұғымдармен байланысы даулы.<ref name=":4">Prior, A. N. (2006). "Existence". In Borchert, Donald (ed.). ''Encyclopedia of Philosophy''. Vol. 3 (2nd ed.). Macmillan Reference USA. ISBN 978-0-02-865790-5.</ref> [[Метафизик]] [[Алексиус Майнонг|Алексиус Майнонгтың]] (1853-1920) пікірінше, барлық заттар болмысқа ие, бірақ олардың бәрі өмір сүрмейді. Ол [[Санта-Клаус]] сияқты мүмкін болатын нысандардың болуы, бірақ олардың жоқтығын дәлелдейді.<ref name=":5">[https://www.britannica.com/topic/existence Van Inwagen, Peter (2023). "Existence". ''Encyclopædia Britannica''.]</ref> [[Онтолог]] [[Такаши Ягисава]] (20 ғасыр – қазіргі) болмысты шынайылықтан ажыратады; ол «[[Шынайылық|шынайылықты]]<nowiki/>» барлық заттарға бірдей қатысы бар іргелі ұғым деп қарастырып, болмысты бір заттың өзі орналасқан әлеммен байланысын көрсететін салыстырмалы ұғым деп сипаттайды.<ref>Yagisawa, Takashi (2011).[https://philpapers.org/rec/YAGPOW "Précis of Worlds and Individuals, Possible and Otherwise"] ''Analytic Philosophy''. '''52''' (4): 270–272.</ref> Философ [[Готлоб Фреге]] (1848–1925) бойынша, өзектілік болмысқа қарағанда тар ұғым, себебі тек нақты заттар ғана өзгеріс жасай немесе өзгеріске ұшырай алады, ал [[Сан|сандар]] мен [[Жиын|жиындар]] сияқты нақты емес заттар болса, өзгермейді.<ref>Chakrabarti, Arindam (2013). ''Denying Existence: The Logic, Epistemology and Pragmatics of Negative Existentials and Fictional Discourse''. Springer Science & Business Media.ISBN 978-94-017-1223-1.</ref> [[Эдмунд Гуссерль]] (1859–1938) сияқты кейбір философтар үшін болмыс элементарлы ұғым болып табылады, яғни оны басқа ұғымдар арқылы анықтау шеңберлікке әкелмейінше мүмкін емес. Бұл болмысты сипаттау немесе оның табиғатын мағыналы түрде талқылау қиын немесе мүмкін емес екенін білдіруі мүмкін. Болмыс [[Шынайылық|шынайылықтың]] жоқтығын білдіретін болмыссыздықпен қарама-қайшы келеді. Нысандарды өмір сүретін және өмір сүрмейтін деп бөлу мүмкіндігі талас тудырады. Бұл айырмашылық кейде [[Айдаһар|айдаһарлар]] мен [[Жалғыз мүйіз|жалғыз мүйіздер]] сияқты ойдан шығарылған заттарды елестету мүмкіндігін түсіндіру үшін қолданылады, бірақ өмір сүрмейтін заттар ұғымы әдетте қабылданбайды; кейбір философтар бұл ұғымды қайшылықты деп санайды.<ref>Maria Reicher [https://plato.stanford.edu/entries/nonexistent-objects/ Nonexistent Objects] ''First published Tue Aug 22, 2006; substantive revision Wed Dec 7, 2022''</ref> Тығыз байланысты ұғымдар — «[[ештеңе жоқтық]]<nowiki/>» және «болмау».<ref>Leclerc, Ivor (2002). ''The Nature of Physical Existence''. Psychology Press.ISBN 978-0-415-29561-1.</ref> Болмыс көбінесе санадан тәуелсіз шынайылықпен байланыстырылады,<ref>Merriam-Webster (2024).[[mwod:existence|"Definition of Existence"]] ''Merriam-Webster Dictionary''. Merriam-Webster. Archived from the original on April 22, 2023. Retrieved April 10, 2024.</ref> бірақ бұл ұстаным жалпы қабылданбайды, өйткені [[Сана|санаға]] тәуелді болмыс түрлері де болуы мүмкін, мысалы, адамның санасында идеяның өмір сүруі. Кейбір [[Идеализм|идеалистердің]] айтуынша, бұл бүкіл шынайылыққа қатысты болуы мүмкін.<ref>Waxman, Wayne (2014). ''Kant's Anatomy of the Intelligent Mind''. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-932831-4.</ref> == Бар болатын нысандардың түрлері == Бар болатын нысандардың түрлеріне қатысты көптеген талқылаулар әртүрлі түрлердің анықтамаларына, белгілі бір типтегі нысандардың бар болуы немесе болмауына, әртүрлі типтегі нысандардың бір-бірімен қандай қатынаста екендігіне және кейбір түрлердің басқаларынан неғұрлым негізгі болып табылатындығына байланысты. Мысалы, [[Жан|жанның]] бар немесе жоқ екендігі туралы сұрақтар, абстрактілі, ойдан шығарылған және әмбебап нысандардың бар болуы немесе болмауы туралы талқылаулар және шын әлемнен басқа мүмкін әлемдер мен нысандардың бар немесе жоқ екендігі туралы пікірталастар бар. Бұл талқылаулар бүкіл шындықтың негізін құрайтын ең негізгі зат немесе құраушылар мен нысандардың ең жалпы ерекшеліктерін қамтиды. === Дара және жалпы === Дара болмыс пен жалпы болмыс арасында айырмашылық бар. Бірегей болмыс - жеке тұлғалардың болуы. Мысалы, "[[Абай Құнанбайұлы]] бар" деген сөйлем бір нақты адамның бар екенін білдіреді. Жалпы болмыс жалпы ұғымдарға, қасиеттерге немесе әмбебаптарға қатысты. Мысалы, "[[Саясаткер|саясаткерлер]] бар" деген сөйлем белгілі бір саясаткерге сілтеме жасамай, "саясаткер" жалпы ұғымының мысалдары бар екенін көрсетеді.<ref>Rescher, Nicholas (1957). "Definitions of "Existence"". ''Philosophical Studies''. '''8''' (5): 65–69. </ref> Дара және жалпы болмыс бір-бірімен тығыз байланысты және кейбір философтар біреуін екіншісінің ерекше жағдайы ретінде түсіндіруге тырысты. Мысалы, [[Готлоб Фреге|Фреге]] бойынша, жалпы болмыс дара болмыстан гөрі негізгі болып табылады. Бұл позицияны қолдайтын бір дәлел – сингулярлы болмысты жалпы болмыс тұрғысынан көрсетуге болады. Мысалы, «[[Абай Құнанбайұлы]] бар» деген сөйлемді «Абай Құнанбайұлымен бірдей тұлғалар бар» деп көрсетуге болады, мұнда «Абай Құнанбайұлымен бірдей болу» деген сөз жалпы ұғым ретінде түсініледі. Философ [[Виллард Ван Орман Куайн]] (1908–2000) сингулярлы болмысқа басымдық беріп, жалпы болмысты дара болмыспен көрсетуге болатынын дәлелдей отырып, басқа ұстанымды қорғайды.<ref>Lambert, Karel (1994).[https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/krt-1994-010704/html "A Note on Singular and General Existence"] ''Kriterion – Journal of Philosophy''. '''7''' (1): 3–4.</ref> Осыған байланысты мәселе - жалпы болмыс жекелеген болмыссыз мүмкін бе дегенді білдіреді. Философ Генри С. Леонардтың (1905–1967) пікірінше, қасиет жалпы болмысқа тек оны іске асыратын кем дегенде бір нақты объект болған жағдайда ғана ие болады. Ал философ [[Николас Решер]] (1928–2024) болса, шын мәнінде ешқандай нақты үлгілері жоқ қасиеттер де өмір сүре алады деп есептейді, мысалы, «бірмүйізді болу» қасиеті сияқты. Бұл сұрақтың әмбебаптардың өмір сүруіне қатысты ұзақ философиялық дәстүрі бар. [[Платоншылар]] пікірінше, әмбебаптар жалпы болмысқа нақты объектілерге тәуелсіз түрде, Платондық формалар ретінде ие.Бұл көзқарасқа сәйкес, қызыл түсті заттардың әмбебаптығы қызыл заттардың бар немесе жоқтығына тәуелсіз өмір сүреді. [[Аристотелизм]] де әмбебаптардың болуын қабылдайды, бірақ олардың бар болуы оларды тудыратын ерекшеліктерге байланысты және олар өздігінен өмір сүре алмайды дейді. Бұл көзқарас бойынша кеңістікте және уақытта жоқ әмбебап жоқ. Номиналистер пікірінше, тек нақты объектілер ғана болмысқа ие, ал әмбебаптар жоқ.<ref name=":1">Gibson, Q. B. (1998). ''The Existence Principle''. Springer Science & Business Media. ISBN 978-0-7923-5188-7.</ref> === Нақтылы және абстрактылы === Онтологияда [[Нақты нысан|нақты]] және [[Абстрактылы нысан|абстрактылы]] объектілер арасындағы маңызды айырмашылық бар. Көптеген нақты объектілер, мысалы, [[Тас|тастар]], [[өсімдіктер]] және [[Адам|адамдар]], күнделікті өмірде кездеседі. Олар [[Кеңістік|кеңістікте]] және [[уақыт]] ішінде бар және бір-біріне әсер ете алады, мысалы, тас өсімдікке түсіп, оны зақымдағанда немесе өсімдік тасты жарып өсетін кезде. Абстрактылы объектілер, мысалы, сандар, жиындар және түрлер , кеңістік пен уақыттағы орынға ие емес және себеп-салдарлық күшке ие емес. Нақты және абстрактылы объектілер арасындағы айырмашылық кейде болмыстың ең жалпы бөлінуі ретінде қарастырылады.<ref name=":2">Lowe, E. J. (2005a). "Ontology". In Honderich, Ted (ed.). [https://philpapers.org/rec/HONTOC-2 The Oxford companion to philosophy] Oxford University Press. ISBN 978-0-19-926479-7.</ref> Нақты объектілердің бар екендігі туралы кеңінен келісілген болса да, абстрактылы объектілер туралы пікірлер әр түрлі. [[Платон]] сияқты реалисттер абстрактылы объектілердің тәуелсіз өмір сүретінін қабылдайды. Кейбір реалисттер абстрактылы объектілер нақты объектілер сияқты өмір сүру режиміне ие деп санайды; басқалары олардың басқа тәсілмен бар екендігін айтады. Антиреалисттер абстрактылы объектілердің өмір сүрмейтінін айтады, бұл көзқарас көбінесе болмыс кеңістік пен уақытта орналасуды немесе себеп-салдарлық әрекеттесуді талап етеді деген идеямен үйлеседі.<ref name=":8">Casati, Filippo; Fujikawa, Naoya. [https://iep.utm.edu/existenc/ Existence] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''. ISSN 2161-0002</ref> === Мүмкін, шартты және қажет === Тағы бір айырмашылық жай ғана мүмкін, [[Шартты (философия)|шартты]] және [[Қажетті (философия)|қажетті]] тіршілік арасында.<ref name=":1" /> Егер бар болудың мәні қажеті бар болса, ол міндетті түрде бар болуы керек немесе бар болмауы мүмкін емес. Бұл қажетті бар болудың мәнін жаңадан құру немесе жою мүмкін еместігін білдіреді. Бар, бірақ болмай қалуы мүмкін бар болу мәні шартты болып табылады; тек мүмкін болатын мәндер әлі жоқ, бірақ бар бола алады.<ref name=":3">Pruss, Alexander R.; Rasmussen, Joshua L. (2018). ''Necessary Existence''. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-874689-8.</ref> [[Телефон|Телефондар]], [[Таяқ|таяқтар]] және [[Гүл|гүлдер]] сияқты кәдімгі тәжірибеде кездесетін нысандардың көпшілігі шартты түрде өмір сүреді.<ref name=":3" /> Телефондардың шартты бар болуы олардың қазіргі уақытта бар болғанымен, бұрын болмағандығынан көрінеді, яғни олардың болуы міндетті емес. Кез келген бар болу мәнінің қажеттілігі бар ма, бұл ашық сұрақ.<ref name=":3" /> Кейбір [[Номинализм|номиналистердің]] пікірінше, барлық нақты нысандардың бар болуы шартты болса, ал барлық абстрактілі нысандардың бар болуы қажет болуында.<ref>Cowling, Sam (2017). ''Abstract Entities''. Taylor & Francis. ISBN 978-1-351-97063-1.</ref> {{multiple image |perrow=2 / 1 |total_width=300 |image1=Avicenna lithograph - cropped.png |alt1=Lithograph of Avicenna |link1=Avicenna |image2=Thomas Aquinas by Carlo Crivelli.png |alt2=Painting of Thomas Aquinas |link2=Thomas Aquinas |footer=[[Ибн Сина|Авиценна]] мен [[Томас Аквинат|Томас Аквиндік]] Құдайдың қажетті тіршілік иесі екенін дәлелдеуге тырысты.}} Кейбір теоретиктердің пікірінше, ғаламның түсіндірмелік негізі ретінде бір немесе бірнеше қажетті тіршілік иелері қажет. Мысалы, философтар [[Ибн Сина|Авиценна]] (980–1037) және [[Томас Аквинат|Томас Аквиндік]] (1225–1274) [[Құдай|Құдайдың]] қажетті тіршілік иесі екенін айтады. [[Бенедикт Спиноза|Барух Спиноза]] (1632–1677) сияқты бірнеше философтар Құдай мен әлемді бір нәрсе деп санайды және барлық болмыстардың барлығына біртұтас және ұтымды түсініктеме беру үшін қажетті тіршілік бар екенін айтады.<ref>Lin, Martin (2018). "The Principle of Sufficient Reason in Spinoza". In Rocca, Michael Della (ed.). ''The Oxford Handbook of Spinoza''. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-533582-8.</ref> Мүмкін болу ғана сипатына ие заттардың бар болуы туралы көптеген академиялық пікірталастар бар. [[Актуализм (философия)|Актуализм]] бойынша тек қана шынайы заттар ғана бар бола алады; оған шартты және қажетті заттар кіреді, бірақ мүмкін болу ғана сипатына ие заттар кірмейді.<ref name=":7">Nelson, Michael (2022). [https://plato.stanford.edu/entries/existence/ Existence] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University. </ref> [[Актуализм (философия)|Поссибилистер]] бұл пікірмен келіспейді және шынайы заттармен қатар тек мүмкін болу сипатына ие заттардың де бар екенін айтады. Мысалы, метафизик [[Дэвид Келлог Льюис|Дэвид Льюис]] (1941–2001) мүмкін болу сипатына ие заттар шынайы заттар сияқты бар болады деп, мүмкін және қажеттілікті қамтитын мәлімдемелердің неге ақиқат екенін дәлелдеу үшін бұл көзқарасты ұстанады. Оның айтуынша, мүмкін болу сипатына ие заттар мүмкін әлемдерде бар болады, ал шынайы заттар шынайы әлемде бар. Льюис "шынайы" мен "мүмкін" әлемдер арасындағы жалғыз айырмашылық – бұл сөйлеп тұрған адамның орналасуы деп есептейді; "шынайы" ұғымы сөйлеп тұрған адамның әлеміне қатысты айтылады, дәл сол сияқты "осы жерде" және "қазір" ұғымдары сөйлеп тұрған адамның кеңістік пен уақыттағы орналасуына қатысты қолданылады.<ref name=":2" /> === Физикалық және психикалық === Физикалық деңгейде бар нысандарға күнделікті өмірде кездесетін заттар, мысалы, тастар, ағаштар және адам денелері, сондай-ақ заманауи физикада талқыланатын [[Электрон|электрондар]] мен [[Протон|протондар]] жатады.<ref>Mackie, Penelope (1998). [https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/existence/v-1 Existence] ''Routledge Encyclopedia of Philosophy''. Routledge. ISSN 2161-0002</ref> Физикалық нысандарды бақылауға және өлшеуге болады; олардың [[Масса|массасы]] және [[кеңістік]] пен [[Уақыт|уақыттағы]] орналасуы бар.<ref>Smart, John Jamieson Carswell (2023). [https://www.britannica.com/topic/materialism-philosophy Мaterialism] ''Encyclopædia Britannica''.</ref> Психикалық нысандар, мысалы, [[түйсіну]], қуаныш пен ауырсыну тәжірибелері, сенімдер, тілектер және [[Эмоция|эмоциялар]] [[сана]] саласына жатады; олар негізінен саналы тәжірибелермен байланысты, бірақ сонымен қатар бейсаналық күйді, мысалы, бейсаналық сенімдер, тілектер және естеліктерді де қамтиды.<ref>Searle, John R. (2004). ''Mind: A Brief Introduction''. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-988268-7.</ref> [[Психофизикалық проблема|Ақыл мен дене мәселесі]] физикалық және психикалық нысандардың онтологиялық мәртебесі мен олардың арасындағы байланысты қарастырады және бұл [[метафизика]] мен [[Сана философиясы|сана философиясының]] жиі талқылайтын тақырыбы болып табылады. [[Материализм|Материалистердің]] пікірінше, ең негізгі деңгейде тек физикалық нысандардар бар. Материалистер психикалық нысандарды физикалық үдерістермен, мысалы, мидың күйі немесе нейрондық белсенділік үлгілері ретінде түсіндіреді. Қазіргі философияда азшылықты құрайтын [[идеализм]] материяны негізгі ретінде қабылдамай,<ref>Guyer, Paul; Horstmann, Rolf-Peter (2023). [https://plato.stanford.edu/entries/idealism/ Idealism] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University. </ref> [[Сана|сананы]] ең негізгі шындық ретінде көреді.<ref>Sprigge, T. L. S. (1998). [https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/idealism/v-1 Idealism] ''Routledge Encyclopedia of Philosophy''. Routledge.</ref> [[Рене Декарт|Рене Декар]]<nowiki/>т (1596–1650) сияқты [[Дуализм|дуалистер]] ең негізгі деңгейде физикалық және психикалық объектілердің екеуі де бар деп есептейді. Олар бір-бірімен бірнеше тәсілдермен байланысқанын, бірақ бірін екіншісіне толықтай айналдыру мүмкін емес екенін айтады.<ref>Kelly, Eugene (2004). ''The Basics of Western Philosophy''. Greenwood Publishing Group. ISBN 978-0-313-32352-2.</ref> == Тұжырымдаманың пайда болу тарихы == === Батыс философиясы болмыс туралы === [[Батыс философиясы]] барлық болмыстың іргелі алғы бастамасына негізделген ұтымды түсініктемелер беру арқылы ғалам туралы бұрынғы мифологиялық көзқарастарды ауыстыруды мақсат еткен пресократиялық философтардан бастау алды. Болмыс және [[жоқтық]] ұғымдары өзінің шығу тегін ежелгі грек философы [[Парменид|Парменидтің]] пайымдауларына байланыстырады. Парменид алғаш рет әрбір бар нәрсенің болмыс деген қырына назар аударады. Бар нәрсе және оның бар болуы — бұл болмыс деп аталады. Жоқтық, «ештеңе» (яғни, бар емес нәрсе) жоқ. Осылайша, Парменидтің бірінші тезисі былай естіледі: «''Болмыс бар, ал жоқтық мүлдем жоқ''». Осы тезистен болмыстың біртұтас, қозғалмайтын, бөліктері жоқ, бірегей, мәңгілік, игілік екендігі, ол пайда болмайтын және жойылмайтын нәрсе екені шығады, өйткені керісінше болған жағдайда, болмыстан бөлек тағы бір нәрсенің, яғни жоқтықтың бар екенін мойындауға тура келеді, ал бұл Парменидтің ойынша, мүмкін емес. Парменид сондай-ақ «ойлау мен болмыс — бір және бірдей» және «ой мен ой бағытталған нәрсе — бір және бірдей» деп есептейді.<ref>Парменид // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — <abbr>М.</abbr> : Советская энциклопедия, 1969—1978.</ref> Жоқтық болмағандықтан, оны ойлауға да болмайды дегенді білдіреді. Ойлауға болатынның бәрі — болмыс. [[Демокрит|Демокриттің]] болмысты түсінуі Парменидтің көзқарасынан кейбір аспектілері бойынша ерекшеленеді. Демокрит болмыстан бөлек [[Жоқтық|жоқтықтың]] бар екенін мойындайды, оны [[Атом|атомдардың]] арасындағы бос [[кеңістік]] деп есептейді. Әлем құрылымының [[Атомистика|атомистік]] тұжырымдамасына сүйене отырып, Демокрит болмысты қатты, бөлінбейтін, тұрақты атомдардан тұрады деп түсінеді. Оның ойынша, болмыс тұрақты және адамның субъективті түйсінуіне тәуелсіз. Демек, атомдарға тән тұрақтылық, [[уақыт]] бойынша үздіксіздік, өзгермейтіндік сияқты қасиеттер оның ілімінде болмыстың өзіне тән сипаттарымен сәйкес келеді. Болмысты атомдардың жиынтығы ретінде қарастыру Демокриттің ұстазы [[Левкипп|Левкиппке]] де тән болған, ол да жоқтықты атомдар арасындағы бос кеңістік деп түсінген. Сонымен қатар, Демокрит шынайы шынайылық тек атомдар мен бос кеңістік деп атап көрсеткен, ал адамның сезімдік түйсінуіне тәуелді нәрселер шын мәнінде жоқ, өйткені олар субъективті.<ref>''Трофимова Ю. А.'' Парменид и Демокрит: учение о бытии и устойчивость // Манускрипт. — 2017.</ref> Кейбіреулер, мысалы, [[Фалес]] (б.з.д. 624–545 жж.) пен [[Гераклит]] (б.з.д. 540–480 жж.) су мен от сияқты нақты түп негіздерді болмыстың алғы бастамасы деп санаған. [[Анаксимандр]] (б.з.д. 610–545 жж.) бұл ұстанымға қарсы шығып, болмыстың бастауы адамның сезімдік қабылдауынан тыс жатқан абстрактілі түп негіздерде болуы керек деп сенді.<ref name=":6">Graham, Jacob N. [https://iep.utm.edu/ancient-greek-philosophy/ Ancient Greek Philosophy] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''.</ref> [[File:"The School of Athens" by Raffaello Sanzio da Urbino (cropped).jpg|left|thumb|alt=Painting of Plato and Aristotle|upright|[[Платон]] мен оның шәкірті [[Аристотель]] форма мен материяның өмір сүруі бір-біріне тәуелді ме деген мәселеде келіспеді.]] [[Платон]] (б.з.д. 428/427–348/347 жж.) әртүрлі болмыстың түрлері әртүрлі дәрежеде бар деп тұжырымдады және көлеңкелер мен бейнелердің нақты материалдық заттарға қарағанда әлсізірек болмысы бар деп санады. Ол өзгермейтін [[Платондық форма|платондық формаларды]] ең жоғары болмыс түрі деп атады және материалдық заттарды платондық формалардың кемелсіз және уақытша көшірмелері ретінде қарастырды.<ref name=":5" /> [[Аристотель|Аристотельдің]] (б.з.д. 384–322 жж.) болмыс туралы ілімі оның «[[Метафизика (Аристотель)|Метафизикасында]]<nowiki/>» берілген. Атап айтқанда, ол болмысты потенциалдық ([[мүмкіндік]]) және өзекті ([[шынайылық]]) деп бөлді. Ол Платонның формалар материядан өзгеше деген идеясын қабылдады, бірақ ол формалардың болмыстың жоғары түрі бар деген пікірге қарсы шықты. Оның орнына ол формалар материясыз өмір сүре алмайды деп сенді. Ол: «болмыс әр түрлі жолдармен айтылады» деп мәлімдеді және болмыстың әртүрлі түрлерінің әртүрлі өмір сүру режимдері бар екенін зерттеді. Мысалы, ол субстанция мен олардың кездейсоқ қасиеттерін, сондай-ақ потенциал мен өзектіліктің арасын ажыратты. Аристотель [[Платон|Платонның]] жеке заттардың (сенсорлық болмыс) өмір сүруімен байланысы жоқ табиғаттан тыс және тәуелсіз нәпселер ретіндегі [[Идея|идеялар]] туралы ілімін жоққа шығарып, болмыстың әртүрлі деңгейлерін (сенсорлық-нақтыланғаннан жалпыәлемдікке дейін) ажырату ұсынысын алға тартты.<ref>[http://db4.sbras.ru/elbib/data/show_page.phtml?77+1434+35#:~:text=%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%20%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B6%D0%B8%D0%BB%20%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%82%D1%8C%20%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B9%20%D0%B1%D1%8B%D1%82%D0%B8%D1%8F,%2C%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5%2C%20%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%B5%2C%20%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5. Онтология Аристотеля]</ref> Аристотель жоқ болу категориясына таза логикалық мағына берді. Ол үшін жоқ болу айырмашылыққа, яғни басқа нәрседе бар нәрседе белгілі бір предикаттың болмауына келіп тіреледі. Бұл ғылыми теориялардың барлық аксиомалары немесе принциптері не бар немесе не болуы мүмкін екенін ғана айта отырып, растаушы ұсыныстар болуы керек дегенді білдіреді. Әрбір заттың бар болуы оның өзіндік мәнімен анықталады. Заттар арасындағы қатынастар тек заттардың қасиеттерінің көрінісі ретінде түсіндіріледі. Қасиеттер өзіндік мәнімен анықталады. [[Плотин]] (б. з. 204–270 ж.) сияқты [[Неоплатонизм|неоплатонисттер]] [[Шынайылық|шынайылықтың]] иерархиялық құрылымы бар екенін айтты. Олар барлық болмыс үшін жауапты «Біртұтас» немесе «Жақсылық» деп аталатын трансценденттік болмыс бар деп сенді. Одан интеллект пайда болады, ол өз кезегінде жан мен материалдық дүниені тудырады.<ref name=":6" /> [[Ортағасыр философиясы|Ортағасырлық философияда]] [[Кентерберилік Ансельм]] (б.з. 1033–1109) құдай ұғымынан Құдайдың бар екендігін шығаруға бағытталған ықпалды [[Онтологиялық дәлел|онтологиялық дәлелді]] тұжырымдады. Ансельм [[Құдай|Құдайды]] ең ұлы жаратылыс деп анықтады. Ол оның ой-санасынан тыс жерде болмаған болмыстың ең ұлы болмыс болмайтынын дәлелдеп, оны Құдай бар деген қорытындыға әкелді.<ref>Grayling, A. C. (2019). ''The History of Philosophy''. Penguin UK. ISBN 978-0-241-98086-6.</ref> [[File:Anselm of Canterbury2.png|thumb|alt=Painting of Anselm of Canterbury|upright=.7|[[Кентерберилік Ансельм]] Құдайдың бар екенін дәлелдеуге бағытталған онтологиялық дәлелді тұжырымдауымен танымал.]] [[Томас Аквинат|Томас Аквиндік]] (б.з.д. 1224–1274) заттың мәні мен оның болмысын ажыратты. Оның ойынша, заттың мәні оның іргелі сипатын құрайды. Ол объектінің бар-жоғын білмесе де, объектінің не екенін түсінуге және оның мәнін түсінуге болатынын айтты. Ол осы бақылауынан болмысты заттың сипатының құрамына кірмейді және оны жеке қасиет деп түсіну керек деген тұжырым жасады.<ref name=":7" /> [[Томас Аквинат|Аквиндік]] де жоқтан жарату мәселесін қарастырып, жаңа нәрселерді шынымен жаратуға құдіреті тек Құдайдың ғана екенін айтты. Бұл идеялар кейінірек метафизик [[Готфрид Вильгельм Лейбниц|Готфрид Вильгельм Лейбництің]] (1646–1716) жаратылыс теориясына шабыт берді; Лейбництің айтуынша, жаратылыс дегеніміз - мүмкін болатын объектілерге нақты болмыс беру.<ref name=":4" /> Философтар [[Дэвид Юм]] (1711–1776) және [[Иммануил Кант]] (1724–1804) болмыстың қасиет ретінде қаралу идеясын жоққа шығарды. Юмның пікірінше, нәрселер қасиеттер жиынтығы болып табылады. Ол болмыс қасиет емес деді, себебі болмыстың әсері осы жиынтықталған қасиеттерден бөлек көрінбейді. Кант онтологиялық дәлелді сынау барысында ұқсас тұжырымға келді; оның ойынша, бұл дәлел сәтсіздікке ұшырайды, себебі қандай да бір ұғымның анықтамасынан сол ұғым сипаттайтын болмыстардың бар-жоғын шығарып алу мүмкін емес.<ref name=":7" /> Кант болмыс нәрсенің ұғымына ештеңе қоспайды, тек осы ұғымның жүзеге асырылғанын көрсетеді деді.<ref name=":8" /> Философ [[Георг Вильгельм Фридрих Гегель|Георг Вильгельм Фридрих Гегельдің]] (1770–1831) айтуынша, таза болмыс не таза жоқтық жоқ, тек үнемі өзгеріс, «болу» ғана бар.<ref>Rosen, Stanley (2014). ''The Idea of Hegel's'' Science of Logic. The University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-06588-5.</ref> Философ және психолог [[Франц Брентано]] (1838–1917) Канттың сынымен және оның болмыс нақты предикат емес деген ұстанымымен келісті. Брентано бұл идеяны өзінің пайымдау теориясын дамыту үшін пайдаланды, ол бойынша барлық пайымдаулар экзистенциалды пайымдаулар болып табылады; олар бір нәрсенің бар екенін растайды немесе жоққа шығарады. Ол «кейбір зебралар жолақты» деген пайымдаулар «жолақты зебра бар» деген логикалық формаға ие болса, «барлық зебралар жолақты» деген пайымдаулар «жолақсыз зебра жоқ» деген логикалық формаға ие болады деп тұжырымдады.<ref>Brandl, Johannes L.; Textor, Mark (2022). [https://plato.stanford.edu/entries/brentano-judgement/ Brentano’s Theory of Judgement] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref> [[File:Franz Brentano in Vienna, 1875.png|thumb|left|alt=Photo of Franz Brentano|upright=.7|[[Франц Брентано]] барлық пайымдаулар экзистенциалды пайымдаулар деген идеяны қорғады.]] [[Готлоб Фреге]] (1848–1925) және [[Бертран Рассел|Бертранд Рассел]] (1872–1970) болмыстың тұрақты қасиет емес екендігі туралы идеяны нақтылауды мақсат етті. Олар даралардың тұрақты бірінші ретті қасиеттері мен басқа қасиеттердің екінші ретті қасиеттерін ажыратты. Олардың көзқарасы бойынша болмыс «инстанцияланудың» екінші ретті қасиеті болып табылады.<ref name=":7" /> Рассел бұл ойды одан әрі дамыта отырып, «арыстандар бар» деген сияқты жалпы сөйлемдер ең негізгі деңгейінде жеке объектілер туралы екенін атап өтті, яғни, арыстан болып табылатын бір жеке объект бар деп тұжырымдады.<ref name=":4" /> [[Уиллард Ван Орман Куайн]] (1908–2000) Фреге мен Расселдің болмысты екінші ретті қасиет ретінде қабылдауын қолдады. Ол болмысты формальды логикадағы квантификация рөлімен тығыз байланыстырды.<ref name=":8" /> Бұл идеяны ғылыми теорияларға қолданып, теорияда белгілі бір объектілерге қатысты квантификация болса, онда ол объектілердің болмысы бар деп есептелетінін айтты. Мысалы, биологиядағы теория «генетикалық әртүрлілігі бар популяциялар бар» деп мәлімдесе, ол теория генетикалық әртүрлілігі бар популяциялардың болмысын мойындайды.<ref name=":8" /> [[Алексиус Майнонг]] (1853–1920) екінші ретті теориялардың ықпалды сыншысы болды және болмыс – жеке объектілердің қасиеті деген, бірақ барлық объектілерде бұл қасиет бола бермейді деген балама көзқарасты ұсынды.<ref name=":7" /> === Шығыс философиясы === [[Шығыс философиясы|Шығыс философиясындағы]] көптеген мектептер болмыс мәселесі мен оның салдарларын талқылайды. Мысалы, ежелгі [[Индуизм|индуисттік]] [[Самкья]] мектебі метафизикалық дуализмді тұжырымдаған, оған сәйкес болмыстың екі түрі таза сана ([[Пуруша]]) және материя ([[Пракрити]]). Самхья ғаламның көрінісін осы екі негізінің өзара әрекеттесуі деп түсіндіреді.<ref>Perrett, Roy W. (2016). ''An Introduction to Indian Philosophy''. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-85356-9.</ref> [[Ведалар|Веда]] философы [[Шанкара|Ади Шанкара]] (шамамен 700–750 жж.) өзінің [[Адвайта Веданта|Адвайта-Веданта]] мектебінде басқа көзқарасты дамытты. Шанкара құдайлықты ([[Брахман|брахманды]]) түпкілікті [[шынайылық]] және жалғыз бар нәрсе деп анықтау арқылы метафизикалық [[Монизм|монизмді]] қорғады. Бұл көзқарасқа сәйкес, көптеген ерекше болмыстардан тұратын ғалам бар деу елес ([[Майя (философия)|Майя]]).<ref>Dalal, Neil (2021). [https://plato.stanford.edu/entries/shankara/ Śaṅkara] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University. </ref> Түпкілікті шынайылықтың маңызды белгілері [[Сатчитананда]] ретінде сипатталады, яғни болмысты, сананы және бақытты білдіреді.<ref>Vanamali (2015). ''The Science of the Rishis: The Spiritual and Material Discoveries of the Ancient Sages of India''. Simon and Schuster. ISBN 978-1-62055-387-9.</ref> [[File:Raja Ravi Varma - Sankaracharya - cropped.png|thumb|left|upright=.7|alt=Painting of Adi Shankara|[[Шанкара|Ади Шанкара]] ең негізгі деңгейде құдайдың ғана бар екенін үйретті.]] [[Буддизм|Буддистік]] философиядағы орталық доктрина «[[болмыстың үш белгісі]]<nowiki/>» деп аталады, олар [[анитья]] (тұрақты емес), [[анатта]] (тұрақты өзімнің болмауы) және [[дукха]] (азап). Анитья - бұл барлық болмыстың өзгеріске ұшырайтыны, яғни бәрі бір кезде өзгереді және мәңгілік ештеңе болмайды деген ілім. Анатта адамдарға қатысты ұқсас күйді, адамдардың тұрақты өздігі немесе бөлек "Мен" болмайтынын айту арқылы білдіреді. Анитья мен анатта туралы надандық адамдарды азап шеккізетін тәуелділіктерді қалыптастыруға итермелейтіндіктен, дуккханың басты себебі ретінде қарастырылады.<ref>Smith, Peter; Worden, David (2003). ''Key Beliefs, Ultimate Questions and Life Issues''. Heinemann. ISBN 978-0-435-30699-1.</ref> [[File:Head of Laozi marble Tang Dynasty (618-906 CE) Shaanxi Province China.jpg|thumb|upright=.7|alt=Bust of Laozi|[[Лао-цзы|Лао-цзы]] [[дао]]-ны барлық болмыстың түбірін құрайтын негізгі қағидасы ретінде қарастырды.]] [[Қытай философиясы|Қытай философиясының]] көптеген мектептеріндегі орталық идея, мысалы, [[Лао-цзы|Лао-цзының]] (б.з.б. 6 ғ.) [[Даосизм|даосизмі]], [[дао]] деп аталатын негізгі қағида барлық болмыстың қайнар көзі болып табылады. Бұл термин көбінесе «жол» деп аударылады және әлемнің табиғи тәртібін басқаратын ғарыштық күш ретінде түсініледі. Қытай метафизиктері дао болмыстың нысаны ма, әлде болмыстың қайнар көзі ретінде ол болмыссызға жатады ма деп пікірталастар жүргізген.<ref>Perkins, Franklin (2019). [https://plato.stanford.edu/entries/chinese-metaphysics/ Metaphysics in Chinese Philosophy] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref> Болмыс ұғымы араб-парсы философиясында орталық рөл атқарды. Ислам философтары [[Ибн Сина|Авиценна]] (б.з. 980-1037 ж.) және [[Әбу Хамид әл-Ғазали|Әл-Ғазали]] (1058-1111 ж.) болмыс пен өзіндік мәннің арақатынасын талқылап, болмыстың өзіндік мәні оның өмір сүруінен бұрын болғанын айтты. Заттың пайда болуы үшін өзіндік мәнді тудырудың қосымша қадамы қажет. Философ [[Молла Садра]] (б.з. 1571-1636) өзіндік мәннің болмыстан басымдығын жоққа шығарып, өзіндік мән тек болмысты түсінуге көмектесетін ақыл-ойда қолданылатын ұғым деп санады. Болмыс, керісінше, оның көзқарасы бойынша бүкіл шынайылықты қамтиды.<ref>Leaman, Oliver (2002). ''Key Concepts in Eastern Philosophy''. Routledge. ISBN 978-1-134-68905-7.</ref> == Болмыстың негізгі түрлері == === Заттар (материя), үрдістер болмысы === Тарихи тұрғыдан келгенде адам қызметінің, өмір тіршілігінің негізі – табиғат заттары мен табиғи үрдістер. Бірінші табиғат ол адамзатқа дейін пайда болған, адамдардың санасынан тысқары және тәуелсіз өмір сүреді. Ол теңіздер, мұхит, ормандар, ауа, жер, т.б. Кейін адам Жер табиғатына қуатты да кең әрекет етуші болып табылады. Бұрын табиғатта өмір сүрмеген, адамдар өндірген заттардың, үрдітердің, жай-күйлердің тұтас дүниесі пайда болды. [[Карл Маркс|К. Маркс]] оны «Екінші табиғат» деп атады. «Екінші табиғатқа» жататындар: үйлер, материалдық заттар, адам ойлап шығарған өсімдіктер және тірі организмдер (табиғатта кездеспейтін). Ол жасанды табиғат. Қазіргі заманда «екінші табиғат», өзі «бірінші табиғаттың» туындысы болса да, басымды болды. === Адам болмысы === Адам болмысы екіге бөлінеді: Адам тікелей жанды, нақты кісі ретінде өмір сүреді. Оның үстіне адамның өмір сүруінің табиғи алғышарты - оның денесінің өмір сүруі. Яғни адам, ең алдымен, «сүйек пен еттен жаралған пенде». Сонда адам денесі – табиғат бөлшегі. Денесінің болуы адамды шектеулі, өткінші жан иесі етеді. Ерте заманнан адамдар өз өмірлерінің ұзақтығының ұлғаю мұмкіндіктерін іздестірген. Ағылшын биологтарының айтуынша, барлық жағдайлар жасалса, адам денесі бір мың жыл өмір сүре алады. Өмір ұлғаю үшін не керек? Біріншіден, адам денесінің тіршілігін қамтамасыз ету қажет. Екіншіден, адамның ең алғашқы құқығы өз өмірін сақтаумен, адамзаттың аман-есендігімен байланысты. Үшіншіден, жаңа организм ретінде адамдар тұқым қуалаушылық заңдарына бағынады, мұны жойып жіберуге немесе жоққа шығаруға олар дәрменсіз. Төртіншіден, философия адамның денесі және оның ынтызарлығы, қуаныш – реніші, психикалық жай – күйі, ойы, мінез – құлқы, ерік жігері, іс – әрекеті, бір сөзбен айтқанда, арасындағы байланысты үнемі іздестіреді. === Рухани болмыс === Рухани болмыс сана мен санасыздық процестерін қамтиды. Рухани болмысты шартты түрде екі үлкен топқа: жеке кісілердің өмірлік қызмет – тіршілігінен бөліп алуға келмейтін (дербестенген руханилық) және кісіден тысқары өмір сүретін, басқаша айтқанда, объективтендірілген (дербестенген емес) руханилыққа бөлуге болады. Бірінші жағдайда адам сананың көмегімен сыртқы дүние туралы ойлайды, оның бейнесін туғызады (санасыздық процестер, тіл мен сана, тіл мен ойдың байланысы). Екінші жағдайға жататындар – кітаптар, сызбалар, жобалар, ескерткіштер, идеялар, ойлар, музыка, т.б. === Әлеуметтік болмыс === Әлеуметтік болмыс та екіге бөлінеді: тарих процесінде жекеленген адам болмысына және қоғам болмысына. Жеке адам тек қана қоғамда өмір сүре алады. Ол бір ұлтқа, тапқа кіреді, бір мемлекетте тұрады, тарихи процестерге қатысады. Қоғамдық болмыс жағдайлары мен мүдделері арасындағы қайшылықтар туады. Қоғам неғұрлым жоғары дамыған сайын ондағы алуан саладағы прогресті жоғарылату қарқыны бұқараның, таптардың, жеке адамдардың жоғары саналылығына, әлеуметтік белсенділігіне, яғни субъективтік факторларға тікелей байланыстығын байқаймыз. == Дәйеккөздер == [[Санат:Философия]] se3xvg8k8tptq9fkuu5jsza83qxtl0z 4 489612 3598024 3595605 2026-05-01T18:42:53Z Muz researcher 180697 /*Жұмалиева Тамара Қажығалиқызы*/ 3598024 wikitext text/x-wiki '''Қазақша Уикипедияда жазылсын деп тілейтін мақала атауларын осы бетке жазыңыздар. Мақала атаулары алфавиттік ретте орналасуы тиіс.''' ==Теміржол вокзалы== ===Жұмалиева Тамара Қажығалиқызы=== Тамара Қажығалиқызы Жұмалиева (1939 жылы туған) – қазақстандық музыкатанушы, педагог, өнертану ғылымдарының кандидаты (1985), профессор, Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы профессоры, «Жаңа музыкалық газет» басылымының бас редакторы, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері (2009). === Өмірбаяны === 1939 жылы белгілі қазақ ғалымы, жазушысы және академигі Қажым Жұмалиев отбасында дүниеге келген. Жастайынан зияткерлік және көркем ортада тәрбиеленді. 1958 жылы Күләш Байсейітова атындағы дарынды балаларға арналған республикалық арнаулы музыка мектеп-интернатын тәмамдады. 1959–1964 жылдары Гнесиндер атындағы мемлекеттік музыкалық-педагогикалық институт (Мәскеу) білім алды. '''Гнесиндер институтындағы ұстаздары''' С.С. Скребков, В.О. Берков, В.Н. Крюков, К.К. Розеншильд, Б.В. Левик, М.С. Пекелис, Ю.Н. Рагс, М.С. Брук, Т.Н. Попова, П.Г. Козлов, В. Бербера, Ф.Г. Арзаманов, Е.А. Бокщанина, С.Г. Делициев, Н.И. Пейко, Арам Хачатурян. 1965–1968 жылдары ҚазКСР Ғылым академиясының Мұхтар Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының музыка бөлімінде аспирантурада оқыды. Ғылыми жетекшісі – Ахмет Жұбанов. Ғалымның соңғы аспиранттарының бірі ретінде аталады. 1967 жылдан бастап Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы қызмет етеді. Әр жылдары шетел музыкасының тарихы, орыс музыкасының тарихы, қазақ музыкасының тарихы, музыкалық сын, музыкалық журналистика пәндерінен дәріс оқыды. 1985 жылы Ташкент қаласында «М. Төлебаевтың „Біржан мен Сара“ операсындағы ұлттық дәстүрлер» тақырыбында кандидаттық диссертация қорғады. 1985–2000 жылдары музыка тарихы кафедрасын басқарды. Оның жетекшілігімен профессор-оқытушылар құрамы жаңартылып, алғашқы ұлттық оқулықтар дайындалды, қазақ тіліндегі оқыту ауқымы кеңейді. 2002 жылы «Тарлан» тәуелсіз сыйлығының («Музыка» аталымы) қазылар алқасына кірді. Қазіргі уақытта Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының «Музыкатану және композиция» кафедрасының профессоры. ===Ғылыми-педагогикалық қызметі=== '''Шәкірттері''' Т.Қ. Жұмалиева ондаған мамандарды – музыкатанушыларды, педагогтарды, композиторларды, зерттеушілерді даярлады. Оның шәкірттері арасында ғылым кандидаттары, PhD докторлары, Қазақстан мен шетел жоғары оқу орындарының оқытушылары бар: А.С. Карамендина, Г.М. Садуахасова, Ғ.Д. Қалымова, Г.Ж. Мұсағұлова, Л.Н. Гаук, Т.У. Оспанова, В.Е. Недлина, А.С. Ақбаева, И.С. Ходжабеков, Н.Н. Нуридин, Т.В. Максимчев, Д.Б. Бержапраков, Я.С. Кременцова және басқалар. Ғылыми жетекшілік Оның жетекшілігімен қорғалған еңбектер музыкалық сын, заманауи музыкатану, қазақстандық музыканың тарихы мен теориясы, орындаушылық өнер, опера, ориентализм, мәдениетаралық байланыстар және шетел композиторлары шығармашылығы мәселелерін қамтыды. ===Редакторлық қызметі=== 1996 жылы «Жаңа музыкалық газет» басылымын негізін қалап, бас редакторы болды. Бұл Қазақстандағы алғашқы салалық музыкалық-сыншылық басылымдардың бірі әрі Орталық Азиядағы музыкалық сын мен журналистикаға арналған тұңғыш мамандандырылған мерзімді басылым саналады. Басылым қазақстандық музыкалық публицистиканың қалыптасуына және жаңа буын музыкалық сыншыларын тәрбиелеуге зор ықпал етті. ===Ғылыми қызметі=== Қазақ музыкасының тарихы, музыкалық сын, қазіргі музыкатану, Шығыс пен Батыс мәдени байланыстары, қазақстандық және шетел композиторлары шығармашылығы мәселелері бойынша еңбектердің авторы. ===Негізгі басылымдары=== Қазақ музыкалық мәдениеті және ұлт ұлылығының пайызы. Мақалалар жинағы. Алматы, 2004. Қазақ ақындары: Шығыс – Батыс біртұтас мәдени кеңістік контексінде. Алматы, 2010. Қазақстан музыкалық мәдениеті музыкалық сын мен журналистика айнасында (Г.М. Садуахасовамен бірге). Алматы, 2009. Музыкалық сын және музыкалық журналистика (Г.М. Садуахасовамен бірге). Алматы, 2018. Қазақстан композиторлары шығармашылығындағы симфониялық картина (И.С. Ходжабековпен бірге). Алматы, 2019. Эрик Сати. Өз дәуірінен озып туған композитор (Т.Б. Махаматдинова, Д. Коцупеймен бірге). Алматы, 2020. Рихард Штраус. Вокалдық музыка (Т.В. Максимчевпен бірге, баспаға дайындалуда). ===Оқу құралдары=== Қазақ музыкасының тарихы. Қазақ халқының дәстүрлі музыкасы. Ән және аспаптық өнер. 1-том. Алматы: Ғылым, 2000. Қазақ халқының дәстүрлі музыкасы. Алматы, 2005. XX ғасырдың шетел музыкасы. I том (Г.Ж. Мұсағұловамен бірге). Алматы, 2014. ===Жарияланымдары=== Т.Қ. Жұмалиева мақалалары оның ғылыми мұрасының маңызды бөлігін құрайды; көпжылдық ғылыми, педагогикалық және публицистикалық қызметінің жиынтығы бойынша жарияланымдарының саны 100-ден асады. Бұл еңбектерде қазақ музыкасының тарихы, ұлттық опера, музыкалық сын, қазіргі музыкатану, отандық және шетел композиторлары шығармашылығы, сондай-ақ Шығыс пен Батыс мәдени байланыстары мәселелері көрініс тапқан. ===Марапаттары мен атақтары=== Өнертану ғылымдарының кандидаты (1985) Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері (2009) Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Алтын медаль ===Сілтемелер=== * [http://www.example.com/ https://conservatoire.edu.kz/ru/structure/faculties/djumaliev-tamara-kazhgalieva/] * [http://www.example.com/ https://musicnews.kz/tamara-dzhumalieva/] * [http://www.example.com/ https://musicnews.kz/tamara-dzhumalieva/] * [http://www.example.com/ https://search.rsl.ru/ru/record/01008690918] ===Ресей=== * [[Барнауыл (станция)]]([[:ru:Барнаул (станция)]]) * [[Новосібір-Главный]]([[:ru:Новосибирск-Главный]], [[:en:Novosibirsk railway station]]) * [[Оренбург (станция)]]([[:ru:Оренбург (станция)]]) * [[Таишет (станция)]]([[:ru:Тайшет (станция)]], [[:en:Tayshet railway station]]) ===Өзбекстан=== * [[Самарканд (станция)]]([[:ru:Самарканд (станция)]]) ===Қытай Республикасы (Тайвань)=== * [[Тайбэй (станция)]] * [[Каосюн (станция)]] ===Қытай=== * [[Үрімжі (станция)]]([[:zh:乌鲁木齐站]], [[:en:Ürümqi railway station]]) * [[Үрімжі Оңтүстік (станция)]]([[:zh:乌鲁木齐南站]], [[:en:Ürümqi South railway station]]) * [[Цзинхэ (станция)]]([[:zh:精河站]]) ===Қырғызстан=== * [[Бішкек I]] * [[Бішкек II]] ===Жапония=== * [[Токио (станция)]] * [[Шинджуку (станция)]] * [[Шибуя (станция)]] * [[Саппоро (станция)]] * [[Осака (станция)]] ==Музыка== * [[Пумпуанг Дуанган]] ([[:en:Pumpuang Duangjan]]) * [[Динтара Фунлаб]] ([[:en:Jintara Poonlarp]]) * [[Сурапон Шомбәтхарен]] ([[:en:Suraphol Sombatcharoen]]) * [[Монган Ганкун]] ([[:en:Monkaen Kaenkoon]]) * [[Аырун]] ([[:en:Irene (singer)]]) * [[Сунги]] ([[:en:Kang Seul-gi]]) * [[Ким Џонг-Хјун]] ([[:en:Kim Jong-hyun (singer)]]) * [[Чханйен]] ([[:en:Park Chanyeol]]) * [[Майк Пиромпон]] ([[:en:Mike Phiromphon]]) * [[Лиса Манобан]] ([[:en:Lisa (rapper)]]) * [[Віанг Нарұмон]] ([[:en:Vieng Narumon]]) * [[Тина Карол]] ([[:en:Tina Karol]]) * [[Ой, при лужку, при лужке]]^{[[:ru:Ой, при лужку, при лужке|ru]], [[:simple:Oy, pri luzhku|en]], [[:de:Oj, pri luschku, pri luschke|de]]} ==Футболшылар== *[[Нобуюки Кодзима]] ([[:en:Nobuyuki Kojima]]) *[[Акира Нарахаси]] ([[:en:Akira Narahashi]]) *[[Наоки Сома]] ([[:en:Naoki Soma]]) *[[Масами Ихара]] ([[:en:Masami Ihara]]) *[[Норио Омура]] ([[:en:Norio Omura]]) *[[Мотохиро Ямагути]] ([[:en:Motohiro Yamaguchi]]) *[[Тэруёси Ито]] ([[:en:Teruyoshi Ito]]) *[[Хидэтоси Наката]] ([[:en:Hidetoshi Nakata]]) *[[Масаси Накаяма]] ([[:en:Masashi Nakayama]]) *[[Хироси Нанами]] ([[:en:Hiroshi Nanami]]) *[[Синдзи Оно]] ([[:en:Shinji Ono]]) *[[Вагнер Лопес]] ([[:en:Wagner Lopes]]) *[[Тосихиро Хаттори]] ([[:en:Toshihiro Hattori]]) *[[Масаюки Окано]] ([[:en:Masayuki Okano]]) *[[Хироаки Морисима]] ([[:en:Hiroaki Morishima]]) *[[Тосихидэ Сайто]] ([[:en:Toshihide Saito]]) *[[Ютака Акита]] ([[:en:Yutaka Akita]]) *[[Сёдзи Дзё]] ([[:en:Shoji Jo]]) *[[Эйсукэ Наканиси]] ([[:en:Eisuke Nakanishi]]) *[[Ёсикацу Кавагути]] ([[:en:Yoshikatsu Kawaguchi]]) *[[Сэйго Нарадзаки]] ([[:en:Seigo Narazaki]]) *[[Такаси Хирано]] ([[:en:Takashi Hirano]]) *[[Такэси Окада]] ([[:en:Takeshi Okada]]) *[[Наоки Мацуда]] ([[:en:Naoki Matsuda]]) *[[Рюдзо Мориока]] ([[:en:Ryuzo Morioka]]) *[[Дзюнъити Инамото]] ([[:en:Junichi Inamoto]]) *[[Акинори Нисидзава]] ([[:en:Akinori Nishizawa]]) *[[Такаюки Судзуки]] ([[:en:Takayuki Suzuki]]) *[[Ацуси Янагисава]] ([[:en:Atsushi Yanagisawa]]) *[[Такаси Фукуниси]] ([[:en:Takashi Fukunishi]]) *[[Кодзи Наката]] ([[:en:Kōji Nakata]]) *[[Цунэясу Миямото]] ([[:en:Tsuneyasu Miyamoto]]) *[[Мицуо Огасавара]] ([[:en:Mitsuo Ogasawara]]) *[[Томокадзу Мёдзин]] ([[:en:Tomokazu Myojin]]) *[[Кадзуюки Тода]] ([[:en:Kazuyuki Toda]]) *[[Дайсукэ Итикава]] ([[:en:Daisuke Ichikawa]]) *[[Хитоси Согахата]] ([[:en:Hitoshi Sogahata]]) *[[Филипп Труссье]] ([[:en:Philippe Troussier]]) *[[Тэруюки Монива]] ([[:en:Teruyuki Moniwa]]) *[[Юити Комано]] ([[:en:Yūichi Komano]]) *[[Ясухито Эндо]] ([[:en:Yasuhito Endō]]) *[[Наохиро Такахара]] ([[:en:Naohiro Takahara]]) *[[Сюнсукэ Накамура]] ([[:en:Shunsuke Nakamura]]) *[[Сэйитиро Маки]] ([[:en:Seiichiro Maki]]) *[[Ёити Дои]] ([[:en:Yoichi Doi]]) *[[Масаси Огуро]] ([[:en:Masashi Oguro]]) *[[Кэйсукэ Цубои]] ([[:en:Keisuke Tsuboi]]) *[[Кейджи Тамада|Кэйдзи Тамада]] ([[:en:Keiji Tamada]]) *[[Акира Кадзи]] ([[:en:Akira Kaji]]) *[[Юдзи Накадзава]] ([[:en:Yuji Nakazawa]]) *[[Юки Абэ]] ([[:en:Yuki Abe]]) *[[Маркус Тулио Танака]] ([[:en:Marcus Tulio Tanaka]]) *[[Ацуто Утида]] ([[:en:Atsuto Uchida]]) *[[Дайсукэ Мацуи]] ([[:en:Daisuke Matsui]]) *[[Синдзи Окадзаки]] ([[:en:Shinji Okazaki]]) *[[Кисё Яно]] ([[:en:Kisho Yano]]) *[[Дайки Ивамаса]] ([[:en:Daiki Iwamasa]]) *[[Кэнго Накамура]] ([[:en:Kengo Nakamura]]) *[[Ясуюки Конно]] ([[:en:Yasuyuki Konno]]) *[[Ёсито Окубо]] ([[:en:Yoshito Ōkubo]]) *[[Макото Хасэбэ]] ([[:en:Makoto Hasebe]]) *[[Такаюки Моримото]] ([[:en:Takayuki Morimoto]]) *[[Эйдзи Кавасима]] ([[:en:Eiji Kawashima]]) *[[Готоку Сакаи]] ([[:en:Gōtoku Sakai]]) *[[Масато Морисигэ]] ([[:en:Masato Morishige]]) *[[Хироси Киётакэ]] ([[:en:Hiroshi Kiyotake]]) *[[Ёитиро Какитани]] ([[:en:Yoichiro Kakitani]]) *[[Сюсаку Нисикава]] ([[:en:Shusaku Nishikawa]]) *[[Тосихиро Аояма]] ([[:en:Toshihiro Aoyama]]) *[[Хотару Ямагути]] ([[:en:Hotaru Yamaguchi]]) *[[Масахико Иноха]] ([[:en:Masahiko Inoha]]) *[[Манабу Сайто]] ([[:en:Manabu Saitō]]) *[[Хироки Сакаи]] ([[:en:Hiroki Sakai]]) *[[Майя Иосида|Мая Ёсида]] ([[:en:Maya Yoshida]]) *[[Сюити Гонда]] ([[:en:Shūichi Gonda]]) *[[Альберто Дзаккерони]] ([[:en:Alberto Zaccheroni]]) *[[Наомити Уэда]] ([[:en:Naomichi Ueda]]) *[[Гэн Сёдзи]] ([[:en:Gen Shoji]]) *[[Ватару Эндо]] ([[:en:Wataru Endo]]) *[[Такаси Усами]] ([[:en:Takashi Usami]]) *[[Масааки Хигасигути]] ([[:en:Masaaki Higashiguchi]]) *[[Рёта Осима]] ([[:en:Ryota Oshima]]) *[[Томоаки Макино]] ([[:en:Tomoaki Makino]]) *[[Косукэ Накамура]] ([[:en:Kosuke Nakamura]]) *[[Акира Нисино]] ([[:en:Akira Nishino (footballer)]]) *[[Кунисиге Камамото]] ([[:en:Kunishige Kamamoto]]) == Компьютерлік ойындар == * [[Age of Empires]] ([[:en:Age of Empires (video game)|en]]) * [[Amnesia: The Dark Descent]] ([[:en:Amnesia: The Dark Descent|en]]) * [[Another World (ойын)]] ([[:en:Another World (video game)|en]]) * [[Baldur's Gate]] ([[:en:Baldur's Gate|en]]) * [[Call of Duty (ойын)]] ([[:en:Call of Duty (video game)|en]]) * [[F.E.A.R.]] ([[:en:F.E.A.R.|en]]) * [[Fahrenheit (ойын)]] ([[:en:Fahrenheit (2005 video game)|en]]) * [[Fallout (ойын]] ([[:en:Fallout (video game)|en]]) * [[Gothic (ойын)]] ([[:en:Gothic (video game)|en]]) * [[Guitar Hero (ойын)]] ([[:en:Guitar Hero (video game)|en]]) * [[Half-Life (ойын)]] ([[:en:Half-Life (video game)|en]]) * [[Hearts of Iron]] ([[:en:Hearts of Iron|en]]) * [[Heroes of Might and Magic III]] ([[:en:Heroes of Might and Magic III|en]]) * [[Just Cause]] ([[:en:Just Cause (video game)|en]]) * [[Mafia (ойын)]] ([[:en:Mafia: The City of Lost Heaven|en]]) * [[Mega Man X]] ([[:en:Mega Man X|en]]) * [[Midtown Madness]] ([[:en:Midtown Madness|en]]) * [[Pac-Man]] ([[:en:Pac-Man|en]]) * [[Pong]] ([[:en:Pong|en]]) * [[Persona 4]] ([[:en:Persona 4|en]]) * [[Prince of Persia (1989 ойын)]] ([[:en:Prince of Persia (1989 video game)|en]]) * [[Rayman 3: Hoodlum Havoc]] ([[:en:Rayman 3: Hoodlum Havoc|en]]) * [[Red Dead Redemption]] ([[:en:Red Dead Redemption|en]]) * [[S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl]] ([[:en:S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl|en]]) * [[World of Tanks]] ([[:en:World of Tanks|en]]) === Компьютерлік ойындар сериясы === * [[Assassin's Creed]] ([[:en:Assassin's Creed|en]]) * [[Call of Duty]] ([[:en:Call of Duty|en]]) * [[Devil May Cry]] ([[:en:Devil May Cry|en]]) * [[The Elder Scrolls]] ([[:en:The Elder Scrolls|en]]) * [[Mass Effect]] ([[:en:Mass Effect|en]]) * [[Megami Tensei]] ([[:en:Megami Tensei|en]]) * [[Rayman]] ([[:en:Rayman|en]]) * [[Warcraft]] ([[:en:Warcraft|en]]) * [[Worms (ойындар сериясы)]] ([[:en:Worms (series)|en]]) === Компьютерлік ойындар жасаушы === * [[2K Games]] ([[:en:2K Games|en]]) * [[Activision]] ([[:en:Activision|en]]) * [[Bethesda Softworks]] ([[:en:Bethesda Softworks|en]]) * [[BioWare]] ([[:en:BioWare|en]]) * [[Capcom]] ([[:en:Capcom|en]]) * [[Electronic Arts]] ([[:en:Electronic Arts|en]]) * [[Konami]] ([[:en:Konami|en]]) * [[Microsoft Studios]] ([[:en:Microsoft Studios|en]]) * [[Square Enix]] ([[:en:Square Enix|en]]) * [[Ubisoft]] ([[:en:Ubisoft|en]]) '''Please write your article requests to be written in Kazakh on this page. The article names in English have to be listed in the alphabetical order.''' * [[:en:Air China]] - [[Air China]] * [[:en:Azerbaijani rug]] - [[Әзірбайжан кілемдері]] * [[:en:China Central Television]] - http://kazakh.cntv.cn/ * [[:en:China Eastern Airlines]] - [[China Eastern Airlines]] * [[:en:China Southern Airlines]] - [[China Southern Airlines]] * [[:en:Dani Rodrik]] - [[Дэни Родрик]] * [[:en:Dumitru Găleșanu]] - [[Думитру Гәлешану]] * [[:en:Foreign relations of Azerbaijan]] - [[Әзірбайжанның сыртқы саясаты]] * [[:en:Hainan Airlines]] - [[Hainan Airlines]] * [[:en:Kamen Rider]] - [[Kamen Rider]] * [[:en:Kamen Rider Ryuki]] - [[Kamen Rider Ryuki]] * [[:en:Kamen Rider Zero-One]] - [[Kamen Rider Zero-One]] * [[:en:Tianjin Airlines]] - [[Tianjin Airlines]] * [[:en:Ultraman]] - [[Ultraman(франшиза)]] * [[:en:UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists]] - [[Адамзаттың материалдық емес мәдени мұра тізімі]] * [[:en:Vrahovice]] - [[Враговице]] * [[:pt:Nadia Pariss]] - [[Надя Парисс]] * [[:en:Opera in Azerbaijan]] - [[Әзірбайжандағы опера өнері]] * [[:en:Mode Gakuen Cocoon Tower]] * [[:en:Yui Ogura]] * [[:en:Haruka Yoshimura]] ==Тағы қараңыз== *[[Уикипедия:Маңыздылығы жоғары жазылмаған мақалалардың толық емес тізімі]] *[[Уикипедия:Барлық Уикипедияларда болуы тиіс мақала тізімі]] * [[Odysee]] ([[:en:Odysee|en]]) sv82ae5ukfw26p56qm0w6oe9anygpbo 3598026 3598024 2026-05-01T18:48:16Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Muz researcher|Muz researcher]] ([[User talk:Muz researcher|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3588853 wikitext text/x-wiki '''Қазақша Уикипедияда жазылсын деп тілейтін мақала атауларын осы бетке жазыңыздар. Мақала атаулары алфавиттік ретте орналасуы тиіс.''' ==Теміржол вокзалы== ===Қазақстан=== ====[[Түрксіб]]==== * [[Ақтоғай (станция)]]([[:ru:Актогай (станция)]]) * [[Семипалатинск (станция)]] * [[Жетыген (станция)]] * [[Алтынкөл (станция)]]([[:ru:Алтынколь (станция)]], [[:en:Altynkol railway station]]) * [[Арыс-1 (станция)]] * [[Лұговой (станция)]] * [[Шымкент (станция)]] * [[Сары-Агач (станция)]] ====[[Орынбор-Ташкент темір жолы]]==== * [[Туркестан (станция)]] * [[Қызылорда (станция)]] * [[Қандыағаш (станция)]] ====Түркменбашы — Ташкент темір жолы==== * [[Жетісай (станция)]] * [[Маусымдық көші-қон]] ===Ресей=== * [[Барнауыл (станция)]]([[:ru:Барнаул (станция)]]) * [[Новосібір-Главный]]([[:ru:Новосибирск-Главный]], [[:en:Novosibirsk railway station]]) * [[Оренбург (станция)]]([[:ru:Оренбург (станция)]]) * [[Таишет (станция)]]([[:ru:Тайшет (станция)]], [[:en:Tayshet railway station]]) ===Өзбекстан=== * [[Самарканд (станция)]]([[:ru:Самарканд (станция)]]) ===Қытай Республикасы (Тайвань)=== * [[Тайбэй (станция)]] * [[Каосюн (станция)]] ===Қытай=== * [[Үрімжі (станция)]]([[:zh:乌鲁木齐站]], [[:en:Ürümqi railway station]]) * [[Үрімжі Оңтүстік (станция)]]([[:zh:乌鲁木齐南站]], [[:en:Ürümqi South railway station]]) * [[Цзинхэ (станция)]]([[:zh:精河站]]) ===Қырғызстан=== * [[Бішкек I]] * [[Бішкек II]] ===Жапония=== * [[Токио (станция)]] * [[Шинджуку (станция)]] * [[Шибуя (станция)]] * [[Саппоро (станция)]] * [[Осака (станция)]] ==Музыка== * [[Пумпуанг Дуанган]] ([[:en:Pumpuang Duangjan]]) * [[Динтара Фунлаб]] ([[:en:Jintara Poonlarp]]) * [[Сурапон Шомбәтхарен]] ([[:en:Suraphol Sombatcharoen]]) * [[Монган Ганкун]] ([[:en:Monkaen Kaenkoon]]) * [[Аырун]] ([[:en:Irene (singer)]]) * [[Сунги]] ([[:en:Kang Seul-gi]]) * [[Ким Џонг-Хјун]] ([[:en:Kim Jong-hyun (singer)]]) * [[Чханйен]] ([[:en:Park Chanyeol]]) * [[Майк Пиромпон]] ([[:en:Mike Phiromphon]]) * [[Лиса Манобан]] ([[:en:Lisa (rapper)]]) * [[Віанг Нарұмон]] ([[:en:Vieng Narumon]]) * [[Тина Карол]] ([[:en:Tina Karol]]) * [[Ой, при лужку, при лужке]]^{[[:ru:Ой, при лужку, при лужке|ru]], [[:simple:Oy, pri luzhku|en]], [[:de:Oj, pri luschku, pri luschke|de]]} ==Футболшылар== *[[Нобуюки Кодзима]] ([[:en:Nobuyuki Kojima]]) *[[Акира Нарахаси]] ([[:en:Akira Narahashi]]) *[[Наоки Сома]] ([[:en:Naoki Soma]]) *[[Масами Ихара]] ([[:en:Masami Ihara]]) *[[Норио Омура]] ([[:en:Norio Omura]]) *[[Мотохиро Ямагути]] ([[:en:Motohiro Yamaguchi]]) *[[Тэруёси Ито]] ([[:en:Teruyoshi Ito]]) *[[Хидэтоси Наката]] ([[:en:Hidetoshi Nakata]]) *[[Масаси Накаяма]] ([[:en:Masashi Nakayama]]) *[[Хироси Нанами]] ([[:en:Hiroshi Nanami]]) *[[Синдзи Оно]] ([[:en:Shinji Ono]]) *[[Вагнер Лопес]] ([[:en:Wagner Lopes]]) *[[Тосихиро Хаттори]] ([[:en:Toshihiro Hattori]]) *[[Масаюки Окано]] ([[:en:Masayuki Okano]]) *[[Хироаки Морисима]] ([[:en:Hiroaki Morishima]]) *[[Тосихидэ Сайто]] ([[:en:Toshihide Saito]]) *[[Ютака Акита]] ([[:en:Yutaka Akita]]) *[[Сёдзи Дзё]] ([[:en:Shoji Jo]]) *[[Эйсукэ Наканиси]] ([[:en:Eisuke Nakanishi]]) *[[Ёсикацу Кавагути]] ([[:en:Yoshikatsu Kawaguchi]]) *[[Сэйго Нарадзаки]] ([[:en:Seigo Narazaki]]) *[[Такаси Хирано]] ([[:en:Takashi Hirano]]) *[[Такэси Окада]] ([[:en:Takeshi Okada]]) *[[Наоки Мацуда]] ([[:en:Naoki Matsuda]]) *[[Рюдзо Мориока]] ([[:en:Ryuzo Morioka]]) *[[Дзюнъити Инамото]] ([[:en:Junichi Inamoto]]) *[[Акинори Нисидзава]] ([[:en:Akinori Nishizawa]]) *[[Такаюки Судзуки]] ([[:en:Takayuki Suzuki]]) *[[Ацуси Янагисава]] ([[:en:Atsushi Yanagisawa]]) *[[Такаси Фукуниси]] ([[:en:Takashi Fukunishi]]) *[[Кодзи Наката]] ([[:en:Kōji Nakata]]) *[[Цунэясу Миямото]] ([[:en:Tsuneyasu Miyamoto]]) *[[Мицуо Огасавара]] ([[:en:Mitsuo Ogasawara]]) *[[Томокадзу Мёдзин]] ([[:en:Tomokazu Myojin]]) *[[Кадзуюки Тода]] ([[:en:Kazuyuki Toda]]) *[[Дайсукэ Итикава]] ([[:en:Daisuke Ichikawa]]) *[[Хитоси Согахата]] ([[:en:Hitoshi Sogahata]]) *[[Филипп Труссье]] ([[:en:Philippe Troussier]]) *[[Тэруюки Монива]] ([[:en:Teruyuki Moniwa]]) *[[Юити Комано]] ([[:en:Yūichi Komano]]) *[[Ясухито Эндо]] ([[:en:Yasuhito Endō]]) *[[Наохиро Такахара]] ([[:en:Naohiro Takahara]]) *[[Сюнсукэ Накамура]] ([[:en:Shunsuke Nakamura]]) *[[Сэйитиро Маки]] ([[:en:Seiichiro Maki]]) *[[Ёити Дои]] ([[:en:Yoichi Doi]]) *[[Масаси Огуро]] ([[:en:Masashi Oguro]]) *[[Кэйсукэ Цубои]] ([[:en:Keisuke Tsuboi]]) *[[Кейджи Тамада|Кэйдзи Тамада]] ([[:en:Keiji Tamada]]) *[[Акира Кадзи]] ([[:en:Akira Kaji]]) *[[Юдзи Накадзава]] ([[:en:Yuji Nakazawa]]) *[[Юки Абэ]] ([[:en:Yuki Abe]]) *[[Маркус Тулио Танака]] ([[:en:Marcus Tulio Tanaka]]) *[[Ацуто Утида]] ([[:en:Atsuto Uchida]]) *[[Дайсукэ Мацуи]] ([[:en:Daisuke Matsui]]) *[[Синдзи Окадзаки]] ([[:en:Shinji Okazaki]]) *[[Кисё Яно]] ([[:en:Kisho Yano]]) *[[Дайки Ивамаса]] ([[:en:Daiki Iwamasa]]) *[[Кэнго Накамура]] ([[:en:Kengo Nakamura]]) *[[Ясуюки Конно]] ([[:en:Yasuyuki Konno]]) *[[Ёсито Окубо]] ([[:en:Yoshito Ōkubo]]) *[[Макото Хасэбэ]] ([[:en:Makoto Hasebe]]) *[[Такаюки Моримото]] ([[:en:Takayuki Morimoto]]) *[[Эйдзи Кавасима]] ([[:en:Eiji Kawashima]]) *[[Готоку Сакаи]] ([[:en:Gōtoku Sakai]]) *[[Масато Морисигэ]] ([[:en:Masato Morishige]]) *[[Хироси Киётакэ]] ([[:en:Hiroshi Kiyotake]]) *[[Ёитиро Какитани]] ([[:en:Yoichiro Kakitani]]) *[[Сюсаку Нисикава]] ([[:en:Shusaku Nishikawa]]) *[[Тосихиро Аояма]] ([[:en:Toshihiro Aoyama]]) *[[Хотару Ямагути]] ([[:en:Hotaru Yamaguchi]]) *[[Масахико Иноха]] ([[:en:Masahiko Inoha]]) *[[Манабу Сайто]] ([[:en:Manabu Saitō]]) *[[Хироки Сакаи]] ([[:en:Hiroki Sakai]]) *[[Майя Иосида|Мая Ёсида]] ([[:en:Maya Yoshida]]) *[[Сюити Гонда]] ([[:en:Shūichi Gonda]]) *[[Альберто Дзаккерони]] ([[:en:Alberto Zaccheroni]]) *[[Наомити Уэда]] ([[:en:Naomichi Ueda]]) *[[Гэн Сёдзи]] ([[:en:Gen Shoji]]) *[[Ватару Эндо]] ([[:en:Wataru Endo]]) *[[Такаси Усами]] ([[:en:Takashi Usami]]) *[[Масааки Хигасигути]] ([[:en:Masaaki Higashiguchi]]) *[[Рёта Осима]] ([[:en:Ryota Oshima]]) *[[Томоаки Макино]] ([[:en:Tomoaki Makino]]) *[[Косукэ Накамура]] ([[:en:Kosuke Nakamura]]) *[[Акира Нисино]] ([[:en:Akira Nishino (footballer)]]) *[[Кунисиге Камамото]] ([[:en:Kunishige Kamamoto]]) == Компьютерлік ойындар == * [[Age of Empires]] ([[:en:Age of Empires (video game)|en]]) * [[Amnesia: The Dark Descent]] ([[:en:Amnesia: The Dark Descent|en]]) * [[Another World (ойын)]] ([[:en:Another World (video game)|en]]) * [[Baldur's Gate]] ([[:en:Baldur's Gate|en]]) * [[Call of Duty (ойын)]] ([[:en:Call of Duty (video game)|en]]) * [[F.E.A.R.]] ([[:en:F.E.A.R.|en]]) * [[Fahrenheit (ойын)]] ([[:en:Fahrenheit (2005 video game)|en]]) * [[Fallout (ойын]] ([[:en:Fallout (video game)|en]]) * [[Gothic (ойын)]] ([[:en:Gothic (video game)|en]]) * [[Guitar Hero (ойын)]] ([[:en:Guitar Hero (video game)|en]]) * [[Half-Life (ойын)]] ([[:en:Half-Life (video game)|en]]) * [[Hearts of Iron]] ([[:en:Hearts of Iron|en]]) * [[Heroes of Might and Magic III]] ([[:en:Heroes of Might and Magic III|en]]) * [[Just Cause]] ([[:en:Just Cause (video game)|en]]) * [[Mafia (ойын)]] ([[:en:Mafia: The City of Lost Heaven|en]]) * [[Mega Man X]] ([[:en:Mega Man X|en]]) * [[Midtown Madness]] ([[:en:Midtown Madness|en]]) * [[Pac-Man]] ([[:en:Pac-Man|en]]) * [[Pong]] ([[:en:Pong|en]]) * [[Persona 4]] ([[:en:Persona 4|en]]) * [[Prince of Persia (1989 ойын)]] ([[:en:Prince of Persia (1989 video game)|en]]) * [[Rayman 3: Hoodlum Havoc]] ([[:en:Rayman 3: Hoodlum Havoc|en]]) * [[Red Dead Redemption]] ([[:en:Red Dead Redemption|en]]) * [[S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl]] ([[:en:S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl|en]]) * [[World of Tanks]] ([[:en:World of Tanks|en]]) === Компьютерлік ойындар сериясы === * [[Assassin's Creed]] ([[:en:Assassin's Creed|en]]) * [[Call of Duty]] ([[:en:Call of Duty|en]]) * [[Devil May Cry]] ([[:en:Devil May Cry|en]]) * [[The Elder Scrolls]] ([[:en:The Elder Scrolls|en]]) * [[Mass Effect]] ([[:en:Mass Effect|en]]) * [[Megami Tensei]] ([[:en:Megami Tensei|en]]) * [[Rayman]] ([[:en:Rayman|en]]) * [[Warcraft]] ([[:en:Warcraft|en]]) * [[Worms (ойындар сериясы)]] ([[:en:Worms (series)|en]]) === Компьютерлік ойындар жасаушы === * [[2K Games]] ([[:en:2K Games|en]]) * [[Activision]] ([[:en:Activision|en]]) * [[Bethesda Softworks]] ([[:en:Bethesda Softworks|en]]) * [[BioWare]] ([[:en:BioWare|en]]) * [[Capcom]] ([[:en:Capcom|en]]) * [[Electronic Arts]] ([[:en:Electronic Arts|en]]) * [[Konami]] ([[:en:Konami|en]]) * [[Microsoft Studios]] ([[:en:Microsoft Studios|en]]) * [[Square Enix]] ([[:en:Square Enix|en]]) * [[Ubisoft]] ([[:en:Ubisoft|en]]) '''Please write your article requests to be written in Kazakh on this page. The article names in English have to be listed in the alphabetical order.''' * [[:en:Air China]] - [[Air China]] * [[:en:Azerbaijani rug]] - [[Әзірбайжан кілемдері]] * [[:en:China Central Television]] - http://kazakh.cntv.cn/ * [[:en:China Eastern Airlines]] - [[China Eastern Airlines]] * [[:en:China Southern Airlines]] - [[China Southern Airlines]] * [[:en:Dani Rodrik]] - [[Дэни Родрик]] * [[:en:Dumitru Găleșanu]] - [[Думитру Гәлешану]] * [[:en:Foreign relations of Azerbaijan]] - [[Әзірбайжанның сыртқы саясаты]] * [[:en:Hainan Airlines]] - [[Hainan Airlines]] * [[:en:Kamen Rider]] - [[Kamen Rider]] * [[:en:Kamen Rider Ryuki]] - [[Kamen Rider Ryuki]] * [[:en:Kamen Rider Zero-One]] - [[Kamen Rider Zero-One]] * [[:en:Tianjin Airlines]] - [[Tianjin Airlines]] * [[:en:Ultraman]] - [[Ultraman(франшиза)]] * [[:en:UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists]] - [[Адамзаттың материалдық емес мәдени мұра тізімі]] * [[:en:Vrahovice]] - [[Враговице]] * [[:pt:Nadia Pariss]] - [[Надя Парисс]] * [[:en:Opera in Azerbaijan]] - [[Әзірбайжандағы опера өнері]] * [[:en:Mode Gakuen Cocoon Tower]] * [[:en:Yui Ogura]] * [[:en:Haruka Yoshimura]] ==Тағы қараңыз== *[[Уикипедия:Маңыздылығы жоғары жазылмаған мақалалардың толық емес тізімі]] *[[Уикипедия:Барлық Уикипедияларда болуы тиіс мақала тізімі]] * [[Odysee]] ([[:en:Odysee|en]]) 64mogzlo5bwwruqewmtauj9wkt0sqv4 4 491233 3598308 3597402 2026-05-02T09:00:25Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3598308 wikitext text/x-wiki {{ambox |type = notice |text = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. <br /> <small>Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&uselang=kk X!'s Tools]-тан алынған.</small> }} {{StatInfo}} == Шартты белгілер == [[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген. {| class="wikitable" |+ Админ әрекеттері |- | Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары || |- | Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары || |- | Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері |- | Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері |- | [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы |- |} == Тізім == <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --> {|class="wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader" style="text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff" |- !<div style="background-color:#ffffff">#</div>||<div style="background-color:#ffffff">Админ аты</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]] |- |align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35157]||621||26||18||263||28||3||34022||8||0||168||0||0||0||0 |- |align=center|2||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28569]||275||6||9||1307||42||7||26221||22||7||300||21||7||328||17 |- |align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0 |- |align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0 |- |align=center|5||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0 |- |align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|9||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|10||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|11||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 2384]||258||7||6||309||8||13||1772||0||4||7||0||0||0||0 |- |align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0 |- |align=center|13||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1276]||70||0||3||6||2||1||1171||0||0||7||16||0||0||0 |- |align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1167]||37||0||0||11||17||0||1091||0||0||11||0||0||0||0 |- |align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0 |- |align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1 |- |align=center|17||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 828]||116||89||10||13||13||2||559||0||0||22||3||0||1||0 |- |align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0 |- |align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0 |- |align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 441]||1||0||0||16||3||2||399||1||0||13||6||0||0||0 |- |align=center|22||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 344]||15||0||7||18||4||1||284||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0 |- |align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0 |- |align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|26||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 72]||0||0||0||3||0||0||62||5||0||2||0||0||0||0 |- |align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0 |} <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --> {{clear}} == Администраторлардың_нақты_белсенділіктері == Белсенділіктердің түспен белгіленуі: * <span style="background-color:#00ff33">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180]) * <span style="background-color:#00ccff">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180]) * <span style="background-color:#ff3300">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360<]) {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]] nvx6vv6uyg2urp1gyv576bwhxu5u3gj 4 492279 3597698 3596146 2026-05-01T12:02:28Z Jembot 36112 Bot: Рейтингті жаңарту 3597698 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:4368}}]] || {{Permissions|1nter pares}} |- | 2 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:1713}}]] || {{Permissions|Sagzhan}} |- | 3 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1529}}]] || {{Permissions|Мағыпар}} |- | 4 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:1274}}]] || {{Permissions|Nurken}} |- | 5 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:625}}]] || {{Permissions|Kasymov}} |- | 6 || [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] || [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|{{formatnum:559}}]] || {{Permissions|MuratbekErkebulan}} |- | 7 || [[User:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] || [[Special:Contributions/Rasulbek Adil|{{formatnum:449}}]] || {{Permissions|Rasulbek Adil}} |- | 8 || [[User:Ashina|Ashina]] || [[Special:Contributions/Ashina|{{formatnum:332}}]] || {{Permissions|Ashina}} |- | 9 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:328}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}} |- | 10 || [[User:TalgatSnow|TalgatSnow]] || [[Special:Contributions/TalgatSnow|{{formatnum:316}}]] || {{Permissions|TalgatSnow}} |- | 11 || [[User:Nurkhan|Nurkhan]] || [[Special:Contributions/Nurkhan|{{formatnum:233}}]] || {{Permissions|Nurkhan}} |- | 12 || [[User:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] || [[Special:Contributions/Tuttiorchestra687|{{formatnum:229}}]] || {{Permissions|Tuttiorchestra687}} |- | 13 || [[User:Салиха|Салиха]] || [[Special:Contributions/Салиха|{{formatnum:208}}]] || {{Permissions|Салиха}} |- | 14 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:124}}]] || {{Permissions|Орел Карл}} |- | 15 || [[User:Madeniet Baskarmasy|Madeniet Baskarmasy]] || [[Special:Contributions/Madeniet Baskarmasy|{{formatnum:122}}]] || {{Permissions|Madeniet Baskarmasy}} |- | 16 || [[User:19642206g|19642206g]] || [[Special:Contributions/19642206g|{{formatnum:121}}]] || {{Permissions|19642206g}} |- | 17 || [[User:Эльмира Ералиева|Эльмира Ералиева]] || [[Special:Contributions/Эльмира Ералиева|{{formatnum:120}}]] || {{Permissions|Эльмира Ералиева}} |- | 18 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:120}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}} |- | 19 || [[User:Рысмаханов Курманбек|Рысмаханов Курманбек]] || [[Special:Contributions/Рысмаханов Курманбек|{{formatnum:113}}]] || {{Permissions|Рысмаханов Курманбек}} |- | 20 || [[User:Тоғжан Урумова|Тоғжан Урумова]] || [[Special:Contributions/Тоғжан Урумова|{{formatnum:105}}]] || {{Permissions|Тоғжан Урумова}} |- | 21 || [[User:Құралай Мұратқызы|Құралай Мұратқызы]] || [[Special:Contributions/Құралай Мұратқызы|{{formatnum:105}}]] || {{Permissions|Құралай Мұратқызы}} |- | 22 || [[User:Gaukhar1980|Gaukhar1980]] || [[Special:Contributions/Gaukhar1980|{{formatnum:104}}]] || {{Permissions|Gaukhar1980}} |- | 23 || [[User:Almatrkh|Almatrkh]] || [[Special:Contributions/Almatrkh|{{formatnum:103}}]] || {{Permissions|Almatrkh}} |- | 24 || [[User:Тохтарқызы|Тохтарқызы]] || [[Special:Contributions/Тохтарқызы|{{formatnum:102}}]] || {{Permissions|Тохтарқызы}} |- | 25 || [[User:Dariga Zhumagaliyeva|Dariga Zhumagaliyeva]] || [[Special:Contributions/Dariga Zhumagaliyeva|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|Dariga Zhumagaliyeva}} |- | 26 || [[User:Хулкар Абдимоминова|Хулкар Абдимоминова]] || [[Special:Contributions/Хулкар Абдимоминова|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|Хулкар Абдимоминова}} |- | 27 || [[User:Гулжайна Усен|Гулжайна Усен]] || [[Special:Contributions/Гулжайна Усен|{{formatnum:100}}]] || {{Permissions|Гулжайна Усен}} |- | 28 || [[User:Сқақ Зере|Сқақ Зере]] || [[Special:Contributions/Сқақ Зере|{{formatnum:100}}]] || {{Permissions|Сқақ Зере}} |- | 29 || [[User:Sagat Ardak|Sagat Ardak]] || [[Special:Contributions/Sagat Ardak|{{formatnum:99}}]] || {{Permissions|Sagat Ardak}} |- | 30 || [[User:Ayala Ulankyzy|Ayala Ulankyzy]] || [[Special:Contributions/Ayala Ulankyzy|{{formatnum:99}}]] || {{Permissions|Ayala Ulankyzy}} |- | 31 || [[User:Сауле Жантелиева|Сауле Жантелиева]] || [[Special:Contributions/Сауле Жантелиева|{{formatnum:98}}]] || {{Permissions|Сауле Жантелиева}} |- | 32 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:97}}]] || {{Permissions|Casserium}} |- | 33 || [[User:Асимова Гульнафис|Асимова Гульнафис]] || [[Special:Contributions/Асимова Гульнафис|{{formatnum:95}}]] || {{Permissions|Асимова Гульнафис}} |- | 34 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:90}}]] || {{Permissions|ShadZ01}} |- | 35 || [[User:Жанерке Асылбекқызы|Жанерке Асылбекқызы]] || [[Special:Contributions/Жанерке Асылбекқызы|{{formatnum:89}}]] || {{Permissions|Жанерке Асылбекқызы}} |- | 36 || [[User:Kshetunsky|Kshetunsky]] || [[Special:Contributions/Kshetunsky|{{formatnum:82}}]] || {{Permissions|Kshetunsky}} |- | 37 || [[User:Таттибаева Гулжас|Таттибаева Гулжас]] || [[Special:Contributions/Таттибаева Гулжас|{{formatnum:82}}]] || {{Permissions|Таттибаева Гулжас}} |- | 38 || [[User:Айжан Жарылқасынқызы|Айжан Жарылқасынқызы]] || [[Special:Contributions/Айжан Жарылқасынқызы|{{formatnum:80}}]] || {{Permissions|Айжан Жарылқасынқызы}} |- | 39 || [[User:Бекасыл Бейбітұлы|Бекасыл Бейбітұлы]] || [[Special:Contributions/Бекасыл Бейбітұлы|{{formatnum:77}}]] || {{Permissions|Бекасыл Бейбітұлы}} |- | 40 || [[User:ТАШКЕНТ|ТАШКЕНТ]] || [[Special:Contributions/ТАШКЕНТ|{{formatnum:76}}]] || {{Permissions|ТАШКЕНТ}} |- | 41 || [[User:Дәриға Жалынқызы|Дәриға Жалынқызы]] || [[Special:Contributions/Дәриға Жалынқызы|{{formatnum:74}}]] || {{Permissions|Дәриға Жалынқызы}} |- | 42 || [[User:Aigul ao|Aigul ao]] || [[Special:Contributions/Aigul ao|{{formatnum:72}}]] || {{Permissions|Aigul ao}} |- | 43 || [[User:Ержан Айдынбаев|Ержан Айдынбаев]] || [[Special:Contributions/Ержан Айдынбаев|{{formatnum:71}}]] || {{Permissions|Ержан Айдынбаев}} |- | 44 || [[User:Nurdaulet12|Nurdaulet12]] || [[Special:Contributions/Nurdaulet12|{{formatnum:70}}]] || {{Permissions|Nurdaulet12}} |- | 45 || [[User:Еркежан Сейтқазы|Еркежан Сейтқазы]] || [[Special:Contributions/Еркежан Сейтқазы|{{formatnum:69}}]] || {{Permissions|Еркежан Сейтқазы}} |- | 46 || [[User:Толғанай Нұрахан|Толғанай Нұрахан]] || [[Special:Contributions/Толғанай Нұрахан|{{formatnum:68}}]] || {{Permissions|Толғанай Нұрахан}} |- | 47 || [[User:Бабаханова|Бабаханова]] || [[Special:Contributions/Бабаханова|{{formatnum:65}}]] || {{Permissions|Бабаханова}} |- | 48 || [[User:Milenioscuro|Milenioscuro]] || [[Special:Contributions/Milenioscuro|{{formatnum:59}}]] || {{Permissions|Milenioscuro}} |- | 49 || [[User:Нурулла Жанар|Нурулла Жанар]] || [[Special:Contributions/Нурулла Жанар|{{formatnum:58}}]] || {{Permissions|Нурулла Жанар}} |- | 50 || [[User:Aralim|Aralim]] || [[Special:Contributions/Aralim|{{formatnum:57}}]] || {{Permissions|Aralim}} |- | 51 || [[User:Арнұр Б|Арнұр Б]] || [[Special:Contributions/Арнұр Б|{{formatnum:57}}]] || {{Permissions|Арнұр Б}} |- | 52 || [[User:Digital Jetisu|Digital Jetisu]] || [[Special:Contributions/Digital Jetisu|{{formatnum:56}}]] || {{Permissions|Digital Jetisu}} |- | 53 || [[User:Tecumseh*1301|Tecumseh*1301]] || [[Special:Contributions/Tecumseh*1301|{{formatnum:56}}]] || {{Permissions|Tecumseh*1301}} |- | 54 || [[User:Тіл ортаалығы Шелек|Тіл ортаалығы Шелек]] || [[Special:Contributions/Тіл ортаалығы Шелек|{{formatnum:56}}]] || {{Permissions|Тіл ортаалығы Шелек}} |- | 55 || [[User:Төлеген Мереке|Төлеген Мереке]] || [[Special:Contributions/Төлеген Мереке|{{formatnum:55}}]] || {{Permissions|Төлеген Мереке}} |- | 56 || [[User:Janugyl|Janugyl]] || [[Special:Contributions/Janugyl|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|Janugyl}} |- | 57 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|Kaiyr}} |- | 58 || [[User:Тұрысбек Жанеля 7д|Тұрысбек Жанеля 7д]] || [[Special:Contributions/Тұрысбек Жанеля 7д|{{formatnum:52}}]] || {{Permissions|Тұрысбек Жанеля 7д}} |- | 59 || [[User:Абилмансур706|Абилмансур706]] || [[Special:Contributions/Абилмансур706|{{formatnum:52}}]] || {{Permissions|Абилмансур706}} |- | 60 || [[User:Джунусбеков Марат|Джунусбеков Марат]] || [[Special:Contributions/Джунусбеков Марат|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Джунусбеков Марат}} |- | 61 || [[User:Тарлан1488|Тарлан1488]] || [[Special:Contributions/Тарлан1488|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Тарлан1488}} |- | 62 || [[User:Әмина Н|Әмина Н]] || [[Special:Contributions/Әмина Н|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Әмина Н}} |- | 63 || [[User:Carlos186|Carlos186]] || [[Special:Contributions/Carlos186|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Carlos186}} |- | 64 || [[User:Әйгерім Дәуітбекқызы|Әйгерім Дәуітбекқызы]] || [[Special:Contributions/Әйгерім Дәуітбекқызы|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|Әйгерім Дәуітбекқызы}} |- | 65 || [[User:Шерова Ринат Амангелдиевна|Шерова Ринат Амангелдиевна]] || [[Special:Contributions/Шерова Ринат Амангелдиевна|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|Шерова Ринат Амангелдиевна}} |- | 66 || [[User:Dariga Dairbekova|Dariga Dairbekova]] || [[Special:Contributions/Dariga Dairbekova|{{formatnum:47}}]] || {{Permissions|Dariga Dairbekova}} |- | 67 || [[User:Wikuiser|Wikuiser]] || [[Special:Contributions/Wikuiser|{{formatnum:44}}]] || {{Permissions|Wikuiser}} |- | 68 || [[User:Оразбаева Жанна|Оразбаева Жанна]] || [[Special:Contributions/Оразбаева Жанна|{{formatnum:43}}]] || {{Permissions|Оразбаева Жанна}} |- | 69 || [[User:Шелек филиалы|Шелек филиалы]] || [[Special:Contributions/Шелек филиалы|{{formatnum:42}}]] || {{Permissions|Шелек филиалы}} |- | 70 || [[User:Нұрмахан Айзере|Нұрмахан Айзере]] || [[Special:Contributions/Нұрмахан Айзере|{{formatnum:41}}]] || {{Permissions|Нұрмахан Айзере}} |- | 71 || [[User:Арманбекқызы Еркежан НЗМ|Арманбекқызы Еркежан НЗМ]] || [[Special:Contributions/Арманбекқызы Еркежан НЗМ|{{formatnum:40}}]] || {{Permissions|Арманбекқызы Еркежан НЗМ}} |- | 72 || [[User:Нұржігіт Айару|Нұржігіт Айару]] || [[Special:Contributions/Нұржігіт Айару|{{formatnum:39}}]] || {{Permissions|Нұржігіт Айару}} |- | 73 || [[User:Мүсірманқұлқызы Қаракөз|Мүсірманқұлқызы Қаракөз]] || [[Special:Contributions/Мүсірманқұлқызы Қаракөз|{{formatnum:39}}]] || {{Permissions|Мүсірманқұлқызы Қаракөз}} |- | 74 || [[User:Itsasau|Itsasau]] || [[Special:Contributions/Itsasau|{{formatnum:39}}]] || {{Permissions|Itsasau}} |- | 75 || [[User:Мақан Айша Бауыржанқызы|Мақан Айша Бауыржанқызы]] || [[Special:Contributions/Мақан Айша Бауыржанқызы|{{formatnum:38}}]] || {{Permissions|Мақан Айша Бауыржанқызы}} |- | 76 || [[User:Шерзод Раманкулов|Шерзод Раманкулов]] || [[Special:Contributions/Шерзод Раманкулов|{{formatnum:38}}]] || {{Permissions|Шерзод Раманкулов}} |- | 77 || [[User:Нұрахын Али|Нұрахын Али]] || [[Special:Contributions/Нұрахын Али|{{formatnum:38}}]] || {{Permissions|Нұрахын Али}} |- | 78 || [[User:Ақжарқын Шыңғысбаева|Ақжарқын Шыңғысбаева]] || [[Special:Contributions/Ақжарқын Шыңғысбаева|{{formatnum:34}}]] || {{Permissions|Ақжарқын Шыңғысбаева}} |- | 79 || [[User:Гульнар Рысбекқызы|Гульнар Рысбекқызы]] || [[Special:Contributions/Гульнар Рысбекқызы|{{formatnum:31}}]] || {{Permissions|Гульнар Рысбекқызы}} |- | 80 || [[User:ТыныштықбайНурали|ТыныштықбайНурали]] || [[Special:Contributions/ТыныштықбайНурали|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|ТыныштықбайНурали}} |- | 81 || [[User:Қарағанды обл. тіл басқармасы|Қарағанды обл. тіл басқармасы]] || [[Special:Contributions/Қарағанды обл. тіл басқармасы|{{formatnum:28}}]] || {{Permissions|Қарағанды обл. тіл басқармасы}} |- | 82 || [[User:Баура Илесбекқызы|Баура Илесбекқызы]] || [[Special:Contributions/Баура Илесбекқызы|{{formatnum:28}}]] || {{Permissions|Баура Илесбекқызы}} |- | 83 || [[User:Coffee86|Coffee86]] || [[Special:Contributions/Coffee86|{{formatnum:28}}]] || {{Permissions|Coffee86}} |- | 84 || [[User:Ayazhan10|Ayazhan10]] || [[Special:Contributions/Ayazhan10|{{formatnum:28}}]] || {{Permissions|Ayazhan10}} |- | 85 || [[User:Aldogarov|Aldogarov]] || [[Special:Contributions/Aldogarov|{{formatnum:27}}]] || {{Permissions|Aldogarov}} |- | 86 || [[User:Ерекешова Жаныгуль|Ерекешова Жаныгуль]] || [[Special:Contributions/Ерекешова Жаныгуль|{{formatnum:26}}]] || {{Permissions|Ерекешова Жаныгуль}} |- | 87 || [[User:Unknown Alash|Unknown Alash]] || [[Special:Contributions/Unknown Alash|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|Unknown Alash}} |- | 88 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 89 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}} |- | 90 || [[User:Абдулла Айзере|Абдулла Айзере]] || [[Special:Contributions/Абдулла Айзере|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Абдулла Айзере}} |- | 91 || [[User:Beket0vv|Beket0vv]] || [[Special:Contributions/Beket0vv|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Beket0vv}} |- | 92 || [[User:Aidana001|Aidana001]] || [[Special:Contributions/Aidana001|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Aidana001}} |- | 93 || [[User:Мейрмугамжановна|Мейрмугамжановна]] || [[Special:Contributions/Мейрмугамжановна|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Мейрмугамжановна}} |- | 94 || [[User:~2026-23396-91|~2026-23396-91]] || [[Special:Contributions/~2026-23396-91|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|~2026-23396-91}} |- | 95 || [[User:Жұмәділ Қаракөз|Жұмәділ Қаракөз]] || [[Special:Contributions/Жұмәділ Қаракөз|{{formatnum:23}}]] || {{Permissions|Жұмәділ Қаракөз}} |- | 96 || [[User:Айдана Жаппарқызы|Айдана Жаппарқызы]] || [[Special:Contributions/Айдана Жаппарқызы|{{formatnum:23}}]] || {{Permissions|Айдана Жаппарқызы}} |- | 97 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 98 || [[User:Гульназисапанова|Гульназисапанова]] || [[Special:Contributions/Гульназисапанова|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Гульназисапанова}} |- | 99 || [[User:Аида Кажмухановна|Аида Кажмухановна]] || [[Special:Contributions/Аида Кажмухановна|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Аида Кажмухановна}} |- | 100 || [[User:Ілиясұлы осман|Ілиясұлы осман]] || [[Special:Contributions/Ілиясұлы осман|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Ілиясұлы осман}} |- | 101 || [[User:Мурат Аруна|Мурат Аруна]] || [[Special:Contributions/Мурат Аруна|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Мурат Аруна}} |- | 102 || [[User:TheWikipedian1250|TheWikipedian1250]] || [[Special:Contributions/TheWikipedian1250|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|TheWikipedian1250}} |- | 103 || [[User:SpinnerLaserzthe2nd|SpinnerLaserzthe2nd]] || [[Special:Contributions/SpinnerLaserzthe2nd|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|SpinnerLaserzthe2nd}} |- | 104 || [[User:Жұмахан Сұлтан|Жұмахан Сұлтан]] || [[Special:Contributions/Жұмахан Сұлтан|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|Жұмахан Сұлтан}} |- | 105 || [[User:Мейіржан Ерсаинов|Мейіржан Ерсаинов]] || [[Special:Contributions/Мейіржан Ерсаинов|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|Мейіржан Ерсаинов}} |- | 106 || [[User:Шеримова Сауле|Шеримова Сауле]] || [[Special:Contributions/Шеримова Сауле|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Шеримова Сауле}} |- | 107 || [[User:Айдос Қаракөз|Айдос Қаракөз]] || [[Special:Contributions/Айдос Қаракөз|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Айдос Қаракөз}} |- | 108 || [[User:Смағзам Жансұлу|Смағзам Жансұлу]] || [[Special:Contributions/Смағзам Жансұлу|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Смағзам Жансұлу}} |- | 109 || [[User:Zhanar Orazaliyeva|Zhanar Orazaliyeva]] || [[Special:Contributions/Zhanar Orazaliyeva|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Zhanar Orazaliyeva}} |- | 110 || [[User:Zhaniya yerikovna|Zhaniya yerikovna]] || [[Special:Contributions/Zhaniya yerikovna|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Zhaniya yerikovna}} |- | 111 || [[User:Дамир Исиргепов|Дамир Исиргепов]] || [[Special:Contributions/Дамир Исиргепов|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Дамир Исиргепов}} |- | 112 || [[User:Бауыржан Ерасыл|Бауыржан Ерасыл]] || [[Special:Contributions/Бауыржан Ерасыл|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Бауыржан Ерасыл}} |- | 113 || [[User:Фыефытр|Фыефытр]] || [[Special:Contributions/Фыефытр|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Фыефытр}} |- | 114 || [[User:Bektenbai Bekzhan|Bektenbai Bekzhan]] || [[Special:Contributions/Bektenbai Bekzhan|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Bektenbai Bekzhan}} |- | 115 || [[User:Kontributor 2K|Kontributor 2K]] || [[Special:Contributions/Kontributor 2K|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Kontributor 2K}} |- | 116 || [[User:Lanananna|Lanananna]] || [[Special:Contributions/Lanananna|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Lanananna}} |- | 117 || [[User:NnnnoNam|NnnnoNam]] || [[Special:Contributions/NnnnoNam|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|NnnnoNam}} |- | 118 || [[User:Айбаса|Айбаса]] || [[Special:Contributions/Айбаса|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Айбаса}} |- | 119 || [[User:Zhandos M|Zhandos M]] || [[Special:Contributions/Zhandos M|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Zhandos M}} |- | 120 || [[User:Baobaba1984|Baobaba1984]] || [[Special:Contributions/Baobaba1984|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Baobaba1984}} |- | 121 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Ziv}} |- | 122 || [[User:Нұрали Н|Нұрали Н]] || [[Special:Contributions/Нұрали Н|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Нұрали Н}} |- | 123 || [[User:Meyirim|Meyirim]] || [[Special:Contributions/Meyirim|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Meyirim}} |- | 124 || [[User:Топчикмед|Топчикмед]] || [[Special:Contributions/Топчикмед|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Топчикмед}} |- | 125 || [[User:Z.Aldyar|Z.Aldyar]] || [[Special:Contributions/Z.Aldyar|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Z.Aldyar}} |- | 126 || [[User:С.Жания|С.Жания]] || [[Special:Contributions/С.Жания|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|С.Жания}} |- | 127 || [[User:Жанна Ж|Жанна Ж]] || [[Special:Contributions/Жанна Ж|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Жанна Ж}} |- | 128 || [[User:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] || [[Special:Contributions/On The Hidden Mountain|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|On The Hidden Mountain}} {{/end}} rzaqlqhiwy5z29ktwqtyqm2c2v8tuep 0 513943 3598304 3597130 2026-05-02T08:47:01Z Aisha707 180218 3598304 wikitext text/x-wiki {{Грамматикасы тексерілсін}} {{Мемлекеттік қайраткер |Суреті=Dimitrie Cantemir - Portrait from Descriptio Moldaviae, 1716 (crop).jpg |Commons=Dimitrie Cantemir |Ғылыми аясы=[[антропология|антрополог]], [[тілтану|тілтанушы]], [[тарихшы]], [[философ]], [[Сазгер|композитор]], [[картография|картограф]], [[жазушы]], [[география|географ]], [[шығыстану|шығыстанушы]] |Титулы=[[Сенат|Сенатор]] |Ту=Flag of Russia.svg |Басқара бастады=1721 |Басқаруын аяқтады=1723 |Ту_2=Flag of Moldavia.svg |Туған күні=26.10.1673 |Қайтыс болған күні=21.08.1723 |Қайтыс болған жері=[[Ресей империясы]] |Жерленді=Николо-Гректік монастырь |Династия=Кантемир |Әкесі=Константин Фёдорович Кантемир |Жұбайы=Кассандра Кантакузен, Анастасия Ивановна Трубецкая|Балалары=Дмитрий, Мария, Сербан, Матвей, Константин, Смарагда, Антиох, Екатерина |Ғылыми дәрежесі=[[академик]] (1714) |Атағы=Құпия кеңесші <small>(1722; Ресей)</small>|Шайқасы=Орыс-түрік соғысы(1710—1713)<br>Парсы жорығы (1722—1723) |Титулы_2=Молдавия князьдігінің билеушісі |Басқара бастады_2=1710 |Басқаруын аяқтады_2=1722 |Ізашары_2=Николай Маврокордат |Ізбасары_2=Лулу Костаки|Титулы_3=Молдавия князьдігінің билеушісі |Ту_3=Flag of Moldavia.svg |Басқарған кезеңі_3=1693 |Ізашары_3=Константин Кантемир |Ізбасары_3=Константин Георгиевич Дука|Анасы=Ана Бантыш |Білімі=Ұлттың ұлы мектебі|Басқарды=[[Осман империясы]] <small>(1711-ге дейін)</small><br>[[Ресей империясы]] <small>(1711-ден бастап)</small> }} '''Дмитрий Константинович Кантемир''' ({{lang-ro|Dimitrie Cantemir}}, [[26 қазан]] [[1673 жыл|1673]] — [[21 тамыз]] [[1723 жыл|1723]]) — [[Молдова]] ғалымы, энциклопедист, саяси қайраткер. [[1710 жыл|1710]] жылдан бастап [[Молдова]]ның билеушісі болған. 1711 жылы [[Осман империясы]]на қарсыласу үшін [[Ресей империясы|Ресей империясымен]] одақтасып, оның құрамына кіру туралы [[I Пётр]]мен келісімге келді. I Пётрдің [[Прут жорығы]] (1711) Молдованы азат ете алмаған соң, орыс әскерлерімен бірге 4 мыңдай молдаваны ертіп, [[Ресей]]ге кетті. Патшаның шығыс мәселелері жөніндегі кеңесшісі болып, [[кінәз]] дәрежесіне ие болды, ғылыми жұмыспен айналысты. 1714 жылы Берлин академиясының мүшесі болды. 1722-1723 жылдары Парсы жорығында [[I Пётр]]дің жорық кеңсесін басқарды. Тарихи еңбектері негізінен [[патриотизм]], Ресейдің [[Балқан түбегі|Балкандағы]] ықпалы, [[Молдова]]ның экономикасының көркею мәселелеріне арналды. 1673 жылғы 26 қазанда молдовалық бояр Константин Кантемирдің отбасында Дмитрий атты ұл бала дүниеге келді. Болашақ кінәздің мұрагері Антиох болды, алайда Константин жетінші ондықты алмастырды және нәрестенің дүниеге келуі ескі жауынгер үшін үлкен қуаныш болды. Константин Кантемир бүкіл өмірін әскери жорықтарда өткізді. Оның шыққан тегі әлі толық анықталмаған. Өзі ата-бабасының татар жауынгері, «Хан Темір» болғанын мәлімдегенімен, қазіргі тарихшылар оны кедей дворяндар отбасы Селистянға жатқызады. Жас кезінен поляк армиясында жалдамалы қызмет етіп, 17 жылдық қызметінен кейін ротмистр дәрежесіне жетті. Өзінің әскери қабілеттерін танытып, Молдоваға оралғаннан кейін Анна Бантышқа үйленді және Молдавияның ықпалды боярлық отбасыларымен, сондай-ақ егемендік мырзалар Дабижа мен Георгий Дукамен байланыс орнатты. Кантемир түріктерге қарсы күресті,алайда Хота шайқасында поляктар тұтқындаған Сұлтан Мехмед IV-тің [[Гарем|гаремін]] құтқарды. Сұлтан IV Мехмедтің поляктар тұтқындаған гаремін құтқаруы сияқты ерліктері оның кейінгі тағдырына, әсіресе [[1685 жыл|1685]] жылы Молдавия тағына отыруына ықпал етті. === Шығармашылығы === Өз дәуірінің аса білімді адамдарының бірі болған Дмитрий Кантемир туған молдаван тілінен бөлек, түрік, парсы, араб, грек, латын, итальян, орыс және француз тілдерін меңгерген. Кантемирдің алғашқы ғылыми еңбектері Константинопольде жүрген кезінде жарық көрді. Оның философиялық трактаты '''«Диванул сау гылчава ынцелептулуй ку лумя сау жюдецул суфлетулуй ку трупул»''' («Диван, немесе Дананың дүние-мүлкімен айтысы, немесе Жан мен тәннің дауы») 1698 жылы Яссы қаласында грек және молдаван тілдерінде басылып шықты. Одан кейін '''«Лаудэ кэтре изводитор ши кэтре виртутя ынвэцэтурий луй»''' («Ұстазға және оның іліміне мадақ») атты молдаван тіліндегі еңбегі мен '''«Sacro sanctae scientiae indempingibilis imago»''' («Қасиетті ғылымның сипатталмас бейнесі») атты 1700 жылы латын тілінде жазылған кітабы жарық көрді. Бұл еңбектерінде ол Ван Гельмонттың натурфилософиялық жүйесін дамытты. Сондай-ақ, осы кезеңде ол таным теориясына арналған '''«Compendiolum universae logices institutiones»''' («Жалпы қысқаша логика негіздері») еңбегін жазды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{уики}} {{бастама}} [[Санат:Молдова тұлғалары]] [[Санат:Ресей империясы сенаторлары]] [[Санат:Пруссия ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Ресей империясы мемлекеттік қайраткерлері]] owp4w3rfldaavont230b57czuu01lxk 3598305 3598304 2026-05-02T08:55:35Z Aisha707 180218 3598305 wikitext text/x-wiki {{Грамматикасы тексерілсін}} {{Мемлекеттік қайраткер |Суреті=Dimitrie Cantemir - Portrait from Descriptio Moldaviae, 1716 (crop).jpg |Commons=Dimitrie Cantemir |Ғылыми аясы=[[антропология|антрополог]], [[тілтану|тілтанушы]], [[тарихшы]], [[философ]], [[Сазгер|композитор]], [[картография|картограф]], [[жазушы]], [[география|географ]], [[шығыстану|шығыстанушы]] |Титулы=[[Сенат|Сенатор]] |Ту=Flag of Russia.svg |Басқара бастады=1721 |Басқаруын аяқтады=1723 |Ту_2=Flag of Moldavia.svg |Туған күні=26.10.1673 |Қайтыс болған күні=21.08.1723 |Қайтыс болған жері=[[Ресей империясы]] |Жерленді=Николо-Гректік монастырь |Династия=Кантемир |Әкесі=Константин Фёдорович Кантемир |Жұбайы=Кассандра Кантакузен, Анастасия Ивановна Трубецкая|Балалары=Дмитрий, Мария, Сербан, Матвей, Константин, Смарагда, Антиох, Екатерина |Ғылыми дәрежесі=[[академик]] (1714) |Атағы=Құпия кеңесші <small>(1722; Ресей)</small>|Шайқасы=Орыс-түрік соғысы(1710—1713)<br>Парсы жорығы (1722—1723) |Титулы_2=Молдавия князьдігінің билеушісі |Басқара бастады_2=1710 |Басқаруын аяқтады_2=1722 |Ізашары_2=Николай Маврокордат |Ізбасары_2=Лулу Костаки|Титулы_3=Молдавия князьдігінің билеушісі |Ту_3=Flag of Moldavia.svg |Басқарған кезеңі_3=1693 |Ізашары_3=Константин Кантемир |Ізбасары_3=Константин Георгиевич Дука|Анасы=Ана Бантыш |Білімі=Ұлттың ұлы мектебі|Басқарды=[[Осман империясы]] <small>(1711-ге дейін)</small><br>[[Ресей империясы]] <small>(1711-ден бастап)</small> }} '''Дмитрий Константинович Кантемир''' ({{lang-ro|Dimitrie Cantemir}}, [[26 қазан]] [[1673 жыл|1673]] — [[21 тамыз]] [[1723 жыл|1723]]) — [[Молдова]] ғалымы, энциклопедист, саяси қайраткер. [[1710 жыл|1710]] жылдан бастап [[Молдова]]ның билеушісі болған. 1711 жылы [[Осман империясы]]на қарсыласу үшін [[Ресей империясы|Ресей империясымен]] одақтасып, оның құрамына кіру туралы [[I Пётр]]мен келісімге келді. I Пётрдің [[Прут жорығы]] (1711) Молдованы азат ете алмаған соң, орыс әскерлерімен бірге 4 мыңдай молдаваны ертіп, [[Ресей]]ге кетті. Патшаның шығыс мәселелері жөніндегі кеңесшісі болып, [[кінәз]] дәрежесіне ие болды, ғылыми жұмыспен айналысты. 1714 жылы Берлин академиясының мүшесі болды. 1722-1723 жылдары Парсы жорығында [[I Пётр]]дің жорық кеңсесін басқарды. Тарихи еңбектері негізінен [[патриотизм]], Ресейдің [[Балқан түбегі|Балкандағы]] ықпалы, [[Молдова]]ның экономикасының көркею мәселелеріне арналды. 1673 жылғы 26 қазанда молдовалық бояр Константин Кантемирдің отбасында Дмитрий атты ұл бала дүниеге келді. Болашақ кінәздің мұрагері Антиох болды, алайда Константин жетінші ондықты алмастырды және нәрестенің дүниеге келуі ескі жауынгер үшін үлкен қуаныш болды. Константин Кантемир бүкіл өмірін әскери жорықтарда өткізді. Оның шыққан тегі әлі толық анықталмаған. Өзі ата-бабасының татар жауынгері, «Хан Темірден» тарағанын мәлімдегенімен, қазіргі тарихшылар оны кедей дворяндар отбасы Селистяндар әулетіне жатқызады. Жас кезінен поляк армиясында жалдамалы қызмет етіп, 17 жылдық қызметінен кейін [[Ротмистр|бұл ертедегі Еуропа елдері мен Ресей империясының армиясында болған кавалериялық (атты әскер) офицерлік шен]] дәрежесіне жетті. Өзінің әскери қабілеттерін танытып, Молдоваға оралғаннан кейін Анна Бантышқа үйленді және Молдавияның ықпалды боярлық отбасыларымен, сондай-ақ егемендік мырзалар Дабижа мен Георгий Дукамен байланыс орнатты. Кантемир түріктерге қарсы күресті,алайда Хота шайқасында поляктар тұтқындаған Сұлтан Мехмед IV-тің [[Гарем|гаремін]] құтқарды. Сұлтан IV Мехмедтің поляктар тұтқындаған гаремін құтқаруы сияқты ерліктері оның кейінгі тағдырына, әсіресе [[1685 жыл|1685]] жылы Молдавия тағына отыруына ықпал етті. === Шығармашылығы === Өз дәуірінің аса білімді адамдарының бірі болған Дмитрий Кантемир туған молдаван тілінен бөлек, түрік, парсы, араб, грек, латын, итальян, орыс және француз тілдерін меңгерген. Кантемирдің алғашқы ғылыми еңбектері Константинопольде жүрген кезінде жарық көрді. Оның философиялық трактаты '''«Диванул сау гылчава ынцелептулуй ку лумя сау жюдецул суфлетулуй ку трупул»''' («Диван, немесе Дананың дүние-мүлкімен айтысы, немесе Жан мен тәннің дауы») 1698 жылы Яссы қаласында грек және молдаван тілдерінде басылып шықты. Одан кейін '''«Лаудэ кэтре изводитор ши кэтре виртутя ынвэцэтурий луй»''' («Ұстазға және оның іліміне мадақ») атты молдаван тіліндегі еңбегі мен '''«Sacro sanctae scientiae indempingibilis imago»''' («Қасиетті ғылымның сипатталмас бейнесі») атты 1700 жылы латын тілінде жазылған кітабы жарық көрді. Бұл еңбектерінде ол Ван Гельмонттың натурфилософиялық жүйесін дамытты. Сондай-ақ, осы кезеңде ол таным теориясына арналған '''«Compendiolum universae logices institutiones»''' («Жалпы қысқаша логика негіздері») еңбегін жазды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{уики}} {{бастама}} [[Санат:Молдова тұлғалары]] [[Санат:Ресей империясы сенаторлары]] [[Санат:Пруссия ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Ресей империясы мемлекеттік қайраткерлері]] 1wzpk3oyafwvq6evoyq55kymqwy9ma1 3598306 3598305 2026-05-02T08:56:54Z Aisha707 180218 3598306 wikitext text/x-wiki {{Грамматикасы тексерілсін}} {{Мемлекеттік қайраткер |Суреті=Dimitrie Cantemir - Portrait from Descriptio Moldaviae, 1716 (crop).jpg |Commons=Dimitrie Cantemir |Ғылыми аясы=[[антропология|антрополог]], [[тілтану|тілтанушы]], [[тарихшы]], [[философ]], [[Сазгер|композитор]], [[картография|картограф]], [[жазушы]], [[география|географ]], [[шығыстану|шығыстанушы]] |Титулы=[[Сенат|Сенатор]] |Ту=Flag of Russia.svg |Басқара бастады=1721 |Басқаруын аяқтады=1723 |Ту_2=Flag of Moldavia.svg |Туған күні=26.10.1673 |Қайтыс болған күні=21.08.1723 |Қайтыс болған жері=[[Ресей империясы]] |Жерленді=Николо-Гректік монастырь |Династия=Кантемир |Әкесі=Константин Фёдорович Кантемир |Жұбайы=Кассандра Кантакузен, Анастасия Ивановна Трубецкая|Балалары=Дмитрий, Мария, Сербан, Матвей, Константин, Смарагда, Антиох, Екатерина |Ғылыми дәрежесі=[[академик]] (1714) |Атағы=Құпия кеңесші <small>(1722; Ресей)</small>|Шайқасы=Орыс-түрік соғысы(1710—1713)<br>Парсы жорығы (1722—1723) |Титулы_2=Молдавия князьдігінің билеушісі |Басқара бастады_2=1710 |Басқаруын аяқтады_2=1722 |Ізашары_2=Николай Маврокордат |Ізбасары_2=Лулу Костаки|Титулы_3=Молдавия князьдігінің билеушісі |Ту_3=Flag of Moldavia.svg |Басқарған кезеңі_3=1693 |Ізашары_3=Константин Кантемир |Ізбасары_3=Константин Георгиевич Дука|Анасы=Ана Бантыш |Білімі=Ұлттың ұлы мектебі|Басқарды=[[Осман империясы]] <small>(1711-ге дейін)</small><br>[[Ресей империясы]] <small>(1711-ден бастап)</small> }} '''Дмитрий Константинович Кантемир''' ({{lang-ro|Dimitrie Cantemir}}, [[26 қазан]] [[1673 жыл|1673]] — [[21 тамыз]] [[1723 жыл|1723]]) — [[Молдова]] ғалымы, энциклопедист, саяси қайраткер. [[1710 жыл|1710]] жылдан бастап [[Молдова]]ның билеушісі болған. 1711 жылы [[Осман империясы]]на қарсыласу үшін [[Ресей империясы|Ресей империясымен]] одақтасып, оның құрамына кіру туралы [[I Пётр]]мен келісімге келді. I Пётрдің [[Прут жорығы]] (1711) Молдованы азат ете алмаған соң, орыс әскерлерімен бірге 4 мыңдай молдаваны ертіп, [[Ресей]]ге кетті. Патшаның шығыс мәселелері жөніндегі кеңесшісі болып, [[кінәз]] дәрежесіне ие болды, ғылыми жұмыспен айналысты. 1714 жылы Берлин академиясының мүшесі болды. 1722-1723 жылдары Парсы жорығында [[I Пётр]]дің жорық кеңсесін басқарды. Тарихи еңбектері негізінен [[патриотизм]], Ресейдің [[Балқан түбегі|Балкандағы]] ықпалы, [[Молдова]]ның экономикасының көркею мәселелеріне арналды. 1673 жылғы 26 қазанда молдовалық бояр Константин Кантемирдің отбасында Дмитрий атты ұл бала дүниеге келді. Болашақ кінәздің мұрагері Антиох болды, алайда Константин жетінші ондықты алмастырды және нәрестенің дүниеге келуі ескі жауынгер үшін үлкен қуаныш болды. Константин Кантемир бүкіл өмірін әскери жорықтарда өткізді. Оның шыққан тегі әлі толық анықталмаған. Өзі ата-бабасының татар жауынгері, «Хан Темірден» тарағанын мәлімдегенімен, қазіргі тарихшылар оны кедей дворяндар отбасы Селистяндар әулетіне жатқызады. Жас кезінен поляк армиясында жалдамалы қызмет етіп, 17 жылдық қызметінен кейін [бұл ертедегі Еуропа елдері мен Ресей империясының армиясында болған кавалериялық (атты әскер) офицерлік шен[|ротмистр]] дәрежесіне жетті. Өзінің әскери қабілеттерін танытып, Молдоваға оралғаннан кейін Анна Бантышқа үйленді және Молдавияның ықпалды боярлық отбасыларымен, сондай-ақ егемендік мырзалар Дабижа мен Георгий Дукамен байланыс орнатты. Кантемир түріктерге қарсы күресті,алайда Хота шайқасында поляктар тұтқындаған Сұлтан Мехмед IV-тің [[Гарем|гаремін]] құтқарды. Сұлтан IV Мехмедтің поляктар тұтқындаған гаремін құтқаруы сияқты ерліктері оның кейінгі тағдырына, әсіресе [[1685 жыл|1685]] жылы Молдавия тағына отыруына ықпал етті. === Шығармашылығы === Өз дәуірінің аса білімді адамдарының бірі болған Дмитрий Кантемир туған молдаван тілінен бөлек, түрік, парсы, араб, грек, латын, итальян, орыс және француз тілдерін меңгерген. Кантемирдің алғашқы ғылыми еңбектері Константинопольде жүрген кезінде жарық көрді. Оның философиялық трактаты '''«Диванул сау гылчава ынцелептулуй ку лумя сау жюдецул суфлетулуй ку трупул»''' («Диван, немесе Дананың дүние-мүлкімен айтысы, немесе Жан мен тәннің дауы») 1698 жылы Яссы қаласында грек және молдаван тілдерінде басылып шықты. Одан кейін '''«Лаудэ кэтре изводитор ши кэтре виртутя ынвэцэтурий луй»''' («Ұстазға және оның іліміне мадақ») атты молдаван тіліндегі еңбегі мен '''«Sacro sanctae scientiae indempingibilis imago»''' («Қасиетті ғылымның сипатталмас бейнесі») атты 1700 жылы латын тілінде жазылған кітабы жарық көрді. Бұл еңбектерінде ол Ван Гельмонттың натурфилософиялық жүйесін дамытты. Сондай-ақ, осы кезеңде ол таным теориясына арналған '''«Compendiolum universae logices institutiones»''' («Жалпы қысқаша логика негіздері») еңбегін жазды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{уики}} {{бастама}} [[Санат:Молдова тұлғалары]] [[Санат:Ресей империясы сенаторлары]] [[Санат:Пруссия ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Ресей империясы мемлекеттік қайраткерлері]] f3e636bm0a3s1bfeufqamk3ub2s7znw 3598307 3598306 2026-05-02T08:58:11Z Aisha707 180218 3598307 wikitext text/x-wiki {{Грамматикасы тексерілсін}} {{Мемлекеттік қайраткер |Суреті=Dimitrie Cantemir - Portrait from Descriptio Moldaviae, 1716 (crop).jpg |Commons=Dimitrie Cantemir |Ғылыми аясы=[[антропология|антрополог]], [[тілтану|тілтанушы]], [[тарихшы]], [[философ]], [[Сазгер|композитор]], [[картография|картограф]], [[жазушы]], [[география|географ]], [[шығыстану|шығыстанушы]] |Титулы=[[Сенат|Сенатор]] |Ту=Flag of Russia.svg |Басқара бастады=1721 |Басқаруын аяқтады=1723 |Ту_2=Flag of Moldavia.svg |Туған күні=26.10.1673 |Қайтыс болған күні=21.08.1723 |Қайтыс болған жері=[[Ресей империясы]] |Жерленді=Николо-Гректік монастырь |Династия=Кантемир |Әкесі=Константин Фёдорович Кантемир |Жұбайы=Кассандра Кантакузен, Анастасия Ивановна Трубецкая|Балалары=Дмитрий, Мария, Сербан, Матвей, Константин, Смарагда, Антиох, Екатерина |Ғылыми дәрежесі=[[академик]] (1714) |Атағы=Құпия кеңесші <small>(1722; Ресей)</small>|Шайқасы=Орыс-түрік соғысы(1710—1713)<br>Парсы жорығы (1722—1723) |Титулы_2=Молдавия князьдігінің билеушісі |Басқара бастады_2=1710 |Басқаруын аяқтады_2=1722 |Ізашары_2=Николай Маврокордат |Ізбасары_2=Лулу Костаки|Титулы_3=Молдавия князьдігінің билеушісі |Ту_3=Flag of Moldavia.svg |Басқарған кезеңі_3=1693 |Ізашары_3=Константин Кантемир |Ізбасары_3=Константин Георгиевич Дука|Анасы=Ана Бантыш |Білімі=Ұлттың ұлы мектебі|Басқарды=[[Осман империясы]] <small>(1711-ге дейін)</small><br>[[Ресей империясы]] <small>(1711-ден бастап)</small> }} '''Дмитрий Константинович Кантемир''' ({{lang-ro|Dimitrie Cantemir}}, [[26 қазан]] [[1673 жыл|1673]] — [[21 тамыз]] [[1723 жыл|1723]]) — [[Молдова]] ғалымы, энциклопедист, саяси қайраткер. [[1710 жыл|1710]] жылдан бастап [[Молдова]]ның билеушісі болған. 1711 жылы [[Осман империясы]]на қарсыласу үшін [[Ресей империясы|Ресей империясымен]] одақтасып, оның құрамына кіру туралы [[I Пётр]]мен келісімге келді. I Пётрдің [[Прут жорығы]] (1711) Молдованы азат ете алмаған соң, орыс әскерлерімен бірге 4 мыңдай молдаваны ертіп, [[Ресей]]ге кетті. Патшаның шығыс мәселелері жөніндегі кеңесшісі болып, [[кінәз]] дәрежесіне ие болды, ғылыми жұмыспен айналысты. 1714 жылы Берлин академиясының мүшесі болды. 1722-1723 жылдары Парсы жорығында [[I Пётр]]дің жорық кеңсесін басқарды. Тарихи еңбектері негізінен [[патриотизм]], Ресейдің [[Балқан түбегі|Балкандағы]] ықпалы, [[Молдова]]ның экономикасының көркею мәселелеріне арналды. 1673 жылғы 26 қазанда молдовалық бояр Константин Кантемирдің отбасында Дмитрий атты ұл бала дүниеге келді. Болашақ кінәздің мұрагері Антиох болды, алайда Константин жетінші ондықты алмастырды және нәрестенің дүниеге келуі ескі жауынгер үшін үлкен қуаныш болды. Константин Кантемир бүкіл өмірін әскери жорықтарда өткізді. Оның шыққан тегі әлі толық анықталмаған. Өзі ата-бабасының татар жауынгері, «Хан Темірден» тарағанын мәлімдегенімен, қазіргі тарихшылар оны кедей дворяндар отбасы Селистяндар әулетіне жатқызады. Жас кезінен поляк армиясында жалдамалы қызмет етіп, 17 жылдық қызметінен кейін [[бұл ертедегі Еуропа елдері мен Ресей империясының армиясында болған кавалериялық (атты әскер) офицерлік шен|ротмистр]] дәрежесіне жетті. Өзінің әскери қабілеттерін танытып, Молдоваға оралғаннан кейін Анна Бантышқа үйленді және Молдавияның ықпалды боярлық отбасыларымен, сондай-ақ егемендік мырзалар Дабижа мен Георгий Дукамен байланыс орнатты. Кантемир түріктерге қарсы күресті,алайда Хота шайқасында поляктар тұтқындаған Сұлтан Мехмед IV-тің [[Гарем|гаремін]] құтқарды. Сұлтан IV Мехмедтің поляктар тұтқындаған гаремін құтқаруы сияқты ерліктері оның кейінгі тағдырына, әсіресе [[1685 жыл|1685]] жылы Молдавия тағына отыруына ықпал етті. === Шығармашылығы === Өз дәуірінің аса білімді адамдарының бірі болған Дмитрий Кантемир туған молдаван тілінен бөлек, түрік, парсы, араб, грек, латын, итальян, орыс және француз тілдерін меңгерген. Кантемирдің алғашқы ғылыми еңбектері Константинопольде жүрген кезінде жарық көрді. Оның философиялық трактаты '''«Диванул сау гылчава ынцелептулуй ку лумя сау жюдецул суфлетулуй ку трупул»''' («Диван, немесе Дананың дүние-мүлкімен айтысы, немесе Жан мен тәннің дауы») 1698 жылы Яссы қаласында грек және молдаван тілдерінде басылып шықты. Одан кейін '''«Лаудэ кэтре изводитор ши кэтре виртутя ынвэцэтурий луй»''' («Ұстазға және оның іліміне мадақ») атты молдаван тіліндегі еңбегі мен '''«Sacro sanctae scientiae indempingibilis imago»''' («Қасиетті ғылымның сипатталмас бейнесі») атты 1700 жылы латын тілінде жазылған кітабы жарық көрді. Бұл еңбектерінде ол Ван Гельмонттың натурфилософиялық жүйесін дамытты. Сондай-ақ, осы кезеңде ол таным теориясына арналған '''«Compendiolum universae logices institutiones»''' («Жалпы қысқаша логика негіздері») еңбегін жазды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{уики}} {{бастама}} [[Санат:Молдова тұлғалары]] [[Санат:Ресей империясы сенаторлары]] [[Санат:Пруссия ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Ресей империясы мемлекеттік қайраткерлері]] e02vzk73l36xqrvak1lgi5w7fr0ncpb 3598310 3598307 2026-05-02T09:03:32Z 1nter pares 146705 3598310 wikitext text/x-wiki {{Грамматикасы тексерілсін}} {{Мемлекеттік қайраткер |Суреті=Dimitrie Cantemir - Portrait from Descriptio Moldaviae, 1716 (crop).jpg |Commons=Dimitrie Cantemir |Ғылыми аясы=[[антропология|антрополог]], [[тілтану|тілтанушы]], [[тарихшы]], [[философ]], [[Сазгер|композитор]], [[картография|картограф]], [[жазушы]], [[география|географ]], [[шығыстану|шығыстанушы]] |Титулы=[[Сенат|Сенатор]] |Ту=Flag of Russia.svg |Басқара бастады=1721 |Басқаруын аяқтады=1723 |Ту_2=Flag of Moldavia.svg |Туған күні=26.10.1673 |Қайтыс болған күні=21.08.1723 |Қайтыс болған жері=[[Ресей империясы]] |Жерленді=Николо-Гректік монастырь |Династия=Кантемир |Әкесі=Константин Фёдорович Кантемир |Жұбайы=Кассандра Кантакузен, Анастасия Ивановна Трубецкая|Балалары=Дмитрий, Мария, Сербан, Матвей, Константин, Смарагда, Антиох, Екатерина |Ғылыми дәрежесі=[[академик]] (1714) |Атағы=Құпия кеңесші <small>(1722; Ресей)</small>|Шайқасы=Орыс-түрік соғысы(1710—1713)<br>Парсы жорығы (1722—1723) |Титулы_2=Молдавия князьдігінің билеушісі |Басқара бастады_2=1710 |Басқаруын аяқтады_2=1722 |Ізашары_2=Николай Маврокордат |Ізбасары_2=Лулу Костаки|Титулы_3=Молдавия князьдігінің билеушісі |Ту_3=Flag of Moldavia.svg |Басқарған кезеңі_3=1693 |Ізашары_3=Константин Кантемир |Ізбасары_3=Константин Георгиевич Дука|Анасы=Ана Бантыш |Білімі=Ұлттың ұлы мектебі|Басқарды=[[Осман империясы]] <small>(1711-ге дейін)</small><br>[[Ресей империясы]] <small>(1711-ден бастап)</small> }} '''Дмитрий Константинович Кантемир''' ({{lang-ro|Dimitrie Cantemir}}, [[26 қазан]] [[1673 жыл|1673]] – [[21 тамыз]] [[1723 жыл|1723]]) — [[Молдова]] ғалымы, энциклопедист, саяси қайраткер. [[1710 жыл|1710]] жылдан бастап [[Молдова]]ның билеушісі болған. 1711 жылы [[Осман империясы]]на қарсыласу үшін [[Ресей империясы|Ресей империясымен]] одақтасып, оның құрамына кіру туралы [[I Пётр]]мен келісімге келді. I Пётрдің [[Прут жорығы]] (1711) Молдованы азат ете алмаған соң, орыс әскерлерімен бірге 4 мыңдай молдаванды ертіп, [[Ресей]]ге кетті. Патшаның шығыс мәселелері жөніндегі кеңесшісі болып, [[кінәз]] дәрежесіне ие болды, ғылыми жұмыспен айналысты. 1714 жылы Берлин академиясының мүшесі болды. 1722-1723 жылдары Парсы жорығында [[I Пётр]]дің жорық кеңсесін басқарды. Тарихи еңбектері негізінен [[патриотизм]], Ресейдің [[Балқан түбегі|Балкандағы]] ықпалы, [[Молдова]]ның экономикасының көркею мәселелеріне арналды. 1673 жылғы 26 қазанда молдовалық бояр Константин Кантемирдің отбасында Дмитрий атты ұл бала дүниеге келді. Болашақ кінәздің мұрагері Антиох болды, алайда Константин жетінші ондықты алмастырды және нәрестенің дүниеге келуі ескі жауынгер үшін үлкен қуаныш болды. Константин Кантемир бүкіл өмірін әскери жорықтарда өткізді. Оның шыққан тегі әлі толық анықталмаған. Өзі ата-бабасының татар жауынгері, «Хан Темірден» тарағанын мәлімдегенімен, қазіргі тарихшылар оны кедей дворяндар отбасы Селистяндар әулетіне жатқызады. Жас кезінен поляк армиясында жалдамалы қызмет етіп, 17 жылдық қызметінен кейін [[бұл ертедегі Еуропа елдері мен Ресей империясының армиясында болған кавалериялық (атты әскер) офицерлік шен|ротмистр]] дәрежесіне жетті. Өзінің әскери қабілеттерін танытып, Молдоваға оралғаннан кейін Анна Бантышқа үйленді және Молдавияның ықпалды боярлық отбасыларымен, сондай-ақ егемендік мырзалар Дабижа мен Георгий Дукамен байланыс орнатты. Кантемир түріктерге қарсы күресті,алайда Хота шайқасында поляктар тұтқындаған Сұлтан Мехмед IV-тің [[Гарем|гаремін]] құтқарды. Сұлтан IV Мехмедтің поляктар тұтқындаған гаремін құтқаруы сияқты ерліктері оның кейінгі тағдырына, әсіресе [[1685 жыл|1685]] жылы Молдавия тағына отыруына ықпал етті. === Шығармашылығы === Өз дәуірінің аса білімді адамдарының бірі болған Дмитрий Кантемир туған молдаван тілінен бөлек, түрік, парсы, араб, грек, латын, итальян, орыс және француз тілдерін меңгерген. Кантемирдің алғашқы ғылыми еңбектері Константинопольде жүрген кезінде жарық көрді. Оның философиялық трактаты '''«Диванул сау гылчава ынцелептулуй ку лумя сау жюдецул суфлетулуй ку трупул»''' («Диван, немесе Дананың дүние-мүлкімен айтысы, немесе Жан мен тәннің дауы») 1698 жылы Яссы қаласында грек және молдаван тілдерінде басылып шықты. Одан кейін '''«Лаудэ кэтре изводитор ши кэтре виртутя ынвэцэтурий луй»''' («Ұстазға және оның іліміне мадақ») атты молдаван тіліндегі еңбегі мен '''«Sacro sanctae scientiae indempingibilis imago»''' («Қасиетті ғылымның сипатталмас бейнесі») атты 1700 жылы латын тілінде жазылған кітабы жарық көрді. Бұл еңбектерінде ол Ван Гельмонттың натурфилософиялық жүйесін дамытты. Сондай-ақ, осы кезеңде ол таным теориясына арналған '''«Compendiolum universae logices institutiones»''' («Жалпы қысқаша логика негіздері») еңбегін жазды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{уики}} {{бастама}} [[Санат:Молдова тұлғалары]] [[Санат:Ресей империясы сенаторлары]] [[Санат:Пруссия ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Ресей империясы мемлекеттік қайраткерлері]] nnbg1n8l9t0y9cwjdq4nh1jfo33uscx 1 524677 3597922 3479329 2026-05-01T16:08:45Z Alphy Haydar 36950 Alphy Haydar [[Талқылау:Барболу (философия)]] бетін [[Талқылау:Барекендік (философия)]] бетіне жылжытты: Қате жазылған тақырып 2800040 wikitext text/x-wiki {{ТМ}} == Тақырыбын ауыстыру == {{@|Alphy Haydar}} тақырыбын ауыстырдыңыз. Енді ''тіршілік'' дегенге қаншама мақалалар сілтеніп тұр және сіздің өзгерткеңіз қаншалықты дұрыс? {{@|Arystanbek}}, {{@|Нұрлан Рахымжанов}}, {{@|Салиха}}, {{@|Batyrbek.kz}} өз ойларыңызды айтып кетсеңіздер --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 16:20, 2020 ж. шілденің 23 (+06) [https://www.opiq.kz/kit/62/chapter/2343 Мысалы мына мақаладағы] тіршілік сөзі existence сөзін емес, life сөзін білдіріп тұр. Existence деген кез келген,тіпті өлі заттардың да бар болуы. Ал, Тіршілік тек тірі нәрселердің, ең алғашқы біржасушалылардан бастап адамға дейінгілерді білдіреді.--[[Қатысушы:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] ([[Қатысушы талқылауы:Alphy Haydar|талқылауы]]) 16:24, 2020 ж. шілденің 23 (+06) Қазақта тағы "Болмыс" деген сөз бар. Ол философиялық "being" деген сөз. Мағынасы "Existence" ке жақын, тек арнайы мағынада өзгешеленеді. Соған салыстырмалы түрде "Existence дегеніміз "Болу" деген сөз. Егер тек Exist қана болса, "бар" дегендік. Бұлардың Тіршілік дегенге қатысы шамалы, немесе Үлкен жағынан Тіршілік existenceтің бір бөлігі, тірі жандыларды білдіреді. Бірақ Existence заттардың да, материя, энергияның да болып, уақыт-кеңістікте бар болып жатуын білдіреді.--[[Қатысушы:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] ([[Қатысушы талқылауы:Alphy Haydar|талқылауы]]) 16:30, 2020 ж. шілденің 23 (+06) :{{@|Alphy Haydar}} бар тіршілік мақаласын бүлдірмей жаңа атаумен бастағаныңыз жөн еді. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:50, 2020 ж. шілденің 24 (+06) :: Меніңше, оны пәлсапа саласының мамандарымен ақылдасқан дұрыс. Сәйкес дереккөзге сілтемесі арқылы, әрине. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 22:59, 2020 ж. шілденің 25 (+06) Батырбек, мен де Философия маманымын. )) Егер басқа пән салалары болса, мұнша сенімді айтпас едім. --[[Қатысушы:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] ([[Қатысушы талқылауы:Alphy Haydar|талқылауы]]) 15:38, 2020 ж. қыркүйектің 19 (+06) nws8ab1zw9efy445oebwfom3hjiqz88 0 527710 3597780 2691119 2026-05-01T13:51:50Z Janugyl 180535 3597780 wikitext text/x-wiki '''Есенбай Есенжолұлы Белгібаев''' ([[1942]] ж. т., қазіргі [[Индер ауданы]], Манаш а.) - инженер-механик, мемлекет қайраткері. * [[Қарағанды политехникалық институты]]н бітірген. * 1957-92 ж. [[Семей]] қаласында жүргізуші, [[Қызылорда облысы]]ның жол құрылысы тресінде механик, аға шебер, шеберхана бастығы, жол басқармасы және автобаза бастығы, трест басқарушысы, облыстық автожол басқармасының, жол құрылысы бірлестігінің бастығы * 1992-95 ж. «Қазақселезащита» өндірістік бірлестігінің бастығы болды. * ҚР Жоғарғы Кеңесінің (12-шақырылған), ҚР Парламенті Мәжілісінің (1995-99) депутаты болып сайланды.<ref>Атырау: Энциклопедия. -Алматы: Атамұра, 2000 ISBN 5-7667-9129-1</ref> «Құрмет» (1990) орденімен марапатталған.<ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1942 жылы туғандар]] [[Санат:Индер ауданында туғандар]] [[Санат:Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 12-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің I шақырылымының депутаттары]] tuov8orxv5zp2gkbzm02dgcqxie97cw 3597782 3597780 2026-05-01T13:54:56Z Janugyl 180535 үлгі 3597782 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Есенбай Есенжолұлы Белгібаев|Туған күні=1942|Туған жері=[[Атырау облысы]], [[Индер ауданы]], Манаш ауылы|Мамандығы=[[инженер-механик]]|Білімі=[[Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті|Қарағанды политехникалық институты]]|Мансабы=ҚР Парламенті Мәжілісінің экс-депутаты|Марапаттары={{Құрмет ордені}}}} '''Есенбай Есенжолұлы Белгібаев''' ([[1942]] ж. т., қазіргі [[Индер ауданы]], Манаш а.) - инженер-механик, мемлекет қайраткері. * [[Қарағанды политехникалық институты]]н бітірген. * 1957-92 ж. [[Семей]] қаласында жүргізуші, [[Қызылорда облысы]]ның жол құрылысы тресінде механик, аға шебер, шеберхана бастығы, жол басқармасы және автобаза бастығы, трест басқарушысы, облыстық автожол басқармасының, жол құрылысы бірлестігінің бастығы * 1992-95 ж. «Қазақселезащита» өндірістік бірлестігінің бастығы болды. * ҚР Жоғарғы Кеңесінің (12-шақырылған), ҚР Парламенті Мәжілісінің (1995-99) депутаты болып сайланды.<ref>Атырау: Энциклопедия. -Алматы: Атамұра, 2000 ISBN 5-7667-9129-1</ref> «Құрмет» (1990) орденімен марапатталған.<ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1942 жылы туғандар]] [[Санат:Индер ауданында туғандар]] [[Санат:Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 12-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің I шақырылымының депутаттары]] c42ohu58hf569c514oycrrqm33rvtqu 0 527800 3597864 3592003 2026-05-01T14:39:25Z Sagzhan 29953 /* Басты рөлдерде */ 3597864 wikitext text/x-wiki {{Телесериал |Қазақша атауы = Ханзада Жумоң |Шынайы атауы = {{lang-ko|삼한지: 주몽 편}} |суреті = Jumong logo.svg |тақырыбы = |жанры = [[тарихи фильм|тарихи]]</br/>әскери</br/>романтика |ұзақтығы = 70 мин. |авторы = |продюсері = |режиссёрі = Гын Хон Ким, Чжу Хван Ли |операторы = |сценарист = [[Чхве Ван Гю]], Хён-су Чжон |композиторы = О Джун Санг |ролдерде = [[Сон Иль Гук]]</br/>[[Хан Хё Джин]] |бет басы = |Ұраны = |мемлекет = {{KOR}} |Тілі = [[корей тілі|корей]] |форматы = |дыбысы = |телеарна = [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] |телеарналар жүйесі = |көрсете бастады = 15 мамыр 2006 {{KOR}} |соңғы рет көрсетілді = |маусымдар = |саны = 81 |сериялардың тізімі = |сайты = |статусы = аяқталған |imdb_id = 0978061 |tv_com = }} '''Ханзада Жумоң''' ({{lang-ko|삼한지: 주몽 편}}) — [[2006 жыл]]дан [[2007 жыл]]ға дейін [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] телеарнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] тарихи эпикалық телехикая. Бұл жоба арнаның 45 жылдығына арналған арнайы туынды болды. Бастапқыда 60 серияға жоспарланғанымен, жоғары танымалдылығына байланысты MBC оны 81 серияға дейін ұзартты. Сериал [[Когурё]] патшалығының негізін қалаушы — Доңмён патшаның өмірін баяндайды.<ref>{{cite web|last=Song|first=Sang-ho|title=Korea's mark on an expectation-defying Iran|url=http://nwww.koreaherald.com/view.php?ud=20110810000745|website=[[The Korea Herald]]|access-date=17 February 2013|date=10 August 2011|archive-date=11 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121111103633/http://nwww.koreaherald.com/view.php?ud=20110810000745|url-status=live}}</ref> == Сюжеті == [[File:Jumong site 3.jpg|thumb|Сериалдың декорациясы]]Б.з.д. 108 жылы [[Хань империясы]]ның [[Кочосон]]ды жаулап алуы нәтижесінде [[Маньчжурия]] мен [[Корей түбегі]]нің солтүстігіндегі тірі қалған тайпалар мен қала-мемлекеттер Хан әулеті билігіне бағынышты алым-салық төлеушілерге айналып, Төрт қолбасшылық арқылы темірдей тәртіппен басқарылды деп сипатталады. Жергілікті қарсылық күшінің жетекшісі, Дамуль әскерінің басшысы Хэмосу жасырын түрде Пуё ханзадасы Гымуамен одақтасып, бүкіл аймақ бойынша Кочосон босқындарын қорғап, құтқарумен айналысады. Бір шайқаста жараланған Хэмосуды Хабэк тайпасынан шыққан ханым Юхуа (оған Гымуа да көңіл бөледі) құтқарып алады, сөйтіп екеуінің арасында махаббат пайда болады. Кейін Хэмосу Хан әскерінің тұтқиыл шабуылына түсіп, қолға түседі (жартасқа құлап кеткеннен кейін оны сырт жұрт өлді деп есептейді). Ал Юхуа Пуёға барып паналауға мәжбүр болады. Сол жерде ол Гымуаның тоқалына айналып, Жумонг атты ұл туады. Барлығы Жумоңның әкесі Гымуа деп есептейді, бірақ шын мәнінде оның әкесі — Хэмосу. Жиырма жыл өткен соң, жас Жумонг әлсіз әрі қорқақ ханзада ретінде өседі. Оны әкесі — Гымуаның тағы үшін таласып жүрген ағалары Тэсо мен Ёнпо менсінбей, көлеңкеде қалдырады. Олар Жумоңды Гымуаның ұлы деп есептегендіктен, оның таққа заңды құқығы бар деп қауіптенеді. Ал олардың анасының Юхуаға деген өшпенділігі бұл «ағайындылар» арасындағы араздықты одан әрі күшейтеді (шын мәнінде олар туыс емес). Ақыры бұл жағдай ағаларының Жумоңға қастандық жасау әрекетіне әкеледі. Осыдан кейін оқиғалар тізбегі Жумоңның сарайдан кетуіне себеп болады. Тағдырдың жазуымен ол өзінің әкесі — қартайып, соқыр болып қалған Хэмосумен кездеседі. Жумоң Хэмосудың жасырын тәлімінің арқасында жауынгерлік өнерді меңгереді, бірақ олардың әке-бала екенін білмейді. Осы уақытта Жумоң Чолбондағы Кёру сауда әулетінің қызы Сосономен жақын қарым-қатынас орнатады. Кейін Тэсо мен Ёнпо Хэмосуды өлтірген соң, Жумоң шындықты біліп, әкесінің кегін алуға және Хан әулеті әскерін елден қуып шығуға ант береді. Ол Гымуаға қайта оралып, Пуё әскерін бастап Имдун қолбасшылығы мен Жинбон қолбасшылығына қарсы жорық жүргізеді. Алайда шайқаста жараланып, із-түссіз жоғалып кеткен соң, оны өлді деп жариялайды. Осыны пайдаланған Тэсо Хёнто қолбасшылығымен ауыз жаласып, Пуёда билікті басып алады және Сосононы өзіне әйел болуға мәжбүрлейді. Үмітін үзген Сосоно Жумоңның тірі екенін білмей, сауда серіктесі Утэге тұрмысқа шығады. Ал Жумоңды Ханбэк тайпасы құтқарып, оны Е Со-я емдеп жазады. Кейін Жумоң оған үйленеді. Олар Пуёға қайта оралады, ал Жумоң өзін Тэсоның адал қызметшісі ретінде көрсетіп, оның сеніміне кіреді. Тэсоның қырағылығы босаңсыған сәтте, Жумоң мен оның серіктері Кочосон босқындарының үлкен тобын құтқарып, оларды Бонгие тауының иен даласына алып кетеді. Сол жерде олар бекініс тұрғызып, Дамуль әскерін қайта құрады. Бұл әрекет Тэсоның ашуын туғызады, ол сарайда Юхуа мен жүкті Е Со-яны кепілде ұстап отырған еді. Күн тұтылуынан кейін Гымуа бас уәзірдің көмегімен билікті қайта қолға алады. Ол Жумоңды сарайға қайтып келуге және Дамуль әскерін таратуға көндіруге тырысады (бұл — бас уәзірдің оны қайта таққа отырғызу шарты еді). Бірақ Жумоң бұл ұсыныстан бас тартады, содан кейін бас уәзір оны және оның адамдарын жоюға әрекет етеді. Келесі үш жыл ішінде Дамуль әскері күшейіп, түрлі жергілікті тайпаларды біріктіре бастайды. Бұл жағдай Пуё мен Хан әулеті үшін үлкен қауіп тудырады. Шайқаста Утэ қаза тапқаннан кейін, Жумоң мен Сосоно одақ құрып, Чолбонның бес тайпасын және Дамуль әскерін бір қуатты күшке біріктіреді. Осы біріккен күш Хёнто қолбасшылығын жаулап алып, Когурё патшалығын құрады. Ал Пуёда Е Со-я мен оның ұлы Юри жоғалып кетті (өлді деп есептеледі) деген хабар жеткен соң, қайғыға батқан Жумоң Сосоноға үйленеді. Екеуі жаңа мемлекеттің патшасы мен патшайымы атанады. Жумоң Когурёны он бес жыл билегеннен кейін, Пуё сарайынан қашып шығып, қуғында өмір сүріп келген Е Со-ямен, ұлы Юримен қайта қауышады. Гымуа Хан жалдамалы әскерлерінің қолынан қаза тапқан соң, жаңа таққа отырған Тэсо Жумоң одақ құрады. Когурё мен Пуёның біріккен әскері Ляодун қолбасшылығын жаулап алып, Манчжуриядағы Хан әулеті әскерін толықтай жояды. Юридің оралуына байланысты ішкі қақтығыстардың алдын алу үшін, Сосоно Когурёдан кетеді. Ол Чолбонды қолдайтын топпен бірге оңтүстікке көшіп, ұлдары Пирю мен Онджоны ертіп барады. Кейін Онджо Корея түбегінде Пэкче мемлекетінің негізін қалайды. Тэсо Жумоңның немересі Мухюльдің қолынан шайқаста қаза тапқаннан кейін Пуё мемлекеті құлайды. Жумоң өз билігін нығайту үшін Хан әулетімен соғысын жалғастыра береді. Ақырында 40 жасында қайтыс болып, Когурё тағын Юри иемденеді. == Басты рөлдерде == *[[Сон Иль Гук]] - Жумоң *[[Хан Хё Джин]] - Сосоно *Чон Куаң Рёл - Гымуа *[[Хо Джун Хо]] - Хемосу *Ким Сон Су - Тесо ханзада *О Ён Су - Юхуа ханым *Куон Ми Ри - Уонху патшайым *Сон Жи Хё - Йе Соя ханым *Пак Там Хи - Ян Соран *Ан Ён Жу - Юри *Жуң Юң Сук - бала Юри *Ким Ёң Ки - Ён Табаль *Жин Хи Куоң - Ё Миыль *Ли Жа Ёң - Бу Дыкпуль *Уон Ки Жун - Енпо ханзада *Пе Су Бин - Саён *Им Со - Пуён *Юн Доң- Яң Жоң *О Ук- Барон Хуаң *Ие Хо- қолбасшы Ои *Ан Жеоң- қолбасшы Мари *Им Дае - қолбасшы Хеп По *Пак Куеоң- Бу Бунно *Жоң Хо- У Те == Түсірілім == [[Сурет:Jumong site 1.jpg|thumb|right|200px|Сериалдың түсірілген орыны]] Ханзада Жумонг телехикаясы Yongin Daejanggeum Park киностудиясында түсірілген. Бұл орын Йонгин қаласының Чхоин ауданында, Кёнгидо аймағында орналасқан. Аталған түсірілім алаңында басқа да тарихи драмалар, соның ішінде Дон И, Айды құшқан Күн және Ұлы ханша Сондок сериалдары да түсірілген.<ref>{{cite web|last=Lee|first=Cin Woo|title=Beyond Seoul: 19 reasons to explore Korea|url=http://www.cnngo.com/seoul/visit/9-provinces-19-attractions-korea-311599|access-date=6 May 2012|website=[[CNN]] Go|date=16 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120421202050/http://www.cnngo.com/seoul/visit/9-provinces-19-attractions-korea-311599|archive-date=21 April 2012|url-status=dead}}</ref> == Сериялар рейтингі == Ханзада Жумонг 2006 жылы шыққан корей дорамаларының ішінде ең жақсы рейтингтерге ие болды.<ref>{{Cite web |url=http://www.tnms.tv/ |title=TNS Media Korea |access-date=2010-05-30 |archive-date=2014-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141228125441/http://www.tnms.tv/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! width=100 | Мерзім ! width=100 | Серия ! width=100 | Бүкіл елде ! width=100 | Сеулда |- style="text-align:center;" | 2006-05-15 || 1 || <span style=color:blue>'''16.3%'''</span> (3ші) || <span style=color:blue>'''17.5%'''</span> (3ші) |- style="text-align:center;" | 2006-05-16 || 2 || 18.4% (3ші) || 19.2% (3ші) |- style="text-align:center;" | 2006-05-22 || 3 || 21.8% (1ші) || 23.6% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-05-23 || 4 || 25.3% (2ші) || 26.6% (2ші) |- style="text-align:center;" | 2006-05-29 || 5 || 28.0% (1ші) || 29.9% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-05-30 || 6 || 28.7% (1ші) || 29.6% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-06-05 || 7 || 27.9% (1ші) || 29.2% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-06-06 || 8 || 32.3% (1ші) || 33.7% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-06-20 || 9 || 29.4% (1ші) || 30.7% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-06-26 || 10 || 33.2% (1ші) || 35.3% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-06-27 || 11 || 32.9% (1ші) || 34.8% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-07-03 || 12 || 36.4% (1ші) || 38.1% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-07-04 || 13 || 37.6% (1ші) || 38.8% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-07-10 || 14 || 35.8% (1ші) || 37.5% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-07-11 || 15 || 37.2% (1ші) || 38.8% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-07-17 || 16 || 40.1% (1ші) || 42.8% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-07-18 || 17 || 38.7% (1ші) || 39.9% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-07-24 || 18 || 39.6% (1ші) || 41.1% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-07-25 || 19 || 39.9% (1ші) || 40.5% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-07-31 || 20 || 35.1% (1ші) || 36.1% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-08-01 || 21 || 36.8% (1ші) || 38.2% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-08-07 || 22 || 37.3% (1ші) || 37.9% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-08-08 || 23 || 37.4% (1ші) || 38.9% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-08-14 || 24 || 35.5% (1ші) || 35.8% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-08-15 || 25 || 39.3% (1ші) || 40.7% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-08-21 || 26 || 38.1% (1ші) || 39.6% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-08-22 || 27 || 39.5% (1ші) || 40.0% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-08-28 || 28 || 40.3% (1ші) || 41.7% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-08-29 || 29 || 40.3% (1ші) || 40.9% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-09-04 || 30 || 39.7% (1ші) || 40.6% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-09-05 || 31 || 40.3% (1ші) || 41.4% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-09-11 || 32 || 39.3% (1ші) || 40.6% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-09-12 || 33 || 38.5% (1ші) || 39.2% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-09-18 || 34 || 39.5% (1ші) || 40.3% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-09-19 || 35 || 43.0% (1ші) || 43.9% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-09-25 || 36 || 42.8% (1ші) || 43.9% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-09-26 || 37 || 43.6% (1ші) || 44.4% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-10-02 || 38 || 42.6% (1ші) || 43.2% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-10-03 || 39 || 44.9% (1ші) || 44.8% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-10-09 || 40 || 44.2% (1ші) || 45.0% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-10-10 || 41 || 43.6% (1ші) || 43.8% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-10-16 || 42 || 43.1% (1шң) || 43.6% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-10-17 || 43 || 42.4% (1ші) || 42.2% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-10-23 || 44 || 44.5% (1ші) || 45.4% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-10-24 || 45 || 45.0% (1ші) || 45.2% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-10-30 || 46 || 44.6% (1ші) || 45.1% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-10-31 || 47 || 43.8% (1ші) || 43.7% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-11-06 || 48 || 46.6% (1ші) || 47.9% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-11-07 || 49 || 47.2% (1ші) || 48.3% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-11-13 || 50 || 43.6% (1ші) || 43.5% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-11-14 || 51 || 48.1% (1ші) || 49.2% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-11-20 || 52 || 44.8% (1ші) || 45.4% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-11-21 || 53 || 44.0% (1ші) || 44.5% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-11-27 || 54 || 45.1% (1ші) || 45.2% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-11-28 || 55 || 44.4% (1ші) || 44.9% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-12-04 || 56 || 44.0% (1ші) || 44.4% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-12-05 || 57 || 42.9% (1ші) || 43.2% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-12-11 || 58 || 46.4% (1ші) || 46.1% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-12-12 || 59 || 41.5% (1ші) || 42.6% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-12-18 || 60 || 44.4% (1ші) || 45.3% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2006-12-19 || 61 || 46.6% (1ші) || 47.1% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2007-01-01 || 62 || 44.8% (1ші) || 45.8% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2007-01-02 || 63 || 45.2% (1ші) || 45.3% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2007-01-08 || 64 || 45.5% (1ші) || 45.4% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2007-01-09 || 65 || 46.8% (1ші) || 47.1% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2007-01-15 || 66 || 46.8% (1ші) || 47.5% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2007-01-16 || 67 || 47.1% (1ші) || 47.9% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2007-01-22 || 68 || 49.8% (1ші) || 50.5% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2007-01-23 || 69 || 42.0% (1ші) || 43.6% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2007-01-29 || 70 || 47.9% (1ші) || 48.3% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2007-01-30 || 71 || 50.3% (1ші) || 51.0% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2007-02-05 || 72 || 47.1% (1ші) || 48.5% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2007-02-06 || 73 || 46.0% (1ші) || 47.2% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2007-02-12 || 74 || 47.6% (1ші) || 48.1% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2007-02-13 || 75 || 47.1% (1ші) || 47.8% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2007-02-19 || 76 || 41.9% (1ші) || 42.1% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2007-02-20 || 77 || 49.7% (1ші) || 49.9% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2007-02-26 || 78 || 47.2% (1ші) || 47.1% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2007-02-27 || 79 || 50.6% (1ші) || 50.9% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2007-03-05 || 80 || 49.8% (1ші) || 50.0% (1ші) |- style="text-align:center;" | 2007-03-06 || 81 || <span style=color:red>'''51.9%'''</span> (1ші) || <span style=color:red>'''52.7%'''</span> (1ші) |- style="text-align:center;" ! colspan="2" | Орта есеппен || 40.98% || 41.83% |} == Халықаралық көрсетілім == Ханзада Жумонг телехикаясының көрсетілім құқықтары [[Иран]]ға (Channel 3), [[Түркия]]ға, [[Молдова]]ға (TV8), [[Румыния]]ға (TVR1), [[Қазақстан]]ға, Грузияға (Imedi TV), [[Армения]]ға, [[Жапония]]ға (Fuji TV), Моңғолияға, Тайваньға, Гонконгқа, [[Вьетнам]]ға (VTV1), Сингапурға (Mediacorp Channel U), Индонезияға, [[Тайланд]]қа (Channel 3), Малайзияға, Брунейге, Филиппинге (GMA Network, Q, GTV, Heart of Asia), Фиджиге (Fiji One), Ирак Күрдістанына, Ауғанстанға, Өзбекстанға, Тәжікстанға (TV SMT), Камбоджаға (Cambodian Television Network), АҚШ-қа (AZN Television), Мьянмаға (Myawaddy TV & MRTV-4) және Шри-Ланкаға (Sri Lanka Rupavahini Corporation) сатылды.<ref name="sold-in">{{cite web|url=http://english.hani.co.kr/arti/english_edition/e_entertainment/193994.html|title=Popular historical TV drama has raked in $50 million|website=[[The Hankyoreh]]|access-date=5 January 2015|date=3 March 2007|archive-date=10 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110034213/http://english.hani.co.kr/arti/english_edition/e_entertainment/193994.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=644|title=''Jumong'' to Air in Japan|work=KBS Global|access-date=5 January 2015|date=21 March 2007|archive-date=10 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110040539/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=644|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hancinema.net/special-meeting-at-japanese-fuji-tv-about-drama-jumong-9348.html|title=Special Meeting At Japanese Fuji TV About Drama ''Jumong''|work=Broasia via [[Hancinema]]|access-date=5 January 2015|date=25 April 2007|archive-date=10 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110041200/http://www.hancinema.net/special-meeting-at-japanese-fuji-tv-about-drama-jumong-9348.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Reyna|first=Trixie|url=http://www.philstar.com/cebu-entertainment/378599/jumong-koreas-no-1-series-2006-now-gma-7|title=JUMONG: Korea's No. 1 series For 2006 now on GMA-7|work=[[The Philippine Star]]|access-date=5 January 2015|date=6 January 2007|archive-date=10 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110043642/http://www.philstar.com/cebu-entertainment/378599/jumong-koreas-no-1-series-2006-now-gma-7|url-status=live}}</ref> Reuters агенттігінің мәліметінше, Ирандағы «Jumong» сериалының ең танымал эпизодтары 90%-дан астам көрілім рейтингін жинаған (Оңтүстік Кореядағы 40%-бен салыстырғанда). Бұл сериалдың басты актері Song Il-gook-ты Иранда нағыз супер жұлдыз деңгейіне көтерді.<ref name="songilgookiran">{{cite web|title=Song Il Gook is a superstar in Iran because of Jumong|url=http://www.allkpop.com/2009/08/song_il_gook_is_a_superstar_in_iran|publisher=[[Allkpop]]|access-date=21 April 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100401150243/http://www.allkpop.com/2009/08/song_il_gook_is_a_superstar_in_iran|archive-date=1 April 2010}}</ref> == Гонконгтағы көрсетілімге байланысты дау == Asia Television (ATV) Гонконгтағы көрсетілім құқықтарын сатып алғанымен, аудармаға қатысты дау арнаның жаңалықтар мен драмалардағы редакциялық тәуелсіздігі туралы үлкен пікірталас туғызды. Даудың негізгі себептері: кейбір көріністердің алынып тасталуы; жер атауларының балама түрде аударылуы; кейіпкердің мамандығын өзгертіп аудару. Ең үлкен дау «Когурёға» қатысты «мемлекет» (nation) сөзінің «тайпа» (tribe) деп өзгертілуі және Хан империясы атауының «аспан әулеті» деп аударылуы болды. Бұл өзгерістер арнаның редакциялық саясатына күмән тудырды. Аудармаға байланысты бұл дау Goguryeo controversies деп аталатын тарихи пікірталастармен байланысты деп есептеледі. Бұл даулар Когурё тарихын Қытай мен Корея (Солтүстік және Оңтүстік) елдерінің әртүрлі түсіндіруінен туындайды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == *[http://english.hani.co.kr/arti/english_edition/e_entertainment/193994.html|title hani.co.kr] *[http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=644|title kbs.co.kr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305010849/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=644%7Ctitle |date=2016-03-05 }} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] pauv2grnpuee9d47fijxs78ijxeiaat 0 531298 3598309 3597655 2026-05-02T09:02:39Z Aisha707 180218 3598309 wikitext text/x-wiki {{Грамматикасы тексерілсін}} {{Мемлекеттік қайраткер |түс = монарх |Қазақша есімі = I Мария Стюарт |Шынайы есімі = {{lang-gd|Màiri Stiùbhart}}<br>{{lang-en|Mary I Stuart}} |Суреті = Mary Stuart Queen.jpg |Атауы = |Сурет ені = 280 |Титулы = [[Шотландия патшаларының тізімі|Шотландия патшайымы]] |Елтаңба = Armes marie stuart (sceau).png |Елтаңба атауы = |Елтаңба ені = 150 |Лақап аты = |Ту = Flag of Scotland.svg |Ту2 = Royal Arms of the Kingdom of Scotland.svg |Тәж кигізу жорасы = 9 қыркүйек 1543 |Басқара бастады = 14 желтоқсан 1542 |Басқаруын аяқтады = 24 шілде 1567 |Ізашары = [[V Джеймс]] |Ізбасары = [[I Джеймс (Англия королі)|VI Джеймс]] |регент1 = [[Джеймс Гамильтон де Шательро герцогы|Джеймс Гамильтон, 2-Арран графы]] (1542—1554) <br> [[Мария де Гиз]] (1554-1561) |Титулы_2 = Франция патшайым-консорты |Ту_2 = Bannière de France style 1500.svg |Ту2_2 = Blason France moderne.svg |Басқара бастады_2 = 10 шілде 1559 |Басқаруын аяқтады_2 = 5 желтоқсан 1560 |Ізашары_2 = [[Екатерина Медичи]] |Ізбасары_2 = [[Аустриялық Елизабет (1554—1592)|Аустриялық Елизабет]] |Діні = [[католицизм]] |Азаматтығы = |Туған күні = 8.12.1542 |Туған жері = [[Линлитгоу сарайы]], {{туғанжері|Шотландия Патшалығы|Шотландияда}} |Қайтыс болған күні = 8.02.1587 |Қайтыс болған жері = [[Фотерингей]], [[Нортгемптоншир]], {{туғанжері|Англия Патшалығы|Англияда}} |Жерленді = [[Вестминстер аббаттығы]] |Династия = [[Стюарттар]] |Туған кездегі есімі = |Әкесі = [[V Джеймс]] |Анасы = [[Мария де Гиз]] |Жұбайы = 1) [[II Франсуа]], [[Франция]] королі<br>2) [[Генри Стюарт, Дарнли лорды|Дарнли лорды Генри Стюарт]]<br>3) [[Джеймс Хепберн, 4-Ботвелл графы]] |Балалары = ''2-некеден:''<br> '''ұлы''' [[I Джеймс (Англия королі)|VI (I) Джеймс]], [[Шотландия]] мен [[Англия]] королі |Қызмет еткен жылдары = |Құрамында болды = |Әскер түрі = |Атағы = |Басқарды = |Шайқасы = |Ғылыми аясы = |Жұмыс істеген орны = |Партиясы = |Қызметі = |Мамандығы = |Білімі = |Ғылыми дәрежесі = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = Marysign.jpg |Монограммасы = |Сайты = |Commons = Mary, Queen of Scots }} '''I Мария''' немесе '''Мария Стюарт''' ({{lang-gd|Màiri Stiùbhart}}, {{lang-en|Mary I Stuart}}; [[8 желтоқсан]] [[1542]] – [[8 ақпан]] [[1587]]) — 1542 жылғы 14 желтоқсаннан 1567 жылғы 24 шілдеге дейін билік еткен [[Шотландия патшалығы|Шотландия]] патшайымы. 1558 жылы француздық дофин [[II Франсуа]]ға [[Тұрмыс|тұрмысқа]] шықты. 1559–1560 жылдары Франция патшайым-консорты болды. == Балалық шағы == === Арранның регенттігі === Мария Стюарт — Шотландия королі [[V Джеймс]] мен Франция ханшайымы [[Мария де Гиз|Мария де Гиздің]] қызы. Марияның анасы бұрын қалыптасып келе жатқан ''Stewart-тың'' орнына французданған ''Stuart'' жазылу нұсқасын енгізді. Мария 1542 жылғы 8 желтоқсанда [[Лотиан]]дағы [[Линлитгоу]] сарайында дүниеге келді. 6 күн өткен соң шотландықтардың [[Солуэй-Моссе түбіндегі шайқас]]тағы жеңілісі мен 2 ұлынан айырылуына байланысты әкесі патша V Джеймс қайтыс болады. Мариядан басқа заңды баласы болмағандықтан, [[Стюарттар]] әулетінен шыққан Шотландияның 1-патшасы [[II Роберт (Шотландия патшасы)|Роберттен]] тарайтын тірі тікелей еркек ұрпақ болмауына байланысты, Мария Стюарт Шотландияның патшайымы болып жарияланды. Марияның жақын туысы және оның мұрагері, [[Джеймс Гамильтон де Шательро герцогы|Джеймс Гамильтон, 2-Арран графы]] кәмелет жасына толмаған патшайымның регенті болып сайланды. Шотландияға ақсүйек-эмигранттар қайтып оралды — Англиямен бірігуді жақтайтындар, француз саясатын насихаттауына байланысты V Джеймстің кезінде қуғындалған немесе қашқандар. Олардың қолдауымен регент қаңтар айының соңында 1543 жылы ағылшындарға ұқсас үкімет құрып, протестанттарды қудалауды тоқтатып, ағылшындардың тақ мұрагері мен жас патшайымны атастыру жайлы келіссөз жүргізе бастады. Бұл келіссөз [[Гринвичтегі шарт]]тарға қол қоюмен 1543 жылғы шілдеде аяқталды. Осыған сәйкес келешекте бұл екі мемлекет — Шотландия мен Англия бір королдік әулиеттің билігінде біріктірілуі үшін Мария Англия королі [[VIII Генрих (Англия патшасы)|VIII Генрихтің]] ұлы Эдвардқа тұрмысқа шығу керек болды. Осы уақытта 1543 жылғы 9 қыркүйекте Мария Стюарт [[Стерлинг қамалы]]нда Шотландия тағына отырғызылды. === Англиямен соғыс === [[Сурет:YoungMaryStuart.jpg|150px|нобай|солға|Жас кезіндегі Мария Стюарт. Суретші [[Франсуа Клуэ]], шам. 1555-1559 ж.]] Француз әскерлері Шотландияға 1547 жылы келіп, протестанттарды [[Сент-Андрус|Сент-Эндрюсадан]] қуып шықты. Ағылшын әскері жауап ретінде тағы да ағылшын-шотланд шекараны басып өтіп, [[Пинки түбіндегі шайқас]]ты 1547 жылғы қыркүйекте күйрете жеңді. Ағылшындар Лотиана мен [[Ферт-оф-Тей]] жағалауындағы негізгі бекіністерді басып алып, Шотландия мемлекетінің аса маңызды бөлігін өзіне қаратып алды. Мария де Гиз өз қызын [[Дамбартон қамалы]]нда жасыруға мәжбүр болды. Осы уақытта Франция тағына Англиямен күресті жақтайтын [[II Генрих (Франция патшасы)|II Генрих]] келді. Оның ұсынысы бойынша 1548 жылғы 7 тамызда Мария Стюарт пен дофин Франсуаны атастыру жайлы шартқа қол қойылды. Шотландияға 1550 жылдың аяғында ағылшындарды елден ығыстырып шығарған француз әскері кіргізілді. 1548 жылғы 7 тамызда 5 жасқа толған Мария Стюарт Францияға кетіп қалды. === Франциядағы өмірі === [[Сурет:BnF, NAL 83, folio 154 v - Francis II and Mary, Queen of Scots.jpg|150px|нобай|солға|Мария Стюарт пен II Франсуа]] 1548 жылғы 13 тамызда жас Мариямен шағын нөкерлері, қандас бауыры Морей графы және "төрт Мария" аттары бірдей төрт жас Шотландия ақсүйектердің қыздары [[Мария Битон|Битон]], [[Мария Ливинстон|Ливинстон]], [[Мария Сетон|Сетон]] мен [[Мария Флеминг|Флеминг]] бірге Францияға келді. Еуропадағы ең жарқын сарай — француз сарайы сәнді салтанатпен жас келінді қарсы алды. Патша Генри II Мария Стюартты өз қызындай көрді және ең жоғарғы біліммен қамтамасыз етті: жас патшайым антикалық және заманауи авторлардың шығармаларын оқып, [[Француз тілі|фрацуз]], [[Испан тілі|испан]], [[Италиян тілі|итальян]], [[Ежелгі грек тілі|ежелгі грек]] пен [[Латын тілі|латын]] тілдерін үйренді. Ол тағы да ән айтуды, лютняда ойнауды меңгеріп, поэзия мен аңшылықты ұнатты. Француз сарайына Мария тәнті болды, оған [[Лопе де Вега]], [[Брантом]], [[Ронсар]] өлең арнады. 1550 жылы Францияға шотланд-француз одағын нығайтумен айналысып жүрген патшайымның анасы — Мария де Гиз келді. Бірақ, ол өз балаларымен ұзақ уақыт қала алмай, діни даумен бөлінген елде қызына тұрақты билікті қамтамасыз ету үшін 1551 жылы Шотландияға қайтты. 1554 жылы Мария де Гиз Аррана графын биліктен алыстатып, Шотландия үкіметін өзі басшылық етті. === Мария де Гиздің регенттігі === Мария де Гиздің елді басқаруы Шотландияда француз ықпалының күшеюімен есте қалды. Француз әскері шотландық бекіністерде орналастырылды, королдік әкімшілікте француз келімсіктері басым болды. 1558 жылғы 24 сәуірде [[Париждік Құдай ана соборы]]нда Мария Стюарт пен дофин Франсуаның тойы өтті. Некелік шарттың құпия ұсынысы бойынша патшайым бұл некеден бала тумаған жағдайда Шотландияны Францияға береді. Көпшілік шотландық ақсүйектер арасында бұл саясат наразылық тудырмай қоймады. Бұл уақытта протестантизмнің таралуы шотландық қауымда біржолата алауыздық туғызды. 1558 жылдың аяғында Англия тағына [[I Елизабет]] келіп, шотландық протестанттарға қолдау көрсете бастауымен жағдай ушығып кетті. Римдік Католикалық шіркеудің канондық құқығы бойынша I Елизабет некесіз туылған бала ретінде есептелінді, Англия патшасы [[VII Генрих (Англия патшасы)|VII Генрих Тюдорға]] Мария Стюарт шөбере болып келгендіктен, ағылшын тағына құқығы болды. Бірақ, Мария және оның кеңесшілері ортасын таңдады: яғни, жас патшайымның бөлесі Елизабетті мойындалған заңды патшайым сайлануына кедергі болған жоқ және таққа талабынан бас тартпады. Франсуа пен Марияның елтаңбасында ағылшын тәжі болды. Марияның бұл шешімі Елизабетті келеке ету мақсатындай болуы, өмірін қауіптендірді: Шотландияда оның Англия тағына құқығын сақтап қалуға күші болмады, ал Англиямен байланыс бұзылды. 1559 жылғы 10 шілдеде II Генрих қайтыс болды, Франция тағына II Франсуа отырды. Мария Стюарт Франция патшайымы атанды. === Протестанттық революция === II Франсуа әлсіз, науқас жасөспірім болды, сол себептен берік және батыл басқара алмады, ел билеу ісіне патшайым-ана [[Екатерина Медичи]] мен [[Гиздер]] Мария Стюарттың ағалары араласты. Осы уақытта Шотландияда протестанттық революция басталды. Көпшілік шотландық ақсүйектер протестанттық көтерілісшілердің қатарына қосылып, Англиядан көмек сұрады. Елге кірген ағылшын әскерін протестанттар азат етуші ретінде қарсы алды. Патшайым Мария де Гиз бен француз гарнизоны [[Лит (Шотландия)|Лит]] қаласында қоршалды. Мария Стюарт анасына әскери көмек көрсете алмады: [[Амбуаздық қастандық]] 1560 жылғы наурызда Гиздердің сарайдағы ықпалын жойды, [[Франциядағы діни соғыстар|діни соғыс]] католиктер мен [[гугеноттар]]дың кезі келді және Екатерина Медичи Англиямен қарым-қатынасын шиеленістіргісі келмеді. 1560 жылғы 11 маусымда Шотландияны протестанттанудың және Англиямен біріктірудің соңғы кедергісі Мария де Гиз қайтыс болды. Франция мен Англияның арасында жасалған [[Эдинбургтық шарт]] 1560 жылғы 6 шілдеде Шотландияда ағылшын, француз әскерлерін шығару қамтамасыз етілді де, елде протестанттардың жеңісін бекітті. Бұнда I Елизабетті Англия патшайымсы ретінде мойындайтындылығы жайлы болғандықтан Мария Стюарт шартты бекітуден бас тартты. 1560 жылғы 5 желтоқсанда ауыр сырқаттан II Франсуа қайтыс болды. Бұл Мария Стюарттың жуырда Шотландияға қайтатындығын көрсетті. Католик-патшайымның жақында келуі жаңадан мемлекеттік шіркеуді дайындау шотландық протестанттарды жеделдетті: елдің парламенті протестанттық наным белгісін және тәртіптік ережені бекітті. Шотландық шіркеу [[Рим папасы|Римнен]] байланысын үзетіндігін жариялады және католикаға тиым салынды. == Шотландияға оралуы == === Ішкі саясат === 1561 жылғы 19 тамызда 18 жасар патшайым Шотландияға келді. II Франсуа қайтыс болғаннан кейін француздық басымдылықты кейіптеуді қойған, [[Джордж Гордон 4-Хантли графы|Хантли графы]] басшылық ететін консерванттар сөзсіз патшайымны қолдауға дайын еді. [[Джон Нокс]] басшылық еткен радикалды протестанттар патшайымның католицизмнен және [[Джеймс Гамильтон, 3-Арран графы|Арран графымен]] атастыруды үзуді талап етті. Протестанттық дінді қалдырып және Англиямен жақындасуды жалғастырады деген шартпен лорд [[Джеймс Стюарт, 1-Морей графы|Джеймс Стюарт]] пен мемлекеттік хатшы [[Уильям Мейтланд]]тың жақтастары Мария Стюартқа қолдау көрсетер еді. Билігінің алғашқы күндері-ақ Мария Стюарт саясатын сақ жүргізе бастады, католицизмді қалпына келтіруге тырыспады, бірақ протестанттықа ауыспады. Королдік әкімшілікте басты рөлді Морей графы атанған Джеймс Стюарт пен Уильям Мейтланд сақтады. Патшайымды қолға түсіру мақсатында протестанттықтар қастандық ұйымдастырмақшы болды, бірақ бұл жоспар сәтсіз аяқталды. Арран көп ұзамай есінен адасты, ал Джон Нокстың радикалдығы шотландық ақсүйектерде түсінушілік кездестірмеді. Бір жағынан 1562 жылы консервативтік қанат басшысыз қалды: Морей графтығын өзіне беруін айтқан Хантли графы Мария Стюартқа қарсы көтеріліске шықты, бірақ лорд Джеймс оны талқандады, көп ұзамай ол қайтыс болды. 1562–1563 жылдары патшайым ресми түрде протестантизмді Шотландияның мемлекеттік діні ретінде мойындап, шіркеу табысын тәртіпке келтіріп, мемлекет пен діни қажеттіліктерге бөлуді бекітті. Мария Стюарт [[Тридент соборы]]нда католикалық доктринаны алуға шотландық өкілдерін жіберуден бас тартты. Бірақ Риммен байланысын үзген жоқ, Папаға хат жолдап отырды. Мария Стюарт билік етудің бас кезінде біршама саяси тұрақтылық орнады. === Сыртқы саясат === Мария Стюартқа сыртқы саясат күрделі мәселе туғызды. Шотландық үкімет басшылары — Морей мен Мейтланд ағылшын-шотландық одақтың жақтастары болды. Ағылшын тағына өз құқығының жүзеге асуына үміттенген Мария I Елизабетті Англия патшайымы екендігін мойындаудан бас тартты. Егер Мария Елизабеттің тірі кезінде ағылшын тағына талабынан бас тартса Англия патшайымсы оны өзінің мұрагері ретінде мойындайды деген ымыраға келу мүмкін еді. Бірақ өз үмітіне сенімді Мария да, ағылшын тағының мұрагері жайлы сұрақты шешуге дайын емес Елизабетке де жақындасуды қаламады. Сол уақытта Марияның жаңадан неке қиюы туралы сұрақ туындады. Оның көңіліне көптеген еуропалық монархтар таласты ([[IX Шарль|Франция]], [[XIV Эрик (Швеция патшасы)|Швеция]], [[II Фредерик (Дания патшасы)|Дания]] королі, [[Аустрия]] эрцгерцогі). [[Испания]] королі [[II Филипп (Испания патшасы)|Филипп]]тің ұлы — [[Дон Карлос]] күйеуі атануға ұзақ уақыт үміткер болды. Осы одақтастық туралы келіссөздер Англияда алаңдаушылық тудырды: тіпті, бұл некеден бас тартса I Елизабет Марияны мұрагері деп жариялауды ұсынды. Алайда, 1563 жылдың аяғына таман Дон Карлостың психикалы қабілетсіз екендігі анық болды және бұл нұсқа сәтсіз болды. Елизабет өз жағынан [[Роберт Дадли, Лестер графы]], өзінің көңілдесін ұсынды. Әрине, бұл Шотландия патшайымсының ызасын тудырды. == Мария Стюарттың құлауы және дағдарысы == === Риччоның өлімі мен екінші неке === 1565 жылы Шотландияға [[Мэтью Стюарт, 4-Леннокс графы|Леннокс графы]] мен [[Маргарита Дуглас, Леннокс графинясы|Маргарита Дугластың]] ұлы, патшайымның бөлесі 19 жасар [[Генрих Стюарт, Дарнли графы]] келді. Ол анасы жағынан Англия патшасы VII Генридің ұрпағы. Мария Стюарт оған бір көргеннен-ақ ғашық болды, I Елизабеттың наразылығына қарамай 1565 жылғы 29 шілдеде оған тұрмысқа шықты. Бұл неке Англиямен қарым-қатынасының үзілуін ғана көрсеткен жоқ, тағы патшайымның бұрынғы жақтастары Морей мен Мейтландты өзінен алшақтатып жіберді. 1565 жылғы тамызда Морей көтеріліс жасауға әрекеттенді, бірақ әскердің ақысын төлеу үшін зергерлік бұйымдарын берген және [[Гордондар]] мен [[Хепбёрндер]]дің қолдайтындығы туралы уәдесін алған Мария Стюарт, бүлікшіге дереу шабуыл жасап, Англияға қашуға итермеледі. Морейдің бұл әрекеті радикалды протестанттар мен англофилдердің сөзсіз адалдықтарынан алыс екендігін патшайымға көрсетті. Бұл патшайымның саясатында бетбұрысқа әкеліп соқтырды. Ол католиктермен жақындасып, Испания королімен хат жазысуды қайта жандандырды. Сонымен қатар, Мария жетекші шотландық ақсүйектермен өзін алыстатып, патшайымның өзіне ұнамды шетелдіктер мен тегі атақты емес адамдармен жақындасты. Күйеуімен қарым-қатынасы болып жатқан жағдай қиындата түсті: лорд Дарнли королдік лауазымға дайын емес екендігін және ерекше дарыны мен адамгершілігі жоқ адамға тұрмысқа шыққандығын Мария Стюарт түсінді. Патшайым өз қателігін тұсініп, күйеуін жек көре бастады. Нәтижесінде, 1566 жылдың басына таман патшайымға қарсы Дарнлидың коалициясы және Морей мен [[Джеймс Дуглас, 4-Мортон графы|Мортон]] бастаған Шотландиядағы протестант лордтар құрылды. 1566 жылғы 9 наурызда аяғы ауыр патшайымның көзінше оппозицияның басшылары қатыгездікпен Марияның жақын досы, фавориты және жеке хатшысы [[Дәуіт Риччо]]ны өлтірді. Мүмкін, бұл қылмыспен қастандық жасаушылар патшайымның өміріне қауіп төндіріп, жеңілдіктер жасауға мәжбүрлемекші болды. Бірақ, Марияның тиімді іс-әрекеті оппозицияның жоспарын қайтадан құртты: патшайым күйеуі мен Мореймен әдейі татуласуы қастандық жасаушылардың арасында бытыраңқылық тудырды да, қылмыскерлердің көзін жойды. Мортон мен оның сыбайластары Англияға қашты. === Дарнли өлімі мен патшайымның құлауы === Мария мен күйеуінің арасындағы татуластық ұзаққа созылмады. Көп ұзамай, Дарнлимен күрт өз күшін, салмақтылығын, табандылығын көрсете білген [[Джеймс Хепберн, 4-Ботвелл графы|Ботвелл графы Джеймс Хепбернге]] деген сүйіспеншілігі айқындала бастады. Патша мен патшайымның арасындағы алшақтау аяқталған шындыққа айналды: тіпті, Дарнли болашақта [[I Джеймс (Англия патшасы)|VI Джеймс]] атанатын 1566 жылғы 19 маусымда туған өз баласын шоқындыру салтанатына қатысудан бас тартты. Марияның саясаты көбінде оның сезімімен құрала бастады, ең әуелісі Ботвеллге құмарлылығымен. Ал, Дарнли еңгерілуге тиіс кедергі болды. 1567 жылғы 10 ақпанда белгісіз себеппен Дарнли тоқтаған Эдинбургтың маңындағы Керк-о 'Филдеде үй жарылды, ал өзі өртеніп тұрған үйден қашпақ болғанда, аулада тұншықтырылып өлтірілгендегі денесі табылды. Мария Стюарттың күйеуіне ұйымдасқан қастандыққа қатысуы жайлы сұрақ — Шотландия тарихында ең даулы мәселелердің бірі. Шамасы, төніп келе жатқан қастандықты білді, бәлкім, граф Морей мен Мейтландтың өздері де қатысты. Патша сатып кеткен Мортон бастаған Риччоға қарсы қастандыққа қатысқан сыбайластардың Дарнлиге қарсы астыртын әрекеттің болуын сенімділікпен айтуға болады. Граф Ботвеллдің астыртын сөз байламға қатысуыда ықтимал. Бұған қоса, егер Ботвелл Мария патшайымның жүрегіне жол ашпақшы болса, онда Мортон мен Морейдің топтары, мүмкін, оны құлатуға және патшайымға сенімділіктен айыруға шақыруға тырысты. Бәлкім, бұл аталған топтар бөлек-бөлек әрекет етті. Алайда, нағыз қылмыскер кім болса да, бұл қылмыстағы жанама күнәні Шотландия қоғамы патшайымды адал емес әйел ретінде ұсынды. Мария өзінің жазықсыздығын дәлелдеуге еш әрекет жасамады. Керісінше, 1567 жылғы 15 мамырда [[Холируд сарайы]]нда Мария мен граф Ботвелл некелесті. Патша өлтіруші күдіктімен болған неке Марияны елдегі өолдаудан айырды, бұны тез арада протестант-лордтар мен Морейдің жақтастары пайдаланып қалды. Олар лордтар "конференциясын" құрып, әскери күш жинап, Ботвелл мен патшайымды [[Эдинбург]]тан қуып шықты. 1567 жылғы 15 маусымда Карберриде патшайымның әскері конфедераттардың әскерімен кездесіп жан-жаққа бытырап қашты. Мария Ботвеллдің кедергісіз кетуіне мүмкіндік жасап, берілуге мәжбүр болды. Және көтерілісшілердің қарауымен [[Лохливен қамалы]]на жеткізіліп, 24 шілдеде тақтан бас тартып, ұлы VI Джеймске беру туралы жарлыққа қол қойды. Кәмелет жасына толмаған патша билігі кезінде уақытша елдің регенті болып граф Морей тағайындалды. == Англияға қашу == [[Сурет:Mary, Queen of Scots after Nicholas Hilliard.jpg|200px|нобай|оңға|Англиядағы Мария Стюарт, 1578 жыл]] Заңды патшайымның құлатылуы кейбір шотланд лордтардың наразылығын тудырды. «Конфедераттар» одағы тез тарап кетті. Морейдің регенттігі [[Арчибальд Кэмпбелл, 5-Аргайл графы|Аргайла]] мен [[Джордж Гордон, 5-Хантли|Хантли]] графтар, [[Гамильтондар]]дың оппозицияға өтуге себеп болды. 1568 жылғы 2 мамырда Мария Стюарт Лохливен қамалынан қашып кетті. Оған тез арада Морейге оппозициялы барондар қосылды. Бірақ та 13 мамырда патшайымның азғантай әскері [[Лангсайд түбіндегі шайқас]]та регенттің әскерінен жеңіліп, патшайым I Елизабеттен көмек сұрау үшін Англияға қашты. Бастапқыда I Елизабет Марияға көмек беруге уәде етті, бірақ-та ол ағылшын тағына бәсекелесінің пайдасына қарай әскери араласу идеясынан алыс болды. Мария Стюарт пен граф Морейдің арасындағы дауда Елизабета төреші қызметін атқарып, Дарнлидің өліміне қатысты тергеу жұмыстарын басқарды. Тергеу жұмыстары кезінде регенттің жақтастары Марияның опасыздығының және күйеуіне қарсы қастандыққа қатысқанының дәлелі ретінде Ботвеллдің қашу кезінде тасталған әйгілі «'''Шкатулкадағы хаттарды'''» ұсынды. Бұл хаттың кейбір тараулары (мысалы, Ботвеллге арналған өлеңдер) шынайы болуы ықтимал, алайда қалған бөлігі жалған болды. 1569 жылы тергеудің нәтижесі Елизабеттың көмескі үкімі болды, алайда бұл, Морейдің режимін Шотландияда нығаюуына және Англияның оны мойындауына алып келді. Марияның ісі толығымен аяқталған жоқ. 1570 жылы Морейдің өліміне байланысты Шотландияда патшайымның жақтастары (Аргайл, Хантли, Гамильтоны, Мейтланд) мен королдік партия (Леннокс и Мортон) арасында азамат соғысы бұрқ ете түсті. Тек Елизабеттің араласуының арқасында 1573 жылғы 23 ақпанда екі жақ ''«Перт келісіміне»'' қол қойды. Бұл келісімге сәйкес VI Джеймс Шотландияның королі ретінде мойындалды. Көп кешікпей Мортонның әскері [[Эдинбург]]ты басып алып, патшайымның соңғы жақтаушысы Мейтландты тұтқынға алды. Бұл Мария Стюарттың Шотландияны қалпына келтіруге деген үмітінің жоғалғанын көрсетті. == Мария Стюартты қамауда ұстауы және өлім жазасына кесілуі == [[Сурет:Mary-stuart-death-warrant.JPG|200px|нобай|оңға|Өлім жазасына кесілу туралы үкім]] Шотландиядағы сәтсіздік Патшайымның еңсесін түсірткен жоқ. Ол бұрынғысынша өзінің құқықтарынан бас тартпай, ағылшын тағына үміткер болып қалып, I Елизабетке маза бермеді. Англияда Мария [[Шеффилд сарайы]]нда бақылауда болды. Қорытындылай келе, Мария Стюарттың айтарлықтай қызметкерлері болған және патшайымның өмір сүруін қамтамасыз ету үшін Англия мен Франция көлемді ақша бөлді. Дегенмен, ол Шотландиядағы достарымен араласа алмай, бірте-бірте жалғыздықта қартайды. Мария еуропалық державалармен жасырын хат алмасып, I Елизабетке қарсы шеруді тоқтатпады, бірақ ол Англия патшайымына қарсы көтерілістерге қатыспады. Әйткенмен, Англия патшасы [[VII Генри (Англия королі)|VII Генри]]дің заңды шөбересі Мария Стюарттың есімі I Елизабетке қарсы қолданушылармен белсенді пайдаланылды. 1572 жылы [[Ридольфидің астыртын әрекеті]] анықталды, оның қатысушылары Елизабетты тақтан түсіріп, Мария Стюартты Англияның тағына отырғызбақшы болды. 1586 жылы, мүмкін, Елизабеттің министрі [[Фрэнсис Уолсингем]] мен оның түрмеге отырғызушысы [[Эмиас Паулет]]тің қатысуынсыз болмаса да, Мария Стюарт I Елизабетке қарсы қастандықты қолдайтыны жайлы католик күштерінің агенті [[Энтони Бабингтон]]мен абайсыз хат жазысты. Алайда, астыртын әрекет анықталды және Англия патшайымының қолына түсті. Мария Стюарт сотқа беріліп, өлім жазасына кесілді. 1587 жылғы 8 ақпанда [[Фотерингей қамалы]]нда Мария Стюарттың басын шауып тастады. Патшайым [[Питербородағы собор|Питерборо соборында]] жерленді, ал 1612 жылы Елизабет қайтыс болғаннан кейін Англия королі атанған [[I Джеймс (Англия королі)|Джеймс]]тың бұйрығымен Мария Стюарттың сүйегі [[Вестминстер аббатығы|Вестминстер аббаттығына]] мәңгілік қарсыласы I Елизабеттың қабірінің қасына көшірілді. == Некелері мен ұрпағы == *(1558) [[II Франсуа]], [[Франции монархтарының тізімі|Франции патшасы]] *(1565) [[Генри Стюарт, Дарнли лорды]] **[[I Джеймс (Англия патшасы)|Джеймс VI]] ұлы, [[Шотландии патшалығы|Шотландия]] патшасы (1567—1625), кейіннен [[Британ аралдарының монархтарының тізімі|Англия патшасы]] I Джеймс (1603—1625). *(1567) [[Джеймс Хепберн, 4-Ботвелл графы]] **Егіздер (1568) == Тағы қараңыз == * [[Франция дофиндерінің тізімі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == *[https://www.royal.uk Мария Стюарттың өмірбаяны жайлы Ұлыбритания үкіметінің сайтында] *[http://www.englishmonarchs.co.uk/stewart_8.htm Мария Стюарттың тарихының сипаты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080324045524/http://www.englishmonarchs.co.uk/stewart_8.htm |date=2008-03-24 }} *[http://www.maria-stuart.ru Мария Стюарт: патшайымның портреті — көркемөнерде, тарихта, қазіргі уақыттағы бейнесі] [[Санат:Стюарттар]] [[Санат:Шотландия королдері]] pnvbptw8xfkpo1nfq9g3zlia85dn5cm 3598313 3598309 2026-05-02T09:05:51Z Aisha707 180218 3598313 wikitext text/x-wiki {{Грамматикасы тексерілсін}} {{Мемлекеттік қайраткер |түс = монарх |Қазақша есімі = I Мария Стюарт |Шынайы есімі = {{lang-gd|Màiri Stiùbhart}}<br>{{lang-en|Mary I Stuart}} |Суреті = Mary Stuart Queen.jpg |Атауы = |Сурет ені = 280 |Титулы = [[Шотландия патшаларының тізімі|Шотландия патшайымы]] |Елтаңба = Armes marie stuart (sceau).png |Елтаңба атауы = |Елтаңба ені = 150 |Лақап аты = |Ту = Flag of Scotland.svg |Ту2 = Royal Arms of the Kingdom of Scotland.svg |Тәж кигізу жорасы = 9 қыркүйек 1543 |Басқара бастады = 14 желтоқсан 1542 |Басқаруын аяқтады = 24 шілде 1567 |Ізашары = [[V Джеймс]] |Ізбасары = [[I Джеймс (Англия королі)|VI Джеймс]] |регент1 = [[Джеймс Гамильтон де Шательро герцогы|Джеймс Гамильтон, 2-Арран графы]] (1542—1554) <br> [[Мария де Гиз]] (1554-1561) |Титулы_2 = Франция патшайым-консорты |Ту_2 = Bannière de France style 1500.svg |Ту2_2 = Blason France moderne.svg |Басқара бастады_2 = 10 шілде 1559 |Басқаруын аяқтады_2 = 5 желтоқсан 1560 |Ізашары_2 = [[Екатерина Медичи]] |Ізбасары_2 = [[Аустриялық Елизабет (1554—1592)|Аустриялық Елизабет]] |Діні = [[католицизм]] |Азаматтығы = |Туған күні = 8.12.1542 |Туған жері = [[Линлитгоу сарайы]], {{туғанжері|Шотландия Патшалығы|Шотландияда}} |Қайтыс болған күні = 8.02.1587 |Қайтыс болған жері = [[Фотерингей]], [[Нортгемптоншир]], {{туғанжері|Англия Патшалығы|Англияда}} |Жерленді = [[Вестминстер аббаттығы]] |Династия = [[Стюарттар]] |Туған кездегі есімі = |Әкесі = [[V Джеймс]] |Анасы = [[Мария де Гиз]] |Жұбайы = 1) [[II Франсуа]], [[Франция]] королі<br>2) [[Генри Стюарт, Дарнли лорды|Дарнли лорды Генри Стюарт]]<br>3) [[Джеймс Хепберн, 4-Ботвелл графы]] |Балалары = ''2-некеден:''<br> '''ұлы''' [[I Джеймс (Англия королі)|VI (I) Джеймс]], [[Шотландия]] мен [[Англия]] королі |Қызмет еткен жылдары = |Құрамында болды = |Әскер түрі = |Атағы = |Басқарды = |Шайқасы = |Ғылыми аясы = |Жұмыс істеген орны = |Партиясы = |Қызметі = |Мамандығы = |Білімі = |Ғылыми дәрежесі = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = Marysign.jpg |Монограммасы = |Сайты = |Commons = Mary, Queen of Scots }} '''I Мария''' немесе '''Мария Стюарт''' ({{lang-gd|Màiri Stiùbhart}}, {{lang-en|Mary I Stuart}}; [[8 желтоқсан]] [[1542]] – [[8 ақпан]] [[1587]]) — 1542 жылғы 14 желтоқсаннан 1567 жылғы 24 шілдеге дейін билік еткен [[Шотландия патшалығы|Шотландия]] патшайымы. 1558 жылы француздық дофин [[II Франсуа]]ға [[Тұрмыс|тұрмысқа]] шықты. 1559–1560 жылдары Франция патшайым-консорты болды. == Балалық шағы == === Арранның регенттігі === Мария Стюарт — Шотландия королі [[V Джеймс]] мен Франция ханшайымы [[Мария де Гиз|Мария де Гиздің]] қызы. Марияның анасы бұрын қалыптасып келе жатқан ''Stewart-тың'' орнына французданған ''Stuart'' жазылу нұсқасын енгізді. Мария 1542 жылғы 8 желтоқсанда [[Лотиан]]дағы [[Линлитгоу]] сарайында дүниеге келді. 6 күн өткен соң шотландықтардың [[Солуэй-Моссе түбіндегі шайқас]]тағы жеңілісі мен 2 ұлынан айырылуына байланысты әкесі патша V Джеймс қайтыс болады. Мариядан басқа заңды баласы болмағандықтан, [[Стюарттар]] әулетінен шыққан Шотландияның 1-патшасы [[II Роберт (Шотландия патшасы)|Роберттен]] тарайтын тірі тікелей еркек ұрпақ болмауына байланысты, Мария Стюарт Шотландияның патшайымы болып жарияланды. Марияның жақын туысы және оның мұрагері, [[Джеймс Гамильтон де Шательро герцогы|Джеймс Гамильтон, 2-Арран графы]] кәмелет жасына толмаған патшайымның регенті болып тағайындалады. Шотландияға ақсүйек-эмигранттар қайтып оралды — Англиямен бірігуді жақтайтындар, француз саясатын насихаттауына байланысты V Джеймстің кезінде қуғындалған немесе қашқандар. Олардың қолдауымен регент қаңтар айының соңында 1543 жылы ағылшындарға ұқсас үкімет құрып, протестанттарды қудалауды тоқтатып, ағылшындардың тақ мұрагері мен жас патшайымны атастыру жайлы келіссөз жүргізе бастады. Бұл келіссөз [[Гринвичтегі шарт]]тарға қол қойылып,1543 жылғы шілдеде аяқталды. Осыған сәйкес келешекте бұл екі мемлекет — Шотландия мен Англия бір королдік әулиеттің билігінде біріктірілуі үшін Мария Англия королі [[VIII Генрих (Англия патшасы)|VIII Генрихтің]] ұлы Эдвардқа тұрмысқа шығуы тиіс болды. Осы уақытта 1543 жылғы 9 қыркүйекте Мария Стюарт [[Стерлинг қамалы]]нда Шотландия тағына отырғызылды. === Англиямен соғыс === [[Сурет:YoungMaryStuart.jpg|150px|нобай|солға|Жас кезіндегі Мария Стюарт. Суретші [[Франсуа Клуэ]], шам. 1555-1559 ж.]] Француз әскерлері Шотландияға 1547 жылы келіп, протестанттарды [[Сент-Андрус|Сент-Эндрюсадан]] қуып шықты. Ағылшын әскері жауап ретінде тағы да ағылшын-шотланд шекараны басып өтіп, [[Пинки түбіндегі шайқас]]ты 1547 жылғы қыркүйекте күйрете жеңді. Ағылшындар Лотиана мен [[Ферт-оф-Тей]] жағалауындағы негізгі бекіністерді басып алып, Шотландия мемлекетінің аса маңызды бөлігін өзіне қаратып алды. Мария де Гиз өз қызын [[Дамбартон қамалы]]нда жасыруға мәжбүр болды. Осы уақытта Франция тағына Англиямен күресті жақтайтын [[II Генрих (Франция патшасы)|II Генрих]] келді. Оның ұсынысы бойынша 1548 жылғы 7 тамызда Мария Стюарт пен дофин Франсуаны атастыру жайлы шартқа қол қойылды. Шотландияға 1550 жылдың аяғында ағылшындарды елден ығыстырып шығарған француз әскері кіргізілді. 1548 жылғы 7 тамызда 5 жасқа толған Мария Стюарт Францияға кетіп қалды. === Франциядағы өмірі === [[Сурет:BnF, NAL 83, folio 154 v - Francis II and Mary, Queen of Scots.jpg|150px|нобай|солға|Мария Стюарт пен II Франсуа]] 1548 жылғы 13 тамызда жас Мариямен шағын нөкерлері, қандас бауыры Морей графы және "төрт Мария" аттары бірдей төрт жас Шотландия ақсүйектердің қыздары [[Мария Битон|Битон]], [[Мария Ливинстон|Ливинстон]], [[Мария Сетон|Сетон]] мен [[Мария Флеминг|Флеминг]] бірге Францияға келді. Еуропадағы ең жарқын сарай — француз сарайы сәнді салтанатпен жас келінді қарсы алды. Патша Генри II Мария Стюартты өз қызындай көрді және ең жоғарғы біліммен қамтамасыз етті: жас патшайым антикалық және заманауи авторлардың шығармаларын оқып, [[Француз тілі|фрацуз]], [[Испан тілі|испан]], [[Италиян тілі|итальян]], [[Ежелгі грек тілі|ежелгі грек]] пен [[Латын тілі|латын]] тілдерін үйренді. Ол тағы да ән айтуды, лютняда ойнауды меңгеріп, поэзия мен аңшылықты ұнатты. Француз сарайына Мария тәнті болды, оған [[Лопе де Вега]], [[Брантом]], [[Ронсар]] өлең арнады. 1550 жылы Францияға шотланд-француз одағын нығайтумен айналысып жүрген патшайымның анасы — Мария де Гиз келді. Бірақ, ол өз балаларымен ұзақ уақыт қала алмай, діни даумен бөлінген елде қызына тұрақты билікті қамтамасыз ету үшін 1551 жылы Шотландияға қайтты. 1554 жылы Мария де Гиз Аррана графын биліктен алыстатып, Шотландия үкіметін өзі басшылық етті. === Мария де Гиздің регенттігі === Мария де Гиздің елді басқаруы Шотландияда француз ықпалының күшеюімен есте қалды. Француз әскері шотландық бекіністерде орналастырылды, королдік әкімшілікте француз келімсіктері басым болды. 1558 жылғы 24 сәуірде [[Париждік Құдай ана соборы]]нда Мария Стюарт пен дофин Франсуаның тойы өтті. Некелік шарттың құпия ұсынысы бойынша патшайым бұл некеден бала тумаған жағдайда Шотландияны Францияға береді. Көпшілік шотландық ақсүйектер арасында бұл саясат наразылық тудырмай қоймады. Бұл уақытта протестантизмнің таралуы шотландық қауымда біржолата алауыздық туғызды. 1558 жылдың аяғында Англия тағына [[I Елизабет]] келіп, шотландық протестанттарға қолдау көрсете бастауымен жағдай ушығып кетті. Римдік Католикалық шіркеудің канондық құқығы бойынша I Елизабет некесіз туылған бала ретінде есептелінді, Англия патшасы [[VII Генрих (Англия патшасы)|VII Генрих Тюдорға]] Мария Стюарт шөбере болып келгендіктен, ағылшын тағына құқығы болды. Бірақ, Мария және оның кеңесшілері ортасын таңдады: яғни, жас патшайымның бөлесі Елизабетті мойындалған заңды патшайым сайлануына кедергі болған жоқ және таққа талабынан бас тартпады. Франсуа пен Марияның елтаңбасында ағылшын тәжі болды. Марияның бұл шешімі Елизабетті келеке ету мақсатындай болуы, өмірін қауіптендірді: Шотландияда оның Англия тағына құқығын сақтап қалуға күші болмады, ал Англиямен байланыс бұзылды. 1559 жылғы 10 шілдеде II Генрих қайтыс болды, Франция тағына II Франсуа отырды. Мария Стюарт Франция патшайымы атанды. === Протестанттық революция === II Франсуа әлсіз, науқас жасөспірім болды, сол себептен берік және батыл басқара алмады, ел билеу ісіне патшайым-ана [[Екатерина Медичи]] мен [[Гиздер]] Мария Стюарттың ағалары араласты. Осы уақытта Шотландияда протестанттық революция басталды. Көпшілік шотландық ақсүйектер протестанттық көтерілісшілердің қатарына қосылып, Англиядан көмек сұрады. Елге кірген ағылшын әскерін протестанттар азат етуші ретінде қарсы алды. Патшайым Мария де Гиз бен француз гарнизоны [[Лит (Шотландия)|Лит]] қаласында қоршалды. Мария Стюарт анасына әскери көмек көрсете алмады: [[Амбуаздық қастандық]] 1560 жылғы наурызда Гиздердің сарайдағы ықпалын жойды, [[Франциядағы діни соғыстар|діни соғыс]] католиктер мен [[гугеноттар]]дың кезі келді және Екатерина Медичи Англиямен қарым-қатынасын шиеленістіргісі келмеді. 1560 жылғы 11 маусымда Шотландияны протестанттанудың және Англиямен біріктірудің соңғы кедергісі Мария де Гиз қайтыс болды. Франция мен Англияның арасында жасалған [[Эдинбургтық шарт]] 1560 жылғы 6 шілдеде Шотландияда ағылшын, француз әскерлерін шығару қамтамасыз етілді де, елде протестанттардың жеңісін бекітті. Бұнда I Елизабетті Англия патшайымсы ретінде мойындайтындылығы жайлы болғандықтан Мария Стюарт шартты бекітуден бас тартты. 1560 жылғы 5 желтоқсанда ауыр сырқаттан II Франсуа қайтыс болды. Бұл Мария Стюарттың жуырда Шотландияға қайтатындығын көрсетті. Католик-патшайымның жақында келуі жаңадан мемлекеттік шіркеуді дайындау шотландық протестанттарды жеделдетті: елдің парламенті протестанттық наным белгісін және тәртіптік ережені бекітті. Шотландық шіркеу [[Рим папасы|Римнен]] байланысын үзетіндігін жариялады және католикаға тиым салынды. == Шотландияға оралуы == === Ішкі саясат === 1561 жылғы 19 тамызда 18 жасар патшайым Шотландияға келді. II Франсуа қайтыс болғаннан кейін француздық басымдылықты кейіптеуді қойған, [[Джордж Гордон 4-Хантли графы|Хантли графы]] басшылық ететін консерванттар сөзсіз патшайымны қолдауға дайын еді. [[Джон Нокс]] басшылық еткен радикалды протестанттар патшайымның католицизмнен және [[Джеймс Гамильтон, 3-Арран графы|Арран графымен]] атастыруды үзуді талап етті. Протестанттық дінді қалдырып және Англиямен жақындасуды жалғастырады деген шартпен лорд [[Джеймс Стюарт, 1-Морей графы|Джеймс Стюарт]] пен мемлекеттік хатшы [[Уильям Мейтланд]]тың жақтастары Мария Стюартқа қолдау көрсетер еді. Билігінің алғашқы күндері-ақ Мария Стюарт саясатын сақ жүргізе бастады, католицизмді қалпына келтіруге тырыспады, бірақ протестанттықа ауыспады. Королдік әкімшілікте басты рөлді Морей графы атанған Джеймс Стюарт пен Уильям Мейтланд сақтады. Патшайымды қолға түсіру мақсатында протестанттықтар қастандық ұйымдастырмақшы болды, бірақ бұл жоспар сәтсіз аяқталды. Арран көп ұзамай есінен адасты, ал Джон Нокстың радикалдығы шотландық ақсүйектерде түсінушілік кездестірмеді. Бір жағынан 1562 жылы консервативтік қанат басшысыз қалды: Морей графтығын өзіне беруін айтқан Хантли графы Мария Стюартқа қарсы көтеріліске шықты, бірақ лорд Джеймс оны талқандады, көп ұзамай ол қайтыс болды. 1562–1563 жылдары патшайым ресми түрде протестантизмді Шотландияның мемлекеттік діні ретінде мойындап, шіркеу табысын тәртіпке келтіріп, мемлекет пен діни қажеттіліктерге бөлуді бекітті. Мария Стюарт [[Тридент соборы]]нда католикалық доктринаны алуға шотландық өкілдерін жіберуден бас тартты. Бірақ Риммен байланысын үзген жоқ, Папаға хат жолдап отырды. Мария Стюарт билік етудің бас кезінде біршама саяси тұрақтылық орнады. === Сыртқы саясат === Мария Стюартқа сыртқы саясат күрделі мәселе туғызды. Шотландық үкімет басшылары — Морей мен Мейтланд ағылшын-шотландық одақтың жақтастары болды. Ағылшын тағына өз құқығының жүзеге асуына үміттенген Мария I Елизабетті Англия патшайымы екендігін мойындаудан бас тартты. Егер Мария Елизабеттің тірі кезінде ағылшын тағына талабынан бас тартса Англия патшайымсы оны өзінің мұрагері ретінде мойындайды деген ымыраға келу мүмкін еді. Бірақ өз үмітіне сенімді Мария да, ағылшын тағының мұрагері жайлы сұрақты шешуге дайын емес Елизабетке де жақындасуды қаламады. Сол уақытта Марияның жаңадан неке қиюы туралы сұрақ туындады. Оның көңіліне көптеген еуропалық монархтар таласты ([[IX Шарль|Франция]], [[XIV Эрик (Швеция патшасы)|Швеция]], [[II Фредерик (Дания патшасы)|Дания]] королі, [[Аустрия]] эрцгерцогі). [[Испания]] королі [[II Филипп (Испания патшасы)|Филипп]]тің ұлы — [[Дон Карлос]] күйеуі атануға ұзақ уақыт үміткер болды. Осы одақтастық туралы келіссөздер Англияда алаңдаушылық тудырды: тіпті, бұл некеден бас тартса I Елизабет Марияны мұрагері деп жариялауды ұсынды. Алайда, 1563 жылдың аяғына таман Дон Карлостың психикалы қабілетсіз екендігі анық болды және бұл нұсқа сәтсіз болды. Елизабет өз жағынан [[Роберт Дадли, Лестер графы]], өзінің көңілдесін ұсынды. Әрине, бұл Шотландия патшайымсының ызасын тудырды. == Мария Стюарттың құлауы және дағдарысы == === Риччоның өлімі мен екінші неке === 1565 жылы Шотландияға [[Мэтью Стюарт, 4-Леннокс графы|Леннокс графы]] мен [[Маргарита Дуглас, Леннокс графинясы|Маргарита Дугластың]] ұлы, патшайымның бөлесі 19 жасар [[Генрих Стюарт, Дарнли графы]] келді. Ол анасы жағынан Англия патшасы VII Генридің ұрпағы. Мария Стюарт оған бір көргеннен-ақ ғашық болды, I Елизабеттың наразылығына қарамай 1565 жылғы 29 шілдеде оған тұрмысқа шықты. Бұл неке Англиямен қарым-қатынасының үзілуін ғана көрсеткен жоқ, тағы патшайымның бұрынғы жақтастары Морей мен Мейтландты өзінен алшақтатып жіберді. 1565 жылғы тамызда Морей көтеріліс жасауға әрекеттенді, бірақ әскердің ақысын төлеу үшін зергерлік бұйымдарын берген және [[Гордондар]] мен [[Хепбёрндер]]дің қолдайтындығы туралы уәдесін алған Мария Стюарт, бүлікшіге дереу шабуыл жасап, Англияға қашуға итермеледі. Морейдің бұл әрекеті радикалды протестанттар мен англофилдердің сөзсіз адалдықтарынан алыс екендігін патшайымға көрсетті. Бұл патшайымның саясатында бетбұрысқа әкеліп соқтырды. Ол католиктермен жақындасып, Испания королімен хат жазысуды қайта жандандырды. Сонымен қатар, Мария жетекші шотландық ақсүйектермен өзін алыстатып, патшайымның өзіне ұнамды шетелдіктер мен тегі атақты емес адамдармен жақындасты. Күйеуімен қарым-қатынасы болып жатқан жағдай қиындата түсті: лорд Дарнли королдік лауазымға дайын емес екендігін және ерекше дарыны мен адамгершілігі жоқ адамға тұрмысқа шыққандығын Мария Стюарт түсінді. Патшайым өз қателігін тұсініп, күйеуін жек көре бастады. Нәтижесінде, 1566 жылдың басына таман патшайымға қарсы Дарнлидың коалициясы және Морей мен [[Джеймс Дуглас, 4-Мортон графы|Мортон]] бастаған Шотландиядағы протестант лордтар құрылды. 1566 жылғы 9 наурызда аяғы ауыр патшайымның көзінше оппозицияның басшылары қатыгездікпен Марияның жақын досы, фавориты және жеке хатшысы [[Дәуіт Риччо]]ны өлтірді. Мүмкін, бұл қылмыспен қастандық жасаушылар патшайымның өміріне қауіп төндіріп, жеңілдіктер жасауға мәжбүрлемекші болды. Бірақ, Марияның тиімді іс-әрекеті оппозицияның жоспарын қайтадан құртты: патшайым күйеуі мен Мореймен әдейі татуласуы қастандық жасаушылардың арасында бытыраңқылық тудырды да, қылмыскерлердің көзін жойды. Мортон мен оның сыбайластары Англияға қашты. === Дарнли өлімі мен патшайымның құлауы === Мария мен күйеуінің арасындағы татуластық ұзаққа созылмады. Көп ұзамай, Дарнлимен күрт өз күшін, салмақтылығын, табандылығын көрсете білген [[Джеймс Хепберн, 4-Ботвелл графы|Ботвелл графы Джеймс Хепбернге]] деген сүйіспеншілігі айқындала бастады. Патша мен патшайымның арасындағы алшақтау аяқталған шындыққа айналды: тіпті, Дарнли болашақта [[I Джеймс (Англия патшасы)|VI Джеймс]] атанатын 1566 жылғы 19 маусымда туған өз баласын шоқындыру салтанатына қатысудан бас тартты. Марияның саясаты көбінде оның сезімімен құрала бастады, ең әуелісі Ботвеллге құмарлылығымен. Ал, Дарнли еңгерілуге тиіс кедергі болды. 1567 жылғы 10 ақпанда белгісіз себеппен Дарнли тоқтаған Эдинбургтың маңындағы Керк-о 'Филдеде үй жарылды, ал өзі өртеніп тұрған үйден қашпақ болғанда, аулада тұншықтырылып өлтірілгендегі денесі табылды. Мария Стюарттың күйеуіне ұйымдасқан қастандыққа қатысуы жайлы сұрақ — Шотландия тарихында ең даулы мәселелердің бірі. Шамасы, төніп келе жатқан қастандықты білді, бәлкім, граф Морей мен Мейтландтың өздері де қатысты. Патша сатып кеткен Мортон бастаған Риччоға қарсы қастандыққа қатысқан сыбайластардың Дарнлиге қарсы астыртын әрекеттің болуын сенімділікпен айтуға болады. Граф Ботвеллдің астыртын сөз байламға қатысуыда ықтимал. Бұған қоса, егер Ботвелл Мария патшайымның жүрегіне жол ашпақшы болса, онда Мортон мен Морейдің топтары, мүмкін, оны құлатуға және патшайымға сенімділіктен айыруға шақыруға тырысты. Бәлкім, бұл аталған топтар бөлек-бөлек әрекет етті. Алайда, нағыз қылмыскер кім болса да, бұл қылмыстағы жанама күнәні Шотландия қоғамы патшайымды адал емес әйел ретінде ұсынды. Мария өзінің жазықсыздығын дәлелдеуге еш әрекет жасамады. Керісінше, 1567 жылғы 15 мамырда [[Холируд сарайы]]нда Мария мен граф Ботвелл некелесті. Патша өлтіруші күдіктімен болған неке Марияны елдегі өолдаудан айырды, бұны тез арада протестант-лордтар мен Морейдің жақтастары пайдаланып қалды. Олар лордтар "конференциясын" құрып, әскери күш жинап, Ботвелл мен патшайымды [[Эдинбург]]тан қуып шықты. 1567 жылғы 15 маусымда Карберриде патшайымның әскері конфедераттардың әскерімен кездесіп жан-жаққа бытырап қашты. Мария Ботвеллдің кедергісіз кетуіне мүмкіндік жасап, берілуге мәжбүр болды. Және көтерілісшілердің қарауымен [[Лохливен қамалы]]на жеткізіліп, 24 шілдеде тақтан бас тартып, ұлы VI Джеймске беру туралы жарлыққа қол қойды. Кәмелет жасына толмаған патша билігі кезінде уақытша елдің регенті болып граф Морей тағайындалды. == Англияға қашу == [[Сурет:Mary, Queen of Scots after Nicholas Hilliard.jpg|200px|нобай|оңға|Англиядағы Мария Стюарт, 1578 жыл]] Заңды патшайымның құлатылуы кейбір шотланд лордтардың наразылығын тудырды. «Конфедераттар» одағы тез тарап кетті. Морейдің регенттігі [[Арчибальд Кэмпбелл, 5-Аргайл графы|Аргайла]] мен [[Джордж Гордон, 5-Хантли|Хантли]] графтар, [[Гамильтондар]]дың оппозицияға өтуге себеп болды. 1568 жылғы 2 мамырда Мария Стюарт Лохливен қамалынан қашып кетті. Оған тез арада Морейге оппозициялы барондар қосылды. Бірақ та 13 мамырда патшайымның азғантай әскері [[Лангсайд түбіндегі шайқас]]та регенттің әскерінен жеңіліп, патшайым I Елизабеттен көмек сұрау үшін Англияға қашты. Бастапқыда I Елизабет Марияға көмек беруге уәде етті, бірақ-та ол ағылшын тағына бәсекелесінің пайдасына қарай әскери араласу идеясынан алыс болды. Мария Стюарт пен граф Морейдің арасындағы дауда Елизабета төреші қызметін атқарып, Дарнлидің өліміне қатысты тергеу жұмыстарын басқарды. Тергеу жұмыстары кезінде регенттің жақтастары Марияның опасыздығының және күйеуіне қарсы қастандыққа қатысқанының дәлелі ретінде Ботвеллдің қашу кезінде тасталған әйгілі «'''Шкатулкадағы хаттарды'''» ұсынды. Бұл хаттың кейбір тараулары (мысалы, Ботвеллге арналған өлеңдер) шынайы болуы ықтимал, алайда қалған бөлігі жалған болды. 1569 жылы тергеудің нәтижесі Елизабеттың көмескі үкімі болды, алайда бұл, Морейдің режимін Шотландияда нығаюуына және Англияның оны мойындауына алып келді. Марияның ісі толығымен аяқталған жоқ. 1570 жылы Морейдің өліміне байланысты Шотландияда патшайымның жақтастары (Аргайл, Хантли, Гамильтоны, Мейтланд) мен королдік партия (Леннокс и Мортон) арасында азамат соғысы бұрқ ете түсті. Тек Елизабеттің араласуының арқасында 1573 жылғы 23 ақпанда екі жақ ''«Перт келісіміне»'' қол қойды. Бұл келісімге сәйкес VI Джеймс Шотландияның королі ретінде мойындалды. Көп кешікпей Мортонның әскері [[Эдинбург]]ты басып алып, патшайымның соңғы жақтаушысы Мейтландты тұтқынға алды. Бұл Мария Стюарттың Шотландияны қалпына келтіруге деген үмітінің жоғалғанын көрсетті. == Мария Стюартты қамауда ұстауы және өлім жазасына кесілуі == [[Сурет:Mary-stuart-death-warrant.JPG|200px|нобай|оңға|Өлім жазасына кесілу туралы үкім]] Шотландиядағы сәтсіздік Патшайымның еңсесін түсірткен жоқ. Ол бұрынғысынша өзінің құқықтарынан бас тартпай, ағылшын тағына үміткер болып қалып, I Елизабетке маза бермеді. Англияда Мария [[Шеффилд сарайы]]нда бақылауда болды. Қорытындылай келе, Мария Стюарттың айтарлықтай қызметкерлері болған және патшайымның өмір сүруін қамтамасыз ету үшін Англия мен Франция көлемді ақша бөлді. Дегенмен, ол Шотландиядағы достарымен араласа алмай, бірте-бірте жалғыздықта қартайды. Мария еуропалық державалармен жасырын хат алмасып, I Елизабетке қарсы шеруді тоқтатпады, бірақ ол Англия патшайымына қарсы көтерілістерге қатыспады. Әйткенмен, Англия патшасы [[VII Генри (Англия королі)|VII Генри]]дің заңды шөбересі Мария Стюарттың есімі I Елизабетке қарсы қолданушылармен белсенді пайдаланылды. 1572 жылы [[Ридольфидің астыртын әрекеті]] анықталды, оның қатысушылары Елизабетты тақтан түсіріп, Мария Стюартты Англияның тағына отырғызбақшы болды. 1586 жылы, мүмкін, Елизабеттің министрі [[Фрэнсис Уолсингем]] мен оның түрмеге отырғызушысы [[Эмиас Паулет]]тің қатысуынсыз болмаса да, Мария Стюарт I Елизабетке қарсы қастандықты қолдайтыны жайлы католик күштерінің агенті [[Энтони Бабингтон]]мен абайсыз хат жазысты. Алайда, астыртын әрекет анықталды және Англия патшайымының қолына түсті. Мария Стюарт сотқа беріліп, өлім жазасына кесілді. 1587 жылғы 8 ақпанда [[Фотерингей қамалы]]нда Мария Стюарттың басын шауып тастады. Патшайым [[Питербородағы собор|Питерборо соборында]] жерленді, ал 1612 жылы Елизабет қайтыс болғаннан кейін Англия королі атанған [[I Джеймс (Англия королі)|Джеймс]]тың бұйрығымен Мария Стюарттың сүйегі [[Вестминстер аббатығы|Вестминстер аббаттығына]] мәңгілік қарсыласы I Елизабеттың қабірінің қасына көшірілді. == Некелері мен ұрпағы == *(1558) [[II Франсуа]], [[Франции монархтарының тізімі|Франции патшасы]] *(1565) [[Генри Стюарт, Дарнли лорды]] **[[I Джеймс (Англия патшасы)|Джеймс VI]] ұлы, [[Шотландии патшалығы|Шотландия]] патшасы (1567—1625), кейіннен [[Британ аралдарының монархтарының тізімі|Англия патшасы]] I Джеймс (1603—1625). *(1567) [[Джеймс Хепберн, 4-Ботвелл графы]] **Егіздер (1568) == Тағы қараңыз == * [[Франция дофиндерінің тізімі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == *[https://www.royal.uk Мария Стюарттың өмірбаяны жайлы Ұлыбритания үкіметінің сайтында] *[http://www.englishmonarchs.co.uk/stewart_8.htm Мария Стюарттың тарихының сипаты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080324045524/http://www.englishmonarchs.co.uk/stewart_8.htm |date=2008-03-24 }} *[http://www.maria-stuart.ru Мария Стюарт: патшайымның портреті — көркемөнерде, тарихта, қазіргі уақыттағы бейнесі] [[Санат:Стюарттар]] [[Санат:Шотландия королдері]] lzkgoe5cmx8zrtaunvkjunqg9auveul 0 531434 3598330 3331815 2026-05-02T10:45:28Z Makenzis 71333 3598330 wikitext text/x-wiki {{мағына|МВВ Мастрихт}} {{Футбол клубы |атауы = {{flagicon|Нидерланд}} МВВ Мастрихт |толық атауы = Maatschappelijke Voetbal Vereniging Maastricht |құрылған = [[2 сәуір]] [[1902 жыл]]ы |стадионы = Де Гёсселт |сыйымдылығы = 10 000 |президент = {{flagicon|Нидерланд}} Паул Ринкенс |жаттықтырушы = {{flagicon|Нидерланд}} Рон Элсен |жарыс = [[Эрстедивизи]] |маусым = 2025/26 |орын = 19. | pattern_la1= |pattern_b1=_collarwhite|pattern_ra1= | leftarm1=ffffff|body1=ff0000|rightarm1=ffffff|shorts1=ffffff|socks1=ffffff | pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2= | leftarm2=0047AB|body2=0047AB|rightarm2=0047AB|shorts2=0047AB|socks2=0047AB |логотипі= [[Сурет:Maastricht.png]] }} '''МВВ Мастрихт''' ([[Нидерланд тілі|нидерл]]. ''Maatschappelijke Voetbal Vereniging Maastricht'') — нидерландылық футбол клуб, Маастрихт қаласында орналасқан, 1902 жылы 2 сәуірде құрылған. 2010/2011 маусымға дейін клубтың атауы МВВ (нидерл. Maastrichtse Voetbal Vereniging) болған. 2013/2014 маусымда Нидерландының бірінші дивизионында өнер көрсетіп, 11 орынды иеленген. == Бұрынғы ойыншылар == * {{flagicon|Бельгия}}[[Эрик Геретс]] * {{flagicon|Дания}}Кеннет Перес * {{flagicon|Гамбия}}Эбрима Силла * {{flagicon|Нидерланд}}Вилфред Баума * {{flagicon|Нидерланд}}Вилли Брокамп * {{flagicon|Нидерланд}}Денни Ландзат * {{flagicon|Нидерланд}}Эрик Мейер * {{flagicon|Нидерланд}}Дик Наннинга * {{flagicon|Нидерланд}}Ко Принс * {{flagicon|Нидерланд}}Барри Хюльсхофф * {{flagicon|Нидерланд}}Будевейн Зенден * {{flagicon|Нидерланд}}Эрик Корчагин == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [https://ru.wikipedia.org/wiki/МВВ_Мастрихт Википедиядаға мақала] [[Санат:Нидерланд футбол клубтары]] [[Санат:1902 жылы құрылған футбол клубтары]] erxc1kugmqv7wb76ueh9jhwooyvldhj 0 533090 3597813 2998197 2026-05-01T14:14:28Z Meru3em 180667 Created by translating the section "Geology" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1351920867|Congo Basin]]" 3597813 wikitext text/x-wiki {{Жазық |Атауы = Конго ойысы |Төл атауы = fr/Bassin du Congo |Сурет = CongoLualaba watershed plain political.png |Сурет тақырыбы = [[Конго (өзен)|Конго өзені]], оның орталық бөлігі Конго бассейні |Биіктігі = 300—500 |Солтүстіктен оңтүстікке дейінгі қашықтық = |Батыстан шығысқа дейінгі қашықтық = |Ауданы = 1 миллион |Өзендер = |Көлдер = |Координаттары = 0/22 |CoordScale = |Елдер = Ангола/Камерун/Орталық Африка Республикасы/Конго Республикасы/Конго Демократиялық Республикасы/Бурунди/Руанда |Аймақ = |Позициялық карта = Африка |Ортаққордағы санаты = Congo Basin }} '''Конго ойысы''' немесе '''Конго қазаншұңқыр''' ([[Франция|фр]]: ''Bassin du Congo''; [[Ағылшын тілі|ағылш]]: ''Congo Basin'') — Орталық Африкада орналасқан [[ойыс]]. Диаметрі 1 км-дей. Құрылымы жөнінен ''Конго ойысы'' жоғарғы докембрилік ''Африка платформасының'' [[синеклиза]]сы. Платформаның 500-1000 м тереңдіктегі кристалды негізі ойысты екіге бөледі. Ойыс жоғарғы [[протерозой]]дың және жоғарғы [[палеозой]]дың қалың қабатымен, [[мезозой]]дың шөгінділерімен толған, беті - ''кайнозойлық борпылдақ жыныстар''. Жері [[батпақ]]ты, аллювийлік жазық. ''Климаты экваторлық'', жылдық жауын-шашыны 1500-2000 мм. Шағын өзендері өте көп. Мәңгі жасыл орман өседі.<ref> Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж., 5 том</ref> == Геология == Congo Basin — Congo Craton ішіндегі ірі ойыс. Ол салыстырмалы түрде жас (Фанерозой, негізінен Мезозойдан бастап) шөгінді жыныстардан тұрады, ал айналасы өте ежелгі (Архей дәуіріндегі) құрлықтық қыртыс. Кратонның деформациясы кеш Cambrian немесе ерте Ordovician кезеңінде басталып, Paleozoic бойы жалғасқан. Бірақ бұл деформация күшті эрозияға әкеліп, палеозой жыныстарының көп бөлігі жойылып, үлкен стратиграфиялық үзіліс (unconformity) қалыптасты. Шөгінділер Mesozoic (әсіресе Triassic) дәуірінен бастап бүгінге дейін жиналған. Jurassic кезеңіндегі шөгінділер бассейнде тұщы сулы көлдік орта болғанын көрсетеді, бұл жағдай ерте Cretaceous кезеңіне дейін жалғасқан. Кейінірек Транс-Сахаралық теңізбен байланыс орнап, теңіз суы бассейнге енген, соның нәтижесінде ол оңтүстік Atlantic Ocean мен Tethys Ocean арасындағы байланыс аймағына айналды. Бұл ортада жиналған жыныстар тозаң, омыртқасыздар және омыртқалылар (көбіне балықтар) қалдықтарына бай. Kimberlite pipe түзілімдері (Бор дәуірінде пайда болған) аймақтың атақты алмаздарының көзі болып табылады. Cenozoic дәуірінде Cuvette Centrale шеттерінің көтерілуі теңізбен байланысты тоқтатты. Paleogene кезеңінде мол жауын-шашын бассейнді батпақты көлдер мен сазды алқаптарға айналдырды. Neogene басында климат құрғақтанып, маусымдық құрғақшылық байқалды, бірақ кейін қайта ылғалды жағдайлар орнады. Бассейнде келесі шөгінді геологиялық түзілімдер пайда болды: <ref name=":3">{{Cite journal|author=Giresse|first=Pierre|date=2005-10-01|title=Mesozoic–Cenozoic history of the Congo Basin|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1464343X05001226|journal=Journal of African Earth Sciences|volume=43|issue=1|pages=301–315|doi=10.1016/j.jafrearsci.2005.07.009|issn=1464-343X|accessdate=subscription}}</ref> * Кеш [[Карбон кезеңі|карбон]] / [[Перм кезеңі|Пермь]] - [[Lukuga Formation|Лукуга формациясы]] ( Төменгі Карудың бөлігі) * Ерте триас дәуірінен ерте юра дәуіріне дейін - [[Haute Lueki Formation|Жоғары Луэки формациясы]] ( Жоғарғы Карудың бөлігі) * Кеш юра - [[Stanleyville Formation|Стэнливилл формациясы]] * Ерте бор дәуірі - [[Loia Formation|Лойя формациясы]], Камина сериясы * Бордың соңғы кезеңі - [[Bokungu Formation|Бокунгу формациясы]], Кванго сериясы ( [[Nsele Group|Нселе тобы]], [[Inzia Group|Инзия тобы]] ) * Палеоген – [[Kwango Formation|Кванго формациясы]], Калахари жүйесі, Сабл Батеке сериясы * Неоген - Limons сериясы, Калахари жүйесі, Саблс Батеке сериясы == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Африка географиясы]] qvx3qinm36y2ipiutci7kn3ys9r9cyh 0 534402 3597944 3329643 2026-05-01T16:30:11Z Diaszhaksybek 180694 3597944 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Ауыл |атауы = Ескі Шанақ |сурет = |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =41 |lat_min =57|lat_sec = 40 |lon_deg =69|lon_min = 03|lon_sec =19 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Түркістан облысы |кестедегі облыс = Түркістан облысы{{!}}Түркістан |ауданы = Қазығұрт ауданы |кестедегі аудан = Қазығұрт ауданы{{!}}Қазығұрт |мекен түрі = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі |мекені = Шанақ ауылдық округі{{!}}Шанақ |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = {{өсім}}426 |санақ жылы = [[2021 жыл|2021]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Ескі Шанақ ''' – [[Түркістан облысы]] [[Қазығұрт ауданы]], [[Шанақ ауылдық округі]] құрамындағы ауыл. <big>Тарихы</big> Аудан орталығы == Географиялық орны == Аудан орталығы – [[Қазығұрт]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 84 км-дей жерде. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||415||{{құлдырау}}400 ||{{өсім}}426 ||106,5 ||200 ||{{өсім}}214 ||107 ||200 ||{{өсім}}212 ||106 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазығұрт ауданы елді мекендері}} [[Санат:Қазығұрт ауданы елді мекендері]] c3qsgaxyjk4tq0vexq340j41a9vhkew 0 537542 3598326 2248038 2026-05-02T10:27:31Z List of heads of state of Cameroon 180729 /* Камерун президенттерінің тізімі */ 3598326 wikitext text/x-wiki ==List== {| class="wikitable" style="font-size:85%;text-align:center" !rowspan=2|{{Abbr|No.|Number}} !rowspan=2|President<br>{{small|(Birth–Death)}} ! rowspan="2" |'''Portrait''' ! colspan="2" |Tenure !rowspan=2|Elected ! rowspan="2" |Political affiliation |- !Took office !Left office |- !1 ![[Ruben Um Nyobè]] | |10&nbsp;April&nbsp;1948 |1949 | | |- !2 ![[Félix-Roland Moumié]] | |1949 |1949 | | |- !3 ![[Ernest Ouandié]] | |1949 |1950 | | |- !4 ![[Tankeu Noé]] | |1950 |1953 | | |- !5 ![[Osendé Afana]] | |1953 |1956 | | |- !6 ![[E. M. L. Endeley]] | |1956 |1957 | | |- !7 ![[John Ngu Foncha]] | |1957 |1957 | | |- !8 ![[Andre-Marie Mbida]] | |18 February 1957 |18 February 1958 | | |- ! 9 ! [[Ahmadou Ahidjo]]<br>{{small|(1924–1989)}} | | 18 February 1958 | {{nowrap|1 October}} 1961 | – | [[Cameroonian Union|UC]] |- !10 ![[John Ngu Foncha]] | |2 June1972 |2 June 1972 | | |- ! 11 ! [[Ahmadou Ahidjo]]<br>{{small|(1924–1989)}} | | {{nowrap|1 October}} 1961 | {{nowrap|2 June}} 1972 | [[1965 Cameroonian presidential election|1965]]<br>[[1970 Cameroonian presidential election|1970]] | {{nowrap|[[Cameroonian Union|UC]] / [[Cameroonian National Union|UNC]]}} |- !12 ![[Augustine Ngom Jua]] | |1965 |1966 | | |- !13 ![[Ahmadou Ahidjo]]<br>{{small|(1924–1989)}} | |1966 |2 June 1972 | | |- !14 ![[Salomon Tandeng Muna]] | |2 June 1972 |2 June 1972 | | |- ! 15 ! [[Ahmadou Ahidjo]]<br>{{small|(1924–1989)}} | | {{nowrap|2 June}} 1972 | {{nowrap|6 November}} 1982<br>{{small|(''resigned.'')}} | [[1975 Cameroonian presidential election|1975]]<br>[[1980 Cameroonian presidential election|1980]] | [[Cameroonian National Union|UNC]] |- ! 16 ! [[Paul Biya]]<br>{{small|(1932–)}} | | {{nowrap|6 November}} 1982 | {{nowrap|4 February}} 1984 | – | [[Cameroonian National Union|UNC]] |- ! 17 ! [[Paul Biya]]<br>{{small|(1932–)}} | | {{nowrap|4 February}} 1984 | {{nowrap|16 August}} 1992 | [[1984 Cameroonian presidential election|1984]]<br>[[1988 Cameroonian general election|1988]]<br><br><br><br><br> | {{nowrap|[[Cameroonian National Union|UNC]] / [[Cameroon People's Democratic Movement|RDPC]]}} |- |18 |[[Paul Biya]] | |1992 |1992 | |[[Cameroon People's Democratic Movement]] |- |19 |[[John Fru Ndi]] | |1992 |1992 | |[[Social Democratic Front (Cameroon)|Social Democratic Front]] |- |20 |[[Bello Bouba Maigari]] | |1992 |1992 | |[[National Union for Democracy and Progress (Cameroon)|National Union for Democracy and Progress]] |- |21 |[[Adamou Ndam Njoya]] | |1992 |1992 | |[[Cameroon Democratic Union]] |- |22 |[[Jean-Jacques Ekindi]] | |1992 |1992 | |[[Progressive Movement (Cameroon)|Progressive Movement]] |- |23 |Emah Otu | |1992 |1992 | |Grouping of Patriotic Forces |- !24 ![[Paul Biya]] ! |1992 |1997 |[[1992 Cameroonian presidential election|1992]] | |- |25 |[[Paul Biya]] | |1997 |1997 | |[[Cameroon People's Democratic Movement]] |- |26 |[[Henri Hogbe Nlend]] | |1997 |1997 | |[[Union of the Peoples of Cameroon]] |- |27 |Samuel Eboua | |1997 |1997 | |[[Movement for the Defence of the Republic]] |- |28 |Albert Dzongang | |1997 |1997 | |Popular Party for Development |- |29 |Joachim Tabi Owono | |1997 |1997 | |Action for Meritocracy and Equal Opportunities |- |30 |Antoine N'Demannu | |1997 |1997 | |Rally of Peoples without Borders |- |31 |Gustave Essaka | |1997 |1997 | |Cameroon Integral Democracy |- !32 !Paul Biya | |1997 |2004 |[[1997 Cameroonian presidential election|1997]] | |- |33 |[[Paul Biya]] | |2004 |2004 | |[[Cameroon People's Democratic Movement]] |- |34 |[[John Fru Ndi]] | |2004 |2004 | |[[Social Democratic Front (Cameroon)|Social Democratic Front]] |- |35 |[[Adamou Ndam Njoya]] | |2004 |2004 | |[[Cameroon Democratic Union]] |- |36 |[[Garga Haman Adji]] | |2004 |2004 | |[[Alliance for Democracy and Development (Cameroon)|Alliance for Democracy and Development]] |- |37 |Justin Mouafo | |2004 |2004 | |Nationalism of Cameroonian Patriots |- |38 |Yondo Mandengue Black | |2004 |2004 | |Social Movement for New Democracy |- |39 |Anicet Ekane | |2004 |2004 | |Social Movement for New Democracy |- |40 |Fritz Pierre Ngo | |2004 |2004 | |Cameroon Ecological Movement |- |41 |Jean Michel Tekam | |2004 |2004 | |Party of Social Democracy |- |42 |Victorin Hameni Bieuleu | |2004 |2004 | |Union of Democratic Forces |- |43 |Boniface Forbin | |2004 |2004 | |Justice and Development Party |- |44 |Djeukam Tchameni | |2004 |2004 | |Movement for Democracy and Interdependence |- |45 |[[Jean-Jacques Ekindi]] | |2004 |2004 | |[[Progressive Movement (Cameroon)|Progressive Movement]] |- |46 |Hubert Kamgang | |2004 |2004 | |Union of African Populations |- |47 |George Dobgima Nyamndi | |2004 |2004 | |Social Liberal Congress |- |48 |Gustave Essaka | |2004 |2004 | |Cameroon Integral Democracy |- !49 !Paul Biya | |2004 |2011 |[[2004 Cameroonian presidential election|2004]] | |- |50 |[[Paul Biya]] | |2011 |2011 | |[[Cameroon People's Democratic Movement]] |- |51 |[[John Fru Ndi]] | |2011 |2011 | |[[Social Democratic Front (Cameroon)|Social Democratic Front]] |- |52 |[[Garga Haman Adji]] | |2011 |2011 | |[[Alliance for Democracy and Development (Cameroon)|Alliance for Democracy and Development]] |- |53 |[[Adamou Ndam Njoya]] | |2011 |2011 | |[[Cameroon Democratic Union]] |- |54 |[[Paul Abine Ayah]] | |2011 |2011 | |People's Action Party |- |55 |[[Kah Walla]] | |2011 |2011 | |Cameroon People's Party |- |56 |Albert Dzongang | |2011 |2011 | |Dynamic for National Renaissance |- |57 |Jean de Dieu Momo | |2011 |2011 | |Democrat Patriots for the Development of Cameroon |- |58 |[[Jean-Jacques Ekindi]] | |2011 |2011 | |[[Progressive Movement (Cameroon)|Progressive Movement]] |- |59 |[[Bernard Muna]] | |2011 |2011 | |Alliance of Progressive Forces |- |60 |Esther Dang | |2011 |2011 | |Bloc for the Reconstruction and Economic Independence of Cameroon |- |61 |Olivier Anicet Bilé | |2011 |2011 | |Union for Fraternity and Prosperity |- |62 |Anicet Ekane | |2011 |2011 | |African Movement for New Independence and Democracy |- |63 |Victorin Hameni Bieuleu | |2011 |2011 | |Union of Democratic Forces of Cameroon |- |64 |Fritz Pierre Ngo | |2011 |2011 | |Movement of Cameroonian Ecologists |- |65 |Jean Njeunga | |2011 |2011 | |United Front of Cameroon |- |66 |Isaac Feuzeu | |2011 |2011 | |Movement for the Emergence and Rise of Citizen |- |67 |Hubert Kamgang | |2011 |2011 | |Union of African Populations |- |67 |Simon Pierre Atangana Nsoe | |2011 |2011 | |Great Cameroon |- |68 |Marcus Lontouo | |2011 |2011 | |Cameroonian National Congress |- |69 |George Dobgima Nyamndi | |2011 |2011 | |Social Liberal Congress |- |70 |Joachim Tabi Owono | |2011 |2011 | |Action for Meritocracy and Equal Opportunities |- |71 |Daniel Soh Fone | |2011 |2011 | |United Socialist Party |- !71 !Paul Biya | |2011 |2018 |[[2011 Cameroonian presidential election|2011]] | |- ! 72 ![[Maurice Kamto]]<br> | [[File:Maurice Kamto.jpg|100px]] | {{nowrap|16 August}} 2018 | 2018 | [[2018 Cameroonian presidential election|2018]] | {{nowrap|[[Cameroon Renaissance Movement|MRC]]}} |- !73 ![[Samuel Eto'o]] | |2018 |2018 | | |- !74 ![[Dieudonné M'bala M'bala]] | |2018 |2018 | | |- !75 ![[Bernard Muna]] | |2018 |2018 | |[[French comedian of Cameroonian descent]] |- !76 ![[Bernard Njonga]] | |2018 |2018 | |[[Believe in Cameroon]] | |- |77 |[[Paul Biya]] | |2018 |2018 | |[[Cameroon People's Democratic Movement]] |- |78 |[[Maurice Kamto]] | |2018 |2018 | |[[Cameroon Renaissance Movement]] |- |79 |[[Cabral Libii]] | |2018 |2018 | |[[Univers (political party)|Univers]] [fr] |- |80 |[[Joshua Osih]] | |2018 |2018 | |[[Social Democratic Front (Cameroon)|Social Democratic Front]] |- |81 |[[Adamou Ndam Njoya]] | |2018 |2018 | |[[Cameroon Democratic Union]] |- |82 |[[Garga Haman Adji]] | |2018 |2018 | |[[Alliance for Democracy and Development (Cameroon)|Alliance for Democracy and Development]] |- |83 |[[Ndifor Afanwi Franklin]] [fr] | |2018 |2018 | |Cameroonian National Citizen Movement |- |84 |[[Serge Espoir Matomba]] [fr] | |2018 |2018 | |[[United People for Social Renovation]] |- |85 |[[Akere Muna]] | |2018 |2018 | |Now! | |- !86 ![[Paul Biya]] |[[File:Paul Biya 2014.png|100px]] |{{nowrap|16 August}} 2018 |{{nowrap|16 August}} 2019 | |[[Cameroon People's Democratic Movement]] |- ! 87 ![[Maurice Kamto]]<br>{{small|(1954-)}} | [[File:Maurice Kamto.jpg|100px]] | {{nowrap|16 August}} 2019 | 2019 | [[2018 Cameroonian presidential election|2018]] | {{nowrap|[[Cameroon Renaissance Movement|MRC]]}} |- ! rowspan="2" |88 ! rowspan="2" |[[Paul Biya]] | rowspan="2" |[[File:Paul Biya 2014.png|100px]] |2019 |12 October 2025 | rowspan="2" | | rowspan="2" |[[Cameroon People's Democratic Movement]] |- |'''12&nbsp;October&nbsp;2025''' |'''12&nbsp;October&nbsp;2025''' |- |88 |[[Issa Tchiroma]] | |'''12&nbsp;October&nbsp;2025''' |'''12&nbsp;October&nbsp;2025''' | |[[Cameroon National Salvation Front]] |- |89 |[[Cabral Libii]] | |'''12&nbsp;October&nbsp;2025''' |'''12&nbsp;October&nbsp;2025''' | |[[Cameroonian Party for National Reconciliation]] |- |90 |[[Bello Bouba Maigari]] | |'''12&nbsp;October&nbsp;2025''' |'''12&nbsp;October&nbsp;2025''' | |[[National Union for Democracy and Progress (Cameroon)|National Union for Democracy and Progress]] |- |91 |[[Hermine Patricia Tomaïno Ndam Njoya|Patricia Ndam Njoya]] | |'''12&nbsp;October&nbsp;2025''' |'''12&nbsp;October&nbsp;2025''' | |[[Cameroon Democratic Union]] |- |92 |[[Joshua Osih]] | |'''12&nbsp;October&nbsp;2025''' |'''12&nbsp;October&nbsp;2025''' | |[[Social Democratic Front (Cameroon)|Social Democratic Front]] |- |93 |[[Seta Caxton Ateki]] [fr] | |'''12&nbsp;October&nbsp;2025''' |'''12&nbsp;October&nbsp;2025''' | |Liberal Alliance Party |- |94 |[[Hiram Samuel Iyodi]] | |'''12&nbsp;October&nbsp;2025''' |'''12&nbsp;October&nbsp;2025''' | |Front of Cameroonian Democrats |- |95 |[[Serge Espoir Matomba]] [fr] | |'''12&nbsp;October&nbsp;2025''' |'''12&nbsp;October&nbsp;2025''' | |[[United People for Social Renovation]] |- |96 |Jacques Bouhga-Hagbe | |'''12&nbsp;October&nbsp;2025''' |'''12&nbsp;October&nbsp;2025''' | |Cameroonian National Citizen Movement |- |97 |[[Pierre Kwemo]] [fr] | |'''12&nbsp;October&nbsp;2025''' |'''12&nbsp;October&nbsp;2025''' | |[[Union of Socialist Movements]] |- |98 |[[Akere Muna]] | |'''12&nbsp;October&nbsp;2025''' |'''12&nbsp;October&nbsp;2025''' | |[[Univers (political party)|Univers]] [fr] |- !99 ![[Paul Biya]] |[[File:Paul Biya 2014.png|100px]] |12 October 2025 |Imcumbent | |[[Cameroon People's Democratic Movement]] |} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.rulers.org/rulc1.html#cameroon Камерун президенттерінің тізімі ''rulers.org''] {{ref-en}} * [http://www.worldstatesmen.org/Cameroon.html Камерун президенттерінің тізімі ''worldstatesmen.org''] {{ref-en}} [[Санат:Президенттер тізімі]] [[Санат:Камерун президенттері]] cfc1eaxzoweqq4e04otw8g4fx3yzx2a 4 537752 3598208 3596849 2026-05-02T05:00:51Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3598208 wikitext text/x-wiki '''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (<span class="plainlinks">[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]</span>) == Деңгей сипаттамасы == [[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]] [[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме) [[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме) [[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме) [[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме) [[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}} — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме) [[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме) [[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме) [[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар (100 000+ өңдеме) == Рейтинг == {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> <center> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !№ !Қатысушы аты !Өңдеме саны !Мақала тексеруі !Тіркелген уақыты ![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]] |- |1 |{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}} | data-sort-value="120022" |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022] | data-sort-value="109" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109] |2012-12-28 |{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}} |- |2 |{{Қатысушы-түж6|Kasymov}} | data-sort-value="95524" |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 95 524] | data-sort-value="1084" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1084] |2011-10-03 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |3 |{{Қатысушы-түж6|Салиха}} | data-sort-value="86330" |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 330] | data-sort-value="170" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170] |2012-07-28 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |4 |{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}} | data-sort-value="84034" |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 034] | data-sort-value="194" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194] |2017-08-21 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |5 |{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}} | data-sort-value="81057" |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 81 057] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2020-06-29 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |6 |{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}} | data-sort-value="55509" |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 509] | data-sort-value="64" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64] |2012-03-14 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |7 |{{Қатысушы-түж6|Casserium}} | data-sort-value="48151" |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 48 151] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2017-06-26 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |8 |{{Қатысушы-түж6|Sibom}} | data-sort-value="41112" |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2010-01-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |9 |{{Қатысушы-түж6|Ulan}} | data-sort-value="30436" |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2007-12-01 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |10 |{{Қатысушы-түж6|AlefZet}} | data-sort-value="25095" |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095] | data-sort-value="0" |0 |2006-05-18 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |11 |{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}} | data-sort-value="24505" |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505] | data-sort-value="979" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979] |2013-10-20 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |12 |{{Қатысушы-түж6|1nter pares}} | data-sort-value="24029" |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 24 029] | data-sort-value="44" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 44] |2023-12-17 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |13 |{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}} | data-sort-value="21868" |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |14 |{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}} | data-sort-value="21279" |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 21 279] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2018-10-22 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |15 |{{Қатысушы-түж6|Nurken}} | data-sort-value="18705" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 18 705] | data-sort-value="35" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 35] |2021-07-07 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |16 |{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}} | data-sort-value="16951" |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 16 951] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2009-06-18 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |17 |{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}} | data-sort-value="16735" |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 16 735] | data-sort-value="103" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 103] |2014-01-01 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |18 |{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}} | data-sort-value="16068" |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 068] | data-sort-value="173" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173] |2010-05-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |19 |{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}} | data-sort-value="14709" |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709] | data-sort-value="73" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73] |2013-06-16 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |20 |{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}} | data-sort-value="13722" |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 722] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2014-09-25 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |21 |{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}} | data-sort-value="12577" |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |22 |{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}} | data-sort-value="11661" |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-10 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |23 |{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}} | data-sort-value="11123" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 123] | data-sort-value="56" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 56] |2009-09-23 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |24 |{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}} | data-sort-value="10031" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 031] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2012-02-12 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |25 |{{Қатысушы-түж6|Тұран}} | data-sort-value="8361" |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8361] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2022-06-01 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |26 |{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}} | data-sort-value="8335" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8335] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2012-11-25 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |27 |{{Қатысушы-түж6|Kas77777}} | data-sort-value="8187" |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8187] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |28 |{{Қатысушы-түж6|Daniyar}} | data-sort-value="8001" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |29 |{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}} | data-sort-value="7902" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 7902] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2020-01-06 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |30 |{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}} | data-sort-value="7842" |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |31 |{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}} | data-sort-value="7818" |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 7818] | data-sort-value="42" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42] |2022-05-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |32 |{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}} | data-sort-value="7596" |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |33 |{{Қатысушы-түж6|Ashina}} | data-sort-value="7375" |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7375] | data-sort-value="15" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15] |2011-03-07 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |34 |{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}} | data-sort-value="7047" |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7047] | data-sort-value="21" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 21] |2023-11-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |35 |{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}} | data-sort-value="7012" |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012] | data-sort-value="12" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12] |2010-04-22 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |36 |{{Қатысушы-түж6|SSE}} | data-sort-value="6974" |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |37 |{{Қатысушы-түж6|GaiJin}} | data-sort-value="6703" |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6703] | data-sort-value="0" |0 |— |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |38 |{{Қатысушы-түж6|Bekus}} | data-sort-value="6528" |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |39 |{{Қатысушы-түж6|Alamgir}} | data-sort-value="6196" |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196] | data-sort-value="0" |0 |2007-09-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |40 |{{Қатысушы-түж6|Аскаров}} | data-sort-value="6193" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |41 |{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}} | data-sort-value="6142" |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-31 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |42 |{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}} | data-sort-value="6101" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |43 |{{Қатысушы-түж6|Aghia7}} | data-sort-value="6046" |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |44 |{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}} | data-sort-value="5455" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |45 |{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}} | data-sort-value="5200" |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200] | data-sort-value="0" |0 |2010-12-18 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |46 |{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}} | data-sort-value="5000" |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2021-05-11 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |47 |{{Қатысушы-түж6|Nick jan}} | data-sort-value="4652" |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-16 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |48 |{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}} | data-sort-value="4522" |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-03-06 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |49 |{{Қатысушы-түж6|Coffee86}} | data-sort-value="4321" |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4321] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-25 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |50 |{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}} | data-sort-value="4166" |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4166] | data-sort-value="20" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 20] |2012-09-21 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |51 |{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}} | data-sort-value="3759" |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2020-09-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |52 |{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}} | data-sort-value="3683" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683] | data-sort-value="0" |0 |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |53 |{{Қатысушы-түж6|Majilis}} | data-sort-value="3630" |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630] | data-sort-value="0" |0 |2012-05-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |54 |{{Қатысушы-түж6|Esetok}} | data-sort-value="3578" |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578] | data-sort-value="0" |0 |2012-11-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |55 |{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}} | data-sort-value="3545" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |56 |{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}} | data-sort-value="3516" |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |57 |{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}} | data-sort-value="3396" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3396] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2022-11-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |58 |{{Қатысушы-түж6|Makenzis}} | data-sort-value="3349" |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3349] | data-sort-value="0" |0 |2017-11-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |59 |{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}} | data-sort-value="3310" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |60 |{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}} | data-sort-value="3273" |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-18 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |61 |{{Қатысушы-түж6|Hardworking}} | data-sort-value="3272" |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |62 |{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}} | data-sort-value="3227" |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |63 |{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}} | data-sort-value="3168" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |64 |{{Қатысушы-түж6|Qanattan}} | data-sort-value="3117" |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3117] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2024-02-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |65 |{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}} | data-sort-value="3041" |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |66 |{{Қатысушы-түж6|Meruyert}} | data-sort-value="2952" |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-30 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |67 |{{Қатысушы-түж6|Абылай}} | data-sort-value="2950" |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |68 |{{Қатысушы-түж6|Dauren}} | data-sort-value="2871" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |69 |{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}} | data-sort-value="2871" |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 2871] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2016-03-26 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |70 |{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}} | data-sort-value="2822" |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2015-12-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |71 |{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}} | data-sort-value="2700" |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |72 |{{Қатысушы-түж6|Merey}} | data-sort-value="2684" |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |73 |{{Қатысушы-түж6|Магпар}} | data-sort-value="2680" |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680] | data-sort-value="0" |0 |2014-12-11 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |74 |{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}} | data-sort-value="2532" |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |75 |{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}} | data-sort-value="2530" |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |76 |{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}} | data-sort-value="2510" |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2510] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2024-10-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |77 |{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}} | data-sort-value="2475" |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2016-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |78 |{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}} | data-sort-value="2471" |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |79 |{{Қатысушы-түж6|G55}} | data-sort-value="2468" |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |80 |{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}} | data-sort-value="2447" |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2447] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |81 |{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}} | data-sort-value="2445" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |82 |{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}} | data-sort-value="2424" |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |83 |{{Қатысушы-түж6|Рахман999}} | data-sort-value="2304" |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2022-10-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |84 |{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}} | data-sort-value="2247" |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2014-02-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |85 |{{Қатысушы-түж6|Drift}} | data-sort-value="2233" |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |86 |{{Қатысушы-түж6|Egorkz}} | data-sort-value="2232" |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |87 |{{Қатысушы-түж6|Mira01}} | data-sort-value="2229" |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-30 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |88 |{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}} | data-sort-value="2215" |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |89 |{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}} | data-sort-value="2208" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |90 |{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}} | data-sort-value="2175" |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175] | data-sort-value="0" |0 |2012-07-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |91 |{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}} | data-sort-value="2163" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2163] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2026-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |92 |{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}} | data-sort-value="2036" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036] | data-sort-value="0" |0 |2010-04-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |93 |{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}} | data-sort-value="1986" |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 1986] | data-sort-value="0" |0 |2020-03-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |94 |{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}} | data-sort-value="1938" |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2019-11-22 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |95 |{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |96 |{{Қатысушы-түж6|Daneker}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |97 |{{Қатысушы-түж6|Esen48}} | data-sort-value="1808" |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |98 |{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}} | data-sort-value="1800" |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800] | data-sort-value="0" |0 |2021-12-25 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |99 |{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}} | data-sort-value="1795" |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795] | data-sort-value="101" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101] |2015-11-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |100 |{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}} | data-sort-value="1791" |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 1791] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2025-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |101 |{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}} | data-sort-value="1710" |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710] | data-sort-value="0" |0 |2011-01-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |102 |{{Қатысушы-түж6|Nelli}} | data-sort-value="1666" |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |103 |{{Қатысушы-түж6|Araichik}} | data-sort-value="1622" |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |104 |{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}} | data-sort-value="1613" |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613] | data-sort-value="0" |0 |2019-08-27 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |105 |{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}} | data-sort-value="1598" |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1598] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2018-05-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |106 |{{Қатысушы-түж6|2rk}} | data-sort-value="1552" |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |107 |{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}} | data-sort-value="1519" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1519] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2022-04-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |108 |{{Қатысушы-түж6|Gliwi}} | data-sort-value="1505" |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1505] | data-sort-value="0" |0 |2017-05-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |109 |{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}} | data-sort-value="1496" |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |110 |{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}} | data-sort-value="1490" |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490] | data-sort-value="0" |0 |2013-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |111 |{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}} | data-sort-value="1480" |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |112 |{{Қатысушы-түж6|DinDK}} | data-sort-value="1383" |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |113 |{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}} | data-sort-value="1371" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |114 |{{Қатысушы-түж6|Tulya}} | data-sort-value="1344" |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |115 |{{Қатысушы-түж6|Ayauly}} | data-sort-value="1337" |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |116 |{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}} | data-sort-value="1314" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314] | data-sort-value="0" |0 |2015-09-06 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |117 |{{Қатысушы-түж6|Tarih}} | data-sort-value="1304" |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |118 |{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}} | data-sort-value="1283" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283] | data-sort-value="0" |0 |2011-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |119 |{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}} | data-sort-value="1278" |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2020-04-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |120 |{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}} | data-sort-value="1277" |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277] | data-sort-value="65" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65] |2016-06-23 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |121 |{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}} | data-sort-value="1248" |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248] | data-sort-value="0" |0 |2011-10-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |122 |{{Қатысушы-түж6|Шілде}} | data-sort-value="1223" |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |123 |{{Қатысушы-түж6|IL68}} | data-sort-value="1215" |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1215] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:IL68|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2017-05-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |124 |{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}} | data-sort-value="1178" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |125 |{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}} | data-sort-value="1156" |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2021-01-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |126 |{{Қатысушы-түж6|Aimanber}} | data-sort-value="1150" |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |127 |{{Қатысушы-түж6|Ziv}} | data-sort-value="1140" |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1140] | data-sort-value="0" |0 |2024-12-09 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |128 |{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}} | data-sort-value="1136" |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |129 |{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}} | data-sort-value="1126" |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-11-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |130 |{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}} | data-sort-value="1119" |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |131 |{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}} | data-sort-value="1096" |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1096] | data-sort-value="16" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16] |2024-02-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |132 |{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}} | data-sort-value="1096" |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |133 |{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}} | data-sort-value="1083" |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |134 |{{Қатысушы-түж6|Kafarik}} | data-sort-value="1075" |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075] | data-sort-value="0" |0 |2009-12-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |135 |{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}} | data-sort-value="1054" |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |136 |{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}} | data-sort-value="1049" |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |137 |{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}} | data-sort-value="1030" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1030] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |138 |{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}} | data-sort-value="993" |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |139 |{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}} | data-sort-value="987" |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987] | data-sort-value="0" |0 |2016-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |140 |{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}} | data-sort-value="976" |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976] | data-sort-value="0" |0 |2014-11-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |141 |{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}} | data-sort-value="973" |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |142 |{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}} | data-sort-value="964" |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |143 |{{Қатысушы-түж6|Aselhan}} | data-sort-value="948" |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |144 |{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}} | data-sort-value="931" |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |145 |{{Қатысушы-түж6|Adiladil}} | data-sort-value="906" |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-09 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |146 |{{Қатысушы-түж6|NErnur98}} | data-sort-value="880" |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |147 |{{Қатысушы-түж6|Касымхан}} | data-sort-value="866" |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |148 |{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}} | data-sort-value="865" |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865] | data-sort-value="0" |0 |2016-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |149 |{{Қатысушы-түж6|Mukhin}} | data-sort-value="850" |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |150 |{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}} | data-sort-value="830" |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |151 |{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}} | data-sort-value="820" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |152 |{{Қатысушы-түж6|Dambler}} | data-sort-value="819" |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |153 |{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}} | data-sort-value="813" |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |154 |{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}} | data-sort-value="801" |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801] | data-sort-value="0" |0 |2018-11-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |155 |{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}} | data-sort-value="794" |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |156 |{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}} | data-sort-value="790" |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790] | data-sort-value="0" |0 |2014-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |157 |{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}} | data-sort-value="789" |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |158 |{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}} | data-sort-value="787" |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |159 |{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}} | data-sort-value="785" |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |160 |{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}} | data-sort-value="780" |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |161 |{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}} | data-sort-value="777" |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777] | data-sort-value="0" |0 |2022-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |162 |{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}} | data-sort-value="763" |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763] | data-sort-value="0" |0 |2014-01-22 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |163 |{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}} | data-sort-value="743" |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2022-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |164 |{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}} | data-sort-value="739" |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |165 |{{Қатысушы-түж6|Mariko}} | data-sort-value="734" |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-26 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |166 |{{Қатысушы-түж6|Rake}} | data-sort-value="726" |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |167 |{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 723] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2008-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |168 |{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |169 |{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}} | data-sort-value="722" |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2015-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |170 |{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}} | data-sort-value="720" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |171 |{{Қатысушы-түж6|Alfiya}} | data-sort-value="719" |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |172 |{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}} | data-sort-value="697" |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 697] | data-sort-value="0" |0 |2013-02-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |173 |{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}} | data-sort-value="695" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |174 |{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}} | data-sort-value="693" |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2023-01-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |175 |{{Қатысушы-түж6|Cekli829}} | data-sort-value="690" |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690] | data-sort-value="0" |0 |2009-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |176 |{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}} | data-sort-value="684" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |177 |{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}} | data-sort-value="676" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |178 |{{Қатысушы-түж6|Saken kun}} | data-sort-value="673" |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673] | data-sort-value="0" |0 |2012-01-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |179 |{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}} | data-sort-value="671" |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-08-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |180 |{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}} | data-sort-value="663" |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 663] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-06 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |181 |{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}} | data-sort-value="660" |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 660] | data-sort-value="0" |0 |2024-05-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |182 |{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}} | data-sort-value="658" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658] | data-sort-value="0" |0 |2011-03-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |183 |{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}} | data-sort-value="656" |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |184 |{{Қатысушы-түж6|Баха}} | data-sort-value="654" |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |185 |{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}} | data-sort-value="651" |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651] | data-sort-value="0" |0 |2012-03-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |186 |{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}} | data-sort-value="645" |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |187 |{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}} | data-sort-value="642" |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |188 |{{Қатысушы-түж6|IArhunI}} | data-sort-value="640" |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 640] | data-sort-value="0" |0 |2011-12-15 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |189 |{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}} | data-sort-value="639" |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |190 |{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}} | data-sort-value="622" |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |191 |{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}} | data-sort-value="620" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2017-09-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |192 |{{Қатысушы-түж6|Aseke16}} | data-sort-value="617" |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 617] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2014-01-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |193 |{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}} | data-sort-value="615" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 615] | data-sort-value="19" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19] |2022-01-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |194 |{{Қатысушы-түж6|Makhanov}} | data-sort-value="613" |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |195 |{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}} | data-sort-value="608" |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 608] | data-sort-value="0" |0 |2008-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |196 |{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}} | data-sort-value="601" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601] | data-sort-value="0" |0 |2016-01-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |197 |{{Қатысушы-түж6|Inkar}} | data-sort-value="600" |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |198 |{{Қатысушы-түж6|Mma}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |199 |{{Қатысушы-түж6|Юкке}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |200 |{{Қатысушы-түж6|Mary}} | data-sort-value="597" |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |201 |{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}} | data-sort-value="587" |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587] | data-sort-value="0" |0 |2014-03-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |202 |{{Қатысушы-түж6|Аскар}} | data-sort-value="584" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584] | data-sort-value="0" |0 |2008-03-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |203 |{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}} | data-sort-value="575" |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575] | data-sort-value="0" |0 |2012-08-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |204 |{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |205 |{{Қатысушы-түж6|Badyroff}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |206 |{{Қатысушы-түж6|Нурия}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |207 |{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}} | data-sort-value="565" |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |208 |{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}} | data-sort-value="562" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |209 |{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}} | data-sort-value="558" |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 558] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |210 |{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2022-08-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |211 |{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |212 |{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}} | data-sort-value="547" |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |213 |{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}} | data-sort-value="541" |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |214 |{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}} | data-sort-value="534" |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |215 |{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}} | data-sort-value="533" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |216 |{{Қатысушы-түж6|Olkikz}} | data-sort-value="529" |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |217 |{{Қатысушы-түж6|Fornax}} | data-sort-value="528" |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528] | data-sort-value="0" |0 |2024-03-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |218 |{{Қатысушы-түж6|Dzhos}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |219 |{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2014-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |220 |{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |221 |{{Қатысушы-түж6|Arachn0}} | data-sort-value="523" |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523] | data-sort-value="0" |0 |2009-02-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |222 |{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}} | data-sort-value="522" |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |223 |{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |224 |{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2014-12-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |225 |{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-05-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |226 |{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 518] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |227 |{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |228 |{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |229 |{{Қатысушы-түж6|Albergenius}} | data-sort-value="510" |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-30 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |230 |{{Қатысушы-түж6|Friction27}} | data-sort-value="506" |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506] | data-sort-value="0" |0 |2020-08-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |} </center> <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Анықтама]] [[Санат:Уикипедия:Қауым]] afaaj6apvccq5h5xnw4nzmdxjcfhd0d 0 539862 3598210 2294155 2026-05-02T05:05:37Z Meru3em 180667 Created by translating the section "Description" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1351935580|Pantodonta]]" 3598210 wikitext text/x-wiki '''Пантодонттар''' (Pantodonta)- қазба сүт қоректілер отряды. Пантодонттардың қалдықтары палеоценнен бастап орта лоигоцен шөгінділері аралығына дейінгі кезеңнен белгілі. ==Құрылысы== Пантодонттардың арасында қойдай ұсағы да, бегомоттай ірілері де болған. Сүйек қанқасы құрылысында қарапайым белгілер байқалады. Аяқтары қысқа, бес саусақты, тұяқты, құйрығы ұзын, бас сүйегі жалпақ және ұзын, миы кішкене, қарапайым құрылысты. ==Таралуы мен қоректенуі== Патодонттар [[Еуропа]], [[Азия]] және Солтүстік [[Америка]]да тіршілік еткен жалқау аң- мегатерилерге ұқсас болса, ұсақ та қарапайым түрлері насеком қоректі және қорек талғамайтын болған. Суда да, құрлықта да тіршілік еткен қос мекенділері жұмсақ өсімдіктермен қоректенген. Пантодонттар кондиляртрлардан дамыған болса керек деп саналады. == Сипаттама == [[Сурет:Undescribed_pantodont_fossil.jpg|солға|нобай|Паскапу формациясынан алынған сипатталмаған үлгі]] Пантодонттар мөлшері жағынан әртүрлі болған: Қытайдағы кеш Paleocene дәуірінен табылған шағын Archaeolambda ағаштарда тіршілік еткен болуы мүмкін, ал Солтүстік Америкадағы жалқау аңға ұқсас Barylambda ірі, баяу қозғалатын (ауыр денелі) және биік өсімдіктермен қоректенген. === Тіс ауруы === Пантодонттардың қарапайым тіс формуласы бар ( 3.1.4.3 3.1.4.3 ), диастемасы аз немесе мүлдем жоқ. Олардың ең маңызды синапоморфиясы - [[wiktionary:zalambdodont|заламбдодонт]] (ерінге қарай ашылатын V-тәрізді эктолоф) P ^3–4 және (ең қарапайым тұқымдастардан басқа) [[wiktionary:dilambdodont|диламбдодонт]] (W-тәрізді эктолоф) жоғарғы азу тістері. Пантодонттардың көпшілігінде гипоконус (төртінші төмпешік) болмады және кішкентай конустар (қосымша кішкентай төмпешіктер) болды. Кесік тістер кішкентай, бірақ азу тістер үлкен, кейде қылыштұмсық тәрізді. P ³ -M ^3- те әдетте эктофлекс (сыртқы жағындағы ойық) болады. Азия тұқымдастарын әдетте американдықтардан ажыратуға болады, себебі олардың параконы мен метаконы (тілдің бүйіріндегі W түбі) бір-біріне жақын орналасады. <ref name="Rose-114">{{Harvnb|Rose|2006}}</ref> Төменгі жақтағы азу тістер де dilambdodont құрылымды, кең әрі биік металлoфидтері және биік метаконидтері бар, ал паракристидтері төмен және параконидтері кішкентай. === Бассүйектің артындағы қаңқа === Пантодонттардың посткраниалдық қаңқасы қарапайым әрі мықты болған. Олардың бес саусақты аяқтары көбіне тұяқты болып келеді, ал табан сүйектері тұяқтыларға ұқсас. Бұрын осы белгіге байланысты оларды арктосион тәрізділермен туыстас деп есептеген, бірақ қазіргі көзқарас бойынша бұл белгі бастапқы (примитивті) сипат болып саналады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} <ref>Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,9 том, 125 бет</ref> [[Санат:Сүтқоректілер]] [[Санат: Жануарлар]] [[Санат:Биология]] amel1zbhpe81sepxocokwvhefycivnn 0 548028 3598206 3523295 2026-05-02T04:33:30Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3598206 wikitext text/x-wiki {{Ambox |type = style |image = [[Сурет:Doska ikonnaya.jpg|50x40px|link=|alt=]] |text = Бұл {{{1|мақаланы}}} Уикипедия [[УП:УиСи|сапа талаптарына]] лайықты болуы үшін '''[[Үлгі:Тұлға]]''' үлгі-инфобоксын енгізу қажет. }} [[Сурет:Calatrava IMG 2489.jpg|thumb|right|200px|Сантьяго Калатрава Вальс]] '''Сантьяго Калатрава Вальс''' ({{lang-es|Santiago Calatrava Valls}}; [[28 шілде]] [[1951]]) — [[Испания|испан]] [[Нео-футуризм|нео-футуристикалық]] сәулетші, өнер қайраткері, құрылысшы-инженер және суретші. Калатрава 1951 жылдың 28 шілдесінде [[Валенсия]]да ([[Испания]]) дүниеге келген. Тұған қаласында Сәулет мектебінде, Өнер және қолөнер мектебінде дәріс алған. [[1975 жыл]]ы оқуды бітіргеннен кейін, [[Цюрих]]тегі [[Швейцария]]ның жоғарғы техника мектебіне жұмысқа тұрды, сонда инженер дипломына ие болды. Калатраваның шығармашылығына [[Ле Корбюзье]] әсерін тигізді. [[1981 жыл]]ы Калатрава Цюрихте өзінің шеберханасын ашып, сол жерде сәулетші және инженер ретінде жұмыс атқарды. Оның бірінші жұмысы швейцариялық [[Мунхвиллен]]дегі (1983-1985) Jakem компанияның зауыт ангары проекті болды. [[1989 жыл]]ы [[Париж]]де ол өз бюросының филиалын ашты. == Шығармашылығы == <gallery mode=packed> Bacderoda.jpg|Барселонадағы ''Bac de Roda'' көпірі Torre-t-bcn.jpg|Барселонадағы телемұнара The Turning Torso, Malmo.JPG|Мальмёдағы ''Turning Torso'' Puente del Alamillo.jpg| Севилиядағы ''Puente del Alamillo'' Palacio de Congresos Princesa Letizia de Oviedo Asturien.jpg|Летиция ханшайымның конгресстер сарайы, Овьедо SamuelBeckettBridge, Dublin.JPG|Сэмюэль Беккет көпірі, Дублин Vignoble des Bodegas Ysios Rioja.jpg|''Ysios'' шарап қоймасы, Лагуардия Auditorio de Tenerife Seitlich.jpg|''Аудиторио-де-Тенерифе'', Тенерифе Hemispheric Twilight - Valencia, Spain - Jan 2007.jpg|''[[L’Hemisfèric]]'', Валенсия Ciutat de les Arts i les Ciències - L'Umbracle.jpg|''[[L’Umbracle]]'', Валенсия Bahnhof Stadelhofen.20060404-193358.jpg|[[Штадельхофен (метро бекеті)|Штадельхофен метро бекеті]], Цюрих </gallery> * Jakem Steel Warehouse, Munchwilen, [[Швейцария]] (1983—1984) * Ernsting Warehouse, [[Кёсфельд]] (1983—1985) * Wohlen High School, [[Волен (қала)|Волен]] (1983—1988) * [[Zürich Stadelhofen|Stadelhofen Railway Station]], [[Цюрих]] (1983—1990) * Lucerne Station Hall, [[Люцерн]] (1983—1989) * [[Bac de Roda Bridge]], [[Барселона]] (1984—1987) * Barenmatte Community Center, [[Зур (коммуна)|Зур]] (1984—1988) * Tabourettli Theater, [[Базель]] (1986—1987) * BCE Place, [[Торонто]] (1987—1992) * [[Satolas]] [[TGV]] Station, [[Лион]] (1989—1994) * ''[[Puente del Alamillo]]'', [[Севилья]] (1992) * [[Монжуик телемұнарасы]], [[Барселона]] (1992) * [[Дүниежүзілік көрме]], Кувейт павильоны, [[Севилья]] (1992) * [[Обербаумбрюкке]] көпірінің реставрациялау жұмыстары, [[Берлин]] (1992—1995) * [[Кампо Волантин]] жаяу көпірі, [[Бильбао]] (1994—1997) * [[Өнер және ғылым қаласы]], [[Валенсия]] (1996) * ([[Ориенти (метро бекеті)|Ориенти]]) метро бекеті, [[Лиссабон]] (1998) * [[Әйел көпірі]], [[Буэнос-Айрес]] (1998) * [[Бильбао (әуежай)|Бильбао әуежайының]] жаңа терминалы, [[Бильбао]] (2000) * [[Милуоки өнер мұражайы]], [[Милуоки]], [[Висконсин]] (2001) * [[Джеймс Джойс көпірі]], [[Дублин]] (2003) * [[Аудиторио-де-Тенерифе]], [[Тенерифе]] (2003) * [[Athens Olympic Sports Complex]] қайта құрылыс жұмыстары, [[Афина]]лар (2004) * [[Sundial Bridge at Turtle Bay]], [[Реддинг (Калифорния)|Реддинг]], [[Калифорния]] (2004) * [[Harp]], [[Cittern]] және [[Lute]] көпірлері, [[Харлеммермер]] (2004) * [[Цюрих университеті]], [[Цюрих]] (2004) * [[Turning Torso]], [[Мальмё]] (2005) * [[Ішекті көпір (Петах-Тиква)|Ішекті көпір]], [[Петах-Тиква]] (2006) * [[Конституция көпірі]], [[Венеция]] (2008) * [[Ішекті көпір (Иерусалим)|Ішекті көпір]], [[Иерусалим]] (2008) * [[Льеж-Гийемен]] теміржол вокзалы, [[Льеж]] (2009) * [[Сэмюэль Беккет көпірі]], [[Дублин]] (2007–2009)<ref>[http://www.dublincity.ie/RoadsandTraffic/MajorTransportProjects/Samuel%20Beckett%20Bridge/Pages/default.aspx Samuel Beckett Bridge Presseinformationen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110808190738/http://www.dublincity.ie/RoadsandTraffic/MajorTransportProjects/Samuel%20Beckett%20Bridge/Pages/default.aspx |date=2011-08-08 }}</ref> * [[Чикаго-Спайр]], (2007–?) * Mediopadana AV теміржол вокзалы, [[Реджо-Эмилия]], (2013)<ref>http://www.ferrovie.it/ferrovie.vis/timdettvp.php?id=3225{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Кітапнама == * Tzonis, Alexander (1999). Santiago Calatrava: The Poetics Of Movement. Universe. ISBN 0-7893-0360-4. * Tzonis, Alexander (2004). Santiago Calatrava: The Complete Works. Rizzoli. ISBN 0-8478-2641-4. == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat-inline|Santiago Calatrava|Сантьяго Калатрава}} * [http://www.calatrava.com/ Ресми сайт] * [http://www.architectureupdate.com/architects/Santiago_Calatrava.aspx Santiago Calatrava News Aggregator] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090923110626/http://www.architectureupdate.com/architects/Santiago_Calatrava.aspx |date=2009-09-23 }} * [http://en.structurae.de/persons/data/index.cfm?ID=d000003 Structurae: Santiago Calatrava Valls] * [http://www.greatbuildings.com/architects/Santiago_Calatrava.html Great Buildings On-Line: Santiago Calatrava] * [http://www.calatrava.info/ Бейресми сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060808184746/http://calatrava.info/ |date=2006-08-08 }} * [http://www.nybooks.com/articles/18554 Extended profile of the architect in the NYRB, желтоқсан 2005] * [https://archive.is/20121204155238/www.newyorker.com/critics/skyline/articles/051031crsk_skyline/ ''The New Yorker'', 31 қазан 2005, «The Sculptor»] * [http://travel.guardian.co.uk/countries/story/0,7451,1687371,00.html ''The Guardian'', January 17th 2006, «The Gaudí Effect»] * [http://www.trekearth.com/themes.php?thid=3596 Many pictures of Calatrava’s Art on Trekearth] * [http://www.triplemint.com/triplemint/2005/02/visualizing_cal.html Calatrava’s 80 South Street condo design for New York] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060703152218/http://www.triplemint.com/triplemint/2005/02/visualizing_cal.html |date=2006-07-03 }} * [http://urbanity.blogsome.com/2006/06/12/obelisco-de-calatrava-en-plaza-de-castilla-madrid/ 120 meters Obelisk project in Madrid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060713192240/http://urbanity.blogsome.com/2006/06/12/obelisco-de-calatrava-en-plaza-de-castilla-madrid/ |date=2006-07-13 }} * [http://www.erasmuspc.com/index.php?option=com_content&task=view&id=168&Itemid=83 The CAC and other Urban Projects in Valencia, Spain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070218182359/http://www.erasmuspc.com/index.php?option=com_content&task=view&id=168&Itemid=83 |date=2007-02-18 }} * [http://calatrava.ru/ calatrava.ru сайтындағы сәулетшінің жұмыстары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111017050518/http://calatrava.ru/ |date=2011-10-17 }} [[Санат:Сәулет өнері]] [[Санат:28 шілдеде туғандар]] [[Санат:1951 жылы туғандар]] [[Санат:Испания сәулетшілері]] g6i8wss13xoocis8r048l777xlt2e0g 0 565702 3597895 3597306 2026-05-01T15:10:47Z Muqtarkyzy Ayaru 180669 3597895 wikitext text/x-wiki {{жаңарту}} {{Грамматикасы тексерілсін}} {{Метро бекеті |Атауы = Автовокзал |Бағыт = [[Бірінші бағыт (Алматы)]] |сурет = |өлшемі = |Сурет атауы = |Орналасуы = [[Наурызбай ауданы]] |Ашылған күні = [[2025 жыл]] |Жобалық атауы = |Түрі = |Тереңдігі = |Платформалар саны = |Платформалар түрі = |Платформалар ұзындығы = |Платформалар ені = |Сәулетшілер = |Әрлеушілер = |Кіру-шығу = Алатау даңғылы,<br>Ташкент даңғыл жолы |Жұмыс уақыты = |Ортаққорда = }} '''«Автовокзал»''' — [[Алматы метросы]]ның жобаланған [[бекет|бекеті]]. Бұл [[Бірінші бағыт (Алматы)|Бірінші бағыттың]] соңғы бекеті болады. == Құрылысы == 2018 жылы «Автовокзал» бастапқы бөлігінің құрамында пайдалануға жоспарланған болатын<ref>[http://www.vecher.kz/?S=10-200812110800 Вечерний Алматы: Метро запустят 31 желтоқсан 2009 года]</ref>. 2023 жылы бекеттің құрылысы басталды, ал 2025 жылы ашылуы жарық көрді. == Жоба == Жоба бойынша бекет терең іргетаспен қаланып, жабық әдіспен салынады. Бұл «[[Қалқаман (метро бекеті)|Қалқаман]]<nowiki/>» бекетінен кейін . Станция Әшімов көшесі бойында, Райымбек даңғылының солтүстігіндегі бос жерде салынатын болады. "Қалқаман" — "Қарасай" іске қосу учаскесінің құрамында пайдалануға арналған барлық мүмкіндіктер жоспарлануда. Метро станциясы мен Батыс автовокзал базасында көлік-трансплантациялау торабын құру көзделіп отыр. 2018 жылы Батыс автовокзалы мен метро станциясының құрылысы бойынша жобалау-сметалық құжаттаманы әзірлеу жұмыстары басталды. Станцияны құру бойынша жұмыстар 2021 жылы басталып, 2025 жылы сәтті аяқталды. '''2021 жылғы 17 қыркүйекте қала басшысының Қарасай атауын өзгерту ұсынысы''' 2022 жылы "[[Алматы]]" қаласының әкімдігі "Қарасай" метрополитенін салу идеясынан бас тартып, оның орнына метрополитеннің қызыл сызығын "Барлық" базарына дейін созу туралы шешім қабылдады. Ал бұл "Батыс автовокзалының" жанында Метрополитен станциясын салу идеясының жабылу фактісі болды. == Орналасуы == [[Райымбек батыр даңғылы (Алматы)|Райымбек даңғылының]] жол жүру бөлігінің астында орналасты. == Архитектурасы == «Автовокзал» — метро бекеті терең жер астында орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.kp.kz/index.php?s=563 Бекеттің безендірілуі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080327003037/http://www.kp.kz/index.php?s=563|date=2008-03-27}} {{Бірінші бағыт (Алматы)}} [[Санат:Алматы метро бекеттері]] 4pajoj298mog0mhehmfxk6h6j77kl5h 3597896 3597895 2026-05-01T15:11:21Z Muqtarkyzy Ayaru 180669 3597896 wikitext text/x-wiki {{жаңарту}} {{Грамматикасы тексерілсін}} {{Метро бекеті |Атауы = Автовокзал |Бағыт = [[Бірінші бағыт (Алматы)]] |сурет = |өлшемі = |Сурет атауы = |Орналасуы = [[Наурызбай ауданы]] |Ашылған күні = [[2025 жыл]] |Жобалық атауы = |Түрі = |Тереңдігі = |Платформалар саны = |Платформалар түрі = |Платформалар ұзындығы = |Платформалар ені = |Сәулетшілер = |Әрлеушілер = |Кіру-шығу = Алатау даңғылы,<br>Ташкент даңғыл жолы |Жұмыс уақыты = |Ортаққорда = }} '''«Автовокзал»''' — [[Алматы метросы]]ның жобаланған [[бекет|бекеті]]. Бұл [[Бірінші бағыт (Алматы)|Бірінші бағыттың]] соңғы бекеті болады. == Құрылысы == 2018 жылы «Автовокзал» бастапқы бөлігінің құрамында пайдалануға жоспарланған болатын<ref>[http://www.vecher.kz/?S=10-200812110800 Вечерний Алматы: Метро запустят 31 желтоқсан 2009 года]</ref>. 2023 жылы бекеттің құрылысы басталды, ал 2025 жылы ашылуы жарық көрді. == Жоба == Жоба бойынша бекет терең іргетаспен қаланып, жабық әдіспен салынады. Бұл «[[Қалқаман (метро бекеті)|Қалқаман]]<nowiki/>» бекетінен кейін орналасқан. Станция Әшімов көшесі бойында, Райымбек даңғылының солтүстігіндегі бос жерде салынатын болады. "Қалқаман" — "Қарасай" іске қосу учаскесінің құрамында пайдалануға арналған барлық мүмкіндіктер жоспарлануда. Метро станциясы мен Батыс автовокзал базасында көлік-трансплантациялау торабын құру көзделіп отыр. 2018 жылы Батыс автовокзалы мен метро станциясының құрылысы бойынша жобалау-сметалық құжаттаманы әзірлеу жұмыстары басталды. Станцияны құру бойынша жұмыстар 2021 жылы басталып, 2025 жылы сәтті аяқталды. '''2021 жылғы 17 қыркүйекте қала басшысының Қарасай атауын өзгерту ұсынысы''' 2022 жылы "[[Алматы]]" қаласының әкімдігі "Қарасай" метрополитенін салу идеясынан бас тартып, оның орнына метрополитеннің қызыл сызығын "Барлық" базарына дейін созу туралы шешім қабылдады. Ал бұл "Батыс автовокзалының" жанында Метрополитен станциясын салу идеясының жабылу фактісі болды. == Орналасуы == [[Райымбек батыр даңғылы (Алматы)|Райымбек даңғылының]] жол жүру бөлігінің астында орналасты. == Архитектурасы == «Автовокзал» — метро бекеті терең жер астында орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.kp.kz/index.php?s=563 Бекеттің безендірілуі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080327003037/http://www.kp.kz/index.php?s=563|date=2008-03-27}} {{Бірінші бағыт (Алматы)}} [[Санат:Алматы метро бекеттері]] asb85qm8kq9px8cbyjhmxgeqmwk285d 0 584941 3598193 3484616 2026-05-02T02:36:36Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3598193 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Санжар Мұстафин |Шынайы есімі = Санжар Анатолийұлы Мұстафин |Сурет = Мустафин Санжар Анатольевич 2.jpg |Сурет ені = 300 px |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Туған күні = 03.04.1978 |Туған жері = [[Қазақстан]] {{туғанжері|Алматы|Алматыда}} |Мансабы =продюсер, кәсіпкер |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ұлты = қазақ |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = Толқын Мұстафина |Балалары = Іңкәр Мұстафина, Әлішер Мұстафин |Марапаттары = {{Құрмет ордені}}, {{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}} {{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Санжар Анатолийұлы Мұстафин''' ([[3 сәуір]], [[1978]] жыл, [[Алматы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|ҚазКСР]]) — [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]], продюсер, кәсіпкер<ref name="Досье редакции: Мустафин Санжар Анатольевич">[https://kapital.kz/dossier/mustafin-sanzhar/ Досье редакции: Мустафин Санжар Анатольевич]</ref>. == Өмірбаяны == Санжар Мустафин [[1978]] жылғы [[3 сәуір]]де [[Алматы]] қаласында туды<ref>[http://www.inform.kz/ru/3-aprelya-kalendar-kazinforma-daty-sobytiya-imena_a2888346 3 апреля. КАЛЕНДАРЬ КАЗИНФОРМА «ДАТЫ. СОБЫТИЯ. ИМЕНА»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170801203602/http://www.inform.kz/ru/3-aprelya-kalendar-kazinforma-daty-sobytiya-imena_a2888346 |date=2017-08-01 }} // Казинформ</ref>. [[1984]]-[[1994]] жылдар аралығында [[Алматы]] қаласының №25 орта мектебінде оқып, онымен бірге [[1992]]-[[1994]] жылдары мектеп жанындағы бизнес-лицейде білім алды. [[1998]] жылы [[Тұран (университет)|«Тұран» университетін]] [[Құқықтану|«Юриспруденция»]] мамандығы бойынша аяқтады. Санжар Мұстафин — «Musan Group» холдингінің негізін салушы және басшысы. [[2015]] жылы [[Қазақстан]] эстрадасының антологиясын құрудағы шығармашылық іздестіру үшін [[Қазақстан журналистер одағы]] сыйлығының иегері болып танылды<ref>[http://www.kaztag.kz/news/detail.php?ID=378612&sphrase_id=2529256 Лауреатами премии Союза журналистов Казахстана 2015 года стали 16 представителей СМИ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170801204724/http://www.kaztag.kz/news/detail.php?ID=378612&sphrase_id=2529256 |date=2017-08-01 }} // КазТАГ</ref><ref>[https://forbes.kz/news/2015/06/23/newsid_90095 Лауреаты ежегодной премии Союза журналистов РК] // [[Forbes]]</ref><ref>[http://www.kazpravda.kz/articles/view/nagradi-souza-zhurnalistov-kazahstana/ Награды Союза журналистов Казахстана] // [[Казахстанская правда]]</ref>. [[2016 жыл]]ы «Hackett London» журналының нұсқасы бойынша Қазақстанның [[ғаламтор]]дағы 50 табысты ерлерінің қатарына кірді<ref>[http://lofficiel.kz/blog/2016/05/24/lofficiel-hommes-sovmestno-s-hackett-london-predstavlyayut-50-uspeshnyh-muzhchin-v-seti/ HACKETT LONDON ПРЕДСТАВЛЯЕТ "50 УСПЕШНЫХ МУЖЧИН В СЕТИ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170801195019/http://lofficiel.kz/blog/2016/05/24/lofficiel-hommes-sovmestno-s-hackett-london-predstavlyayut-50-uspeshnyh-muzhchin-v-seti/ |date=2017-08-01 }} // L’Officiel</ref>. [[2005 жыл]]ы Қазақстан [[бұқаралық ақпарат құралдары]]н дамытудағы үлесі үшін «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» медалімен<ref>[https://www.kt.kz/rus/society/v_svjazi_so_smenoj_sobstvennika_vozmozhno_pomenjaetsja_format_radio_31_gendirektor_1153508196.html В связи со сменой собственника, возможно, поменяется формат "Радио 31" - гендиректор] // [https://www.kt.kz Kazakhstan Today]</ref>, сондай-ақ, отандық ақпараттық кеңістікті дамытуға үлес қосқаны үшін [[Құрмет ордені|«Құрмет» орденімен]] марапатталды<ref name="Досье редакции: Мустафин Санжар Анатольевич" />. 2021 жылы [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] атағы берілді.<ref name="Досье редакции: Мустафин Санжар Анатольевич" /> === Отбасы === Жұбайы — Толқын Мұстафина (қыз күніндегі тегі — Жүнісбаева), қазақстандық [[Тележурналистика|тележүргізуші]]. Балалары: қызы — Іңкәр Мұстафина (2006 жыл)<ref name="”Звездный бэби-бум”">[http://old.express-k.kz/show_article.php?art_id=7127 Звездный бэби-бум] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181130202116/http://old.express-k.kz/show_article.php?art_id=7127 |date=2018-11-30 }} // [http://old.express-k.kz/ Экспресс-К] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170816053458/http://old.express-k.kz/ |date=2017-08-16 }}</ref>, ұлы — Әлішер Мұстафин (2009 жыл). == Еңбек өтілі == [[1998]]-[[2002]] жылдары — [[31 арна (Қазақстан)|«31 арна»]] телеарнасындағы «Эгоист» бағдарламасының директоры әрі жүргізушісі<ref name="Досье редакции: Мустафин Санжар Анатольевич" />. [[2001]]-[[2004]] жылдары — «Радио 31» [[радио]]станциясының директоры. [[Сурет:Мустафин Санжар Анатольевич 1.jpg|нобай]] [[2004]]-[[2008]] жылдары — «Алматы» телеарнасының бас директоры<ref>[https://tengrinews.kz/news/telekanal-almatyi-vozglavil-evgeniy-gryunberg-30246/ Телеканал "Алматы" возглавил Евгений Грюнберг] // Tengrinews.kz</ref>. [[2007]]-[[2012]] жылдары — [[Алматы]] қаласы [[Мәслихат депутаты|Мәслихатының депутаты]]<ref>[https://www.zakon.kz/92028-reshenie-izbiratelnojj-komissii-goroda.html Решение избирательной комиссии города Алматы от 23 августа 2007 года «Об установлении и опубликовании итогов выборов депутатов маслихата г. Алматы»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170801205156/https://www.zakon.kz/92028-reshenie-izbiratelnojj-komissii-goroda.html |date=2017-08-01 }} // [https://www.zakon.kz/ zakon.kz]</ref>. [[2008]]-[[2013]] жылдары — «Елорда Жарнама» [[жарнама агенттігі]]нің директоры<ref>[https://dfo.kz/ru/DfoObjects/objects/teaser-view/30768?ReportNodeId=11&PluginId=9b9be0e602084339b22ed1007a3c219b&ReportId=7800 Депозитарий финансовой отчетности Министерства финансов Республики Казахстан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170801194847/https://dfo.kz/ru/DfoObjects/objects/teaser-view/30768?ReportNodeId=11&PluginId=9b9be0e602084339b22ed1007a3c219b&ReportId=7800 |date=2017-08-01 }}</ref>. [[2014]] жылдан бастап — құрамына «[[Гәкку (телеарна)|Gakku TV]]»<ref>[http://forbes.kz/life/afisha/v_kazahstane_nachal_veschanie_novyiy_muzyikalnyiy_kanal_gakku В Казахстане начал вещание новый музыкальный канал Gakku] // [[Forbes]]</ref><ref>[https://radiotochka.kz/4035-.html Санжар Мустафин: Gakku tv - это первый канал со стопроцентно казахстанским контентом] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170801194412/https://radiotochka.kz/4035-.html |date=2017-08-01 }} // [https://radiotochka.kz/ Radiotochka.kz]</ref><ref>[http://www.kaztag.kz/interview/detail.php?ID=321388 Санжар Мустафин: Телеканал Gakku становится антологией казахстанской эстрады] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170801193055/http://www.kaztag.kz/interview/detail.php?ID=321388 |date=2017-08-01 }} // КазТАГ</ref><ref>[http://total.kz/culture/music/2014/09/09/gakku_tv_telekanal_nastroennyy_patriotichno Gakku TV - телеканал настроенный патриотично] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140928002608/http://total.kz/culture/music/2014/09/09/gakku_tv_telekanal_nastroennyy_patriotichno |date=2014-09-28 }} // [http://total.kz total.kz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170613190324/http://total.kz/ |date=2017-06-13 }}</ref> <ref>[http://www.inform.kz/ru/kazahstanskuyu-estradnuyu-muzyku-budut-prodvigat-za-rubezhom_a2695200 Казахстанскую эстрадную музыку будут продвигать за рубежом] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170801205855/http://www.inform.kz/ru/kazahstanskuyu-estradnuyu-muzyku-budut-prodvigat-za-rubezhom_a2695200 |date=2017-08-01 }} // Казинформ</ref> және «Той Думан»<ref>[https://tengrinews.kz/music/v-kazahstane-zapuskayut-novyiy-muzyikalnyiy-kanal-toy-duman-299504/ В Казахстане запускают новый музыкальный канал "Той Думан"] // Tengrinews.kz</ref> телеарналары, «Love Radio Kazakhstan»<ref>[http://yvision.kz/post/77502 Love Radio в Алматы 103.5 FM] // Yvision</ref> және «Gakku FM»<ref>[http://tunein.com/radio/Gakku-FM-s283709/ Gakku FM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170712002152/http://tunein.com/radio/Gakku-FM-s283709/ |date=2017-07-12 }} // [http://tunein.com TuneIn]</ref> радиостанциялары, «Капитал» баспа ұйі («Капитал» іскерлік апталығы және «Капитал іскерлік ақпарат орталығы» веб-порталы) мен «Gakku Entertainment» продюсерлік орталығы кіретін «Musan» компаниялар тобының негізін қалаушысы және басшысы<ref name="Досье редакции: Мустафин Санжар Анатольевич" />. == Дереккөздер == [[Сурет:Санжар Мустафин 2.jpg|нобай]] == Сілтемелер == * [http://hommes.kz/blog/2016/12/09/sanzhar-mustafin-v-proekte-extraordinaries-pod-egidoj-chivas-regal/ L’Officiel Hommes сайтына берілген сұхбат, 2016 жыл] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170807151952/http://hommes.kz/blog/2016/12/09/sanzhar-mustafin-v-proekte-extraordinaries-pod-egidoj-chivas-regal/ |date=2017-08-07 }}{{ref-ru}} * [http://hommes.kz/blog/2017/06/21/sanzhar-mustafin-ob-istorii-uspeha-filosofii-zhizni-i-cennostyah-dlya-cover-story-lofficiel-hommes/ L’Officiel Hommes сайтына берілген сұхбат, 2017 жыл] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170726172844/http://hommes.kz/blog/2017/06/21/sanzhar-mustafin-ob-istorii-uspeha-filosofii-zhizni-i-cennostyah-dlya-cover-story-lofficiel-hommes/ |date=2017-07-26 }}{{ref-ru}} [[Санат:Қазақстан продюсерлері]] [[Санат:Тележүргізушілер]] [[Санат:Қазақстан тележүргізушілері]] [[Санат:Қазақстан кәсіпкерлері]] [[Санат:Қазақстан депутаттары]] nz4y116b4led4vo9277pelsktnp9517 0 620766 3598168 3386723 2026-05-02T00:21:36Z Casserium 68287 /* */ 3598168 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Оңдасын Сейілұлы Оразалин | Суреті = Ondassyn_Urazalin.jpg | Титулы = [[Ақтөбе облысы]]ның әкімі | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = [[26 ақпан]] [[2019 жыл]] | Басқаруын аяқтады = [[31 тамыз]] [[2022 жыл]] | Ізашары = [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев|Бердібек Сапарбаев]] | Ізбасары = [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов|Ералы Тоғжанов]] | Президент = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Басшысының орынбасары | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = [[22 наурыз]] [[2017 жыл]] | Басқаруын аяқтады_2 = [[26 ақпан]] [[2019 жыл]] | Ізашары_2 = [[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов|Құмар Ақсақалов]] | Ізбасары_2 = [[Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин|Мәлік Мырзалин]] | Президент_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ұлты = қазақ | Туған күні = 06.11.1963 | Туған жері = {{туғанжері|Ақтөбе|Ақтөбеде}} | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = Ислам | Әкесі = Сейіл | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = Ақтөбе педагогикалық институты<br> Әл-Фараби атынтағы Қазақ мемлекеттік университеті | Мамандығы = ағылшын тілінің мұғалімі, заңгер | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{{!}} style="background:transparent;" {{!!}}{{Құрмет ордені}}{{!}}{{!}} {{!!}}{{Парасат ордені}}{{!}}{{!}} {{!}}} }} '''Оңдасын Сейілұлы Оразалин''' ([[6 қараша]] [[1963 жыл]], [[Ақтөбе]] қаласы) — қазақстандық саясаткер, [[Ақтөбе облысы]]ның әкімі (2019—2022). ==Өмірбаяны== Оңдасын Сейілұлы Оразалин 1963 жылдың 6 қараша күні Ақтөбе қаласында дүниеге келген. Ақтөбе қаласындағы №19 мектепті бітірген. *1985 жылы [[Ақтөбе өңірлік университеті|Ақтөбе педагогикалық институтында]] ағылшын тілінің мұғалімі мамандығы бойынша білім алған. *1991 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетін]] [[заңгер]] мамандығы бойынша бітірді. ===Еңбек жолы=== *Ақтөбе педагогикалық институтында оқытушы (1985-1988 ж.); *Ақтөбе педагогикалық институтының комсомол комитетінің секретары (1988-1990 ж.); *«РИКА-ТВ» ЖШС-да жарнама ақпараттық-коммерциялық агенттігі бөлімінің басшысы (1990-1993ж.); *«Банк - РИКА» ААҚ-ның басқарма төрағасы (1993-1999ж.); *«Облтрансгаз» ЖАҚ-ның, «Ақтөбегаз» ЖАҚ-ның басқарма төрағасы(1999-2000ж.). *Ақтөбе облысы [[Мұғалжар ауданы]]ның әкімі (2000-2003ж.); *Ақтөбе облысының сыртқы экономикалық байланыс және инвестициялар басқармасының басшысы (2003-2004ж.); *Ақтөбе облысының ішкі саясат департаментінің директоры (09.2004-09.2005ж.); *Ақтөбе облысы әкімінің орынбасары (09.2005-11.2006ж.); *2006 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің]] мемлекеттік бақылау және ұйымдастыру жұмыстары бөлімінің инспекторы; *2007-2008 жылдары Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің мемлекеттік бақылау және ұйымдастыру жұмыстары бөлімі меңгерушісінің орынбасары; *03.2008-10.2008 жылы Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің мемлекеттік бақылау және кадрлық-ұйымдастыру жұмыстары бөлімі меңгерушісінің орынбасары; *2008-05.2014 жылдары – Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің мемлекеттік бақылау және аумақтық-ұйымдастыру жұмыстары бөлімі меңгерушісінің орынбасары; *05.2014 - 22.03.2017 жылдары – Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің мемлекеттік бақылау және аумақтық-ұйымдастыру жұмысы бөлімінің меңгерушісі; *22.03.2017-25.02.2019 жылдары Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігі Басшысының орынбасары. *26.02.2019 — 31 тамыз 2022 ж. Ақтөбе облысының әкімі.<ref>[http://aktobe.gov.kz/kk/node/926 Ақтөбе облысының ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190509235921/http://aktobe.gov.kz/kk/node/926 |date=2019-05-09 }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан облыс әкімдері}} [[Санат:Ақтөбе облысының әкімдері]] f8dovqiedm1f582kuexokr0twoxe6ai 0 631493 3597710 3193814 2026-05-01T12:21:29Z Janugyl 180535 /* Дереккөздер */ 3597710 wikitext text/x-wiki {{Саясаткер |Есімі = Мұрат Бақтиярұлы |Сурет = Murat Baktiyaruly.jpg |Ені = 300px |Атауы = |Туған күні = 17.06.1958 |Туған жері = [[Бәйгеқұм]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = [[Қазақстан]] |Білімі = |Діні = |Партиясы = [[Нұр Отан]] |Негізгі идеясы = |Мансабы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Жұбайлары = |Балалары = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Мұрат Бақтиярұлы''' (1958 жылы 17 маусымда туған) - Қазақстан мемлекеттік қайраткері, [[Қызылорда облысы]]нан сайланған [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Парламенті Сенатының]] депутаты (2011 жылдан бері). == Өмірбаяны == 1975-1977 жж. Әскери борышын [[Венгрия]] мемлекетінде атқарды. 1978-1979 жж. еңбек қызметін комбайнер, құрылысшы ретінде бастады. 1986 жж. Ұлттық Қазақ университетінің (Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті) тарих факультетін үздік бітіріп шықты. 1986-1998 жж. Қызылорда педагогикалық институты тарих кафедрасының аға оқытушысы, кафедра меңгерушісі, тарих және құқық факультетінің деканы қызметтерін атқарды. Тарих ғылымдарының кандидаты, саяси ғылымдар докторы, профессор. 1998 жж. Қазақ Мемлекеттік Заң университеті, Қызылорда филиалының директоры. 1998-2003 жж. Қызылорда облысының облыстық маслихат депутаты болып сайланды және маслихаттың «Жастар проблемалары және құқығын қорғау» тұрақты коммиссиясының төрағасы болды. 2005-2008 жж. «Туған жер» қоғамының төрағасы. 2008-2011 жж. [[Қызылорда облысы]] әкімінің орынбасары. 2011 ж.-2023 жж. Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаты. 2019 ж. 2 қырқүйектен бастап Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының Әлеуметтік-мәдени даму және ғылым комитетінің төрағасы.<ref>{{cite web| url = https://ru.sputniknews.kz/politics/20190902/11421705/senat-predsedateli-komitetov.html | title = Сенаторы избрали новых председателей комитетов 2019 года | date = 2019-09-02 | accessdate = 2019-11-09}}</ref><ref>{{cite web | url = https://24.kz/ru/news/policy/item/338309-izbrany-novye-rukovoditeli-komitetov-senata-parlamenta-rk | title = Избраны новые руководители комитетов Сената Парламента РК | date = 2019-09-02 | accessdate = 2019-11-09}}</ref> == Марапаттары == * "Құрмет" ордені (2012) * "Парасат" ордені (2019) * Қызылорда облының құрметті азаматы (2021)<ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> ==Дереккөздер== {{дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының VI шақырылым депутаттары}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]] [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] dxeg56jyl4ki784pu9ajnwugnkfokft 3597713 3597710 2026-05-01T12:22:13Z Janugyl 180535 3597713 wikitext text/x-wiki {{Саясаткер |Есімі = Мұрат Бақтиярұлы |Сурет = Murat Baktiyaruly.jpg |Ені = 300px |Атауы = |Туған күні = 17.06.1958 |Туған жері = [[Бәйгеқұм]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = [[Қазақстан]] |Білімі = |Діні = |Партиясы = [[Нұр Отан]] |Негізгі идеясы = |Мансабы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Жұбайлары = |Балалары = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Мұрат Бақтиярұлы''' (1958 жылы 17 маусымда туған) - Қазақстан мемлекеттік қайраткері, [[Қызылорда облысы]]нан сайланған [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Парламенті Сенатының]] депутаты (2011 жылдан бері). == Өмірбаяны == 1975-1977 жж. Әскери борышын [[Венгрия]] мемлекетінде атқарды. 1978-1979 жж. еңбек қызметін комбайнер, құрылысшы ретінде бастады. 1986 жж. Ұлттық Қазақ университетінің (Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті) тарих факультетін үздік бітіріп шықты. 1986-1998 жж. Қызылорда педагогикалық институты тарих кафедрасының аға оқытушысы, кафедра меңгерушісі, тарих және құқық факультетінің деканы қызметтерін атқарды. Тарих ғылымдарының кандидаты, саяси ғылымдар докторы, профессор. 1998 жж. Қазақ Мемлекеттік Заң университеті, Қызылорда филиалының директоры. 1998-2003 жж. Қызылорда облысының облыстық маслихат депутаты болып сайланды және маслихаттың «Жастар проблемалары және құқығын қорғау» тұрақты коммиссиясының төрағасы болды. 2005-2008 жж. «Туған жер» қоғамының төрағасы. 2008-2011 жж. [[Қызылорда облысы]] әкімінің орынбасары. 2011 ж.-2023 жж. Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаты. 2019 ж. 2 қырқүйектен бастап Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының Әлеуметтік-мәдени даму және ғылым комитетінің төрағасы.<ref>{{cite web| url = https://ru.sputniknews.kz/politics/20190902/11421705/senat-predsedateli-komitetov.html | title = Сенаторы избрали новых председателей комитетов 2019 года | date = 2019-09-02 | accessdate = 2019-11-09}}</ref><ref>{{cite web | url = https://24.kz/ru/news/policy/item/338309-izbrany-novye-rukovoditeli-komitetov-senata-parlamenta-rk | title = Избраны новые руководители комитетов Сената Парламента РК | date = 2019-09-02 | accessdate = 2019-11-09}}</ref> == Марапаттары == * "Құрмет" ордені (2012) * "Парасат" ордені (2019) * Қызылорда облының құрметті азаматы (2021)<ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023. ISBN 978-601-7059-54-5</ref> ==Дереккөздер== {{дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының VI шақырылым депутаттары}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]] [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Парасат орденінің иегерлері]] [[Санат:Құрмет орденінің иегерлері]] 13t8t04cfkddic0q2ftt6jtlha25q8r 0 659717 3598160 3438608 2026-05-01T23:25:37Z Dakes123 164542 3598160 wikitext text/x-wiki '''Боралдай''' (1176 — 1262) — [[қияттар|қият]] руынан шыққан [[Моңғол империясы|моңғол империясының]] қолбасшысы, [[Бату хан|Бату]]дың түменбасыларының бірі.<ref name=":2">{{Кітап|автор=Ракушин А. И.|тақырыбы=Монгольские племена Улуса Джучи // Монголы на Волге|жауапты=|баспа=|орын=Саратов|издательство=Техно-Декор|жыл=|беті=10—29|беттер=96|isbn=|isbn2=}}</ref> [[Сүбедей|Сүбедей баһадүр]]дің досы әрі жақтастарының бірі. [[1236 жыл|1236]]-[[1242 жыл|1242]] жылдардағы [[Моңғолдар|моңғолдардың]] батысқа жорығын басқарушылардың бірі, кейіннен [[Алтын Орда]]ның батыс бөлігіне иелік еткен. == Өмірбаяны == Боралдай 1236 жылы [[Еділ Бұлғариясы]]на, 1237/1238 жылы Солтүстік-Шығыс Руське қарсы жорыққа қатысқан. Рязан, Владимирді алып, Коломнодағы шайқастан кейін моңғол әскерлері екіге бөлінеді. Боралдай екінші дәрежелі күшпен солтүстікті бетке алып, Ростов, Ярославль, Углич, Галич-Мерский және Вологда қалаларын ойрандады. Тұтқиылдан жасалған шабуылдың нәтижесінде Боралдай әскерлері Сити өзені бойында орыс әскерлерін талқандап, ұлы кнәзді өлтірді. 1240 жылы Боралдай Киівті алуға қатысты. Боралдайдың кейінгі батыс жорықтарына қатысқаны жайлы деректер жоқ. 1241 жылы Батуға [[Польша]]ны және Галицк-Волынь кнәздіктерін жаулап алуға көмектесті. 1251 жылы Моңғол империясындағы тақ таласы кезінде Бату 100 мыңдық әскерді Боралдайға беріп [[Мөңке хан|Мөңке]]ге [[Шағатай хан]] ұрпақтарына қарсы көмек ретінде Отырарға аттандырады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1176 жылы туғандар]] [[Санат:1262 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Алтын орда тұлғалары]] [[Санат:Қолбасшылар]] 69qgxfabahcfcs8m23hqgawgh0j06d1 3598243 3598160 2026-05-02T06:01:35Z 1nter pares 146705 /* */ 3598243 wikitext text/x-wiki '''Боралдай''' (1176–1262) — [[қияттар|қият]] руынан шыққан [[Моңғол империясы|моңғол империясының]] қолбасшысы, [[Бату хан|Бату]]дың түменбасыларының бірі.<ref name=":2">{{Кітап|автор=Ракушин А. И.|тақырыбы=Монгольские племена Улуса Джучи // Монголы на Волге|жауапты=|баспа=|орын=Саратов|издательство=Техно-Декор|жыл=|беті=10—29|беттер=96|isbn=|isbn2=}}</ref> [[Сүбедей|Сүбедей баһадүр]]дің досы әрі жақтастарының бірі. [[1236 жыл|1236]]-[[1242 жыл|1242]] жылдардағы [[Моңғолдар|моңғолдардың]] батысқа жорығын басқарушылардың бірі, кейіннен [[Алтын Орда]]ның батыс бөлігіне иелік еткен. == Өмірбаяны == Боралдай 1236 жылы [[Еділ Бұлғариясы]]на, 1237/1238 жылы Солтүстік-Шығыс Руське қарсы жорыққа қатысқан. Рязан, Владимирді алып, Коломнодағы шайқастан кейін моңғол әскерлері екіге бөлінеді. Боралдай екінші дәрежелі күшпен солтүстікті бетке алып, Ростов, Ярославль, Углич, Галич-Мерский және Вологда қалаларын ойрандады. Тұтқиылдан жасалған шабуылдың нәтижесінде Боралдай әскерлері Сити өзені бойында орыс әскерлерін талқандап, ұлы кнәзді өлтірді. 1240 жылы Боралдай Киівті алуға қатысты. Боралдайдың кейінгі батыс жорықтарына қатысқаны жайлы деректер жоқ. 1241 жылы Батуға [[Польша]]ны және Галицк-Волынь кнәздіктерін жаулап алуға көмектесті. 1251 жылы Моңғол империясындағы тақ таласы кезінде Бату 100 мыңдық әскерді Боралдайға беріп [[Мөңке хан|Мөңке]]ге [[Шағатай хан]] ұрпақтарына қарсы көмек ретінде Отырарға аттандырады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1176 жылы туғандар]] [[Санат:1262 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Алтын орда тұлғалары]] [[Санат:Қолбасшылар]] oj7778d4rtdstuc8qptsz1zkpm9jb2i 0 666304 3598335 3507764 2026-05-02T11:05:42Z Makenzis 71333 3598335 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы | атауы = Витесс | логотипі = Vitesse FC logo.svg | құрылған = [[1892 жыл]] | стадионы = [[Гелредом]] | сыйымдылығы = 21,248 | жарыс = Eerste Divisie | маусым = 2025/26 | орын = '''15-орын''' | pattern_la1 = _vitesse2324h | pattern_b1 = _vitesse2324h | pattern_ra1 = _vitesse2324h | pattern_sh1 = _vitesse2324h | pattern_so1 = _vitesse2324hl | leftarm1 = 000000 | body1 = FFDD00 | rightarm1 = 000000 | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = _vitesse2324a | pattern_b2 = _vitesse2324a | pattern_ra2 = _vitesse2324a | pattern_sh2 = | pattern_so2 = _vitesse2324al | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | website = https://www.vitesse.nl | current = }} '''Витесс''' (''Stichting Betaald Voetbal Vitesse'') — [[Нидерланд|Нидерландтың]] [[Арнем]] қаласындағы футбол клубы. 1892 жылы 14 мамырда құрылған. Өз алаңындағы ойындарын [[Гелредом]] аренасында өткізеді. ==Тарихы== == Жетістіктері == === Ұлттық === * Нидерланд кубогы: 2017. * Нидерланд кубогының финалисі (4): 1912, 1927, 1990, 2021 * Нидерланд суперкубогының финалисі (1): 2017 * 1 дивизион жеңімпазы (2) : 1976/77, 1988/89 * Гелдерланд провинциясының жеңімпазы (2) : 1894/95, 1895/96. == Атақты ойыншылары == * [[Рой Макаай]] * [[Сандер Вестервельд|Сандер Вестерфилд]] * [[Пьер ван Хойдонк]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Нидерланд футбол клубтары]] [[Санат:1892 жылы құрылған футбол клубтары]] 65faubqripb2bstv3y2l6e1oxf4bs14 4 675070 3598272 3597164 2026-05-02T07:00:55Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3598272 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСҚ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||88032||2860||393||23673||189||54||4350||1453 |- |2||4||{{u|Kasymov}}||95524||75968||10997||226||3372||234||110||5794||739 |- |3||2||{{u|Салиха}}||86330||80752||1349||2243||909||49||0||957||135 |- |4||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84034||68898||1239||147||11309||15||0||1695||24 |- |5||3||{{u|Мағыпар}}||81078||76184||733||588||37||361||0||2882||44 |- |6||8||{{u|Arystanbek}}||55509||30545||3585||368||5769||944||2230||4772||5179 |- |7||6||{{u|Casserium}}||48151||39506||1751||102||628||17||9||4418||38 |- |8||7||{{u|Sibom}}||41112||38492||884||90||357||62||0||786||381 |- |9||9||{{u|Ulan}}||30436||23971||391||78||4579||14||0||199||209 |- |10||20||{{u|AlefZet}}||25095||8820||3472||136||398||8||2176||838||844 |- |11||12||{{u|GanS NIS}}||24505||18591||437||61||1022||42||3||3184||980 |- |12||10||{{u|1nter pares}}||24054||22506||132||7||410||65||0||1308||125 |- |13||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13879||4120||204||768||812||373||1111||1007 |- |14||11||{{u|Орел Карл}}||21279||20022||745||39||120||4||0||121||11 |- |15||19||{{u|Nurken}}||18705||9528||1288||39||6866||80||2||416||47 |- |16||17||{{u|Kaiyr}}||16951||11992||218||7||132||162||8||2485||355 |- |17||13||{{u|Sagzhan}}||16735||15617||287||34||180||10||0||308||86 |- |18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16068||14053||411||16||1017||73||1||538||300 |- |19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4599||4648||149||152||586||364||1907||630 |- |20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13722||12963||207||1||183||2||0||215||42 |- |21||18||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9855||1161||115||24||1||0||752||183 |- |22||24||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1621||225||189||1681||0||344||14 |- |23||27||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11123||6766||504||0||102||512||0||614||55 |- |24||22||{{u|Nurkhan}}||10031||7873||1218||37||4||0||4||333||36 |- |25||28||{{u|Тұран}}||8361||6513||414||55||255||120||0||383||32 |- |26||32||{{u|AlibekKS}}||8335||5761||73||3||1033||42||2||898||170 |- |27||21||{{u|Kas77777}}||8187||8093||0||9||0||1||0||35||1 |- |28||48||{{u|Daniyar}}||8001||3613||482||327||177||626||0||1642||348 |- |29||35||{{u|Nurtenge}}||7903||5405||966||137||627||58||22||528||188 |- |30||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7308||0||118||0||0||0||35||1 |- |31||34||{{u|TheNomadEditor}}||7818||5500||27||4||1794||186||0||158||47 |- |32||25||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6912||0||0||0||0||0||2||0 |- |33||30||{{u|Ashina}}||7375||5869||189||80||63||88||3||384||320 |- |34||37||{{u|TalgatSnow}}||7047||5006||443||106||728||0||64||88||66 |- |35||26||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1 |- |36||29||{{u|SSE}}||6974||6256||254||109||0||1||0||126||23 |- |37||45||{{u|GaiJin}}||6703||3842||510||20||361||9||94||369||444 |- |38||46||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311 |- |39||44||{{u|Alamgir}}||6196||3874||95||15||681||2||0||47||24 |- |40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24 |- |41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7 |- |42||36||{{u|Zhaksilik}}||6101||5045||20||26||9||26||0||362||59 |- |43||33||{{u|Aghia7}}||6046||5584||6||1||0||0||0||147||10 |- |44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4749||0||0||27||27||0||11||10 |- |45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||86||39||219||2||241||308 |- |46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18 |- |47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4358||0||68||0||82||0||62||40 |- |48||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2770||2||0||215||0||0||1535||26 |- |49||47||{{u|Coffee86}}||4321||3798||4||0||11||7||0||398||5 |- |50||63||{{u|Madi Dos}}||4166||2881||188||63||33||24||0||592||102 |- |51||51||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3392||51||0||0||27||0||223||21 |- |52||49||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0 |- |53||60||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0 |- |54||57||{{u|Esetok}}||3578||3079||395||2||161||205||8||285||138 |- |55||50||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3393||3||0||4||0||0||32||0 |- |56||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2 |- |57||59||{{u|Нурасылл}}||3396||2999||193||0||18||0||0||50||8 |- |58||52||{{u|Makenzis}}||3349||3292||5||0||0||0||0||46||5 |- |59||61||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2990||58||40||1||55||0||201||62 |- |60||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0 |- |61||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0 |- |62||62||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1 |- |63||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3225||0||16||0||0||0||5||3 |- |64||58||{{u|Qanattan}}||3117||3043||0||0||0||0||0||2||0 |- |65||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2836||0||0||0||0||0||0||0 |- |66||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1 |- |67||99||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144 |- |68||68||{{u|Dauren}}||2871||2465||0||14||0||0||0||68||6 |- |69||75||{{u|ShadZ01}}||2871||2302||305||59||105||0||0||4||0 |- |70||71||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0 |- |71||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |- |72||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11 |- |73||78||{{u|Merey}}||2684||2202||0||239||0||0||0||0||2 |- |74||77||{{u|Магпар}}||2680||2218||91||88||13||11||0||183||30 |- |75||69||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4 |- |76||73||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5 |- |77||90||{{u|MuratbekErkebulan}}||2515||1703||224||0||74||23||0||364||4 |- |78||72||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0 |- |79||74||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4 |- |80||76||{{u|G55}}||2468||2299||0||50||0||0||0||0||2 |- |81||88||{{u|Balaburgem}}||2447||1731||11||29||31||59||0||182||48 |- |82||70||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2 |- |83||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1326||0||78||0||0||0||13||2 |- |84||83||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35 |- |85||134||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||885||48||1||228||7||0||728||75 |- |86||97||{{u|Drift}}||2233||1502||22||2||710||1||0||4||2 |- |87||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2 |- |88||84||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22 |- |89||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0 |- |90||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4 |- |91||117||{{u|Әлинұр}}||2175||1104||132||43||47||101||0||580||48 |- |92||86||{{u|Rasulbek Adil}}||2166||1786||126||1||15||1||0||160||35 |- |93||89||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1721||94||0||243||0||0||37||5 |- |94||82||{{u|Unknown Alash}}||1986||1925||1||0||0||0||0||0||0 |- |95||85||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0 |- |96||92||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1 |- |97||101||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||257||0||0||0||1||2 |- |98||131||{{u|Esen48}}||1808||895||0||33||0||0||0||744||1 |- |99||87||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0 |- |100||94||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||42||29 |- |101||96||{{u|RaiymbekZh}}||1792||1506||6||0||13||0||0||71||71 |- |102||91||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24 |- |103||95||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0 |- |104||100||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1 |- |105||93||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0 |- |106||105||{{u|ДолбоЯщер}}||1598||1339||1||0||102||1||0||5||0 |- |107||103||{{u|2rk}}||1552||1366||0||99||0||1||0||8||0 |- |108||106||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1519||1333||0||0||7||0||0||118||8 |- |109||98||{{u|Gliwi}}||1505||1499||3||0||0||0||0||0||0 |- |110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26 |- |111||118||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22 |- |112||133||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||886||0||91||0||0||0||39||0 |- |113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0 |- |114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0 |- |115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0 |- |116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1 |- |117||102||{{u|Nkiukr}}||1314||1405||44||0||40||4||0||1||0 |- |118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0 |- |119||114||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1 |- |120||137||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0 |- |121||143||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14 |- |122||113||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1200||0||1||0||0||0||11||2 |- |123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0 |- |124||126||{{u|IL68}}||1215||946||62||0||31||0||0||134||1 |- |125||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1 |- |126||224||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0 |- |127||125||{{u|Aimanber}}||1150||1002||0||61||0||0||0||0||0 |- |128||119||{{u|Ziv}}||1140||1069||58||0||0||2||0||9||2 |- |129||121||{{u|Bailarbekov}}||1136||1049||0||0||0||0||0||3||1 |- |130||204||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10 |- |131||120||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2 |- |132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1096||919||2||0||0||80||0||35||3 |- |133||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0 |- |134||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2 |- |135||194||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4 |- |136||161||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2 |- |137||136||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0 |- |138||122||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0 |- |139||147||{{u|Wikuiser}}||1030||734||142||0||62||0||43||18||4 |- |140||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0 |- |141||132||{{u|А.С.Кизиров}}||987||891||17||1||8||23||0||109||11 |- |142||142||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3 |- |143||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||220||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504 |- |145||165||{{u|Aselhan}}||948||627||12||0||9||23||0||82||11 |- |146||139||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3 |- |147||141||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1 |- |148||146||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5 |- |149||160||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5 |- |150||135||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0 |- |151||138||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0 |- |152||140||{{u|Stella~kkwiki}}||830||772||0||0||0||0||0||0||0 |- |153||189||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1 |- |154||213||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10 |- |155||149||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||229||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2 |- |157||176||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17 |- |158||151||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1 |- |159||150||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |160||145||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0 |- |161||231||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0 |- |162||153||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6 |- |163||169||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0 |- |164||159||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0 |- |165||148||{{u|Ташметов шахрух}}||743||721||0||0||0||0||0||5||0 |- |166||164||{{u|Panicgirl}}||739||636||0||17||0||0||0||10||1 |- |167||152||{{u|Mariko}}||734||689||0||0||0||0||0||0||0 |- |168||155||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3 |- |169||144||{{u|Mheidegger}}||723||748||7||2||0||0||0||6||3 |- |170||162||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0 |- |171||173||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2 |- |172||222||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1 |- |173||156||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2 |- |174||154||{{u|Εὐθυμένης}}||697||679||13||0||0||0||0||5||0 |- |175||163||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||209||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24 |- |177||197||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36 |- |178||167||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0 |- |179||228||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2 |- |180||202||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0 |- |181||166||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0 |- |182||158||{{u|Epoxa-HH}}||663||651||0||0||5||0||0||10||1 |- |183||157||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||660||653||0||1||0||0||0||5||0 |- |184||219||{{u|Syrlybek}}||658||390||5||53||4||9||0||68||17 |- |185||192||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0 |- |186||190||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0 |- |187||172||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21 |- |188||175||{{u|Амзе Магжан}}||645||571||0||0||0||0||0||47||0 |- |189||168||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0 |- |190||177||{{u|IArhunI}}||640||569||7||9||0||0||0||26||11 |- |191||216||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2 |- |192||214||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||4||0||152||13 |- |193||226||{{u|Zhandos02}}||620||265||3||4||11||0||0||247||0 |- |194||195||{{u|Aseke16}}||617||525||25||0||7||1||0||17||12 |- |195||179||{{u|Bauyr03}}||615||555||0||0||0||0||0||37||0 |- |196||186||{{u|Makhanov}}||613||542||0||0||0||0||0||0||1 |- |197||174||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||608||578||9||0||0||0||0||2||0 |- |198||171||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0 |- |199||178||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3 |- |200||182||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||170||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3 |- |202||180||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||230||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0 |- |204||184||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0 |- |205||227||{{u|Eldar zh96}}||575||246||132||6||2||80||0||23||6 |- |206||188||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0 |- |207||199||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0 |- |208||193||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||206||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0 |- |210||203||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1 |- |211||181||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||558||546||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||205||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||469||0||0||5||0||0||33||2 |- |213||198||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0 |- |214||187||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0 |- |215||191||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0 |- |216||200||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0 |- |217||221||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0 |- |218||208||{{u|Olkikz}}||529||447||0||14||0||0||0||0||0 |- |219||196||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0 |- |220||183||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |221||217||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||391||0||0||0||3||0||44||1 |- |222||218||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||391||0||36||0||0||0||1||1 |- |223||185||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0 |- |224||207||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0 |- |225||212||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||428||0||0||44||0||0||0||0 |- |226||223||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12 |- |227||201||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0 |- |228||225||{{u|Murat Karibay}}||518||270||183||0||0||0||27||7||8 |- |229||215||{{u|Chingiz Nazbiev}}||514||420||29||0||54||12||0||0||0 |- |230||211||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0 |- |231||210||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0 |- |232||232||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] esr1dblphsh2abxxgocmjc83pd7yzxs 4 675089 3598334 3597663 2026-05-02T11:00:41Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3598334 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСБ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|BolatbekBot}}||515636||380113||110090||1||5897||3||1||19437||23 |- |2||2||{{u|EmausBot}}||145869||131245||957||0||13593||6||0||46||22 |- |3||3||{{u|ArystanbekBot}}||131855||127434||585||15||62||17||10||2859||848 |-style="background-color:#ccf" |4||4||{{u|Legobot}}||119565||112799||457||0||6067||15||0||85||142 |- |5||120||{{u|New user message}}||113066||1||0||0||0||0||0||113065||0 |-style="background-color:#ccf" |6||5||{{u|MerlIwBot}}||105854||88198||6297||0||10800||24||0||36||497 |- |7||6||{{u|InternetArchiveBot}}||87121||87121||0||0||0||0||0||0||0 |- |8||7||{{u|GaiJinBot}}||79335||79320||7||0||0||0||0||3||5 |- |9||8||{{u|BekusBot}}||50470||50177||232||3||53||0||0||4||1 |- |10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43054||41964||1||0||1089||0||0||0||0 |- |11||10||{{u|Xqbot}}||26595||22821||42||0||3648||2||0||60||22 |- |12||11||{{u|Luckas-bot}}||22676||17397||3||0||5264||1||0||8||3 |- |13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18278||8490||13||0||9719||0||0||56||0 |-style="background-color:#ccf" |14||12||{{u|ZéroBot}}||17395||14827||0||0||2561||0||0||7||0 |- |15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14482||13507||426||1||0||83||0||384||41 |- |16||14||{{u|Kasymbot}}||13742||13243||240||4||8||22||0||170||42 |- |17||15||{{u|SieBot}}||13062||12830||0||0||214||0||0||18||0 |- |18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134 |- |19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1 |- |20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9374||8087||0||0||1283||0||0||2||2 |- |21||16||{{u|Kia content bot}}||9125||9125||0||0||0||0||0||0||0 |- |22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126 |- |23||24||{{u|Nurtenge}}||7931||5405||966||137||627||40||22||528||188 |-style="background-color:#ccf" |24||22||{{u|Addbot}}||7608||6153||1043||1||295||18||0||5||90 |-style="background-color:#ccf" |25||38||{{u|ArthurBot}}||7544||2786||26||0||4714||6||0||12||0 |- |26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0 |- |27||26||{{u|Vagobot}}||7330||4673||63||0||2585||0||0||3||6 |- |28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4 |- |29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5305||5305||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2 |-style="background-color:#ccf" |31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0 |- |32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0 |- |33||29||{{u|MelancholieBot}}||4425||4208||2||0||210||0||0||5||0 |-style="background-color:#ccf" |34||34||{{u|TjBot}}||4252||3316||0||0||935||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |35||31||{{u|Dexbot}}||3738||3677||0||0||51||0||0||10||0 |-style="background-color:#ccf" |36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0 |- |37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0 |- |38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0 |- |39||35||{{u|NurbekBot}}||3257||3254||0||0||0||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |40||55||{{u|MastiBot}}||3201||1172||31||0||1990||0||0||2||6 |- |41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0 |- |42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0 |- |46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2 |- |47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2 |- |48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2061||2036||0||0||5||0||0||20||0 |-style="background-color:#ccf" |49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1968||1944||0||0||22||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0 |-style="background-color:#ccf" |53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1704||1702||0||0||0||0||0||2||0 |- |54||50||{{u|Aitan bot}}||1555||1536||0||0||0||0||0||19||0 |-style="background-color:#ccf" |55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1 |- |56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1 |-style="background-color:#ccf" |57||54||{{u|YiFeiBot}}||1359||1192||69||0||83||9||0||0||3 |- |58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0 |- |59||53||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1 |- |60||81||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945 |- |61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0 |- |62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1 |-style="background-color:#ccf" |63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3 |- |64||65||{{u|JhsBot}}||1136||845||2||0||277||0||0||12||0 |-style="background-color:#ccf" |65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11 |- |66||58||{{u|TuranBot}}||1121||1046||28||2||4||6||0||29||6 |- |67||59||{{u|PipepBot}}||1048||1033||0||0||1||0||0||13||1 |- |68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1 |- |69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1 |-style="background-color:#ccf" |70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0 |-style="background-color:#ccf" |71||68||{{u|Amirobot}}||806||739||0||0||66||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0 |- |73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0 |- |75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0 |- |76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0 |-style="background-color:#ccf" |77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0 |-style="background-color:#ccf" |78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0 |- |79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13 |-style="background-color:#ccf" |80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0 |- |83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0 |- |84||83||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0 |- |85||79||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2 |- |86||82||{{u|Memty Bot}}||305||206||0||0||87||0||0||3||9 |-style="background-color:#ccf" |87||87||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0 |-style="background-color:#ccf" |88||80||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0 |- |89||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||147||2||0||2||0||0||108||14 |-style="background-color:#ccf" |90||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0 |- |91||84||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |92||85||{{u|Chobot}}||219||176||0||0||41||0||0||2||0 |- |93||86||{{u|Kasymovbot}}||173||169||2||0||0||1||0||1||0 |- |94||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152 |- |95||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |96||88||{{u|KiranBOT}}||152||150||0||0||0||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2 |-style="background-color:#ccf" |98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0 |- |101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2 |- |102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0 |-style="background-color:#ccf" |103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3 |-style="background-color:#ccf" |104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2 |-style="background-color:#ccf" |105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0 |- |106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1 |- |107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0 |- |108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0 |- |110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1 |-style="background-color:#ccf" |111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0 |- |112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ccf" |121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0 |- |125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0 |- |127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0 |- |128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0 |-style="background-color:#ccf" |130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0 |- |131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |- |135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]] ihlrupch150wr4o923zjq4xbixdijov 4 675116 3597756 3596192 2026-05-01T13:07:19Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3597756 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ББҚ}}<center>{{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия) |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BolatbekBot}}||107917||25625||5||36754||4335||0||11||0||0 |- |1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8245||1156||3||152||7079||144||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kia content bot}}||7813||951||164||0||0||0||0||0||0 |- |2||{{u|Салиха}}||7317||84||695||187||814||2150||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|NurbekBot}}||3137||114||2||0||0||0||0||0||0 |- |3||{{u|Мағыпар}}||2496||43||0||54||33||546||1||0||0 |- |4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2259||102||12||198||86||0||57||0||4 |- |5||{{u|SSE}}||2188||97||3||165||0||107||0||0||0 |- |6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0 |- |7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0 |- |8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10 |- |9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0 |- |10||{{u|Yerzhankyzy}}||1394||35||2||0||0||0||0||0||0 |- |11||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0 |- |12||{{u|Alamgir}}||1358||106||4||2||410||8||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Aitan bot}}||1344||157||5||0||0||0||0||0||0 |- |13||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |14||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||149||160||18||78 |- |15||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0 |- |16||{{u|Орел Карл}}||1277||306||1||303||80||24||0||0||0 |- |17||{{u|Gulzat246}}||1275||97||5||0||0||16||0||0||0 |- |18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0 |- |19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0 |- |20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0 |- |21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52 |- |22||{{u|Ulan}}||1073||630||59||108||3227||77||0||0||17 |- |23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0 |- |24||{{u|AlefZet}}||994||463||57||1270||261||100||1||49||25 |- |25||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0 |- |26||{{u|Aghia7}}||957||115||0||0||0||1||0||0||0 |- |27||{{u|Nurkhan}}||954||101||14||343||4||25||0||1||0 |- |28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0 |- |29||{{u|G55}}||918||42||0||0||0||50||0||0||0 |- |30||{{u|82.200.154.115}}||878||41||7||16||4||0||0||0||0 |- |31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0 |- |32||{{u|Kaiyr}}||866||307||43||20||71||7||25||3||3 |- |33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0 |- |34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0 |- |35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0 |- |36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||478||174||223||346||0||3 |- |37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0 |- |38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0 |- |39||{{u|Merey}}||737||51||0||0||0||237||0||0||0 |- |40||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0 |- |41||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0 |- |42||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0 |- |43||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0 |- |44||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||546||1631||168||18||7588||188||0||1||11 |- |45||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0 |- |46||{{u|Dauren}}||529||35||1||0||0||14||0||0||0 |- |47||{{u|Casserium}}||525||185||72||75||331||48||0||7||0 |- |48||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0 |- |49||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0 |- |50||{{u|1nter pares}}||512||296||0||2||261||3||0||0||4 |- |51||{{u|GulzhanOmarova}}||509||10||8||0||0||1||0||0||0 |- |52||{{u|Nurken}}||495||468||3||630||4667||30||0||1||4 |- |53||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0 |- |54||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0 |- |55||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||251||0||0||0 |- |56||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0 |- |57||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |58||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0 |- |59||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0 |- |60||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0 |- |61||{{u|Sagzhan}}||424||76||1||14||133||28||0||0||0 |- |62||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0 |- |63||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||34||3||0||0||90||0||0||0 |- |64||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0 |- |65||{{u|TheNomadEditor}}||393||36||0||0||1529||2||0||0||0 |- |66||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0 |- |67||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0 |- |68||{{u|Ashina}}||375||171||3||56||22||42||31||0||21 |- |69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0 |- |70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |71||{{u|Амзе Магжан}}||361||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0 |- |73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0 |- |74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0 |- |75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0 |- |76||{{u|Erboldilyara}}||338||150||1||0||179||0||0||0||0 |- |77||{{u|Makhanov}}||337||31||0||0||0||0||0||0||0 |- |78||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0 |- |79||{{u|TalgatSnow}}||311||129||3||98||343||58||0||15||0 |- |80||{{u|Olkikz}}||306||20||1||0||0||14||0||0||0 |- |81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0 |- |83||{{u|Alphy Haydar}}||303||199||4||7||17||1||0||0||0 |- |84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0 |- |85||{{u|AnelK NIS}}||280||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0 |- |87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |88||{{u|Esetok}}||271||500||32||72||128||2||33||2||4 |- |89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0 |- |90||{{u|Shynbolat}}||264||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0 |- |92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0 |- |93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0 |- |94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0 |- |95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0 |- |96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0 |- |97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||319||4||873||101||121||176||24||49 |- |98||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |99||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0 |- |100||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0 |- |103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0 |- |104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0 |- |105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |106||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |107||{{u|KoishymanovaG}}||216||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |108||{{u|Shymnis 7b dayana}}||212||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |109||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |110||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0 |- |111||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0 |- |112||{{u|Aimanber}}||203||6||0||0||0||57||0||0||0 |- |113||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0 |- |114||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |115||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |116||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |117||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0 |- |118||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0 |- |119||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||16||3||1||49 |- |120||{{u|Coffee86}}||188||65||2||0||5||0||0||0||0 |- |121||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0 |- |122||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0 |- |123||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |124||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |125||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |126||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||71||0||0||21 |- |127||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0 |- |128||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |129||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |130||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0 |- |131||{{u|ShadZ01}}||166||22||0||32||81||44||0||0||0 |- |132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0 |- |134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0 |- |135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |136||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||158||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |137||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0 |- |139||{{u|Daniyar}}||155||224||5||141||114||270||123||0||6 |- |140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0 |- |141||{{u|Ali.otkelbayev}}||153||6||2||0||0||2||0||0||0 |- |142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||{{u|Arystanbek}}||147||243||7||555||261||206||110||362||306 |- |145||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |146||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |147||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0 |- |148||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |149||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0 |- |150||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |151||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||21||0||0||0 |- |152||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |153||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||141||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0 |- |157||{{u|Lord kainon}}||138||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |158||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0 |- |159||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0 |- |160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0 |- |166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |168||{{u|Shynassylov}}||129||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0 |- |172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0 |- |173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |177||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||190||59||1||5||2 |- |178||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0 |- |179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0 |- |180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0 |- |182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0 |- |183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0 |- |185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0 |- |187||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |189||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |190||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |192||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0 |- |193||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |194||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0 |- |195||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1 |- |196||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |197||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |198||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8 |- |200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0 |- |205||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2 |- |206||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |207||{{u|IL68}}||101||10||0||48||29||0||0||0||0 |- |208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||{{u|Aizhok}}||100||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |210||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |213||{{u|NIS Semey Moldir}}||99||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |214||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0 |- |215||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0 |- |216||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0 |- |218||{{u|NIS Zhuldyz}}||97||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |219||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |220||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |221||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0 |- |225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |227||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0 |- |228||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |229||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |230||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |231||{{u|Epoxa-HH}}||91||9||1||0||5||0||0||0||0 |- |232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0 |- |233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0 |- |234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |235||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0 |- |236||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |237||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0 |- |238||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |239||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |240||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||11||0||0||0||36||0||0||0 |- |241||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |242||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |243||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |244||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |245||{{u|Аягөз Загиева}}||87||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |246||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7 |- |247||{{u|TemirlanSarsen}}||86||0||0||2||26||52||0||0||0 |- |248||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |249||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |250||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |251||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |252||{{u|Zamantay}}||84||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |253||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |254||{{u|Aliba}}||83||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |255||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |256||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||83||5||0||0||0||2||0||0||0 |- |257||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0 |- |258||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0 |- |259||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0 |- |260||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |261||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |262||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||82||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |263||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |264||{{u|Ainur}}||81||5||2||0||0||13||0||0||0 |- |265||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |266||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |267||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2 |- |268||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0 |- |269||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |270||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |271||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |272||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |273||{{u|Aru Omarali}}||78||6||0||0||0||40||0||0||0 |- |274||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |275||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |276||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |277||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |278||{{u|Madi Dos}}||76||21||0||51||21||40||1||0||3 |- |279||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0 |- |280||{{u|Amiyeva}}||75||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |281||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |282||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |283||{{u|Kasymov}}||74||666||7||2970||522||92||0||38||4 |- |284||{{u|Xialuahan}}||74||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |285||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |286||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |287||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |288||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3 |- |289||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |290||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |291||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |292||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |293||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |294||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |295||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |296||{{u|А.С.Кизиров}}||68||28||0||0||1||1||9||0||0 |- |297||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0 |- |298||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0 |- |299||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |300||{{u|Aset Bukerov}}||66||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |301||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |302||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |303||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |304||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |305||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2 |- |306||{{u|RaiymbekZh}}||65||37||5||1||5||0||0||0||1 |- |307||{{u|Ташметов шахрух}}||65||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |308||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |309||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0 |- |310||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |311||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |312||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |313||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |314||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |315||{{u|AlibekKS}}||62||209||12||7||350||3||4||0||3 |- |316||{{u|MuratbekErkebulan}}||62||19||0||52||66||0||1||0||0 |- |317||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |318||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |319||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |320||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |321||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0 |- |322||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |323||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2 |- |324||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |325||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |326||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |327||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |328||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |329||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |330||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0 |- |331||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |332||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0 |- |333||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |334||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||9||0||0||0 |- |335||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |336||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |337||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |338||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |339||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |340||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0 |- |341||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0 |- |342||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |343||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |344||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |345||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0 |- |346||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |347||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |348||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |349||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |350||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |351||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72 |- |352||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |353||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||35||0||0||0||0||0||0||0 |- |354||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |355||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |356||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |357||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0 |- |358||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |359||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1 |- |360||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |361||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |362||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |363||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |364||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |365||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |366||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |367||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |368||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |369||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0 |- |370||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |371||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |372||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |373||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0 |- |374||{{u|Balaburgem}}||44||7||0||3||14||26||0||0||1 |- |375||{{u|Kairatulyzharas}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |376||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |377||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |378||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |379||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |380||{{u|Tarikh Dias}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |381||{{u|АйнурНИШ}}||42||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |382||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |383||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |384||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |385||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |386||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |387||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |388||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |389||{{u|Asan00}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |390||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |391||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |392||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0 |- |393||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |394||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0 |- |395||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |396||{{u|Syrlybek}}||39||2||0||1||1||29||1||0||2 |- |397||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |398||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |399||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0 |- |400||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |401||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |402||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |403||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |404||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |405||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |406||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |407||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0 |- |408||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0 |- |409||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |410||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |411||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |412||{{u|Mheidegger}}||36||18||0||1||0||2||0||0||0 |- |413||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |414||{{u|Daniyal.aidarov5}}||35||16||2||0||4||0||0||0||0 |- |415||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |416||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |417||{{u|Yessentaikyzy}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |418||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |419||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |420||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |421||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |422||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |423||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |424||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |425||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0 |- |426||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |427||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0 |- |428||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |429||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0 |- |430||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |431||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||33||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |432||{{u|Aidanka}}||32||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |433||{{u|Andir}}||32||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |434||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |435||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |436||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0 |- |437||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |438||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |439||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |440||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0 |- |441||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |442||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |443||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |444||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |445||{{u|95.58.148.237}}||29||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |446||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |447||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |448||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0 |- |449||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0 |- |450||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |451||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |452||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |453||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |454||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||21||0||0||0||0||0||0||0 |- |455||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |456||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |457||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |458||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |459||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |460||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |461||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |462||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |463||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |464||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0 |- |465||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |466||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |467||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0 |- |468||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |469||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |470||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |471||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |472||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |473||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0 |- |474||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |475||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |476||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |477||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |478||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0 |- |479||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |480||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |481||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||1||0||1 |- |482||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |483||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |484||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0 |- |485||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |486||{{u|Rasulbek Adil}}||24||4||0||121||5||0||1||0||0 |- |487||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |488||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0 |- |489||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |490||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |491||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0 |- |492||{{u|Eldar zh96}}||23||13||3||39||1||6||29||0||1 |- |493||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |494||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |495||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |496||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |497||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |498||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0 |- |499||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |500||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0 |- |501||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |502||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0 |- |503||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0 |- |504||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |505||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0 |- |506||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0 |- |507||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |508||{{u|Unknown Alash}}||22||29||0||0||0||0||0||0||0 |- |509||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |510||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |511||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |512||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |513||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |514||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |515||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |516||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |517||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |518||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |519||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0 |- |520||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |521||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |522||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |523||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |524||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |525||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |526||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0 |- |527||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0 |- |528||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0 |- |529||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||19||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |530||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |531||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |532||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |533||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |534||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |535||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |536||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |537||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |538||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |539||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0 |- |540||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |541||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |542||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0 |- |543||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0 |- |544||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0 |- |545||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |546||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |547||{{u|Бекемгүл}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |548||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |549||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |550||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |551||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0 |- |552||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |553||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |554||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |555||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0 |- |556||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |557||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |558||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |559||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |560||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0 |- |561||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |562||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |563||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |564||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |565||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |566||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |567||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |568||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0 |- |569||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |570||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |571||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |572||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |573||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |574||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |575||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0 |- |576||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |577||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0 |- |578||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |579||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |580||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0 |- |581||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |582||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0 |- |583||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |584||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1 |- |585||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0 |- |586||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |587||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |588||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |589||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |590||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |591||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |592||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0 |- |593||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |594||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |595||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |596||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |597||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |598||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0 |- |599||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |600||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0 |- |601||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |602||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |603||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |604||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0 |- |605||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |606||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |607||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |608||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |609||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |610||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |611||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |612||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |613||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |614||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |615||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |616||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |617||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |618||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |619||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |620||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0 |- |621||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |622||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |623||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |624||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0 |- |625||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |626||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |627||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |628||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |629||{{u|Жанна Ж}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |630||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |631||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |632||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |633||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |634||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |635||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |636||{{u|Abatova saltanat}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |637||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0 |- |638||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |639||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||31||0||0||0||0 |- |640||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1 |- |641||{{u|Tuttiorchestra687}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |642||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |643||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |644||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |645||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |646||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0 |- |647||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |648||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |649||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |650||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |651||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |652||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |653||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |654||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |655||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |656||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |657||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0 |- |658||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |659||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |660||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |661||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |662||{{u|TrueNomadEditor}}||10||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |663||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0 |- |664||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |665||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |666||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |667||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |668||{{u|Канат Алимбаев}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |669||{{u|03ainura}}||9||15||0||0||0||0||0||0||0 |- |670||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |671||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0 |- |672||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |673||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |674||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |675||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |676||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0 |- |677||{{u|Aizhan Mussina}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |678||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |679||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |680||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |681||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |682||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |683||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0 |- |684||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0 |- |685||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |686||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |687||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |688||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |689||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |690||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |691||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |692||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |693||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |694||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |695||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |696||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |697||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |698||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |699||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |700||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |701||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |702||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |703||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |704||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0 |- |705||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |706||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |707||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |708||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |709||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |710||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |711||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1 |- |712||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |713||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |714||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |715||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |716||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0 |- |717||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0 |- |718||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |719||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |720||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |721||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |722||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |723||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |724||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |725||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |726||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |727||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |728||{{u|Михайлов Игорь}}||8||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |729||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |730||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |731||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |732||{{u|С.Жания}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |733||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |734||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |735||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |736||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |737||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |738||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |739||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |740||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0 |- |741||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |742||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |743||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |744||{{u|92.47.205.125}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |745||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |746||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0 |- |747||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |748||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |749||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |750||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |751||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0 |- |752||{{u|Aldogarov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |753||{{u|AmanbekAyauly}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |754||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |755||{{u|Aseke16}}||7||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |756||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |757||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |758||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |759||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |760||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |761||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |762||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |763||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |764||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |765||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |766||{{u|Jimmy&Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0 |- |767||{{u|KAigerim}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |768||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |769||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0 |- |770||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |771||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |772||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |773||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |774||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |775||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |776||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |777||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |778||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |779||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |780||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |781||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0 |- |782||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |783||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |784||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |785||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |786||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |787||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |788||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |789||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |790||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |791||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |792||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |793||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |794||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |795||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0 |- |796||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |797||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |798||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |799||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |800||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |801||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |802||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |803||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |804||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |805||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |806||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |807||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |808||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |809||{{u|Aglamkhanm29}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |810||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |811||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |812||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |813||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |814||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |815||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |816||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |817||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |818||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |819||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |820||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0 |- |821||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0 |- |822||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |823||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |824||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0 |- |825||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0 |- |826||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |827||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |828||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0 |- |829||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0 |- |830||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0 |- |831||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |832||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |833||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |834||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |835||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |836||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |837||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |838||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1 |- |839||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |840||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |841||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |842||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |843||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |844||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |845||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |846||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |847||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0 |- |848||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |849||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |850||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |851||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0 |- |852||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||6||0||1||1||0||0||0||0||0 |- |853||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |854||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |855||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |856||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |857||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |858||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |859||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |860||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |861||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |862||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |863||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |864||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |865||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |866||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |867||{{u|Назгүл Қуантқан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |868||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |869||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |870||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |871||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |872||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |873||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |874||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |875||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |876||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |877||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |878||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |879||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |880||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |881||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |882||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |883||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0 |- |884||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |885||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |886||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |887||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |888||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |889||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |890||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |891||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |892||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0 |- |893||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |894||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |895||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |896||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0 |- |897||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |898||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |899||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |900||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |901||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |902||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |903||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |904||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0 |- |905||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |906||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |907||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |908||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |909||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |910||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |911||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |912||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |913||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |914||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |915||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |916||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |917||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |918||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0 |- |919||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |920||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |921||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |922||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0 |- |923||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |924||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |925||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |926||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |927||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |928||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0 |- |929||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |930||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |931||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |932||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |933||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |934||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |935||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |936||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |937||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |938||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |939||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |940||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |941||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |942||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0 |- |943||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |944||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |945||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |946||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |947||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |948||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |949||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |950||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0 |- |951||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |952||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |953||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |954||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |955||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |956||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |957||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |958||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |959||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |960||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |961||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |962||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |963||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |964||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |965||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |966||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |967||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |968||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |969||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |970||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |971||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |972||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |973||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |974||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |975||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |976||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |977||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |978||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |979||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |980||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0 |- |981||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0 |- |982||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |983||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |984||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |985||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |986||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |987||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |988||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |989||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |990||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |991||{{u|Aq.Sholpan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |992||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |993||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |994||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |995||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |996||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |997||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |998||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |999||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1000||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1001||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1002||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1003||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1004||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0 |- |1005||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1006||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1007||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1008||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1009||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1010||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1011||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1012||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0 |- |1013||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1014||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1015||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1016||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1017||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |1018||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1019||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0 |- |1020||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1021||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1022||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1023||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1024||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1025||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1026||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1027||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1028||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1029||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0 |- |1030||{{u|Semsk-Karaga}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1031||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1032||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1033||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1034||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1035||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1036||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1037||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1038||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |1039||{{u|Wikuiser}}||4||10||2||47||29||0||0||23||0 |- |1040||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1041||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |1042||{{u|Zhandos M}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1043||{{u|Zhibek2003}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1044||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1045||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1046||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1047||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1048||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1049||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1050||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0 |- |1051||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1052||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1053||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1054||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1055||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0 |- |1056||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1057||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1058||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1059||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1060||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1061||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1062||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1063||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1064||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1065||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1066||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1067||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1068||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1069||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1070||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1071||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1072||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1073||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1074||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |1075||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1076||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1077||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1078||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |1079||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0 |- |1080||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1081||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1082||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1083||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1084||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1085||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1086||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1087||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0 |- |1088||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1089||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1090||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |1091||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0 |- |1092||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1093||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1094||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1095||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1096||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1097||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1098||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1099||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1100||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1101||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1102||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1103||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1104||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1105||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1106||{{u|95.56.102.239}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1107||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1108||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1109||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1110||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1111||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1112||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1113||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1114||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1115||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0 |- |1116||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1117||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0 |- |1118||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0 |- |1119||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1120||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1121||{{u|Ahan Zere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1122||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1123||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1124||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1125||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1126||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1127||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1128||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1129||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1130||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1131||{{u|AlexKoval}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1132||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1133||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1134||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1135||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |1136||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1137||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1138||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1139||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1140||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1141||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1142||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1143||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1144||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1145||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1146||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1147||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1148||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1149||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1150||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1151||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1152||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1153||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1154||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1155||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1156||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1157||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1158||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1159||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1160||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1161||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1162||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1163||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1164||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1165||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1166||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1167||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0 |- |1168||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1169||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0 |- |1170||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1171||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1172||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1173||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1174||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1175||{{u|Ibrayevan}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1176||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1177||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |1178||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1179||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1180||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1181||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1182||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1183||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1184||{{u|Kvazimodo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1185||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0 |- |1186||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1187||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1188||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0 |- |1189||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0 |- |1190||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0 |- |1191||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1192||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1193||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1194||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1195||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1196||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |1197||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1198||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1199||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1200||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1201||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0 |- |1202||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1203||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1204||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1205||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1206||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1207||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1208||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1209||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1210||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1211||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1212||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1213||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1214||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1215||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1216||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1217||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1218||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1219||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0 |- |1220||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1221||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1222||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0 |- |1223||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1224||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1225||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1226||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1227||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1228||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1229||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1230||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1231||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1232||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1233||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1234||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1235||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1236||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1237||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1238||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1239||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1240||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1241||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1242||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1243||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1244||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1245||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1246||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1247||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0 |- |1248||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1249||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1250||{{u|Даулет1278}}||3||1||0||0||0||0||4||0||0 |- |1251||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1252||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1253||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1254||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1255||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1256||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1257||{{u|Зиедбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1258||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1259||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1260||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1261||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1262||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1263||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1264||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1265||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |1266||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1267||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1268||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1269||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1270||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1271||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1272||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1273||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1274||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1275||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1276||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1277||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1278||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1279||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1280||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1281||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1282||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1283||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1284||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1285||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1286||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1287||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1288||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1289||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1290||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1291||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1292||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1293||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1294||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1295||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1296||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |1297||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1298||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1299||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1300||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0 |- |1301||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1302||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1303||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1304||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1305||{{u|19642206g}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1306||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1307||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1308||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1309||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1310||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1311||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1312||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1313||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1314||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1315||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1316||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1317||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1318||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1319||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1320||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1321||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1322||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1323||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1324||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1325||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1326||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1327||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1328||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1329||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1330||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1331||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1332||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1333||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1334||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1335||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1336||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1337||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1338||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1339||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1340||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1341||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1342||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1343||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1344||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1345||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1346||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1347||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1348||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1349||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1350||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1351||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1352||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1353||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1354||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1355||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1356||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1357||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1358||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1359||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1360||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1361||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1362||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1363||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1364||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1365||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1366||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1367||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1368||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0 |- |1369||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1370||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1371||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1372||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0 |- |1373||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1374||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1375||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1376||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1377||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1378||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1379||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1380||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1381||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1382||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1383||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1384||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1385||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1386||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1387||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1388||{{u|Aidyn93}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1389||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1390||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1391||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |1392||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1393||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1394||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1395||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1396||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |1397||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1398||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1399||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1400||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1401||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1402||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1403||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1404||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1405||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1406||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1407||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1408||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1409||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1410||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1411||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1412||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1413||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1414||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1415||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1416||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1417||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1418||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1419||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |1420||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1421||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1422||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1423||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1424||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1425||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1426||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1427||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1428||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1429||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1430||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1431||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1432||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |1433||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1434||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1435||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1436||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1437||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1438||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1439||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1440||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1441||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1442||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1443||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1444||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1445||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1446||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1447||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1448||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1449||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0 |- |1450||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1451||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1452||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1453||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1454||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1455||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1456||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1457||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1458||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1459||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1460||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1461||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1462||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1463||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1464||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1465||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1466||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1467||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1468||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1469||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1470||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1471||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1472||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1473||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1474||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1475||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1476||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1477||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1478||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1479||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1480||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1481||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1482||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1483||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1484||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1485||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1486||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1487||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1488||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1489||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1490||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1491||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1492||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1493||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1494||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1495||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1496||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1497||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1498||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1499||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1500||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1501||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1502||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1503||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1504||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1505||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1506||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1507||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1508||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1509||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1510||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1511||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1512||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1513||{{u|Omarova. ayagul}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1514||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1515||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1516||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1517||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1518||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |1519||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1520||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1521||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1522||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0 |- |1523||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1524||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1525||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1526||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1527||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1528||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1529||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1530||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1531||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1532||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1533||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1534||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1535||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1536||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1537||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1538||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1539||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1540||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1541||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0 |- |1542||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1543||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1544||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1545||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1546||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1547||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1548||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0 |- |1549||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1550||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1551||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1552||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1553||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0 |- |1554||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1555||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1556||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0 |- |1557||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1558||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1559||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1560||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1561||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1562||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1563||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1564||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1565||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1566||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1567||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1568||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1569||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1570||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1571||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1572||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1573||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1574||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1575||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1576||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1577||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1578||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1579||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1580||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1581||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1582||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1583||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1584||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1585||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1586||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1587||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1588||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1589||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1590||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1591||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1592||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1593||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1594||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1595||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1596||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1597||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1598||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1599||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1600||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1601||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1602||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1603||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1604||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1605||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1606||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1607||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1608||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1609||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1610||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1611||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1612||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1613||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1614||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1615||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1616||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1617||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1618||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1619||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1620||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1621||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1622||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1623||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1624||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1625||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1626||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1627||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0 |- |1628||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1629||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1630||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1631||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1632||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1633||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1634||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1635||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1636||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1637||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1638||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1639||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1640||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1641||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1642||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1643||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1644||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1645||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1646||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1647||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1648||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1649||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1650||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1651||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1652||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1653||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1654||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1655||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1656||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1657||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1658||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1659||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1660||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1661||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1662||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1663||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1664||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1665||{{u|Сағынғали Айбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1666||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1667||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1668||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1669||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1670||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1671||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1672||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1673||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1674||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1675||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1676||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1677||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1678||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1679||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1680||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1681||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1682||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1683||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1684||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1685||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1686||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0 |- |1687||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1688||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1689||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1690||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1691||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0 |- |1692||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1693||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1694||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1695||{{u|Құралай Мұратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1696||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1697||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1698||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1699||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1700||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1701||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1702||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1703||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1704||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||201||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] lohttnlc5jd9g1cuyltr9qgiyesr50p 0 686930 3597860 3270064 2026-05-01T14:35:51Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3597860 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Flechten Sitzfläche Stuhl.JPG|нобай|оңға|200px|Ротаннан орындықтар тоқу]] '''Ротан''' (ағылшын тілінде «rattan» және малай тілінде «rotan») — оңтүстік-батыс Азияның тропикалық ормандарында (Малайзия мен Индонезия) өсетін ротан пальмасын өңдеу арқылы алынған табиғи материал. Ротан деп пальма ағаштарының кептірілген және өңделген өркендері мен сабақтарын атайды. Бұл беріктігі мен пластикасы жоғары материал.<ref>Что такое ротанг и как его применяют в мебельном производстве? http://dekameron.ru/nash_blog/chto_takoe_rotang_i_kak_ego_primenyayut_v_mebel_nom_proizvodstve/{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Табиғи ротанды соншалықты жұқа және икемді етіп жасауға болады, индонезиялық аборигендер бұрыннан күнделікті киімдерін ротаннан тіккен. Сондай-ақ, Оңтүстік-Шығыс Азия тұрғындары құрылыста ротанды жиі пайдаланады және олар үйлердің төбесін табиғи ротанның [[лиана]]сымен жабады.<ref>Что такое ротанг? Его плюсы и минусы https://borgata.ru/blog/chto-takoe-rotang-ego-plyusy-i-minusy/</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ағаш]] [[Санат:Пальмалар]] 8trjo0r1cm8gprfxgggk71w6d23fun3 0 707856 3598288 3593639 2026-05-02T07:36:52Z Makenzis 71333 3598288 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |туған күні = 07.12.1992 |туған жері = {{туғанжері|Париж|Парижде}}, [[Франция]] |азаматтығы = {{ту|Франция}} [[Франция]] |бойы = 178 |позиция = жартылай қорғаушы |қазіргі клуб = {{ту|Литва}} [[Кауно Жальгирис]] |клубтары = {{футбол карьерасы |2011—2013|{{ту|Франция}} Дранси|41 (1) |2013—2015|{{ту|Франция}} [[Гавр (футбол клубы)|Гавр 2]]|32 (4) |2015—2016|{{ту|Бельгия}} Виртон|8 (0) |2017—2018|{{ту|Франция}} Дранси|24 (5) |2018—2019|{{ту|Франция}} [[Париж (футбол клубы)|Париж]]|27 (0) |2019—2021|{{ту|Франция}} [[Сошо (футбол клубы)|Сошо]]|46 (3) |2021—2022|{{ту|Франция}} [[Орлеан (футбол клубы)|Орлеан]]|10 (1) |2022|{{ту|Литва}} [[Жальгирис (футбол клубы)|Жальгирис]]|32 (5) |2023—2024|{{ту|Қазақстан}} [[Астана (футбол клубы)|Астана]]|30 (1) |2025— |{{ту|Литва}} [[Кауно Жальгирис]]|44 (11) }} }} '''Фабьен Урега''' ([[Француз тілі|фр]]. ''Fabien Ourega''; 7 желтоқсан 1992,<ref>[https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/216533 Тransfermarkt.com]</ref> [[Париж]], [[Франция]]) — франциялық футболшы, жартылай қорғаушы. == Жетістіктері == === Командалық === ; «Жальгирис» * Литва чемпионы: 2022 * Литва Кубогы: 2022 '''"Астана"''' * Қазақстан суперкубогы: 2023 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://toplyga.lt/zaidejas/fabien-ourega toplyga.lt (lt)] * [https://www.soccerway.com/player/ourega-fabien/AaMShz1l/ SOCCERWAY] * [https://globalsportsarchive.com/people/soccer/fabien-ourega/73326/ Globalsportsarchive] {{сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Франция футболшылары]] [[Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Сошо ФК ойыншылары]] [[Санат:Жальгирис ФК ойыншылары]] [[Санат:Астана ФК ойыншылары]] 7isozsgn6czgsf4nt4nccvh4ba8114h 0 741689 3597740 3579217 2026-05-01T12:48:51Z Janugyl 180535 3597740 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Infobox Biography |subject_name = Сейсен Қожеке | date_of_birth = 1951 жылы 28 желтоқсан | place_of_birth = Жамбыл облысы Тұрар Рысқұлов ауданы Жаңатұрмыс ауылы | date_of_death = | occupation = журналист | nationality = [[Қазақтар|қазақ]] }} '''Сейсен (Сейсенбай) Шәмінұлы Қожеке''' (28.12.1951 ж. [[Жамбыл облысы]] [[Тұрар Рысқұлов ауданы]] [[Жаңатұрмыс ауылдық округі (Тұрар Рысқұлов ауданы)|Жаңатұрмыс ауылында]] туған. Журналист, жазушы, аудармашы, ақын. ҚазМУ-дің журналистика факультетін 1978 жылы бітірген. «Құлан тарихы», «Қожай қызыр, береке», «Темірқұл, Теміржол, Темірқанат», «Аты аңызға айналған», «Екі майданның жауынгері» атты әр жылдарда жарық көрген тарихи-шежіре кітаптардың, повесть, әңгімелердің және «Айкөл» өлең жинағының авторы. 43 жыл бойы аудандық, облыстық газеттерде қызмет етіп, облыстық «Ақ жол» газетінен зейнетке шықты. Қарымды журналистің қаламынан туған очерктер мен публицистикалық мақалалар, әңгімелер мен фельетондар республикалық, облыстық баспасөзде жиі жарияланады.<ref>{{cite web|title=Жалғыздың жаны |url=https://abai.kz/post/62453|publisher=abai.kz|lang=kk|accessdate=2018-03-06|date=2017-11-17}}</ref><ref>{{cite web|title=Тұрар Рысқұлов ауданында ақын Сейсенбай Қожекенің шығармашылық кеші өтті|url=https://zhambylnews.kz/lentanews/102966-t-rar-rys-lov-audanynda-a-yn-sejsenbaj-ozhekeni-shy-armashyly-keshi-tti.html?ysclid=lye8x7olp2432015592|publisher=zhambylnews.kz| |date=2021-12-05|accessdate=2018-03-06}}</ref> =Марапаттары= *Қазақстан журналистер Одағы сыйлығының лауреаты; *Тұрар Рысқұлов ауданының Құрметті азаматы. ==Дереккөз== [[Санат:Тұрар Рысқұлов ауданында туғандар]] [[Санат:Жазушылар]] [[Санат:Журналистер]] drpj2e6jl6ok25tbbuyr1brn2oc7082 2 747228 3597968 3591540 2026-05-01T17:00:55Z MuratbekErkebulan 162992 /* Мақала */ 3597968 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:<span style="color:red; font-family:'Arial Narrow'; text-shadow:grey 0.2em 0.2em 0.4em"><span style="display:none;">Қатысушы:</span>'''MuratbekErkebulan'''</span>}} [[ky:Колдонуучу:MuratbekErkebulan]] </div> '''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы''' {{User lang | lang = kk | name = Қазақ тілі | level = N | size = | info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады''' <noinclude></noinclude> }} {{User zh-2}} {{User ky-3}} {{User ru-2}} {{User en-4}} {{User mn-1}} {{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} {{User:Box/Туған жері:ШҚО}} {{User:Box/Қызығушылық:Қытай тілі}} {{User:Box/Windows 7 қолданушысы}} {{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} {{User:Box/Статистика:Мақала саны|58}} == Мақала == 59 {| class="wikitable" ! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі |- | 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9515</span></center> |- | 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+3543</span></center> |- | 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+4614</span></center> |- | 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+18 586</span></center> |- | 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8020</span></center> |- | 7||[[Орхон аймағы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5060</span></center> |- | 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+4016</span></center> |- | 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8882</span></center> |- | 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 352</span></center> |- | 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+34 879</span></center> |- | 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 410</span></center> |- | 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5254</span></center> |- | 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+16 153</span></center> |- | 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9097</span></center> |- | 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+1637</span></center> |- | 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 638</span></center> |- | 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9411</span></center> |- | 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5599</span></center> |- | 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+17 165</span></center> |- | 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+25 862</span></center> |- | 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 470</span></center> |- | 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+38 617</span></center> |- | 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9246</span></center> |- | 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+2679</span></center> |- | 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5376</span></center> |- | 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5588</span></center> |- |28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5438</span></center> |- | 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 367</span></center> |- | 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+12 480</span></center> |- | 31||[[Таулы Алтай әуежайы]]||[[30 наурыз]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+8557</span></center> |- | 32||[[Boeing 767]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+40 850</span></center> |- | 33||[[Windows XP Build 2437]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2862</span></center> |- | 34||[[Windows XP Build 2509]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5109</span></center> |- | 35||[[Windows Server 2003 Build 2497]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2678</span></center> |- | 36||[[Алтай әуежайы]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6117</span></center> |- | 37||[[Байкөл (қала)]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 542</span></center> |- | 38||[[Windows 95 Build 106]]||[[4 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1827</span></center> |- | 39||[[Төменгі Ангар әуежайы]]||[[6 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3449</span></center> |- | 40||[[Windows Server 2003 Build 2410]]||[[7 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5836</span></center> |- | 41||[[Солтүстік Хартум]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+9281</span></center> |- | 42||[[Үст-Барғозин]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 152</span></center> |- | 43||[[Емгекшіл]]||[[9 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center> <span style="color:green;">+5258</span></center> |- | 44||[[Қазарман әуежайы]]||[[10 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5568</span></center> |- | 45||[[Windows Server 2008]]||[[11 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+25 437</span></center> |- | 46||[[East Air]]||[[12 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3309</span></center> |- | 47||[[Максимовка (Ресей)]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 48||[[Еркештам]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4846</span></center> |- | 49||[[Тоғанас (Шығыс Қазақстан облысы)]]||[[14 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4536</span></center> |- | 50||[[Левый берег]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3440</span></center> |- | 51||[[Шмелёв Лог]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+934</span></center> |- | 52||[[Душанбе Плазасы]]||[[17 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7461</span></center> |- | 53||[[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]]||[[18 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+37 881</span></center> |- | 54||[[Хожант Халықаралық әуежайы]]||[[21 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 790</span></center> |- | 55||[[Черкассы Халықаралық әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7683</span></center> |- | 56||[[Ысхақ Раззақов әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2669</span></center> |- | 57||[[Every End]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2226</span></center> |- | 58||[[Цнал]]||[[25 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4256</span></center> |- | 59||[[Бірінші Мамыр ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3887</span></center> |} * Таңбаланған тізім элементі ==Үлгі мақалалар== 39 ===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]</center> <center>[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]</center> ===USERBOX ҮЛГІСІ=== <center>[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> ===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> ===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Мумбаи]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Махараштра]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Жалалабат облысы Наукен ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[14 сәуір]]</center> == Хронологиялық сипаттама == <center>[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[31 наурыз]] - 1400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 1900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[6 сәуір]] - 2200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[10 сәуір]] - 2300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[18 сәуір]] - 2400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.</center> == Тіркелгілер == * [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]<br> * [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]] [[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]] <!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!> oulwqgq7v2fq4w1s746dwhu9brun6vj 3597969 3597968 2026-05-01T17:01:17Z MuratbekErkebulan 162992 3597969 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:<span style="color:red; font-family:'Arial Narrow'; text-shadow:grey 0.2em 0.2em 0.4em"><span style="display:none;">Қатысушы:</span>'''MuratbekErkebulan'''</span>}} [[ky:Колдонуучу:MuratbekErkebulan]] </div> '''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы''' {{User lang | lang = kk | name = Қазақ тілі | level = N | size = | info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады''' <noinclude></noinclude> }} {{User zh-2}} {{User ky-3}} {{User ru-2}} {{User en-4}} {{User mn-1}} {{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} {{User:Box/Туған жері:ШҚО}} {{User:Box/Қызығушылық:Қытай тілі}} {{User:Box/Windows 7 қолданушысы}} {{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} {{User:Box/Статистика:Мақала саны|59}} == Мақала == 59 {| class="wikitable" ! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі |- | 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9515</span></center> |- | 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+3543</span></center> |- | 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+4614</span></center> |- | 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+18 586</span></center> |- | 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8020</span></center> |- | 7||[[Орхон аймағы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5060</span></center> |- | 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+4016</span></center> |- | 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8882</span></center> |- | 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 352</span></center> |- | 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+34 879</span></center> |- | 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 410</span></center> |- | 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5254</span></center> |- | 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+16 153</span></center> |- | 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9097</span></center> |- | 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+1637</span></center> |- | 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 638</span></center> |- | 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9411</span></center> |- | 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5599</span></center> |- | 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+17 165</span></center> |- | 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+25 862</span></center> |- | 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 470</span></center> |- | 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+38 617</span></center> |- | 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9246</span></center> |- | 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+2679</span></center> |- | 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5376</span></center> |- | 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5588</span></center> |- |28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5438</span></center> |- | 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 367</span></center> |- | 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+12 480</span></center> |- | 31||[[Таулы Алтай әуежайы]]||[[30 наурыз]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+8557</span></center> |- | 32||[[Boeing 767]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+40 850</span></center> |- | 33||[[Windows XP Build 2437]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2862</span></center> |- | 34||[[Windows XP Build 2509]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5109</span></center> |- | 35||[[Windows Server 2003 Build 2497]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2678</span></center> |- | 36||[[Алтай әуежайы]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6117</span></center> |- | 37||[[Байкөл (қала)]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 542</span></center> |- | 38||[[Windows 95 Build 106]]||[[4 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1827</span></center> |- | 39||[[Төменгі Ангар әуежайы]]||[[6 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3449</span></center> |- | 40||[[Windows Server 2003 Build 2410]]||[[7 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5836</span></center> |- | 41||[[Солтүстік Хартум]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+9281</span></center> |- | 42||[[Үст-Барғозин]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 152</span></center> |- | 43||[[Емгекшіл]]||[[9 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center> <span style="color:green;">+5258</span></center> |- | 44||[[Қазарман әуежайы]]||[[10 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5568</span></center> |- | 45||[[Windows Server 2008]]||[[11 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+25 437</span></center> |- | 46||[[East Air]]||[[12 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3309</span></center> |- | 47||[[Максимовка (Ресей)]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 48||[[Еркештам]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4846</span></center> |- | 49||[[Тоғанас (Шығыс Қазақстан облысы)]]||[[14 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4536</span></center> |- | 50||[[Левый берег]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3440</span></center> |- | 51||[[Шмелёв Лог]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+934</span></center> |- | 52||[[Душанбе Плазасы]]||[[17 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7461</span></center> |- | 53||[[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]]||[[18 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+37 881</span></center> |- | 54||[[Хожант Халықаралық әуежайы]]||[[21 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 790</span></center> |- | 55||[[Черкассы Халықаралық әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7683</span></center> |- | 56||[[Ысхақ Раззақов әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2669</span></center> |- | 57||[[Every End]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2226</span></center> |- | 58||[[Цнал]]||[[25 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4256</span></center> |- | 59||[[Бірінші Мамыр ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3887</span></center> |} * Таңбаланған тізім элементі ==Үлгі мақалалар== 39 ===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]</center> <center>[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]</center> ===USERBOX ҮЛГІСІ=== <center>[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> ===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> ===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Мумбаи]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Махараштра]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Жалалабат облысы Наукен ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[14 сәуір]]</center> == Хронологиялық сипаттама == <center>[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[31 наурыз]] - 1400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 1900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[6 сәуір]] - 2200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[10 сәуір]] - 2300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[18 сәуір]] - 2400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.</center> == Тіркелгілер == * [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]<br> * [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]] [[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]] <!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!> r106h3alm8e3rqwbf6l9oivmrcaw45m 3597990 3597969 2026-05-01T17:44:50Z MuratbekErkebulan 162992 /* Хронологиялық сипаттама */ 3597990 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:<span style="color:red; font-family:'Arial Narrow'; text-shadow:grey 0.2em 0.2em 0.4em"><span style="display:none;">Қатысушы:</span>'''MuratbekErkebulan'''</span>}} [[ky:Колдонуучу:MuratbekErkebulan]] </div> '''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы''' {{User lang | lang = kk | name = Қазақ тілі | level = N | size = | info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады''' <noinclude></noinclude> }} {{User zh-2}} {{User ky-3}} {{User ru-2}} {{User en-4}} {{User mn-1}} {{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} {{User:Box/Туған жері:ШҚО}} {{User:Box/Қызығушылық:Қытай тілі}} {{User:Box/Windows 7 қолданушысы}} {{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} {{User:Box/Статистика:Мақала саны|59}} == Мақала == 59 {| class="wikitable" ! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі |- | 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9515</span></center> |- | 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+3543</span></center> |- | 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+4614</span></center> |- | 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+18 586</span></center> |- | 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8020</span></center> |- | 7||[[Орхон аймағы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5060</span></center> |- | 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+4016</span></center> |- | 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8882</span></center> |- | 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 352</span></center> |- | 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+34 879</span></center> |- | 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 410</span></center> |- | 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5254</span></center> |- | 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+16 153</span></center> |- | 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9097</span></center> |- | 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+1637</span></center> |- | 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 638</span></center> |- | 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9411</span></center> |- | 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5599</span></center> |- | 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+17 165</span></center> |- | 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+25 862</span></center> |- | 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 470</span></center> |- | 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+38 617</span></center> |- | 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9246</span></center> |- | 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+2679</span></center> |- | 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5376</span></center> |- | 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5588</span></center> |- |28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5438</span></center> |- | 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 367</span></center> |- | 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+12 480</span></center> |- | 31||[[Таулы Алтай әуежайы]]||[[30 наурыз]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+8557</span></center> |- | 32||[[Boeing 767]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+40 850</span></center> |- | 33||[[Windows XP Build 2437]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2862</span></center> |- | 34||[[Windows XP Build 2509]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5109</span></center> |- | 35||[[Windows Server 2003 Build 2497]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2678</span></center> |- | 36||[[Алтай әуежайы]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6117</span></center> |- | 37||[[Байкөл (қала)]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 542</span></center> |- | 38||[[Windows 95 Build 106]]||[[4 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1827</span></center> |- | 39||[[Төменгі Ангар әуежайы]]||[[6 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3449</span></center> |- | 40||[[Windows Server 2003 Build 2410]]||[[7 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5836</span></center> |- | 41||[[Солтүстік Хартум]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+9281</span></center> |- | 42||[[Үст-Барғозин]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 152</span></center> |- | 43||[[Емгекшіл]]||[[9 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center> <span style="color:green;">+5258</span></center> |- | 44||[[Қазарман әуежайы]]||[[10 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5568</span></center> |- | 45||[[Windows Server 2008]]||[[11 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+25 437</span></center> |- | 46||[[East Air]]||[[12 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3309</span></center> |- | 47||[[Максимовка (Ресей)]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 48||[[Еркештам]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4846</span></center> |- | 49||[[Тоғанас (Шығыс Қазақстан облысы)]]||[[14 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4536</span></center> |- | 50||[[Левый берег]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3440</span></center> |- | 51||[[Шмелёв Лог]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+934</span></center> |- | 52||[[Душанбе Плазасы]]||[[17 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7461</span></center> |- | 53||[[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]]||[[18 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+37 881</span></center> |- | 54||[[Хожант Халықаралық әуежайы]]||[[21 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 790</span></center> |- | 55||[[Черкассы Халықаралық әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7683</span></center> |- | 56||[[Ысхақ Раззақов әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2669</span></center> |- | 57||[[Every End]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2226</span></center> |- | 58||[[Цнал]]||[[25 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4256</span></center> |- | 59||[[Бірінші Мамыр ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3887</span></center> |} * Таңбаланған тізім элементі ==Үлгі мақалалар== 39 ===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]</center> <center>[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]</center> ===USERBOX ҮЛГІСІ=== <center>[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> ===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> ===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Мумбаи]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Махараштра]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Жалалабат облысы Наукен ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[14 сәуір]]</center> == Хронологиялық сипаттама == <center>[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[31 наурыз]] - 1400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 1900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[6 сәуір]] - 2200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[10 сәуір]] - 2300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[18 сәуір]] - 2400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 мамыр]] - 2500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.</center> == Тіркелгілер == * [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]<br> * [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]] [[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]] <!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!> gcx41e53wgb4uaw8tlo6xmqkibqj9jt 3597991 3597990 2026-05-01T17:45:41Z MuratbekErkebulan 162992 /* Мақала */ 3597991 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:<span style="color:red; font-family:'Arial Narrow'; text-shadow:grey 0.2em 0.2em 0.4em"><span style="display:none;">Қатысушы:</span>'''MuratbekErkebulan'''</span>}} [[ky:Колдонуучу:MuratbekErkebulan]] </div> '''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы''' {{User lang | lang = kk | name = Қазақ тілі | level = N | size = | info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады''' <noinclude></noinclude> }} {{User zh-2}} {{User ky-3}} {{User ru-2}} {{User en-4}} {{User mn-1}} {{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} {{User:Box/Туған жері:ШҚО}} {{User:Box/Қызығушылық:Қытай тілі}} {{User:Box/Windows 7 қолданушысы}} {{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} {{User:Box/Статистика:Мақала саны|59}} == Мақала == 60 {| class="wikitable" ! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі |- | 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9515</span></center> |- | 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+3543</span></center> |- | 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+4614</span></center> |- | 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+18 586</span></center> |- | 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8020</span></center> |- | 7||[[Орхон аймағы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5060</span></center> |- | 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+4016</span></center> |- | 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8882</span></center> |- | 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 352</span></center> |- | 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+34 879</span></center> |- | 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 410</span></center> |- | 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5254</span></center> |- | 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+16 153</span></center> |- | 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9097</span></center> |- | 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+1637</span></center> |- | 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 638</span></center> |- | 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9411</span></center> |- | 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5599</span></center> |- | 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+17 165</span></center> |- | 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+25 862</span></center> |- | 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 470</span></center> |- | 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+38 617</span></center> |- | 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9246</span></center> |- | 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+2679</span></center> |- | 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5376</span></center> |- | 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5588</span></center> |- |28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5438</span></center> |- | 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 367</span></center> |- | 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+12 480</span></center> |- | 31||[[Таулы Алтай әуежайы]]||[[30 наурыз]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+8557</span></center> |- | 32||[[Boeing 767]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+40 850</span></center> |- | 33||[[Windows XP Build 2437]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2862</span></center> |- | 34||[[Windows XP Build 2509]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5109</span></center> |- | 35||[[Windows Server 2003 Build 2497]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2678</span></center> |- | 36||[[Алтай әуежайы]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6117</span></center> |- | 37||[[Байкөл (қала)]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 542</span></center> |- | 38||[[Windows 95 Build 106]]||[[4 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1827</span></center> |- | 39||[[Төменгі Ангар әуежайы]]||[[6 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3449</span></center> |- | 40||[[Windows Server 2003 Build 2410]]||[[7 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5836</span></center> |- | 41||[[Солтүстік Хартум]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+9281</span></center> |- | 42||[[Үст-Барғозин]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 152</span></center> |- | 43||[[Емгекшіл]]||[[9 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center> <span style="color:green;">+5258</span></center> |- | 44||[[Қазарман әуежайы]]||[[10 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5568</span></center> |- | 45||[[Windows Server 2008]]||[[11 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+25 437</span></center> |- | 46||[[East Air]]||[[12 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3309</span></center> |- | 47||[[Максимовка (Ресей)]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 48||[[Еркештам]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4846</span></center> |- | 49||[[Тоғанас (Шығыс Қазақстан облысы)]]||[[14 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4536</span></center> |- | 50||[[Левый берег]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3440</span></center> |- | 51||[[Шмелёв Лог]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+934</span></center> |- | 52||[[Душанбе Плазасы]]||[[17 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7461</span></center> |- | 53||[[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]]||[[18 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+37 881</span></center> |- | 54||[[Хожант Халықаралық әуежайы]]||[[21 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 790</span></center> |- | 55||[[Черкассы Халықаралық әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7683</span></center> |- | 56||[[Ысхақ Раззақов әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2669</span></center> |- | 57||[[Every End]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2226</span></center> |- | 58||[[Цнал]]||[[25 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4256</span></center> |- | 59||[[Бірінші Мамыр ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3887</span></center> |- | 60||[[Нұрлы мекен ықшам ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6139</span></center> |} * Таңбаланған тізім элементі ==Үлгі мақалалар== 39 ===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]</center> <center>[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]</center> ===USERBOX ҮЛГІСІ=== <center>[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> ===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> ===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Мумбаи]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Махараштра]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Жалалабат облысы Наукен ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[14 сәуір]]</center> == Хронологиялық сипаттама == <center>[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[31 наурыз]] - 1400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 1900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[6 сәуір]] - 2200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[10 сәуір]] - 2300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[18 сәуір]] - 2400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 мамыр]] - 2500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.</center> == Тіркелгілер == * [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]<br> * [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]] [[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]] <!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!> c3cy8dx5wxm1wndggxysvo3ctrwdxh5 3597992 3597991 2026-05-01T17:45:57Z MuratbekErkebulan 162992 3597992 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:<span style="color:red; font-family:'Arial Narrow'; text-shadow:grey 0.2em 0.2em 0.4em"><span style="display:none;">Қатысушы:</span>'''MuratbekErkebulan'''</span>}} [[ky:Колдонуучу:MuratbekErkebulan]] </div> '''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы''' {{User lang | lang = kk | name = Қазақ тілі | level = N | size = | info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады''' <noinclude></noinclude> }} {{User zh-2}} {{User ky-3}} {{User ru-2}} {{User en-4}} {{User mn-1}} {{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} {{User:Box/Туған жері:ШҚО}} {{User:Box/Қызығушылық:Қытай тілі}} {{User:Box/Windows 7 қолданушысы}} {{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} {{User:Box/Статистика:Мақала саны|60}} == Мақала == 60 {| class="wikitable" ! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі |- | 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9515</span></center> |- | 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+3543</span></center> |- | 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+4614</span></center> |- | 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+18 586</span></center> |- | 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8020</span></center> |- | 7||[[Орхон аймағы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5060</span></center> |- | 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+4016</span></center> |- | 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8882</span></center> |- | 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 352</span></center> |- | 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+34 879</span></center> |- | 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 410</span></center> |- | 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5254</span></center> |- | 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+16 153</span></center> |- | 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9097</span></center> |- | 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+1637</span></center> |- | 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 638</span></center> |- | 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9411</span></center> |- | 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5599</span></center> |- | 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+17 165</span></center> |- | 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+25 862</span></center> |- | 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 470</span></center> |- | 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+38 617</span></center> |- | 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9246</span></center> |- | 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+2679</span></center> |- | 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5376</span></center> |- | 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5588</span></center> |- |28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5438</span></center> |- | 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 367</span></center> |- | 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+12 480</span></center> |- | 31||[[Таулы Алтай әуежайы]]||[[30 наурыз]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+8557</span></center> |- | 32||[[Boeing 767]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+40 850</span></center> |- | 33||[[Windows XP Build 2437]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2862</span></center> |- | 34||[[Windows XP Build 2509]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5109</span></center> |- | 35||[[Windows Server 2003 Build 2497]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2678</span></center> |- | 36||[[Алтай әуежайы]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6117</span></center> |- | 37||[[Байкөл (қала)]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 542</span></center> |- | 38||[[Windows 95 Build 106]]||[[4 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1827</span></center> |- | 39||[[Төменгі Ангар әуежайы]]||[[6 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3449</span></center> |- | 40||[[Windows Server 2003 Build 2410]]||[[7 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5836</span></center> |- | 41||[[Солтүстік Хартум]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+9281</span></center> |- | 42||[[Үст-Барғозин]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 152</span></center> |- | 43||[[Емгекшіл]]||[[9 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center> <span style="color:green;">+5258</span></center> |- | 44||[[Қазарман әуежайы]]||[[10 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5568</span></center> |- | 45||[[Windows Server 2008]]||[[11 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+25 437</span></center> |- | 46||[[East Air]]||[[12 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3309</span></center> |- | 47||[[Максимовка (Ресей)]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 48||[[Еркештам]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4846</span></center> |- | 49||[[Тоғанас (Шығыс Қазақстан облысы)]]||[[14 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4536</span></center> |- | 50||[[Левый берег]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3440</span></center> |- | 51||[[Шмелёв Лог]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+934</span></center> |- | 52||[[Душанбе Плазасы]]||[[17 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7461</span></center> |- | 53||[[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]]||[[18 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+37 881</span></center> |- | 54||[[Хожант Халықаралық әуежайы]]||[[21 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 790</span></center> |- | 55||[[Черкассы Халықаралық әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7683</span></center> |- | 56||[[Ысхақ Раззақов әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2669</span></center> |- | 57||[[Every End]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2226</span></center> |- | 58||[[Цнал]]||[[25 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4256</span></center> |- | 59||[[Бірінші Мамыр ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3887</span></center> |- | 60||[[Нұрлы мекен ықшам ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6139</span></center> |} * Таңбаланған тізім элементі ==Үлгі мақалалар== 39 ===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]</center> <center>[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]</center> ===USERBOX ҮЛГІСІ=== <center>[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> ===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> ===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Мумбаи]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Махараштра]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Жалалабат облысы Наукен ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[14 сәуір]]</center> == Хронологиялық сипаттама == <center>[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[31 наурыз]] - 1400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 1900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[6 сәуір]] - 2200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[10 сәуір]] - 2300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[18 сәуір]] - 2400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 мамыр]] - 2500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.</center> == Тіркелгілер == * [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]<br> * [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]] [[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]] <!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!> hv9lf3hhvaiesolttem1ejuax4xeanl 3598014 3597992 2026-05-01T18:23:30Z MuratbekErkebulan 162992 /* Мақала */ 3598014 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:<span style="color:red; font-family:'Arial Narrow'; text-shadow:grey 0.2em 0.2em 0.4em"><span style="display:none;">Қатысушы:</span>'''MuratbekErkebulan'''</span>}} [[ky:Колдонуучу:MuratbekErkebulan]] </div> '''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы''' {{User lang | lang = kk | name = Қазақ тілі | level = N | size = | info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады''' <noinclude></noinclude> }} {{User zh-2}} {{User ky-3}} {{User ru-2}} {{User en-4}} {{User mn-1}} {{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} {{User:Box/Туған жері:ШҚО}} {{User:Box/Қызығушылық:Қытай тілі}} {{User:Box/Windows 7 қолданушысы}} {{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} {{User:Box/Статистика:Мақала саны|60}} == Мақала == 61 {| class="wikitable" ! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі |- | 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9515</span></center> |- | 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+3543</span></center> |- | 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+4614</span></center> |- | 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+18 586</span></center> |- | 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8020</span></center> |- | 7||[[Орхон аймағы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5060</span></center> |- | 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+4016</span></center> |- | 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8882</span></center> |- | 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 352</span></center> |- | 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+34 879</span></center> |- | 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 410</span></center> |- | 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5254</span></center> |- | 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+16 153</span></center> |- | 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9097</span></center> |- | 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+1637</span></center> |- | 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 638</span></center> |- | 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9411</span></center> |- | 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5599</span></center> |- | 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+17 165</span></center> |- | 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+25 862</span></center> |- | 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 470</span></center> |- | 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+38 617</span></center> |- | 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9246</span></center> |- | 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+2679</span></center> |- | 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5376</span></center> |- | 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5588</span></center> |- |28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5438</span></center> |- | 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 367</span></center> |- | 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+12 480</span></center> |- | 31||[[Таулы Алтай әуежайы]]||[[30 наурыз]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+8557</span></center> |- | 32||[[Boeing 767]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+40 850</span></center> |- | 33||[[Windows XP Build 2437]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2862</span></center> |- | 34||[[Windows XP Build 2509]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5109</span></center> |- | 35||[[Windows Server 2003 Build 2497]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2678</span></center> |- | 36||[[Алтай әуежайы]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6117</span></center> |- | 37||[[Байкөл (қала)]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 542</span></center> |- | 38||[[Windows 95 Build 106]]||[[4 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1827</span></center> |- | 39||[[Төменгі Ангар әуежайы]]||[[6 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3449</span></center> |- | 40||[[Windows Server 2003 Build 2410]]||[[7 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5836</span></center> |- | 41||[[Солтүстік Хартум]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+9281</span></center> |- | 42||[[Үст-Барғозин]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 152</span></center> |- | 43||[[Емгекшіл]]||[[9 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center> <span style="color:green;">+5258</span></center> |- | 44||[[Қазарман әуежайы]]||[[10 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5568</span></center> |- | 45||[[Windows Server 2008]]||[[11 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+25 437</span></center> |- | 46||[[East Air]]||[[12 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3309</span></center> |- | 47||[[Максимовка (Ресей)]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 48||[[Еркештам]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4846</span></center> |- | 49||[[Тоғанас (Шығыс Қазақстан облысы)]]||[[14 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4536</span></center> |- | 50||[[Левый берег]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3440</span></center> |- | 51||[[Шмелёв Лог]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+934</span></center> |- | 52||[[Душанбе Плазасы]]||[[17 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7461</span></center> |- | 53||[[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]]||[[18 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+37 881</span></center> |- | 54||[[Хожант Халықаралық әуежайы]]||[[21 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 790</span></center> |- | 55||[[Черкассы Халықаралық әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7683</span></center> |- | 56||[[Ысхақ Раззақов әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2669</span></center> |- | 57||[[Every End]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2226</span></center> |- | 58||[[Цнал]]||[[25 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4256</span></center> |- | 59||[[Бірінші Мамыр ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3887</span></center> |- | 60||[[Нұрлы мекен ықшам ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6139</span></center> |- | 59||[[Бірінші Мамыр ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3887</span></center> |- | 61||[[Октябрьский ауданы (Барнауыл)]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4700</span></center> |} * Таңбаланған тізім элементі ==Үлгі мақалалар== 39 ===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]</center> <center>[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]</center> ===USERBOX ҮЛГІСІ=== <center>[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> ===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> ===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Мумбаи]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Махараштра]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Жалалабат облысы Наукен ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[14 сәуір]]</center> == Хронологиялық сипаттама == <center>[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[31 наурыз]] - 1400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 1900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[6 сәуір]] - 2200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[10 сәуір]] - 2300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[18 сәуір]] - 2400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 мамыр]] - 2500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.</center> == Тіркелгілер == * [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]<br> * [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]] [[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]] <!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!> 31tzn85hz34s0r40dbj91zdq7wktwa2 3598015 3598014 2026-05-01T18:23:53Z MuratbekErkebulan 162992 3598015 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:<span style="color:red; font-family:'Arial Narrow'; text-shadow:grey 0.2em 0.2em 0.4em"><span style="display:none;">Қатысушы:</span>'''MuratbekErkebulan'''</span>}} [[ky:Колдонуучу:MuratbekErkebulan]] </div> '''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы''' {{User lang | lang = kk | name = Қазақ тілі | level = N | size = | info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады''' <noinclude></noinclude> }} {{User zh-2}} {{User ky-3}} {{User ru-2}} {{User en-4}} {{User mn-1}} {{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} {{User:Box/Туған жері:ШҚО}} {{User:Box/Қызығушылық:Қытай тілі}} {{User:Box/Windows 7 қолданушысы}} {{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} {{User:Box/Статистика:Мақала саны|61}} == Мақала == 61 {| class="wikitable" ! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі |- | 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9515</span></center> |- | 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+3543</span></center> |- | 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+4614</span></center> |- | 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+18 586</span></center> |- | 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8020</span></center> |- | 7||[[Орхон аймағы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5060</span></center> |- | 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+4016</span></center> |- | 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8882</span></center> |- | 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 352</span></center> |- | 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+34 879</span></center> |- | 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 410</span></center> |- | 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5254</span></center> |- | 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+16 153</span></center> |- | 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9097</span></center> |- | 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+1637</span></center> |- | 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 638</span></center> |- | 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9411</span></center> |- | 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5599</span></center> |- | 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+17 165</span></center> |- | 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+25 862</span></center> |- | 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 470</span></center> |- | 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+38 617</span></center> |- | 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9246</span></center> |- | 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+2679</span></center> |- | 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5376</span></center> |- | 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5588</span></center> |- |28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5438</span></center> |- | 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 367</span></center> |- | 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+12 480</span></center> |- | 31||[[Таулы Алтай әуежайы]]||[[30 наурыз]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+8557</span></center> |- | 32||[[Boeing 767]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+40 850</span></center> |- | 33||[[Windows XP Build 2437]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2862</span></center> |- | 34||[[Windows XP Build 2509]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5109</span></center> |- | 35||[[Windows Server 2003 Build 2497]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2678</span></center> |- | 36||[[Алтай әуежайы]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6117</span></center> |- | 37||[[Байкөл (қала)]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 542</span></center> |- | 38||[[Windows 95 Build 106]]||[[4 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1827</span></center> |- | 39||[[Төменгі Ангар әуежайы]]||[[6 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3449</span></center> |- | 40||[[Windows Server 2003 Build 2410]]||[[7 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5836</span></center> |- | 41||[[Солтүстік Хартум]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+9281</span></center> |- | 42||[[Үст-Барғозин]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 152</span></center> |- | 43||[[Емгекшіл]]||[[9 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center> <span style="color:green;">+5258</span></center> |- | 44||[[Қазарман әуежайы]]||[[10 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5568</span></center> |- | 45||[[Windows Server 2008]]||[[11 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+25 437</span></center> |- | 46||[[East Air]]||[[12 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3309</span></center> |- | 47||[[Максимовка (Ресей)]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 48||[[Еркештам]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4846</span></center> |- | 49||[[Тоғанас (Шығыс Қазақстан облысы)]]||[[14 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4536</span></center> |- | 50||[[Левый берег]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3440</span></center> |- | 51||[[Шмелёв Лог]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+934</span></center> |- | 52||[[Душанбе Плазасы]]||[[17 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7461</span></center> |- | 53||[[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]]||[[18 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+37 881</span></center> |- | 54||[[Хожант Халықаралық әуежайы]]||[[21 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 790</span></center> |- | 55||[[Черкассы Халықаралық әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7683</span></center> |- | 56||[[Ысхақ Раззақов әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2669</span></center> |- | 57||[[Every End]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2226</span></center> |- | 58||[[Цнал]]||[[25 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4256</span></center> |- | 59||[[Бірінші Мамыр ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3887</span></center> |- | 60||[[Нұрлы мекен ықшам ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6139</span></center> |- | 59||[[Бірінші Мамыр ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3887</span></center> |- | 61||[[Октябрьский ауданы (Барнауыл)]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4700</span></center> |} * Таңбаланған тізім элементі ==Үлгі мақалалар== 39 ===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]</center> <center>[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]</center> ===USERBOX ҮЛГІСІ=== <center>[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> ===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> ===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Мумбаи]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Махараштра]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Жалалабат облысы Наукен ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[14 сәуір]]</center> == Хронологиялық сипаттама == <center>[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[31 наурыз]] - 1400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 1900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[6 сәуір]] - 2200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[10 сәуір]] - 2300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[18 сәуір]] - 2400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 мамыр]] - 2500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.</center> == Тіркелгілер == * [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]<br> * [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]] [[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]] <!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!> cmrm1ykl40l2imf7oubl699b0kd72gn 3598299 3598015 2026-05-02T08:35:43Z MuratbekErkebulan 162992 3598299 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:<span style="color:red; font-family:'Arial Narrow'; text-shadow:grey 0.2em 0.2em 0.4em"><span style="display:none;">Қатысушы:</span>'''MuratbekErkebulan'''</span>}} [[ky:Колдонуучу:MuratbekErkebulan]] </div> '''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы''' {{User lang | lang = kk | name = Қазақ тілі | level = N | size = | info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады''' <noinclude></noinclude> }} {{User zh-2}} {{User ky-3}} {{User ru-2}} {{User en-4}} {{User mn-1}} {{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} {{User:Box/Туған жері:ШҚО}} {{User:Box/Қызығушылық:Қытай тілі}} {{User:Box/Windows 7 қолданушысы}} {{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} {{User:Box/Статистика:Мақала саны|61}} == Мақала == 61 {| class="wikitable" ! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі |- | 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9515</span></center> |- | 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+3543</span></center> |- | 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+4614</span></center> |- | 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+18 586</span></center> |- | 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8020</span></center> |- | 7||[[Орхон аймағы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5060</span></center> |- | 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+4016</span></center> |- | 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8882</span></center> |- | 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 352</span></center> |- | 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+34 879</span></center> |- | 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 410</span></center> |- | 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5254</span></center> |- | 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+16 153</span></center> |- | 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9097</span></center> |- | 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+1637</span></center> |- | 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 638</span></center> |- | 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9411</span></center> |- | 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5599</span></center> |- | 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+17 165</span></center> |- | 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+25 862</span></center> |- | 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 470</span></center> |- | 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+38 617</span></center> |- | 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9246</span></center> |- | 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+2679</span></center> |- | 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5376</span></center> |- | 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5588</span></center> |- |28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5438</span></center> |- | 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 367</span></center> |- | 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+12 480</span></center> |- | 31||[[Таулы Алтай әуежайы]]||[[30 наурыз]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+8557</span></center> |- | 32||[[Boeing 767]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+40 850</span></center> |- | 33||[[Windows XP Build 2437]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2862</span></center> |- | 34||[[Windows XP Build 2509]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5109</span></center> |- | 35||[[Windows Server 2003 Build 2497]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2678</span></center> |- | 36||[[Алтай әуежайы]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6117</span></center> |- | 37||[[Байкөл (қала)]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 542</span></center> |- | 38||[[Windows 95 Build 106]]||[[4 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1827</span></center> |- | 39||[[Төменгі Ангар әуежайы]]||[[6 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3449</span></center> |- | 40||[[Windows Server 2003 Build 2410]]||[[7 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5836</span></center> |- | 41||[[Солтүстік Хартум]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+9281</span></center> |- | 42||[[Үст-Барғозин]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 152</span></center> |- | 43||[[Емгекшіл]]||[[9 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center> <span style="color:green;">+5258</span></center> |- | 44||[[Қазарман әуежайы]]||[[10 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5568</span></center> |- | 45||[[Windows Server 2008]]||[[11 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+25 437</span></center> |- | 46||[[East Air]]||[[12 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3309</span></center> |- | 47||[[Максимовка (Ресей)]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 48||[[Еркештам]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4846</span></center> |- | 49||[[Тоғанас (Шығыс Қазақстан облысы)]]||[[14 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4536</span></center> |- | 50||[[Левый берег]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3440</span></center> |- | 51||[[Шмелёв Лог]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+934</span></center> |- | 52||[[Душанбе Плазасы]]||[[17 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7461</span></center> |- | 53||[[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]]||[[18 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+37 881</span></center> |- | 54||[[Хожант Халықаралық әуежайы]]||[[21 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 790</span></center> |- | 55||[[Черкассы Халықаралық әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7683</span></center> |- | 56||[[Ысхақ Раззақов әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2669</span></center> |- | 57||[[Every End]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2226</span></center> |- | 58||[[Цнал]]||[[25 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4256</span></center> |- | 59||[[Бірінші Мамыр ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3887</span></center> |- | 60||[[Нұрлы мекен ықшам ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6139</span></center> |- | 61||[[Октябрьский ауданы (Барнауыл)]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4700</span></center> |} * Таңбаланған тізім элементі ==Үлгі мақалалар== 39 ===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]</center> <center>[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]</center> ===USERBOX ҮЛГІСІ=== <center>[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> ===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> ===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Мумбаи]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Махараштра]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Жалалабат облысы Наукен ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[14 сәуір]]</center> == Хронологиялық сипаттама == <center>[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[31 наурыз]] - 1400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 1900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[6 сәуір]] - 2200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[10 сәуір]] - 2300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[18 сәуір]] - 2400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 мамыр]] - 2500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.</center> == Тіркелгілер == * [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]<br> * [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]] [[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]] <!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!> 7oojb3atb2cbmdfnouu34yf274mhgun 3598314 3598299 2026-05-02T09:07:15Z MuratbekErkebulan 162992 /* Мақала */ 3598314 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:<span style="color:red; font-family:'Arial Narrow'; text-shadow:grey 0.2em 0.2em 0.4em"><span style="display:none;">Қатысушы:</span>'''MuratbekErkebulan'''</span>}} [[ky:Колдонуучу:MuratbekErkebulan]] </div> '''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы''' {{User lang | lang = kk | name = Қазақ тілі | level = N | size = | info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады''' <noinclude></noinclude> }} {{User zh-2}} {{User ky-3}} {{User ru-2}} {{User en-4}} {{User mn-1}} {{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} {{User:Box/Туған жері:ШҚО}} {{User:Box/Қызығушылық:Қытай тілі}} {{User:Box/Windows 7 қолданушысы}} {{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} {{User:Box/Статистика:Мақала саны|61}} == Мақала == 62 {| class="wikitable" ! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі |- | 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9515</span></center> |- | 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+3543</span></center> |- | 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+4614</span></center> |- | 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+18 586</span></center> |- | 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8020</span></center> |- | 7||[[Орхон аймағы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5060</span></center> |- | 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+4016</span></center> |- | 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8882</span></center> |- | 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 352</span></center> |- | 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+34 879</span></center> |- | 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 410</span></center> |- | 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5254</span></center> |- | 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+16 153</span></center> |- | 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9097</span></center> |- | 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+1637</span></center> |- | 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 638</span></center> |- | 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9411</span></center> |- | 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5599</span></center> |- | 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+17 165</span></center> |- | 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+25 862</span></center> |- | 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 470</span></center> |- | 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+38 617</span></center> |- | 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9246</span></center> |- | 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+2679</span></center> |- | 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5376</span></center> |- | 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5588</span></center> |- |28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5438</span></center> |- | 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 367</span></center> |- | 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+12 480</span></center> |- | 31||[[Таулы Алтай әуежайы]]||[[30 наурыз]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+8557</span></center> |- | 32||[[Boeing 767]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+40 850</span></center> |- | 33||[[Windows XP Build 2437]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2862</span></center> |- | 34||[[Windows XP Build 2509]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5109</span></center> |- | 35||[[Windows Server 2003 Build 2497]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2678</span></center> |- | 36||[[Алтай әуежайы]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6117</span></center> |- | 37||[[Байкөл (қала)]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 542</span></center> |- | 38||[[Windows 95 Build 106]]||[[4 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1827</span></center> |- | 39||[[Төменгі Ангар әуежайы]]||[[6 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3449</span></center> |- | 40||[[Windows Server 2003 Build 2410]]||[[7 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5836</span></center> |- | 41||[[Солтүстік Хартум]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+9281</span></center> |- | 42||[[Үст-Барғозин]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 152</span></center> |- | 43||[[Емгекшіл]]||[[9 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center> <span style="color:green;">+5258</span></center> |- | 44||[[Қазарман әуежайы]]||[[10 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5568</span></center> |- | 45||[[Windows Server 2008]]||[[11 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+25 437</span></center> |- | 46||[[East Air]]||[[12 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3309</span></center> |- | 47||[[Максимовка (Ресей)]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 48||[[Еркештам]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4846</span></center> |- | 49||[[Тоғанас (Шығыс Қазақстан облысы)]]||[[14 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4536</span></center> |- | 50||[[Левый берег]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3440</span></center> |- | 51||[[Шмелёв Лог]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+934</span></center> |- | 52||[[Душанбе Плазасы]]||[[17 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7461</span></center> |- | 53||[[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]]||[[18 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+37 881</span></center> |- | 54||[[Хожант Халықаралық әуежайы]]||[[21 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 790</span></center> |- | 55||[[Черкассы Халықаралық әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7683</span></center> |- | 56||[[Ысхақ Раззақов әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2669</span></center> |- | 57||[[Every End]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2226</span></center> |- | 58||[[Цнал]]||[[25 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4256</span></center> |- | 59||[[Бірінші Мамыр ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3887</span></center> |- | 60||[[Нұрлы мекен ықшам ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6139</span></center> |- | 61||[[Октябрьский ауданы (Барнауыл)]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4700</span></center> |- | 62||[[Железнодорожный ауданы (Барнауыл)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7917</span></center> |} * Таңбаланған тізім элементі ==Үлгі мақалалар== 39 ===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]</center> <center>[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]</center> ===USERBOX ҮЛГІСІ=== <center>[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> ===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> ===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Мумбаи]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Махараштра]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Жалалабат облысы Наукен ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[14 сәуір]]</center> == Хронологиялық сипаттама == <center>[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[31 наурыз]] - 1400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 1900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[6 сәуір]] - 2200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[10 сәуір]] - 2300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[18 сәуір]] - 2400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 мамыр]] - 2500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.</center> == Тіркелгілер == * [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]<br> * [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]] [[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]] <!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!> 3kks5os0ndf0c98sdo9yhrp1yecblw1 3598315 3598314 2026-05-02T09:07:27Z MuratbekErkebulan 162992 3598315 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:<span style="color:red; font-family:'Arial Narrow'; text-shadow:grey 0.2em 0.2em 0.4em"><span style="display:none;">Қатысушы:</span>'''MuratbekErkebulan'''</span>}} [[ky:Колдонуучу:MuratbekErkebulan]] </div> '''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы''' {{User lang | lang = kk | name = Қазақ тілі | level = N | size = | info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады''' <noinclude></noinclude> }} {{User zh-2}} {{User ky-3}} {{User ru-2}} {{User en-4}} {{User mn-1}} {{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} {{User:Box/Туған жері:ШҚО}} {{User:Box/Қызығушылық:Қытай тілі}} {{User:Box/Windows 7 қолданушысы}} {{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} {{User:Box/Статистика:Мақала саны|62}} == Мақала == 62 {| class="wikitable" ! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі |- | 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9515</span></center> |- | 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+3543</span></center> |- | 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+4614</span></center> |- | 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+18 586</span></center> |- | 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8020</span></center> |- | 7||[[Орхон аймағы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5060</span></center> |- | 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+4016</span></center> |- | 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8882</span></center> |- | 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 352</span></center> |- | 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+34 879</span></center> |- | 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 410</span></center> |- | 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5254</span></center> |- | 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+16 153</span></center> |- | 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9097</span></center> |- | 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+1637</span></center> |- | 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 638</span></center> |- | 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9411</span></center> |- | 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5599</span></center> |- | 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+17 165</span></center> |- | 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+25 862</span></center> |- | 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 470</span></center> |- | 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+38 617</span></center> |- | 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9246</span></center> |- | 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+2679</span></center> |- | 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5376</span></center> |- | 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5588</span></center> |- |28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5438</span></center> |- | 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 367</span></center> |- | 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+12 480</span></center> |- | 31||[[Таулы Алтай әуежайы]]||[[30 наурыз]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+8557</span></center> |- | 32||[[Boeing 767]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+40 850</span></center> |- | 33||[[Windows XP Build 2437]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2862</span></center> |- | 34||[[Windows XP Build 2509]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5109</span></center> |- | 35||[[Windows Server 2003 Build 2497]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2678</span></center> |- | 36||[[Алтай әуежайы]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6117</span></center> |- | 37||[[Байкөл (қала)]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 542</span></center> |- | 38||[[Windows 95 Build 106]]||[[4 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1827</span></center> |- | 39||[[Төменгі Ангар әуежайы]]||[[6 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3449</span></center> |- | 40||[[Windows Server 2003 Build 2410]]||[[7 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5836</span></center> |- | 41||[[Солтүстік Хартум]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+9281</span></center> |- | 42||[[Үст-Барғозин]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 152</span></center> |- | 43||[[Емгекшіл]]||[[9 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center> <span style="color:green;">+5258</span></center> |- | 44||[[Қазарман әуежайы]]||[[10 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5568</span></center> |- | 45||[[Windows Server 2008]]||[[11 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+25 437</span></center> |- | 46||[[East Air]]||[[12 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3309</span></center> |- | 47||[[Максимовка (Ресей)]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 48||[[Еркештам]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4846</span></center> |- | 49||[[Тоғанас (Шығыс Қазақстан облысы)]]||[[14 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4536</span></center> |- | 50||[[Левый берег]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3440</span></center> |- | 51||[[Шмелёв Лог]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+934</span></center> |- | 52||[[Душанбе Плазасы]]||[[17 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7461</span></center> |- | 53||[[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]]||[[18 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+37 881</span></center> |- | 54||[[Хожант Халықаралық әуежайы]]||[[21 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 790</span></center> |- | 55||[[Черкассы Халықаралық әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7683</span></center> |- | 56||[[Ысхақ Раззақов әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2669</span></center> |- | 57||[[Every End]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2226</span></center> |- | 58||[[Цнал]]||[[25 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4256</span></center> |- | 59||[[Бірінші Мамыр ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3887</span></center> |- | 60||[[Нұрлы мекен ықшам ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6139</span></center> |- | 61||[[Октябрьский ауданы (Барнауыл)]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4700</span></center> |- | 62||[[Железнодорожный ауданы (Барнауыл)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7917</span></center> |} * Таңбаланған тізім элементі ==Үлгі мақалалар== 39 ===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]</center> <center>[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]</center> ===USERBOX ҮЛГІСІ=== <center>[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> ===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> ===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Мумбаи]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Махараштра]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Жалалабат облысы Наукен ауданы]] - [[2026 жыл]] - [[14 сәуір]]</center> == Хронологиялық сипаттама == <center>[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[31 наурыз]] - 1400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 1900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[6 сәуір]] - 2200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[10 сәуір]] - 2300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[18 сәуір]] - 2400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 мамыр]] - 2500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.</center> == Тіркелгілер == * [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]<br> * [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]] [[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]] <!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!> 5cowugymhak798qy9b020r3tmiye6g9 0 747589 3597998 3395913 2026-05-01T18:03:16Z Ziv 164355 ([[c:GR|GR]]) [[File:City overview.jpg]] → [[File:Mbabane (6035476964).jpg]] → replacing a copyvio with some other image 3597998 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Астана |қазақша атауы = Мбабане |шынайы атауы = |сурет = Mbabane (6035476964).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Эсватини |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = S|lat_deg = 26|lat_min = 19|lat_sec = 15 |lon_dir = E|lon_deg = 31|lon_min = 09|lon_sec = 42 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1902 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 94 874 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = 1200 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Мбабане''' ({{lang-en|Mbabane}}, {{lang-ss|Mbabane}}) — [[Эсватини]]дің астанасы және ең ірі қаласы және Хохо әкімшілігінің орталығы. Ол елдің батысында, Мбабане өзенінің жағасында орналасқан. == Тарихы == 1894 жылы Свазиленд [[Ұлыбритания|Ұлыбританияның]] протекторатына айналады. 1902 жылы Мбабане ауылы жаңадан қалыптасқан [[Эсватини|Свазиленд]] әкімшілігінің орталығына айналады. 20 ғасырдың басында Мбабане ауылы қалаға айналып, қазіргі заманғы инфрақұрылымдар құрыла бастайды. 1968 жылы Свазиленд тәуелсіздік алғаннан кейін, Мбабане оның астанасы болып жарияланады. 20 ғасырдың соңында Мбабане Свазилендтің экономикалық және мәдени орталығына айналып, қала жаңадан дамыған инфрақұрылымдармен және ғимараттармен толықтырылады. == Географиясы == Мбабане Свазилендтің батысында, Мбабане өзенінің жағасында орналасқан. Қала осы өзеннің екі жағында орналасқан, биіктігі шамамен 1200 метрден жоғары. Солтүстігінде Мбабане таулары, оңтүстігінде Шилуване таулары бар. Мбабане климаты жағынан салқын және жаңбырлы. Қала жаз мезгілінде өте ыстық болып, құрғақ климат басым, ал қыста салқын және ылғалды климат басым болады. == Бауырлас қалалар == * {{ту|АҚШ}} [[Форт-Уэрт]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<ref>{{cite web|url=https://fwtx.com/culture/travel/soul-sisters/|title=Soul Sisters: Traveling the Sister Cities of Fort Worth|author=Shilo Urban|website=Fort Worth|lang=en|date=12 қазан 2021|access-date=2021-12-05|archive-date=2021-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20211205144858/https://fwtx.com/culture/travel/soul-sisters/|deadlink=no}}</ref> * {{Ту|Тайвань}} [[Тайбэй]], [[Қытай Республикасы|Тайвань]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * https://en.wikivoyage.org/wiki/Mbabane#Q3904 {{сыртқы сілтемелер}} {{Африка елордалары}} [[Санат:Эсватини]] g7tynud0e3ajfpumoslx8k6abh0u6ho 0 754458 3598167 3500627 2026-05-02T00:17:27Z Casserium 68287 /* */ 3598167 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин | Шынайы есімі = | Суреті = Мурзалин Малик.jpg | Сурет ені = | Атауы = Мырзалин, 2016 жыл | Титулы = [[Қазақстан]]ның [[Грузия]]дағы [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Посткеңестік кеңістік|елшісі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Flag of Georgia.svg | Басқара бастады = 9 желтоқсан 2022 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] | Ізбасары = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] басшысының орынбасары | Ту_2 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 19 наурыз 2019 | Басқаруын аяқтады_2 = 9 желтоқсан 2022 | Ізашары_2 = [[Оңдасын Сейілұлы Оразалин|Оңдасын Оразалин]] | Ізбасары_2 = [[Ернар Жеңісұлы Баспаев|Ернар Баспаев]] | Президент_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_3 = [[Ақмола облысы|Ақмола облысының]] 11-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|әкімі]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Coat of Arms of Aqmola Province (new).png | Басқара бастады_3 = 14 наурыз 2017 | Басқаруын аяқтады_3 = 19 наурыз 2019 | Ізашары_3 = [[Сергей Витальевич Кулагин|Сергей Кулагин]] | Ізбасары_3 = [[Ермек Боранбайұлы Маржықпаев|Ермек Маржықпаев]] | Президент_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Туған күні = 31.10.1971 | Туған жері = {{туғанжері|Ақтөбе|Ақтөбеде}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = 1) [[Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институты]]<br>2) [[Йель университеті]] | Ғылыми дәрежесі = [[Ғылым кандидаты|Саясаттану ғылымдарының кандидаты]] | Мамандығы = дипломат | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{Қатар |{{Парасат ордені}} |{{Құрмет ордені}} | {{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}}}} }} '''Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин''' ([[31 қазан]] [[1971 жыл|1971]], [[Ақтөбе]]) — қазақстандық саясаткер, дипломат, 2022 жылғы 9 желтоқсаннан бастап қызметтегі [[Грузия|Грузиядағы]] елші, одан бұрын [[Ақмола облысы|Ақмола облысының]] [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|әкімі]] болған. == Өмірбаяны == 1971 жылы 31 қазанда [[Ақтөбе|Ақтөбеде]] дүниеге келді. === Білімі === 1996 жылы [[Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институты|Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институтын]] және 2006 жылы [[Йель университеті|Йель университетінің]] [[Йель менеджмент мектебі|менеджмент мектебін]] “халықаралық қатынастар маманы” мамандығы бойынша тәмамдады. Одан бөлек 2000-жылдары [[Ресей СІМ Дипломатиялық академиясы|Ресей Сыртқы істер министрлігінің Дипломатиялық академиясында]] аға дипломаттарға арналған халықаралық курстардан өтті. 2010 жылы [[Ғылым кандидаты|саясаттану ғылымдарының кандидаты]] атанды. === Мансабы === Еңбек жолын 1996 жылы [[Қазақстанның Ресейдегі Елшілігі|Қазақстанның Ресейдегі Елшілігінде]] референт, атташе, үшінші, екінші және бірінші хатшы болып бастады. Одан кейін [[Батыс Қазақстан облысы|Батыс Қазақстан облысында]] жалғасты: 2004—2006 жылдары әкім аппаратының басшысы, 2006—2007 жылдары әкім орынбасары болса, 2006—2007 жылдары әкімнің бірінші орынбасары болды. Енді [[Астана|Астанаға]] көшіп ол жақта 2008—2009 жылдары [[Аманат (партия)|Нұр Отан ХДП]] Астана қаласы Орталық аппараты басшысының орынбасары, 2010 жылы 1 ай [[Қазақстан темір жолы|Қазақстан темір жолы компаниясы]] президентінің кеңесшісі болды. 2010—2011 — [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Қазақстан президенті Іс басқармасының]] аппарат басшысы, 2011—2013 — [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Қазақстан Дін істері агенттігінің]] жауапты хатшысы, 2013—2017 — [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Қазақстан президенті Іс басқарушысының]] орынбасары. 2017 жылы қаңтарда [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] бұйрығымен [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Қазақстан президенті Іс басқарушысының]] бірінші орынбасары болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/public/index.php/kz/legal_acts/bylaws/memleket-basshysynyn-okimderimen-1339067615 |title=Мемлекет басшысының Өкімдерімен: |date=2016-12-30|lang=kk|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-03-07}}</ref> 2017 жылы наурызда [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] № 445 бұйрығымен [[Ақмола облысы|Ақмола облысының]] [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|әкімі]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/mk-myrzalindi-akmola-oblysynyn-akimi-kyzmetine-tagaiyndau-turaly |title= М.К. Мырзалинді Ақмола облысының әкімі қызметіне тағайындау туралы |date=2017-03-14|lang=kk|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-03-07}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://sputnik.kz/amp/20190319/aqmola-oblysy-akimi-9612629.html |title= Ақмола облысының әкімі қызметінен босатылды |date=2019-03-19|lang=kk|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-03-07}}</ref> 2019 жылы [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] № 881 бұйрығымен [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан президенті әкімшілігі]] [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі#Басшылары|басшысының]] орынбасары болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/mk-myrzalindi-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-akimshiligi-basshysynyn-orynbasary-kyzmetine-tagaiyndau-turaly |title= М.К. Мырзалинді Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі Басшысының орынбасары қызметіне тағайындау туралы |date=2019-03-19|lang=kk|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-03-07}}</ref> 2022 жылы [[Қазақстан|Қазақстанның]] [[Грузия|Грузиядағы]] [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Посткеңестік кеңістік|Төтенше және Өкілетті Елшісі]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-malik-kenesbayuly-myrzalin-kazakstan-respublikasynyn-gruziyadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-bolyp-tagayyndaldy-ol-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-akimshiligi-basshysynyn-orynbasary-lauazymynan-bosatyldy-911036 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин Қазақстан Республикасының Грузиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі болып тағайындалды, ол Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі Басшысының орынбасары лауазымынан босатылды |date=2022-12-09|lang=kk|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-03-07}}</ref> === Жеке өмірі === Үйленген, жұбайы Жанар Жақсылыққызы Мырзалина (1974 туған). Балалары: қызы — Динара (1996 туған) және ұлдары — Нұртай (2002 туған) мен Санжар (2009 туған). == Марапаттары мен атақтары == * [[Ерен еңбегі үшін медалі]] (2005); * [[Құрмет ордені]] (2014); * [[Парасат ордені]] (2021); * Қазақстан Республикасының құрметті спорт қайраткері. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстанның Грузиядағы елшілері]] [[Санат:Ақмола облысының әкімдері]] [[Санат:Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институты түлектері]] [[Санат:Йель университеті түлектері]] [[Санат:Саясаттану ғылымының кандидаттары]] [[Санат:Қазақстан дипломаттары]] ia1grhpnjjoisrbptmy4b27mma03clt 0 759660 3597955 3589334 2026-05-01T16:41:39Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3597955 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала}} {{Сайлау | ел = Румыния | сайлау атауы = | сайлау күні = {{date|04|05|2025|1}} (бірінші айналым)<br />{{date|18|05|2025|1}} (екінші айналым) | алдыңғы сайлау = Румыниядағы президент сайлауы (2024) | алдыңғы сайлау жылы = 2024 | түрі = [[Президенттік сайлау]] | қосымша2 = | жалпы кандидат = | кезең = | тіркелгендер = 17988031 | сайлаушылар = 9571740 | жарамды = 9430274 | жарамсыз = | бос = | халық = | тіркелген = | сайлаушылар2 = | қатысқандар = 53.21 | қатысқандар қатынасы = | алдыңғы қатысқандар = 52.56 | босжәнежарамсыз = 141466 | қатысқандар2 = | қатысқандар2 қатынасы = | алдыңғы қатысқандар2 = | жарамды2 = | босжәнежарамсыз2 = | бос2 = | жарамсыз2 = | науқан = | Дебат = | сурет1 = Nicușor Dan, Sept. 2025.jpg | түс1 = #dcdcdc | кандидат1 = [[Никушор Дан]] | партия1 = [[Тәуелсіз үміткер|Тәуелсіз]] | дауыс1 = 1979767 | пайыз1 = 20.99 | дауыс2v1 = 6168642 | пайыз2v1 = 53.60 | сурет2 = Portret George Simion (7) (decupat).jpg | түс2 = #FCB21F | кандидат2 = [[Джордже Симион]] | партия2 = Румындар одағы үшін альянс | партия2 коалиция1 = Жастар партиясы | дауыс2 = 3862761 | пайыз2 = 40.96 | алдыңғы пайыз2 = 13.86 | дауыс2v2 = 5339053 | пайыз2v2 = 46.40 | сурет3 = Crin Antonescu - 28 March 2025.jpg | түс3 = #dcdcdc | кандидат3 = [[Крин Антонеску]] | партия3 = [[Тәуелсіз үміткер|Тәуелсіз]] | коалиция3 = «Румыния алға» Cайлау альянсы мен [[Румыниядағы этникалық азшылықтар партиясы|этникалық азшылықтар]] | партия1 коалиция3 = [[Ұлттық либералдық партия (Румыния)|Ұлттық либералдық партия]] | партия2 коалиция3 = [[Социал-демократиялық партиясы (Румыния)|Социал-демократиялық партиясы]] | партия3 коалиция3 = [[Румынияның Венгрлер демократиялық одағы]] | дауыс3 = 1892930 | пайыз3 = 20.07 | сурет4 = Victor Ponta debate November 2014.jpg | түс4 = #dcdcdc | кандидат4 = [[Виктор Понта]] | партия4 = [[Тәуелсіз үміткер|Тәуелсіз]] | партия1 коалиция4 = [[ПРО Румыния]] | дауыс4 = 1230164 | пайыз4 = 13.04 | қарта атауы = Дауыстарды аумақтар бойынша бөлу | қарта = Romanian Presidential Elections 2025 - First Round.svg | қарта тақарыбы = Бірінші айналымдың нәтижелері | қарта шарты1 = {{colorbox|#FCB524}} [[Джордже Симион]]<br>{{colorbox|#88B626}} [[Никушор Дан]]<br>{{colorbox|#169F9F}} [[Крин Антонеску]]<br>{{colorbox|#E02043}} [[Виктор Понта]]<br>{{colorbox|#002A59}} [[Елена Ласкони]]<br> | қарта шарты2 = | қарта шарты3 = | қарта2 атауы = | қарта2 = Romanian Presidential Elections 2025 - Second Round.svg | қарта2 тақарыбы = Екінші айналымдың нәтижелері | қарта2 шарты1 = {{colorbox|#FCB524}} [[Джордже Симион]]<br>{{colorbox|#88B626}} [[Никушор Дан]]<br> | қарта2 шарты2 = | қарта2 шарты3 = | диаграмма атауы = | диаграмма = | ізашар = [[Илие Боложан]] <small>({{м.а.}})</small> | ізашар партия = [[Ұлттық либералдық партия (Румыния)|ҰЛП]] }} '''[[Румыния|Румынияда]] қайта президенттік сайлау''' 2025 жылдың 4 мамырында өтті.<ref>[https://b365.ro/guvernul-a-decis-data-noilor-alegeri-prezidentiale-din-romania-vor-avea-loc-in-luna-mai-2025-surse-553388/ Guvernul a decis data noilor alegeri prezidențiale din România. Vor avea loc în luna mai 2025]</ref> [[Румыниядағы президент сайлауы (2024)|Кезекті сайлау 2024 жылы өтті]], бірақ Румыния Конституциялық соты ықтимал [[Интервенция|шетелдік араласуға]] күдікпен олардың нәтижелерін жойғаннан кейін, [[Румыния үкіметі]] 2025 жылдың мамырында жаңа сайлау жариялады.<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/1003277|title=Правительство Румынии утвердило проведение президентских выборов в мае|date=2025-01-16|publisher=[[Интерфакс]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250117051633/https://www.interfax.ru/world/1003277|archive-date=2025-01-17|access-date=2025-02-14|url-status=live|lang=ru}}</ref> 2025 жылдың 4 мамырында өткен сайлаудың бірінші айналымда ең көп дауыс жинаған (41%) оңшыл кандидат Симион болды. 2025 жылдың 18 мамырында өткен сайлаудың екінші айналымда 54 % дауыс жинап, Бухарест примары [[Никушор Дан]] жеңіске жетті.<ref>{{Cite web|title=Румынияда президент сайлауында Никушор Дан жеңіске жетті|url=https://24.kz/kz/zha-aly-tar/lemde/710716-rumyniada-prezident-sajlauynda-nikusor-dan-zeniske-zetti|accessdate=2025-05-19|date=2025-05-19|publisher=[[24KZ]]}}</ref> == Рәсімі == [[Румыния конституциясы|Румыния конституциясының]] 83-бабына сәйкес, «Румыния президентінің өкілеттік мерзімі бес жыл»,<ref>{{cite web|url=http://www.cdep.ro/pls/dic/site.page?den=act2_2&par1=3#t3c2s0a81|title=Title III|date=|publisher=[[Палата депутатов Румынии]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180508185732/http://www.cdep.ro/pls/dic/site.page?den=act2_2&par1=3#t3c2s0a81|archive-date=2018-05-08|access-date=2014-11-02|url-status=live}}</ref> бірақ тек екі мерзім. [[Мемлекет басшысы]] тең және тікелей жалпыға бірдей жасырын дауыс беру арқылы сайланады. Үшінші мерзімге ұсыныла алмайды, бірақ оның қолданыстағы мерзімі мемлекеттегі [[Төтенше жағдай|төтенше]] немесе [[әскери жағдай]] жағдайында ұзартылуы мүмкін. Тұрақты сайлау органы (ТCО) — сайлау арасындағы кезеңде сайлау инфрақұрылымын басқаратын Румыния агенттігі.<ref>[https://www.roaep.ro/prezentare/en/prima-pagina/ Permanent Electoral Authority – general view]</ref> Сайлаудың өзі кезінде әр сайлау үшін арнайы құрылған Орталық сайлау бюросы (ОCB) құрылады.<ref>[https://valahia.news/romania-implements-e-vote-2024/ Romanian Permanent Electoral Authority: Romania will implement e-vote system by 2024]</ref> Президенттік сайлауда ОCB Румынияның Жоғарғы кассациялық соты мен сот төрелігінің бес судьясынан, ПИО төрағасы мен Төрағасының орынбасарларынан және 10-ға дейін саяси партиялардың өкілдерінен тұрады.<ref>[https://www.te.gob.mx/vota_elections/thesaurus/article/49232/16589/161 Law on the Election of the President of Romania]</ref> == Алғышарттары == === 2024 жылғы сайлау нәтижелерінің күшін жою === [[Румыниядағы президент сайлауы (2024)|Румыниядағы президенттік сайлау]] 2024 жылдың 24 қарашасында өтті.<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/europe/romanian-ruling-coalition-agrees-parliamentary-presidential-election-dates-2024-07-04/|title=Romanian ruling coalition agrees parliamentary, presidential election dates|lang=en|website=[[Reuters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240704110957/https://www.reuters.com/world/europe/romanian-ruling-coalition-agrees-parliamentary-presidential-election-dates-2024-07-04/|archive-date=2024-07-04|access-date=2025-01-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.romania-insider.com/romania-presidential-parliamentary-election-dates-2024|title=Romania’s ruling parties agree on dates for presidential and parliamentary elections|lang=en|website=Romania Insider|date=2024-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20240704110736/https://www.romania-insider.com/romania-presidential-parliamentary-election-dates-2024|archive-date=2024-07-04|access-date=2025-01-14}}</ref> Екінші тур 8 желтоқсанда күтілді, өйткені үміткерлердің ешқайсысы бірінші турда абсолютті көпшілікке қол жеткізе алмады,<ref>{{Cite web|url=https://tvpworld.com/79150187/romanias-ruling-coalition-delays-presidential-election-to-years-end|title=Romania’s ruling coalition delays presidential election to year’s end|lang=en|website=tvpworld.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203010358/https://tvpworld.com/79150187/romanias-ruling-coalition-delays-presidential-election-to-years-end|archive-date=2024-12-03|access-date=2025-01-14}}</ref> ал келесі президенттік сайлау 2029 жылдың соңында өтуі керек еді.<ref>{{Cite web|url=https://tvpworld.com/79150187/romanias-ruling-coalition-delays-presidential-election-to-years-end|title=Romania’s ruling coalition delays presidential election to year’s end|lang=en|website=tvpworld.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202171151/https://tvpworld.com/79150187/romanias-ruling-coalition-delays-presidential-election-to-years-end|archive-date=2024-12-02|access-date=2025-01-14}}</ref> алайда 6 желтоқсанда [[Румыния Конституциялық Соты|Конституциялық сот]] «сайлау процесінің айқын бұзылуына» сілтеме жасай отырып, бірінші турдың қорытындыларын жойды және [[Ресей]] тарапынан ықтимал араласу.<ref>[https://protv.md/international/ultima-ora-alegerile-preziden%C8%9Biale-din-romania-au-fost-anulate-judecatorii-cur%C8%9Bii-constitu%C8%9Bionale-au-anulat-rezultatele-primului-tur-hotararea-este-definitiva-si-obligatorie---2707105.html%7D PRO TV Chisinau: Stiri din Moldova]</ref><ref>[https://www.romania-insider.com/romania-declassified-reports-calin-georgescu-presidential-elections-2024 Romanian authorities reveal massive financing for pro-Russian presidential candidate Calin Georgescu]</ref><ref>[https://www.politico.eu/article/romania-court-cancels-presidential-election-runoff-tiktok-russian-influence-calin-georgescu/ Romanian court cancels presidential election amid Russian influence fears]</ref><ref>[https://www.bbc.co.uk/news/articles/cgq18w507dko Romania hit by major election influence campaign and Russian cyber-attacks]</ref><ref>[https://www.washingtonpost.com/world/2024/12/06/romania-court-annuls-presidential-election/ Romanian court annuls presidential vote after Russian interference claims]</ref><ref>[https://edition.cnn.com/2024/12/06/europe/romania-annuls-presidential-election-intl/index.html Romania’s top court annuls presidential election result]</ref> === Клаус Йоханнистің отставкасы === 2024 жылғы желтоқсандағы сайлау қорытындылары жойылғаннан кейін Конституциялық сот [[Клаус Йоханнис|Йоханниске]] мұрагер сайланғанға дейін [[Румыния президенті]] болып қалуға рұқсат берді.<ref>{{Cite web|url=https://www.france24.com/en/europe/20250210-romania-s-outgoing-president-resigns-in-face-of-impeachment-threat-from-opposition|title=Romania's President Iohannis resigns in face of impeachment threat from hard-right opposition|lang=en|website=[[France 24]]|date=2025-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20250211034144/https://www.france24.com/en/europe/20250210-romania-s-outgoing-president-resigns-in-face-of-impeachment-threat-from-opposition|archive-date=2025-02-11|access-date=2025-02-11}}</ref> Алайда, 2025 жылдың 10 ақпанында ол «бөлінген Румынияны құрмау» үшін отставкаға кететінін жариялады.<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/ru/prezident-rumynii-podal-v-otstavku/a-71562685|title=Президент Румынии подал в отставку|lang=ru|website=|date=2025-02-10|publisher=[[Deutsche Welle]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250210151324/https://www.dw.com/ru/prezident-rumynii-podal-v-otstavku/a-71562685|archive-date=2025-02-10|access-date=2025-02-11}}</ref> Сенат спикері [[Илие Боложан]] сайлауға дейін президенттің міндетін атқаруға ниетті. Йоханнистің отставкасы 12 ақпанда, оппозиция оны шеттету туралы өтініш бергеннен кейін екі күн өткен соң күшіне енді.<ref>{{Cite news|title=Cinci probleme majore cu care președintele interimar Ilie Bolojan se va confrunta în următoarele trei luni|first=Ionuț|last=Benea|url=https://romania.europalibera.org/a/cinci-probleme-majore-cu-care-presedintele-interimar-ilie-bolojan-se-va-confrunta-in-urmatoarele-trei-luni/33310960.html|website=[[Радио «Свобода»|Europa Liberă România]]|date=2025-02-11|access-date=2025-02-11|lang=ro}}</ref> === Кэлин Джорджеску ісі === 2025 жылдың 26 ақпанында [[Кэлин Джорджеску|Джорджескуға]] конституциялық құрылысқа қарсы іс-қимылдарды қозғау, сайлау науқаны аясында жалған ақпарат тарату, фашистік, нәсілшіл немесе ксенофобиялық ұйымды бастау немесе құру туралы айып тағылды. Тергеу Джорджескуға жақын әскери нұсқаушы [[Хорациу Потра]] фашистік ксенофобиялық ұйымды құрды деп санайды, оған қатысушылар конституциялық құрылысқа қарсы қылмыстар жасады, қару-жарақтың заңсыз айналымы, сондай-ақ геноцид актілеріне кінәлі адамдарға табынушылықты насихаттады деп күдіктенеді. Джорджескудің көлігін жол полициясы тоқтатты, содан кейін ол Бас прокуратураға жеткізілді. Бұлтартпау шарасымен оған 60 күн бойы сот бақылауы сайланды-ол бостандықта қалды, бірақ оған белгілі бір әрекеттерге тыйым салынды.<ref>{{Cite news|title=Как Джорджеску стал фигурантом дела о попытке переворота в Румынии|url=https://www.rbc.ru/politics/26/02/2025/67bf30289a7947a956dc1f19|website=[[РБК]]|date=2025-02-26}}</ref> 2025 жылдың 8 наурызында Румынияның Конституциялық соты Джорджескуға алдағы президенттік сайлауға қатысуға рұқсат берді, ол тіркеуге қарсы талаптарды қабылдамады.<ref>{{Cite news|title=Джорджеску допустили к участию в президентских выборах в Румынии|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/23343431|website=[[ТАСС]]|date=2025-03-08|access-date=2025-03-15}}</ref> Алайда, 2025 жылдың 9 наурызында Орталық сайлау комиссиясының 14 мүшесінің он адамы Джорджескудің кандидат ретінде тіркелуден бас тартуына дауыс берді. Ресми мәлімдемеде ол сайлауға қатысу үшін қажетті шарттарды орындамады және Румыниядағы демократияны қорғайтынына кепілдік бермеді деп мәлімдеді. Осыдан кейін Джорджеску Конституциялық сотқа шағым түсірді. 2025 жылғы 11 наурызда Конституциялық сот бұл апелляцияны бірауыздан қабылдамады.<ref>{{Cite news|title=КС Румынии отказал Джорджеску в участии в президентских выборах|url=https://www.rbc.ru/politics/11/03/2025/67d0759f9a794700344a9eb2|website=РБК|date=2025-03-11|access-date=2025-03-15}}</ref> Конституциялық Соттың сайтында жарияланған хабарламада:<blockquote>«Конституциялық сот конституциялық принциптер мен құндылықтарды бұзған адамның кандидатурасын тіркеуден бас тарту бұл адамның Румыния президенті болып сайлану құқығынан мерзімсіз айырылуына әкелмейді деп шешті. Бұл аспектілер әр жағдайда бөлек талданады және сайлаудың циклдік сипатына және кандидаттың негізгі конституциялық принциптер мен құндылықтарды құрметтеуін бағалауға байланысты белгілі бір уақытша шарттылыққа ие».</blockquote> == Үміткерлері == === Тіркелген === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! style="width: 10px;" |№{{efn|Бюллетеньдегі нөмір}} ! style="width: 110px;" |Аты (өмір күндері) ! style="width: 145px;" |Науқаны ! style="width: 425px;" class="unsortable" |Лауазымдары ! style="width: 425px;" class="unsortable" |Білімі және мамандығы ! colspan="2" style="width: 215px;" |Партиясы ! colspan="4" style="width: 215px;" |Қолдау !Даты<!-- анонсирование, утверждение партией, регистрация в избиркоме, утверждение Конституционным судом и т. д. --> |- |1 |{{hs|Simion|format=dmy}} [[Сурет:George_Simion_(1_July_2024).png|160x160 нүкте]]<br/ >'''[[Джордже Симион]]'''<br/ >{{date|21|09|1986|4}} ж.т.<br/ >({{жас|21|09|1986}})<br/ >[[Фокшани]], [[Вранча (жудец)|Вранча]] |[[Сурет:Capture d'écran 2025-03-14 181250.png|center|177x177px]]<br/ >Ұран: ''Democrație. (Демократия.)''<br/ >[https://georgesimion.ro/ Georgesimion.ro] |[[Румыния Депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]ның мүшесі<br/ >(2020–{{н.в.}}) |Бизнес және әкімшілік факультеті, [[Бухарест университеті]] (2008)<br/ >Азаматтық белсенді | style="background:#fcb21f" | | style="text-align:left;" |Румындар одағы үшін альянс | bgcolor="#350299" | | colspan="3" style="text-align:left;" |Жастар партиясы |ТCО-да тіркелген: {{date|14|03|2025|4}}<ref>{{Cite web|date=2025-03-14|title=Press Release no. 19CP|url=https://prezidentiale2025.bec.ro/wp-content/uploads/2025/03/CP_19.pdf|access-date=2025-03-14|language=ro}}</ref> ТCО мақұлдаған: {{date|15|03|2025|4}}<ref>{{Cite web|title=DECIZIE privind înregistrarea candidaturii domnului SIMION GEORGE-NICOLAE şi a semnului electoral la alegerile pentru Preşedintele României din anul 2025|url=https://prezidentiale2025.bec.ro/wp-content/uploads/2025/03/decizie_31D.pdf|website=prezidentiale2025.bec.ro}}</ref> |- | rowspan="4" |2 | rowspan="4" data-sort-value="Antonescu, Crin" |[[Сурет:Crin_Antonescu_-_24_February_2025_(cropped).jpg|160x160 нүкте]] '''[[Крин Антонеску]]'''<br/ >{{date|21|09|1959|4}} ж.т.<br/ >({{жас |21|09|1959}})<br/ >[[Тулча]], [[Тулча (жудец)|Тулча]] | rowspan="4" |[[Сурет:Crin Antonescu 2025 presidential campaign.svg|center|177x177px]]<br/ >Ұран: ''România, înainte!''<br/ >''(Алға, Румыния!)''<br/ >[https://crinantonescu.ro Crinantonescu.ro]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | rowspan="4" |[[Румыния президенті|Президент]] міндетін атқарушы<br/ >(2012)<br/ >Жастар және спорт министрі<br/ >(1997–2000)<br/ >[[Румыния Сенаты]]ның төрағасы<br/ >(2012–2014)<br/ >Сенатор<br/ >(2008–2016)<br/ >[[Румыния Депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]ның мүшесі<br/ >(1992–2008) | rowspan="4" |[[Бухарест университеті]]<br/ >Тарих пәнінің мұғалімі, мұражай кураторы | rowspan="4" bgcolor=#aaaaaa | | rowspan="4" style="text-align:left;" |[[Тәуелсіз кандидат|Тәуелсіз]]<ref>{{Cite web|date=2024-12-27|title=Crin Antonescu și-a anunțat demisia din PNL: Voi ajunge în turul doi|url=https://www.capital.ro/crin-antonescu-si-a-anuntat-demisia-din-pnl-voi-ajunge-in-turul-doi.html|accessdate=2025-03-07|website=Capital.ro|language=ro|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241230070346/https://www.capital.ro/crin-antonescu-si-a-anuntat-demisia-din-pnl-voi-ajunge-in-turul-doi.html|archivedate=30 December 2024|url-status=live}}</ref> | rowspan="3" style="background:#2596be" | | rowspan="3" style="text-align:left;" |«Румыния алға» Cайлау альянсы | bgcolor="#ef3340" | | style="text-align:left;" |[[Социал-демократиялық партиясы (Румыния)|Социал-демократиялық партиясы]] | rowspan="4" |{{small|[[Социал-демократиялық партиясы (Румыния)|Социал-демократиялық партиясы]], [[Ұлттық либералдық партия (Румыния)|Ұлттық либералдық партия]] және [[Румынияның Венгрлер демократиялық одағы]] қолдады:<br>{{date|24|12|2024|4}}}}<ref>{{Cite web|date=2024-12-23|title=BREAKING Crin Antonescu a fost propus candidat comun la prezidențiale de șefii coaliției. Cine e Crin Antonescu, șomer de lux timp de zece ani după puciul din 2012|url=https://www.g4media.ro/surse-liderii-coalitiei-au-convenit-sa-il-sustina-pe-crin-antonescu-candidat-comun-la-prezidentiale-urmeaza-voturi-in-fiecare-partid-cine-e-crin-antonescu.html|accessdate=2025-03-01|website=G4Media.ro|language=ro|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241223094513/https://www.g4media.ro/surse-liderii-coalitiei-au-convenit-sa-il-sustina-pe-crin-antonescu-candidat-comun-la-prezidentiale-urmeaza-voturi-in-fiecare-partid-cine-e-crin-antonescu.html|archivedate=23 December 2024|urlstatus=live}}</ref> {{small|Науқанның өзін-өзі тоқтатуы туралы жарияланды:<br>{{date|04|01|2025|4}}}}<ref>{{Cite web|date=2025-01-04|title=Crin Antonescu anunță că își "suspendă" candidatura la prezidențiale și acuză PSD, PNL și UDMR că l-au lăsat singur / "Dacă dânșii vor sa fiu din nou candidat, să mă caute"|url=https://hotnews.ro/crin-antonesu-anunta-ca-isi-suspenda-candidatura-la-prezidentiale-si-acuza-psd-pnl-si-udmr-ca-l-au-lasat-singur-1874280|accessdate=2025-03-01|website=HotNews.ro|language=ro|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250104184748/https://hotnews.ro/crin-antonesu-anunta-ca-isi-suspenda-candidatura-la-prezidentiale-si-acuza-psd-pnl-si-udmr-ca-l-au-lasat-singur-1874280|archivedate=4 January 2025|url-status=live}}</ref> Кандидат ретінде бекітілген [[Ұлттық либералдық партия (Румыния)|Ұлттық либералдық партия]]: {{date|26|01|2025|4}}<ref>{{Cite web|date=2025-01-26|title=Crin Antonescu, validat de PNL drept candidat la alegerile prezidențiale|url=https://romania.europalibera.org/a/crin-antonescu-a-fost-validat-de-pnl-drept-candidat-la-alegerile-prezidentiale/33289436.html|access-date=2025-03-01|website=romania.europalibera.org|language=ro|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250207172051/https://romania.europalibera.org/a/crin-antonescu-a-fost-validat-de-pnl-drept-candidat-la-alegerile-prezidentiale/33289436.html|archivedate=7 February 2025|urlstatus=live|last1=Amariei|first1=Cezar}}</ref> Кандидат ретінде бекітілген [[Румынияның Венгрлер демократиялық одағы]]: {{date|29|01|2025|4}}<ref>{{Cite web|date=2025-01-29|title=UDMR a validat candidatura lui Crin Antonescu la prezidențiale|url=https://www.g4media.ro/udmr-a-validat-candidatura-lui-crin-antonescu-la-alegerile-prezidentiale.html|accessdate=2025-03-01|website=digi2G4Media.ro|language=ro|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250207235243/https://www.g4media.ro/udmr-a-validat-candidatura-lui-crin-antonescu-la-alegerile-prezidentiale.html|archivedate=7 February 2025|urlstatus=live}}</ref> Кандидат ретінде бекітілген [[Социал-демократиялық партиясы (Румыния)|Социал-демократиялық партиясы]] <nowiki>:</nowiki> {{date|02|02|2025|4}}<ref>{{Cite web|date=2025-02-02|title=PSD a validat candidatura lui Crin Antonescu la prezidențiale: "Ăsta poate fi începutul unei frumoase prietenii"|url=https://www.digi24.ro/alegeri-prezidentiale-2025/congres-extraordinar-la-psd-pentru-validarea-lui-crin-antonescu-drept-candidat-la-prezidentiale-3105405|accessdate=2025-03-01|website=digi24.ro|language=ro|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250304113243/https://www.digi24.ro/alegeri-prezidentiale-2025/congres-extraordinar-la-psd-pentru-validarea-lui-crin-antonescu-drept-candidat-la-prezidentiale-3105405|archivedate=4 March 2025|url-status=live}}</ref> ТCО-да тіркелген: {{date|09|03|2025|4}}<ref>{{Cite web|date=2025-03-09|title=Crin Antonescu și-a depus candidatura la prezidențiale în huidulieli: Doar eu îl pot învinge pe Călin Georgescu|url=https://adevarul.ro/alegeri-prezidentiale-2024/crin-antonescu-si-a-depus-candidatura-la-2427271.html|accessdate=2025-03-09|website=adevarul.ro|language=ro|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250309121412/https://adevarul.ro/alegeri-prezidentiale-2024/crin-antonescu-si-a-depus-candidatura-la-2427271.html|archivedate=9 March 2025|urlstatus=live}}</ref> ТCО мақұлдаған: {{date|11|03|2025|4}}<ref>{{Cite web|title=DECIZIE privind înregistrarea candidaturii domnului ANTONESCU GEORGE-CRIN-LAURENȚIU şi a semnului electoral la alegerile pentru Preşedintele României din anul 2025|url=https://prezidentiale2025.bec.ro/wp-content/uploads/2025/03/decizie_20D.pdf|website=prezidentiale2025.bec.ro}}</ref> Конституциялық сот ТCО валидациясын растады: {{date|11|03|2025|4}} |- | bgcolor="#ffdd00" | | style="text-align:left;" |[[Ұлттық либералдық партия (Румыния)|Ұлттық либералдық партия]] |- | bgcolor="#00833e" | | style="text-align:left;" |[[Румынияның Венгрлер демократиялық одағы]] |- | bgcolor="black" | | colspan="3" style="text-align:left;" |Этникалық азшылықтар |- |3 | data-sort-value="Lasconi, Elena" |[[Сурет:Elena_Lasconi_2024-11-25_(cropped).png|160x160 нүкте]] '''[[Елена Ласкони]]'''<br/ >{{date|20|04|1972|4}} ж.т.<br/ >({{жас|20|04|1972}})<br/ >[[Хацег]], [[Хунедоара (жудец)|Хунедоара]] |[[Сурет:Elena Lasconi 2025 presidential campaign.svg|center|177x177px]]<br/ >Ұран: ''Am curaj să fac dreptate!''<br/ >''(Менде әділеттілікті қалпына келтіруге батылдық бар!)''<br/ >[https://elenalasconi.ro/ Elenalasconi.ro] |[[Кымпулунг]] мэрі<br/ >(2020–{{н.в.}}) |[[Экономикалық академия (Бухарест)|Бухарест Экономикалық академиясы]]<br/ >(2001)<ref>{{cite web|url=https://www.primariacampulung.ro/primarul-municipiului-campulung/biografie|title=Primarul Municipiului Câmpulung – Biografie}}</ref><br/ >Экономист, журналист | bgcolor="#011E41" | | colspan="5" style="text-align:left;" |[[Румыния Құтқару одағы]] |{{small|[[Румыния Құтқару одағы]] кандидаты деп жарияланды:<br>{{date|10|01|2025|4}}}}<ref>{{Cite web|date=2024-12-27|title=Elena Lasconi rămâne candidatul USR pentru alegerile prezidențiale din 4-18 mai 2025. #elenalasconi|url=https://www.facebook.com/watch/?v=943949890671992|work=Facebook.com|language=ro|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250309121605/https://www.facebook.com/usrgalati/videos/943949890671992/|archivedate=9 March 2025|urlstatus=live}}</ref> ТCО-да тіркелген: {{date|13|03|2025|4}}<ref>{{Cite web|date=2025-03-13|title=Elena Lasconi, președinta USR, şi-a depus candidatura la BEC|url=https://www.monitorulcj.ro/politica-administratie/127287-elena-lasconi-presedinta-usr-si-a-depus-candidatura-la-bec|work=Monitorul de Cluj|language=ro|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250317085325/https://www.monitorulcj.ro/politica-administratie/127287-elena-lasconi-presedinta-usr-si-a-depus-candidatura-la-bec|archivedate=17 March 2025|url-status=live}}</ref> ТCО мақұлдаған: {{date|15|03|2025|4}}<ref>{{Cite web|title=DECIZIE privind înregistrarea candidaturii doamnei LASCONI ELENA-VALERICA şi a semnului electoral la alegerile pentru Preşedintele României din anul 2025|url=https://prezidentiale2025.bec.ro/wp-content/uploads/2025/03/decizie_25D.pdf|website=prezidentiale2025.bec.ro}}</ref> |- |4 |{{hs|Terheș|format=dmy}} [[Сурет:MEP_Cristian_Terheș_2024.jpg|160x160 нүкте]]<br/ >'''Кристиан Терхеш'''<br/ >род. {{date|4|12|1978|4}}<br/ >({{жас|4|12|1978}})<br/ >[[Залэу]], [[Сэлаж]] |Ұран: ''Credincios națiunii române''<br/ >''(Румын халқына адал)'' |[[Еуропалық парламент]] мүшесі (2019–{{н.в.}}) |[[Бабеш — Бойяй университеті]] (2000)<br/ >Грек католик діни қызметкері | bgcolor="#1665fe" | | colspan="5" style="text-align:left;" |Румыния ұлттық консервативті партиясы |ТCО-да тіркелген: {{date|13|03|2025|4}}<ref>{{Cite web|date=2025-03-13|title=Cristian Terheş şi-a depus candidatura pentru alegerile prezidenţiale|url=https://www.g4media.ro/cristian-terhes-si-a-depus-candidatura-pentru-alegerile-prezidentiale.html|language=ro|archive-url=https://web.archive.org/web/20250313161710/https://www.g4media.ro/cristian-terhes-si-a-depus-candidatura-pentru-alegerile-prezidentiale.html|archivedate=13 March 2025|url-status=live}}</ref> ТCО мақұлдаған: {{date|15|03|2025|4}}<ref>{{Cite web|title=DECIZIE privind înregistrarea candidaturii domnului TERHEŞ CRISTIAN-VASILE şi a semnului electoral la alegerile pentru Preşedintele României din anul 2025|url=https://prezidentiale2025.bec.ro/wp-content/uploads/2025/03/decizie_26D.pdf|website=prezidentiale2025.bec.ro}}</ref> |- |5 |{{hs|Șandru|format=dmy}} [[Сурет:Lavinia_Sandru.PNG|160x160 нүкте]]<br/ >'''Лавиния Шандру'''<br/ >{{date|6|02|1975|4}} ж.т.<br/ >({{жас|6|02|1975}})<br/ >[[Деж]], [[Клуж (жудец)|Клуж]] |Ұран: ''România Reală''<br/ >''(Нағыз Румыния)'' |[[Румыния Депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]ның мүшесі<br/ >(2004–2008) |[[Тыргу-Муреш өнер университеті]]<br/ >Журналист | style="background:#0066b6" | | colspan="5" style="text-align:left;" |Социал-либералды гуманистік партия |ТCО-да тіркелген: {{date|14|03|2025|4}}<ref>{{Cite web|date=2025-03-14|title=Press Release no. 18CP|url=https://prezidentiale2025.bec.ro/wp-content/uploads/2025/03/CP_18.pdf|accessdate=2025-03-14|language=ro}}</ref> ТCО мақұлдаған: {{date|15|03|2025|4}}<ref>{{Cite web|title=DECIZIE privind înregistrarea candidaturii doamnei ŞANDRU MARCELA-LAVINIA şi a semnului electoral la alegerile pentru Preşedintele României din anul 2025|url=https://prezidentiale2025.bec.ro/wp-content/uploads/2025/03/decizie_30D.pdf|website=prezidentiale2025.bec.ro}}</ref> |- |6 | data-sort-value="Ponta, Victor" |[[Сурет:Victor_Ponta_debate_November_2014.jpg|160x160 нүкте]]<br/ >'''[[Виктор Понта]]'''<br/ >{{date|20|09|1972|4}} ж.т.<br/ >({{жас|20|09|1972}})<br/ >[[Бухарест]], [[Илфов (жудец)|Илфов]] |Ұран: ''România pe primul loc''<br/ >(''Румыния бәрінен бұрын!'')<br/ >[https://victorponta.ro/ Victorponta.ro] |[[Румыния премьер-министрі]]<br/ >(2012–2015) [[Румыния Депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]ның мүшесі<br/ >(2004–2020, 2024–{{н.в.}})<br/ >Парламенттік байланыстар министрі<br/ >(2008–2009)<br/ >Министр-халықаралық гранттық бағдарламалардың іске асырылуын бақылау және Acquis Communautaire қолдану мониторингі жөніндегі делегат<br/ >(2004) |[[Бухарест университеті]],<br/ >Кэрол I атындағы Ұлттық қорғаныс университеті<br/ >Прокурор | bgcolor=#aaaaaa | | style="text-align:left;" |[[Тәуелсіз кандидат|Тәуелсіз]] | bgcolor="#0f73bc" | | colspan="3" style="text-align:left;" |ПРО Румыния |{{small|Қызығушылық білдірді:<br>{{date|19|01|2025|4}}}}<ref>{{Cite web|date=2025-01-19|title=Victor Ponta: Nu am cu cine să votez dintre candidații actuali la prezidențiale. "Poate voi candida chiar eu"|url=https://www.digi24.ro/alegeri-prezidentiale-2025/victor-ponta-nu-am-cu-cine-sa-votez-dintre-candidatii-actuali-la-prezidentiale-poate-o-sa-candidez-eu-3087621|accessdate=2025-01-20|website=Digi24.ro|language=ro|archive-url=https://web.archive.org/web/20250220083659/https://www.digi24.ro/alegeri-prezidentiale-2025/victor-ponta-nu-am-cu-cine-sa-votez-dintre-candidatii-actuali-la-prezidentiale-poate-o-sa-candidez-eu-3087621|archivedate=20 February 2025|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-01-19|title=Victor Ponta nu exclude o candidatură la prezidențiale, în ciuda avertismentului dat de Ciolacu. "Coaliția foarte greu o să intre cu un candidat în turul al doilea"|work=HotNews.ro|url=https://hotnews.ro/victor-ponta-nu-exclude-o-candidatura-la-prezidentiale-in-ciuda-avertismentului-dat-de-ciolacu-coalitia-foarte-greu-o-sa-intre-cu-un-candidat-in-turul-al-doilea-1883638|accessdate=2025-01-20|language=ro|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250202083700/https://hotnews.ro/victor-ponta-nu-exclude-o-candidatura-la-prezidentiale-in-ciuda-avertismentului-dat-de-ciolacu-coalitia-foarte-greu-o-sa-intre-cu-un-candidat-in-turul-al-doilea-1883638|archivedate=2 February 2025|url-status=live}}</ref> {{small|Қолдау үшін қол жинау жарияланды:<br>{{date|5|02|2025|4}}}}<ref>{{Cite web|date=2025-02-05|title=Victor Ponta strânge semnături pentru candidatura sa la alegerile prezidențiale|url=https://www.digi24.ro/alegeri-prezidentiale-2025/victor-ponta-strange-semnaturi-pentru-candidatura-sa-la-alegerile-prezidentiale-3110333|work=Digi24.ro|language=ro|archive-url=https://web.archive.org/web/20250309121813/https://www.digi24.ro/alegeri-prezidentiale-2025/victor-ponta-strange-semnaturi-pentru-candidatura-sa-la-alegerile-prezidentiale-3110333?__grsc=cookieIsUndef0&__grts=58050756&__grua=9e90f00bfd79edbeb2910967839a1fb1&__grrn=1|archivedate=9 March 2025|url-status=live}}</ref> {{small|Ұсыну жариялады:<br>{{date|19|02|2025|4}}}}<ref>{{Cite web|date=2025-02-19|title=Victor Ponta anunţă că va candida la alegerile prezidenţiale: "Nu voi lăsa votanţii fără candidat"|work=Digi24.ro|url=https://www.digi24.ro/stiri/actualitate/politica/victor-ponta-anunta-ca-va-candida-la-alegerile-prezidentiale-nu-voi-lasa-votantii-fara-candidat-3127213|accessdate=2025-02-19|language=ro|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250219131458/https://www.digi24.ro/stiri/actualitate/politica/victor-ponta-anunta-ca-va-candida-la-alegerile-prezidentiale-nu-voi-lasa-votantii-fara-candidat-3127213|archivedate=19 February 2025|urlstatus=live}}</ref> {{small|Науқанды бастады:<br>{{date|6|03|2025|4}}}}<ref>{{Cite web|date=2025-03-06|title=Prezidențiale2025/ Ponta: Am luat decizia de a candida; m-am schimbat mult față de acum 10 ani|url=https://agerpres.ro/politic/2025/03/06/prezidentiale2025-ponta-am-luat-decizia-de-a-candida-m-am-schimbat-mult-fata-de-acum-10-ani--1428322|work=Agerpres.ro|language=ro|archive-url=https://web.archive.org/web/20250309122009/https://agerpres.ro/politic/2025/03/06/prezidentiale2025-ponta-am-luat-decizia-de-a-candida-m-am-schimbat-mult-fata-de-acum-10-ani--1428322|archivedate=9 March 2025|url-status=live}}</ref> ТCО-да тіркелген: {{date|12|03|2025|4}}<ref>{{Cite web|date=2025-03-12|title=Victor Ponta și-a depus candidatura la alegerile prezidențiale: „România are nevoie de un nou început”|url=https://www.digi24.ro/alegeri-prezidentiale-2025/victor-ponta-si-a-depus-candidatura-la-alegerile-prezidentiale-romania-are-nevoie-de-un-nou-inceput-3154463|work=Digi24.ro|language=ro|archive-url=https://web.archive.org/web/20250313201632/https://www.digi24.ro/alegeri-prezidentiale-2025/victor-ponta-si-a-depus-candidatura-la-alegerile-prezidentiale-romania-are-nevoie-de-un-nou-inceput-3154463|archivedate=13 March 2025|url-status=live}}</ref> ТCО мақұлдаған:<br/ >{{date|14|03|2025|4}}<ref>{{Cite web|title=DECIZIE privind înregistrarea candidaturii independente a domnului PONTA VICTOR-VIOREL şi a semnului electoral la alegerile pentru Preşedintele României din anul 2025|url=https://prezidentiale2025.bec.ro/wp-content/uploads/2025/03/decizie_24D.pdf|website=prezidentiale2025.bec.ro}}</ref> |- |7 |{{hs|Popescu|format=dmy}} <br/ >'''Себастьян Попеску'''<br/ >{{date|12|02|1982|4}} ж.т.<br/ >({{жас|12|02|1982}}) [[Балш (Румыния)|Балш]], [[Олт (жудец)|Олт]] |{{д/ж}} |«Жаңа Румыния» партиясынан 2024 жылғы президенттік сайлауға үміткер |Банат ауылшаруашылық ғылымдары және ветеринарлық медицина университеті Ветеринар | style="background:#005593" | | colspan="5" style="text-align:left;" |Жаңа Румыния |ТCО-да тіркелген: {{date|15|03|2025|4}}<ref>{{Cite web|date=2025-03-15|title=Press Release no. 29CP|url=https://prezidentiale2025.bec.ro/wp-content/uploads/2025/03/CP_29.pdf|accessdate=2025-03-15|language=ro-RO}}</ref> ТCО мақұлдаған: {{date|17|03|2025|4}}<ref>{{Cite web|date=2025-03-17|title=Decision no. 40D|url=https://prezidentiale2025.bec.ro/wp-content/uploads/2025/03/decizie_40D.pdf|accessdate=2025-03-17|language=ro-RO}}</ref> |- |8 |{{hs|Predoiu|format=dmy}} <br/ >'''Сильвиу Предойу'''<br/ >{{date|5|08|1958|4}} <br/ >{{жас|5|08|1958}})<br/ >[[Бухарест]], [[Илфов (жудец)|Илфов]] |Ұран: ''Competență. Caracter. Curaj''<br/ >''(Құзыреттілік. Мінез. Батылдық.)''<br/ >[https://silviupredoiu.ro/ Silviupredoiu.ro] |[[Румыния Сыртқы барлау қызметі]] директорының міндетін атқарушы<br/ >(2006, 2007),<br/ >Румыния Сыртқы барлау қызметі директорының бірінші орынбасары<br/ >(2005–2018) |География-геология факультеті, [[Бухарест университеті]] (1984)<ref>{{Cite web|date=2025-03-15|url=https://silviupredoiu.ro/biografie/|title=Biograhy|work=Biograhy|language=ro|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241206020338/https://silviupredoiu.ro/biografie/|archivedate=6 December 2024|url-status=live}}</ref><br/ >Барлау офицері | bgcolor="#4975ba" | | colspan="5" style="text-align:left;" |Ұлттық іс-қимыл лигасының партиясы |ТCО-да тіркелген: {{date|15|03|2025|4}}<ref>{{Cite web|date=2025-03-15|title=Press Release no. 25CP|url=https://prezidentiale2025.bec.ro/wp-content/uploads/2025/03/CP_25.pdf|accessdate=2025-03-15|language=ro-RO}}</ref><br/ >ТCО мақұлдаған:<br/ >{{date|17|03|2025|4}}<ref>{{Cite web|date=2025-03-17|title=Decision no. 35D|url=https://prezidentiale2025.bec.ro/wp-content/uploads/2025/03/decizie_35D.pdf|accessdate=2025-03-17|language=ro-RO}}</ref> |- |9 |{{hs|Banu-Muscel|format=dmy}} '''Джон-Ион Бану Муссел'''<br/ >{{date|8|07|1960|4}} ж.т.<br/ >({{жас|8|07|1960}})<br/ >[[Роман (Румыния)|Роман]], [[Нямц (жудец)|Нямц]] |[[Сурет:John Ion Banu Muscel 2025 presidential campaign.png|center|177x177px]]<br/ >Слоган: ''Democrația și Civilizația trebuiesc apărate de către cetățeni''<br/ >''(Демократия мен өркениетті азаматтар қорғауы керек!)''<br/ >[http://www.banumuscel.ro/ banumuscel.ro] |Румын саясаткері және американдық кәсіпкер, «Румыния ұлты партиясының» мүшесі |[[Бухарест политехникалық университеті]]<br/ >Инженер-механик | style="background:#aaaaaa" | | colspan="5" style="text-align:left;" |[[Тәуелсіз кандидат|Тәуелсіз]] |ТCО-да тіркелген:<br/ >{{date|14|03|2025|4}}<ref>{{Cite web|date=2025-03-15|title=Press Release no. 20CP|url=https://prezidentiale2025.bec.ro/wp-content/uploads/2025/03/CP_20.pdf|accessdate=2025-03-15|language=ro-RO}}</ref> ТCО мақұлдаған:<br/ >{{date|15|03|2025|4}}<ref>{{Cite web|title=DECIZIE privind înregistrarea candidaturii independente a domnului BANU-MUSCEL JOHN-ION şi a semnului electoral la alegerile pentru Preşedintele României din anul 2025|url=https://prezidentiale2025.bec.ro/wp-content/uploads/2025/03/decizie_32D.pdf|website=prezidentiale2025.bec.ro}}</ref> |- |10 |{{hs|Funeriu|format=dmy}} [[Сурет:Replace_this_image_male.svg|жиекті|160x160 нүкте]]<br/ >'''Даниэль Фунериу'''<br/ >род. {{date|11|04|1971|4}}<br/ >({{жас|11|04|1971}})<br/ >[[Арад (Румыния)|Арад]], [[Арад (жудец)|Арад]] |[[Сурет:Capture d'écran 2025-03-09 110148.png|center|177x177px]]<br/ >Ұран: ''Asta-i direcția!''<br/ >''(Бұл бағыт!)'' |Румыния Білім министрі<br/ >(2009–2012),<br/ >[[Еуропалық парламент]] мүшесі<br/ >(2008–2009) | | style="background:#aaaaaa" | | colspan="5" style="text-align:left;" |[[Тәуелсіз кандидат|Тәуелсіз]] |ТCО-да тіркелген: {{date|15|03|2025|4}}<ref>{{Cite web|date=2025-03-15|title=Press Release no. 26CP|url=https://prezidentiale2025.bec.ro/wp-content/uploads/2025/03/CP_26.pdf|accessdate=2025-03-15|language=ro-RO}}</ref> ТCО мақұлдаған: {{date|17|03|2025|4}}<ref>{{Cite web|date=2025-03-17|title=Decision no. 36D|url=https://prezidentiale2025.bec.ro/wp-content/uploads/2025/03/decizie_36D.pdf|accessdate=2025-03-17|language=ro-RO}}</ref> |- | rowspan="4" |11 | rowspan="4" data-sort-value="Dan, Nicușor" |[[Сурет:Nicușor_Dan_candidatura_bgiu.jpg|160x160 нүкте]]<br/ >'''[[Дан, Никушор|Никушор Дан]]'''<br/ >{{date|20|12|1969|4}} ж.т.<br/ >({{жас|20|12|1969}})<br/ >[[Фэгэраш]], [[Брашов (жудец)|Брашов]] | rowspan="4" |[[Сурет:Capture d'écran 2025-02-06 211124.png|center|177x177px]]<br/ >Ұран: ''România onestă''<br/ >''(Честная Румыния!)''<br/ >[https://nicusordan.ro Nicusordan.ro] | rowspan="4" |Бухарест мэрі<br/ >(2020–{{н.в.}}) [[Румыния Депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]ның мүшесі<br/ >(2016–2020)<br/ >Бухарест бас кеңесшісі<br/ >(2016) | rowspan="4" |[[Бухарест университеті]], [[Жоғары қалыпты мектеп (Париж)|Жоғары қалыпты мектеп]], [[Париж университеті]]<br/ >Математика профессоры | rowspan="4" style="background:#aaaaaa" | | rowspan="4" style="text-align:left;" |[[Тәуелсіз кандидат|Тәуелсіз]] | style="background:#1bbeff" | | colspan="3" style="text-align:left;" |Еуропадағы әділеттілік пен құрмет партиясы барлығына арналған | rowspan="4" |{{small|Ұсыну жариялады:<br>{{date|16|12|2024|4}}}}<ref>{{Cite web|date=2024-12-16|title=VIDEO Nicușor Dan: Intenționez să candidez la alegerile prezidențiale din 2025 / Sunt zone întregi din statul român capturate de grupuri de interese|url=https://hotnews.ro/nicusor-dan-conferinta-de-presa-la-ora-18-00-prima-iesire-publica-dupa-aparitia-informatiei-ca-va-candida-la-presedintie-1862590|accessdate=2024-12-16|work=HotNews.ro|language=ro|archive-url=https://web.archive.org/web/20250203134325/https://hotnews.ro/nicusor-dan-conferinta-de-presa-la-ora-18-00-prima-iesire-publica-dupa-aparitia-informatiei-ca-va-candida-la-presedintie-1862590|archivedate=3 February 2025|url-status=live}}</ref> {{small|Еуропадағы әділеттілік пен құрмет партиясы барлығына арналған қолдау көрсетті:<br>{{date|18|12|2024|4}}}}<ref>{{Cite web|date=2024-12-18|title=Primul partid care anunță public susținerea pentru Nicușor Dan: "Dorim ca acesta să fie primul pas către o alianță de susținere"|work=HotNews.ro|url=https://hotnews.ro/primul-partid-care-anunta-public-sustinerea-pentru-nicusor-dan-dorim-ca-acesta-sa-fie-primul-pas-catre-o-alianta-de-sustinere-1864117|accessdate=2024-12-18|language=ro|archive-url=https://web.archive.org/web/20250115093324/https://hotnews.ro/primul-partid-care-anunta-public-sustinerea-pentru-nicusor-dan-dorim-ca-acesta-sa-fie-primul-pas-catre-o-alianta-de-sustinere-1864117|archivedate=15 January 2025|url-status=live}}</ref> {{small|Поддержан [[Партия Народного движения|Партией народного движения]] и Силами правых:<br>{{date|02|02|2025|4}}}}<ref>{{Cite web|url=https://www.euronews.ro/articole/nicusor-dan-sustinut-de-pmp-si-forta-dreptei-la-prezidentiale-o-sa-merg-pana-la-c|title=Nicușor Dan, susținut de PMP și Forța Dreptei la alegerile prezidențiale 2025. "O să merg până la capăt cu candidatura"|language=ro|work=|date=2025-02-02|publisher=[[Euronews]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250214130924/https://www.euronews.ro/articole/nicusor-dan-sustinut-de-pmp-si-forta-dreptei-la-prezidentiale-o-sa-merg-pana-la-c|archivedate=14 February 2025|accessdate=2025-02-06|url-status=live}}</ref> {{small|Поддержан партией Обновление европейского проекта Румынии қолдау көрсетті:<br>{{date|01|03|2025|4}}}}<ref>{{Cite web|date=2025-03-01|title=România Onestă are nevoie de lideri integri!|url=https://www.instagram.com/partidulreper/p/DGpo-28MX0H/?img_index=1|accessdate=2025-03-07|language=ro}}</ref> ТCО-да тіркелген: {{date|07|03|2025|4}}<ref>{{Cite web|date=2025-03-07|title=VIDEO&FOTO Nicușor Dan și-a depus candidatura la prezidențiale: "Este rolul preşedintelui să adune toate energiile pentru a face o țară puternică"|work=Digi24.ro|url=https://www.digi24.ro/alegeri-prezidentiale-2025/nicusor-dan-si-a-depus-candidatura-la-prezidentiale-este-rolul-presedintelui-sa-adune-toate-energiile-pentru-a-face-o-tara-puternica-3148577|accessdate=2025-03-07|language=ro|archive-url=https://web.archive.org/web/20250307170913/https://www.digi24.ro/alegeri-prezidentiale-2025/nicusor-dan-si-a-depus-candidatura-la-prezidentiale-este-rolul-presedintelui-sa-adune-toate-energiile-pentru-a-face-o-tara-puternica-3148577|archivedate=7 March 2025|url-status=live}}</ref> ТCО мақұлдаған: {{date|09|03|2025|4}}<ref>{{Cite web|title=DECIZIE privind înregistrarea candidaturii independente a domnului DAN NICUȘOR-DANIEL şi a semnului electoral la alegerile pentru Preşedintele României din anul 2025|url=https://prezidentiale2025.bec.ro/wp-content/uploads/2025/03/decizie_17D.pdf|website=prezidentiale2025.bec.ro}}</ref> Конституциялық сот ТCО валидациясын растады: {{date|11|03|2025|4}} |- | bgcolor="#a7cf35" | | colspan="3" style="text-align:left;" |[[Халықтық қозғалыс партиясы]] |- | bgcolor="#08510a" | | colspan="3" style="text-align:left;" |Оңшылар күші |- | bgcolor="#c40075" | | colspan="3" style="text-align:left;" |Румыния Еуропалық жобасын жаңарту |- |} === Тіркелмеген === * Петру Мындру — {{д/ж}}<ref>[https://prezidentiale2025.bec.ro/wp-content/uploads/2025/03/decizie_13D.pdf Decision 13D]{{Deadlink|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * Мария Марку — {{д/ж}}<ref>[https://prezidentiale2025.bec.ro/wp-content/uploads/2025/03/decizie_15D.pdf Decision 15D]{{Deadlink|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * Ион Попа — {{д/ж}}<ref>[https://prezidentiale2025.bec.ro/wp-content/uploads/2025/03/decizie_16D.pdf Decision 16D]{{Deadlink|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * [[Кэлин Джорджеску]] — [[Румыниядағы президент сайлауы (2024)|2024 жылғы президенттікке]] кандидат, бірінші турда жеңіске жетіп, екінші турға шықты[44].<ref>[https://prezidentiale2025.bec.ro/wp-content/uploads/2025/03/decizie_18D.pdf Decision 18D]{{Deadlink|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * Мэтью Ванеа — {{д/ж}}<ref>[https://prezidentiale2025.bec.ro/wp-content/uploads/2025/03/decizie_27D.pdf Decision 27D]{{Deadlink|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * Пол Испас — {{д/ж}}<ref>[https://prezidentiale2025.bec.ro/wp-content/uploads/2025/03/decizie_28D.pdf Decision 28D]{{Deadlink|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * Константин Виериу — {{д/ж}}<ref>[https://prezidentiale2025.bec.ro/wp-content/uploads/2025/03/decizie_29D.pdf Decision 29D]{{Deadlink|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * [[Диана Шошоакэ]] — Румыния сенаторы және [[Еуропалық парламентің депутаты]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.senat.ro/FisaSenator.aspx?ParlamentarID=c075edaf-bf9f-4d70-8927-9d304a3177d0|title=Профиль|lang=ro|publisher=[[Сенат Румынии]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210220234943/https://www.senat.ro/FisaSenator.aspx?ParlamentarID=c075edaf-bf9f-4d70-8927-9d304a3177d0|archivedate=2021-02-20|accessdate=2023-05-13|url-status=live}}</ref><ref>[https://prezidentiale2025.bec.ro/wp-content/uploads/2025/03/decizie_34D.pdf Decision 34D]{{Deadlink|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * Тицэ Джику-Ромео — {{Ж/е}}<ref>[https://prezidentiale2025.bec.ro/wp-content/uploads/2025/03/decizie_38D.pdf Decision 38D]{{Deadlink|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * Ремус Прикопие — Румынияның бұрынғы Білім министрі (2012–2014)<ref>[https://prezidentiale2025.bec.ro/wp-content/uploads/2025/03/decizie_39D.pdf Decision 39D]{{Deadlink|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * Оана Крету — румын заңгері және кәсіпкер<ref>[https://prezidentiale2025.bec.ro/wp-content/uploads/2025/03/decizie_43D.pdf Decision 43D]{{Deadlink|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * Константин-Тициан Филипп — тәуелсіз кандидат<ref>[https://prezidentiale2025.bec.ro/wp-content/uploads/2025/03/decizie_44D.pdf Decision 44D]{{Deadlink|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * Гелу Драган — тәуелсіз кандидат<ref>[https://prezidentiale2025.bec.ro/wp-content/uploads/2025/03/decizie_45D.pdf Decision 45D]{{Deadlink|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. === Олар қызығушылық білдірді, бірақ уақытында сәйкес келмеді === * Кристиан Сима — Бухарест қор биржасы әкімшілігі кеңесінің мүшесі (2007). * Ана Бирчал — Румыния премьер-министрінің бұрынғы орынбасары<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=https://ziare.com/alegeri-prezidentiale-2025/calin-georgescu-crin-antonescu-1914129|title=Cei 8 candidați favoriți să candideze la prezidențiale, în 2025. Călin Georgescu și Crin Antonescu, în capul listei: „E un cal mort / O bunicuță care a abuzat de dulciuri"|lang=ro|website=Ziare.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125100305/https://ziare.com/alegeri-prezidentiale-2025/calin-georgescu-crin-antonescu-1914129|archivedate=2025-01-25|accessdate=2025-02-13}}</ref>. * Антон Писароглу — саяси кеңесші. === Қатысудан бас тартқандар === * [[Илие Боложан]] — Румыния президентінің міндетін атқарушы<ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/politics/news/2025/02/11/25061036.shtml|title=В Румынии назначили врио президента|lang=ru|website=[[Газета.Ru]]|date=2025-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20250211222053/https://www.gazeta.ru/politics/news/2025/02/11/25061036.shtml|archivedate=2025-02-11|accessdate=2025-02-11}}</ref>, бывший мэр [[Орадя|Оради]]. * [[Марчел Чолаку]] — лидер «[[Социал-демократиялық партия (Румыния)|Румыния Социал-демократиялық партиясы»]] (СДП), Румынияның бұрынғы премьер-министрі<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/romania-government-ciolacu-eu-23f5ddc68c50ec3f5634edfabb1e5dbf|title=Romanian lawmakers narrowly approve new pro-European coalition during period of political turmoil|lang=en|website=[[AP News]]|date=2024-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250227020014/https://apnews.com/article/romania-government-ciolacu-eu-23f5ddc68c50ec3f5634edfabb1e5dbf|archivedate=2025-02-27|accessdate=2025-02-13}}</ref>. * Каталин Аврамеску — [[Бухарест университеті|Бухарест университетінің]] профессоры<ref>{{Cite web|url=https://adevarul.ro/alegeri-prezidentiale-2024/profesorul-catalin-avramescu-si-a-retras-2416506.html|title=Profesorul Cătălin Avramescu și-a retras candidatura de la alegerile prezidențiale. „E o chestiune de familie. Am mintea în altă parte acum”|lang=ro|website=adevarul.ro|date=2025-01-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250122083544/https://adevarul.ro/alegeri-prezidentiale-2024/profesorul-catalin-avramescu-si-a-retras-2416506.html|archivedate=2025-01-22|accessdate=2025-02-13}}</ref>. * Дэн Пурич — румындық театр және кино актері, продюсер және режиссер. * Ана-Мария Гаврилэ — Депутаттар палатасының мүшесі, «Жастар партиясының» жетекшісі<ref>[https://romania.europalibera.org/a/anamaria-gavrila-candidatura-alegerile-prezidentiale-george-simion/33352779.html Anamaria Gavrilă și-a retras candidatura la alegerile prezidențiale la câteva ore după ce îi fusese validată de CCR]</ref>. == Сауалнамалары == === Бірінші айналым === [[Сурет:Opinion polling for the 2025 Romanian presidential election.svg|center|thumb|1000x1000px|Румыния президенттігіне үміткерлердің қалауы туралы сауалнаманың орташа қисығы: {{flatlist| {{Color box|#fcc92c|border=darkgray}} [[Джордже Симион]], {{Color box|#bbe109|border=darkgray}} [[Никушор Дан]], {{Color box|#64c3cb|border=darkgray}} [[Крин Антонеску]], {{Color box|#e22147|border=darkgray}} [[Виктор Понта]], {{Color box|#002a59|border=darkgray}} [[Елена Ласкони]], {{Color box|#3277ba|border=darkgray}} Лавиния Шандру, {{Color box|#ac467e|border=darkgray}} Даниэль Фунериу,<br> {{Color box|#1665fe|border=darkgray}} Кристиан Тержеш, {{Color box|#493b96|border=darkgray}} ''[[Кэлин Джорджеску]] (шығарылды)'', {{Color box|#4064b2|border=darkgray}} ''[[Диана Шошоакэ]] (шығарылды)'' }}]] === Екінші айналым === {| class="wikitable" style="text-align:center;font-size:85%;line-height:14px;" ! rowspan="2" |Сауалнама жүргізді ! rowspan="2" |Күні ! rowspan="2" style="width:35px;" |Көшірме<br>(адам.) ! class="unsortable" style="width:20px;" |[[Никушор Дан]]<br /><small>[[Тәуелсіз кандидат|Тәу.]]</small> ! class="unsortable" style="width:20px;" |[[Джордже Симион]]<br /><small>AUR</small> ! rowspan="2" |Другие |- ! style="background:#A9A9A9; " | ! style="background:#FCB21F; " | |- |[https://hotnews.ro/exclusiv-ultimul-mare-sondaj-inainte-de-turul-doi-al-alegerilor-prezidentiale-de-duminica-18-mai-avans-foarte-mic-pentru-unul-dintre-candidati-in-marja-de-eroare-suspansul-continua-1976328 AtlasIntel] |13-15 мамыр 2025 |5628 |style="background:#C0C0C0" |'''48,7%''' |47,8% |3,5% |- |[https://hotnews.ro/primul-sondaj-in-care-nicusor-dan-conduce-in-fata-lui-george-simion-care-este-avansul-potrivit-irsop-1975212 IRSOP] |10-13 мамыр 2025 |951 |style="background:#C0C0C0" |'''52%''' |48% |— |- |[https://www.romaniatv.net/mirel-palada-director-sociopol-in-momentul-de-fata-avem-george-simion-53-nicusor-dan-47_8923399.html Sociopol] |10-12 мамыр 2025 |1024 |47% |style="background:#ffe5a5" |'''53%''' |— |- |[https://hotnews.ro/exclusiv-primul-mare-sondaj-pentru-turul-doi-al-alegerilor-prezidentiale-din-18-mai-2025-lupta-extrem-de-stransa-intre-george-simion-si-nicusor-dan-ce-se-intampla-cu-electoratul-lui-crin-antonescu-1972338 AtlasIntel] |9-12 мамыр 2025 |3995 |style="background:#C0C0C0" |'''48,2%''' |style="background:#ffe5a5" |'''48,2%''' |3,6% |- |[https://tvrinfo.ro/noul-sondaj-curs-george-simion-52-nicusor-dan-48-inaintea-turului-doi-al-alegerilor-prezidentiale/ CURS] |8-11 мамыр 2025 |3042 |48% |style="background:#ffe5a5" |'''52%''' |— |- |[https://www.g4media.ro/live-nicusor-dan-conferinta-de-presa-de-la-ora-1800.html Verifield] |6 мамыр 2025 |944 |45,2% |style="background:#ffe5a5" |'''54,8%''' |— |} ===Кандидаттар тіркелгенге дейін === {| class="wikitable" style="text-align:center;font-size:85%;line-height:14px;" ! rowspan="2" | Сауалнама<br>жүргізді ! rowspan="2" | Күні ! rowspan="2" style="width:35px;" | Көшірме<br>(адам.) ! class="unsortable" style="width:20px;" | [[Кэлин Джорджеску]]<br /><small>[[Тәуелсіз кандидат|Тәу.]]</small> ! class="unsortable" style="width:20px;" | [[Елена Ласкони]]<br><small>[[Румынияны құтқару одағы|РҚО]]</small> ! class="unsortable" style="width:20px;" | [[Джордже Симион]]<br /><small>АСР</small> ! class="unsortable" style="width:20px;" | Джиджи Бекали<br /><small>АСР</small> ! class="unsortable" style="width:20px;" | [[Илие Боложан]]<br /><small>[[Ұлттық либералдық партия (Румыния)|ҰЛП]]</small> ! class="unsortable" style="width:20px;" | [[Крин Антонеску]]<br><small>[[Тәуелсіз кандидат|Тәу.]]</small> ! class="unsortable" style="width:20px;" | [[Никушор Дан]]<br><small>[[Тәуелсіз кандидат|Тәу.]]</small> ! class="unsortable" style="width:20px;" | [[Диана Шошоакэ]]<br /><small>С.О.С.</small> ! class="unsortable" style="width:20px;" | Даниэль Фунериу<br /><small>[[Тәуелсіз кандидат|Тәу.]]</small> ! class="unsortable" style="width:20px;" | [[Понта, Виктор|Виктор Понта]]<br /><small>[[Тәуелсіз кандидат|Тәу.]]</small> ! rowspan="2" class="unsortable" style="width:20px;" | Басқалары |- ! style="background:#A9A9A9; " | ! style="background:#002A59; " | ! style="background:#FCB21F; " | ! style="background:#FCB21F; " | ! style="background:#FFDD00; " | ! style="background:#A9A9A9; " | ! style="background:#A9A9A9; " | ! style="background:#4DA9DA; " | ! style="background:#A9A9A9; " | ! style="background:#A9A9A9; " | |- | colspan="14" |'''Сайлау органы [[Кэлин Джорджеску]] кандидатурасын қабылдамады''' |- |[https://www.romania-insider.com/mkor-presidential-elections-georgescu-bolojan-march-2025 MKOR] |25–28 ақпан 2025 |1100 |style="background:#c0c0c0;" | '''44,1%''' |9,4% |0,6% |1,8% |style="background:#fff5b6;" | '''14,7%''' |8,9% |14,2% |{{д/ж}} |{{д/ж}} |4,2% |2,1% |- |[https://www.stiripesurse.ro/sondaj-verifield-calin-georgescu-peste-40prc-ar-urma-un-tur-2-impotriva-lui-crin-antonescu_3603487.html Verifield] |14–28 ақпан 2025 |1000 |style="background:#c0c0c0;" | '''41,1%''' |7,0% |{{д/ж}} |{{д/ж}} |{{д/ж}} | bgcolor="#c0c0c0" |'''18,5%''' |12,4% |3,0% |1,0% |{{д/ж}} |17% |- |[https://www.g4media.ro/sondaj-atlasintel-publicat-de-nicusor-dan-calin-georgescu-384-nicusor-dan-254-crin-antonescu-158-in-primul-tur-cum-s-ar-imparti-voturile-intr-un-tur-doi-cu-georgescu-si-dan.html AtlasIntel] |21–24 ақпан 2025 |2947 | style="background:#c0c0c0;" | '''38,4%''' |5,8% |0,9% |{{д/ж}} |{{д/ж}} |15,8% | style="background:#c0c0c0;" | '''25,4%''' |{{д/ж}} |{{д/ж}} |7,5% |6,2% |- |[https://www.aktual24.ro/cel-mai-recent-sondaj-de-opinie-efectuat-in-perioada-14-16-februarie-releva-ca-finala-prezidentialelor-s-ar-putea-disputa-intre-calin-georgescu-si-nicusor-dan/ FlashData] |14–16 ақпан 2025 |7500 | style="background:#c0c0c0;" |'''37%''' |9% |{{д/ж}} |{{д/ж}} |{{д/ж}} |17% | style="background:#c0c0c0;" |'''21%''' |3% |1% |5% |1% |- | rowspan="2" |[https://www.romaniatv.net/sondaj-sociopol-cine-ar-castiga-alegerile-daca-s-ar-vota-azi-ascensiune-remarcabila-a-lui-victor-ponta_8781481.html Sociopol] | rowspan="2" |10–14 ақпан 2025 | rowspan="2" |1001 | style="background:#c0c0c0;" |'''45%''' |10% |6% |{{д/ж}} |{{д/ж}} |10% |10% |2% |{{д/ж}} |style="background:#c0c0c0;" |'''16%''' |1% |- |{{д/ж}} |9% |style="background:#ffe5a5;" |'''24%''' |{{д/ж}} |{{д/ж}} |14% |16% |9% |{{д/ж}} |style="background:#c0c0c0;" |'''22%''' |1% |- | rowspan="2" |[https://www.dailybusiness.ro/stiri-interne/sondaj-sociopol-victor-ponta-ar-intra-in-turul-doi-idiferent-daca-lui-calin-georgescu-i-se-va-permite-sau-nu-sa-candideze-470070/ Sociopol] | rowspan="2" |27–30 қаңтар 2025 | rowspan="2" |1003 |style="background:#c0c0c0;" |'''47%''' |8% |4% |{{д/ж}} |{{д/ж}} |10% |10% |4% |{{д/ж}} |style="background:#c0c0c0;" |'''16%''' |1% |- |{{д/ж}} |9% | style="background:#ffe5a5;" |'''24%''' |{{д/ж}} |{{д/ж}} |14% |16% |14% |{{д/ж}} | style="background:#c0c0c0;" |'''22%''' |1% |- | rowspan="2" |[https://curs.ro/sondaj-de-opinie-la-nivel-national-ianuarie-2025/ CURS] | rowspan="2" |21–25 қаңтар 2025 | rowspan="2" |1100 | style="background:#c0c0c0;" |'''37%''' |7% |{{д/ж}} |{{д/ж}} |{{д/ж}} |18% | style="background:#c0c0c0;" |'''21%''' |4% |{{д/ж}} |{{д/ж}} |13% |- |{{д/ж}} |13% | style="background:#ffe5a5;" |'''25%''' |{{д/ж}} |{{д/ж}} |23% | style="background:#c0c0c0;" |'''24%''' |{{д/ж}} |{{д/ж}} |{{д/ж}} |15% |- |[https://www.libertatea.ro/stiri/calin-georgescu-si-crin-antonescu-in-turul-2-la-alegerile-prezidentiale-2025-arata-primul-sondaj-din-acest-an-ce-procente-au-nicusor-dan-si-george-simion-5165331 Avangarde] |10–16 қаңтар 2025 |1354 | style="background:#c0c0c0;" |'''38%''' |6% |6% |{{д/ж}} |{{д/ж}} | bgcolor="#c0c0c0" |'''25%''' |17% |5% |{{д/ж}} |{{д/ж}} |3% |- | rowspan="2" |[https://www.romaniatv.net/exclusiv-sondaj-sociopol-calin-georgescu-intra-in-turul-2-cu-victor-ponta-la-alegerile-prezidentiale_8728756.html Sociopol] | rowspan="2" |10–15 қаңтар 2025 | rowspan="2" |1001 | style="background:#c0c0c0;" |'''50%''' |10% |6% |{{д/ж}} |{{д/ж}} |8% |10% |5% |{{д/ж}} | style="background:#c0c0c0;" |'''15%''' |1% |- |{{д/ж}} |13% | style="background:#ffe5a5;" |'''35%''' |{{д/ж}} |{{д/ж}} |10% |13% |{{д/ж}} |{{д/ж}} | style="background:#c0c0c0;" |'''26%''' |3% |- |[https://docs.google.com/spreadsheets/d/e/2PACX-1vS8rvSzyGmKTbnYUiiKdRoP-kp2y_XwNbqodE2155H4tpuzIAE5-JU4yyCrGYujpOx8MOIkHzXV9QiU/pubhtml?gid=934682221&single=true Noi, Cetățenii] |23 желтоқсан 2024–13 қаңтар 2025 |1067 | style="background:#c0c0c0;" |'''35%''' |8% |2% |{{д/ж}} |{{д/ж}} |16% | style="background:#c0c0c0;" |'''25%''' |8% |{{д/ж}} |8% |6% |- | [https://propolitica.ro/2025/01/04/primul-sondaj-pe-2025-georgescu-conduce-detasat-la-39-antonescu-e-la-17-si-nicusor-dan-sta-pe-14-procente-se-va-reedita-la-prezidentiale-teatrul-prost-jucat-de-la-alegerile-locale/ Cozmin Gușă] |28–29 желтоқсан 2024 |{{д/ж}} | style="background:#c0c0c0;" | '''39%''' |9% |{{д/ж}} |{{д/ж}} |{{д/ж}} | bgcolor="#c0c0c0" |'''17%''' |14% |9% |5% |{{д/ж}} |7% |- |[https://www.g4media.ro/nicusor-dan-noi-informatii-despre-sondajul-pe-care-l-a-comandat-calin-georgesc-peste-40-din-intentiile-de-vot-urmat-de-crin-antonescu-cu-24-si-nicusor-dan-cu-18-nu-au-fost-masurati-marcel-ciolacu.html Nicușor Dan] |Желтоқсан 2024{{efn|Мереке күндері}} |{{д/ж}} | style="background:#c0c0c0;" | '''40%''' |8% |{{д/ж}} |{{д/ж}} |{{д/ж}} | bgcolor="#c0c0c0" |'''24%''' |18% |{{д/ж}} |{{д/ж}} |{{д/ж}} |10% |} == Нәтижелері == {| class="wikitable" style="text-align:right" ! colspan="2" rowspan="2" |Үміткер ! rowspan="2" |Ұсыну субъектісі ! colspan="2" |Бірінші айналым ! colspan="2" |Екінші айналым |- !Дауыстар !% !Дауыстар !% |- | style="background:#FCB21F;" | | align="left" |[[Джордже Симион]] | align="left" |Румындар одағы үшін альянс |'''3 862 761''' |'''40,96''' |'''6 168 642''' |'''53,60''' |- | style="background:#dcdcdc;" | | align="left" |[[Никушор Дан]] | align="left" |[[Тәуелсіз кандидат|Тәуелсіз]] |'''1 979 767''' |'''20,99''' |5 339 053 |46,40 |- | style="background:#dcdcdc;" | | align="left" |[[Крин Антонеску]] | align="left" |[[Тәуелсіз кандидат|Тәуелсіз]] |1 892 930 |20,07 | colspan="2" rowspan="9" | |- | style="background:#dcdcdc;" | | align="left" |[[Виктор Понта]] | align="left" |[[Тәуелсіз кандидат|Тәуелсіз]] |1 230 164 |13,04 |- | style="background:#002a59;" | | align="left" |[[Елена Ласкони]] | align="left" |[[Румынияны құтқару одағы]] |252 721 |2,68 |- | style="background:#0066b6;" | | align="left" |Лавиния Шандру | align="left" |Социал-либералдық гуманистік партия |60 682 |0,64 |- | style="background:#dcdcdc;" | | align="left" |Даниэль Фунериу | align="left" |[[Тәуелсіз кандидат|Тәуелсіз]] |49 604 |0,53 |- | style="background:#1665fe;" | | align="left" |Кристиан Тержеш | align="left" |Румынияның ұлттық консервативтік партиясы |36 445 |0,39 |- | style="background:#005593;" | | align="left" |Себастьян Попеску | align="left" |Жаңа Румыния |25 994 |0,28 |- | style="background:#dcdcdc;" | | align="left" |Джон-Ион Бану Муссел | align="left" |[[Тәуелсіз кандидат|Тәуелсіз]] |22 020 |0,23 |- | style="background:#4975ba;" | | align="left" |Сильвиу Предойу | align="left" |Ұлттық іс-қимыл лигасының партиясы |17 186 |0,18 |- | colspan="3" align="left" |'''Барлығы''' |'''9 430 274''' |'''100''' |'''11 507 695''' |'''100''' |- | colspan="3" align="left" |Жарамды бюллетеньдер |9 430 274 |98,52 | | |- | colspan="3" align="left" |Жарамсыз/бос бюллетеньдер |141 466 |1,48 | | |- | colspan="3" align="left" |Барлығы бюллетеньдер |'''9 571 740''' |'''100''' | | |- | colspan="3" align="left" |Тіркелген сайлаушылар/келу |17 988 031 |53,21 | | |- |colspan=7 align=left|Дереккөз: [https://prezenta.roaep.ro/prezidentiale04052025/pv/romania/results/ Румыния Тұрақты сайлау органы] |} == Реакция == === Бірінші айналым === Нәтижелер жарияланғаннан кейін [[Марчел Чолаку]] [[Румыния премьер-министрі|премьер-министр]] қызметінен кететінін жариялады,<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cn05lyrxl8qo|title=Премьер Румынии уходит в отставку на фоне успеха националистов на выборах президента|lang=ru|website=|date=2025-05-05|publisher=[[Русская служба Би-би-си]]|accessdate=2025-05-08}}</ref> сондай-ақ ол басқаратын «Социал-демократиялық партияның» (СДП) басқарушы коалициядан шығуы туралы. Сондай-ақ, Чолаку президенттік сайлаудың екінші кезеңінде кандидаттардың ешқайсысын қолдамайтынын айтты.<ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2025/05/05/premier-rumynii-marchel-cholaku-ob-yavil-chto-uhodit-v-otstavku|title=Премьер Румынии Марчел Чолаку объявил, что уходит в отставку|lang=ru|website=[[Meduza]]|date=2025-05-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250505173335/https://meduza.io/news/2025/05/05/premier-rumynii-marchel-cholaku-ob-yavil-chto-uhodit-v-otstavku|archivedate=2025-05-05|accessdate=2025-05-08}}</ref> Симионның бірінші айналымдағы жеңісі де экономикалық әсер етті: [[Бухарест қор биржас]]<nowiki/>ы айтарлықтай шығынға ұшырады,<ref>{{Cite web|url=https://stirileprotv.ro/stiri/financiar/bursa-de-valori-bucuresti-reactioneaza-negativ-dupa-primul-tur-de-alegeri-toti-indicii-sunt-in-scadere.html|title=Bursa e în scădere după ce George Simion a câștigat primul tur al alegerilor prezidențiale. Toți indicii sunt pe roșu|lang=ro|website=Știrile ProTV|date=2025-05-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250505115611/https://stirileprotv.ro/stiri/financiar/bursa-de-valori-bucuresti-reactioneaza-negativ-dupa-primul-tur-de-alegeri-toti-indicii-sunt-in-scadere.html|archivedate=2025-05-05|accessdate=2025-05-08}}</ref> ал [[Румыния Ұлттық банкі]] [[Румын лей|ұлттық валюта]]ны тұрақтандыру және оның құнсыздануын болдырмау үшін 2 миллиард еуродан астам инвестиция салды.<ref>{{Cite web|url=https://www.g4media.ro/banca-nationala-a-cheltuit-2-miliarde-de-euro-intr-o-singura-zi-ca-sa-mentina-cursul-stabil-al-leului-dupa-victoria-lui-george-simion-in-turul-1-surse.html|title=BNR a cheltuit 2 miliarde de euro într-o singură zi ca să mențină cursul stabil al leului după victoria lui George Simion în turul 1. BNR: ”În ultima perioadă a apărut o schimbare importantă pe piața valutară”|lang=ro|website=G4Media.ro|date=2025-05-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250506090001/https://www.g4media.ro/banca-nationala-a-cheltuit-2-miliarde-de-euro-intr-o-singura-zi-ca-sa-mentina-cursul-stabil-al-leului-dupa-victoria-lui-george-simion-in-turul-1-surse.html|archivedate=2025-05-06|accessdate=2025-05-06|url-status=live}}</ref> «[[Румындар одағы үшін альянс|Румындар одағы үшін альянс»]] партиясының жетекшісі [[Джордже Симион]] екінші турда жеңіске жеткеннен кейін Кэлин Джорджескeны [[Румыниядағы президент сайлауы (2024)|2024 жылғы сайлау]]да бұрын жеңіске жеткен премьер-министр етіп тағайындаймын деп уәде берді.<ref>{{Cite web|url=https://www.france24.com/en/europe/20250504-live-romanians-cast-ballots-for-critical-presidential-election-rerun|title=Hard-right candidate George Simion to face pro-EU reformist in Romania's presidential runoff|lang=en|website=[[France 24]]|date=2025-05-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250505013415/https://www.france24.com/en/europe/20250504-live-romanians-cast-ballots-for-critical-presidential-election-rerun|archivedate=2025-05-05|accessdate=2025-05-08}}</ref> Экс-президент [[Траян Бесеску]] [[Румын диаспорасы]]н Симионның бірінші турдағы жеңісі үшін сынға алды. Ол диаспораның сайлауға деген көзқарасын «адал емес» деп атап, «''өз дауыстарымен румындықтар Румынияны „ол [[Украина]]мен бірге Ресей мен [[Еуропа одағы]] арасындағы [[Буферлік мемлекет|буферлік кеңістік]]ке айналуға“'' ''итермелеу қаупі бар''» деп мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url=https://stirileprotv.ro/alegeri/prezidentiale/2024/basescu-critica-dur-diaspora-zei-traiesc-in-occident-si-spun-voi-care-traiti-acasa-ia-treceti-catre-tatucu-putin.html|title=Băsescu critică dur diaspora: „Ei trăiesc în Occident şi spun: voi care trăiţi acasă, ia treceţi către tătucu' Putin”|lang=ro|website=stirileprotv.ro|date=2025-05-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250505230847/https://stirileprotv.ro/alegeri/prezidentiale/2024/basescu-critica-dur-diaspora-zei-traiesc-in-occident-si-spun-voi-care-traiti-acasa-ia-treceti-catre-tatucu-putin.html|archivedate=2025-05-05|accessdate=2025-05-05}}</ref> 6 мамырда бірінші турдан кейін кандидат Себастьян Попеску «демократиялық қағидаларды бұзу және сайлаушылардың ықпалына» түрткі бола отырып, сайлау нәтижелерінің күшін жою туралы өтініш берді.<ref>{{Cite web|url=https://hotnews.ro/cine-este-candidatul-care-a-cerut-la-ccr-invalidarea-alegerilor-invoca-incalcari-grave-ale-principiilor-democratice-document-1966903|title=Cine este candidatul care a cerut la CCR invalidarea alegerilor. Invocă manipulare prin TikTok și influențarea alegătorilor prin mesaje despre „vot util”|lang=ro|website=hotnews.ro|date=2025-05-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250506170802/https://hotnews.ro/cine-este-candidatul-care-a-cerut-la-ccr-invalidarea-alegerilor-invoca-incalcari-grave-ale-principiilor-democratice-document-1966903|archivedate=2025-05-06|accessdate=2025-05-06}}</ref> Ол бұған дейін 2024 жылғы сайлаудан кейін осындай өтініш жасаған болатын.<ref>{{Cite web|url=https://hotnews.ro/sebastian-popescu-acuza-o-mega-magarie-dupa-ce-ccr-i-a-respins-cererea-de-anulare-a-primului-tur-care-il-viza-pe-calin-georgescu-cererea-a-fost-depusa-in-termen-1848109|title=Sebastian Popescu contestă decizia CCR de a-i respinge cererea de anulare a primului tur al alegerilor: „Cererea a fost depusă în termen” / „Știm să numărăm până la 3?”|lang=ro|website=HotNews.ro|date=2024-11-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250323230100/https://hotnews.ro/sebastian-popescu-acuza-o-mega-magarie-dupa-ce-ccr-i-a-respins-cererea-de-anulare-a-primului-tur-care-il-viza-pe-calin-georgescu-cererea-a-fost-depusa-in-termen-1848109|archivedate=2025-03-23|accessdate=2025-05-08}}</ref> Бірінші айналымдағы Симионның жеңісімен Польшаның бұрынғы [[Польша премьер-министрі|премьер-министрі]] және «Еуропалық консерваторлар мен реформаторлар партиясының» жетекшісі [[Матеуш Моравецкий]], Италия премьер-министрінің орынбасары [[Маттео Сальвини]] және Франциядан [[Еуропалық парламент депутаты]] [[Марион Марешал]] құттықтады.<ref>{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/romania-election-george-simion-far-right-jubilation-eu/|title=Simion’s Romanian election win sparks right-wing jubilation around Europe|lang=en|website=|date=2025-05-05|publisher=[[Politico]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250505121349/https://www.politico.eu/article/romania-election-george-simion-far-right-jubilation-eu/|archivedate=2025-05-05|accessdate=2025-05-08}}</ref> === Екінші айналым === Симион [[Facebook]]-те өзінің жеңісін мерзімінен бұрын жариялап, келесі мазмұнды жариялады: «''Мен жеңдім!!! Мен Румынияның жаңа президентімін және билікті румындарға қайтарамын!''». Кейін ол сайлауда жеңілгенін мойындады.<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/romanians-vote-presidential-run-off-that-could-widen-eu-rifts-2025-05-17/ Centrist Dan wins Romanian presidency over hard-right pro-Trump rival]</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 84rmnjljnifcbms5oegxmccza2wpjcr 10 764845 3598030 3596559 2026-05-01T19:01:10Z ArystanbekBot 33174 Bot: Кешегі деректерді жаңарту 3598030 json application/json { "articles": 243554, "pages": 666432, "edits": 3594322, "users": 177169, "activeusers": 544, "admins": 15, "files": 8687 } sm98lacj2hzpap56hg4p7wb3ru74rit 3 766191 3598264 3513461 2026-05-02T06:41:38Z 1nter pares 146705 /* Үлгі */ жаңа бөлім 3598264 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=С.Жания}} -- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]]) 15:52, 2025 ж. қазанның 16 (+05) == Өңдемелеріңіз == Қайырлы түн! Кешегі 100-ден аса өңдемеліңізді жоққа шығаруға тура келді. Өйткені, өңдеме санын арттыру үшін мақалаларда "өтірік өңдеме" жасап, вандализмен айналысып жатырсыз. Вандализм әрекеттеріңіз жиілеп кетсе, өкінішке қарай, администраторлар сіздің аккаунтыңызды бұғаттауы мүмкін. [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 12:09, 2025 ж. қазанның 26 (+05) == Үлгі == Қайырлы күн. Мақалаларыңызда үлгі жоқ. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:41, 2026 ж. мамырдың 2 (+05) evmtcq816lenyrs3xavksiwr11y1ubd 3598265 3598264 2026-05-02T06:41:59Z 1nter pares 146705 /* Үлгі */ 3598265 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=С.Жания}} -- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]]) 15:52, 2025 ж. қазанның 16 (+05) == Өңдемелеріңіз == Қайырлы түн! Кешегі 100-ден аса өңдемеліңізді жоққа шығаруға тура келді. Өйткені, өңдеме санын арттыру үшін мақалаларда "өтірік өңдеме" жасап, вандализмен айналысып жатырсыз. Вандализм әрекеттеріңіз жиілеп кетсе, өкінішке қарай, администраторлар сіздің аккаунтыңызды бұғаттауы мүмкін. [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 12:09, 2025 ж. қазанның 26 (+05) == Үлгі == Қайырлы күн. Мақалаларыңызда үлгі жоқ. Сосын атауларын дұрыстау керек. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:41, 2026 ж. мамырдың 2 (+05) 4zeqba1nbov2iroxiu7h2l2fka7b90w 0 767016 3598169 3574404 2026-05-02T00:29:00Z Casserium 68287 /* Тұңғыш Президент — Елбасы кеңсесі */ 3598169 wikitext text/x-wiki Мақалада [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан Президенті Әкімшілігінің]] құрылымдық бөлімшелері мен олардың басшылары көрсетілген. Президент Әкімшілігінің негізін 1990 жылдан бастап оның бөлімдері құрайды. 2026 жылы Президент Әкімшілігінде 15 бөлім болды. Одан бөлек Президент Әкімшілігінің құрамына жеке бөлім ретінде Президенттің кеңсесі, баспасөз қызметі, протокол қызметі, Парламенттегі өкілдігі, Президент Әкімшілігінің басшысы мен Мемлекеттік кеңесшінің хатшылықтары, Қауіпсіздік кеңесінің бөлімдері, Қазақстан халқы ассамблеясының хатшылығы кіреді. == Президент Әкімшілігінің бөлімдері мен орталықтары == ; Ақпараттық ресурстарды қорғау бөлімі 2004 жылы Мемлекеттік құпияларды қорғау және ақпараттандыру бөлімі болып құрылып, 2005 жылға дейін Президент кеңсесінің құрамында болды. 2008 жылдың басында қысқартылды.<ref name="bolim1" /> 2008 жылы қайта құрылып, 2024 жылға дейін Ақпараттандыру және ақпараттық ресурстарды қорғау бөлімі деп аталды. # Мұратхан Жуат (2004—2008) # [[Ғани Өтенұлы Тілеубеков|Ғани Тілеубеков]] (2008—2023) # Ержан Сейітқұлов (2023 бастап) ; Әлеуметтік-экономикалық саясат бөлімі 1998 жылы Әлеуметтік-экономикалық реформалар бөлімі болып құрылды. 1999—2008 жылдары Әлеуметтік-экономикалық талдау бөлімі, 2008—2023 жылдары Әлеуметтік-экономикалық мониторинг бөлімі деп аталды. 2004—2005 жылдары Экономикалық саясат басқармасының құрамында болды.<ref>[https://nomad.su/?a=3-202210270030 Они окружают президентов. Часть 1. Экономисты (начало)]</ref> # [[Қайрат Нематұлы Келімбетов|Қайрат Келімбетов]] (1998) # Ескендір Бейсембетов (2000—2002) # Батырхан Исаев (2002) # Марлен Ысқақов (2002—2003) # [[Мақсат Нұрдәулетұлы Мұқанов|Мақсат Мұханов]] (2003—2005) # [[Ербол Тұрмаханұлы Орынбаев|Ербол Орынбаев]] (2005—2006) # [[Мақсат Нұрдәулетұлы Мұқанов|Мақсат Мұханов]] (2006) # Анар Мешімбаева (2006—2007) # [[Еділ Құламқадырұлы Мамытбеков|Еділ Мамытбеков]] (2007—2008) # [[Қуандық Уәлиханұлы Бишімбаев|Қуандық Бишімбаев]] (2008—2009) # [[Серік Нөгербекұлы Нөгербеков|Серік Нөгербеков]] (2009—2012) # [[Дәулет Еділұлы Ерғожин|Дәулет Ерғожин]] (2012—2014) # [[Данияр Талғатұлы Ақышев|Данияр Ақышев]] (2014—2015) # [[Ерұлан Кенжебекұлы Жамаубаев|Ерұлан Жамаубаев]] (2015—2018) # [[Мақсат Нұрдәулетұлы Мұқанов|Мақсат Мұханов]] (2018—2020) # [[Мәди Төкешұлы Такиев|Мәди Такиев]] (2020—2023) # Айдын Құлсейітов (2023—2025) # Рақымжан Ерназар (2025 бастап) ; Жалпы бөлім 1990 жылы құрылып, 2002 жылы қысқартылды. 2004 жылы қайта құрылып, 2005 жылға дейін Президент кеңсесінің құрамында болды. 2008 жылы бірнеше ай Құжаттамалық қамтамасыз ету бөлімі деп аталды. # [[Махмұд Базарқұлұлы Қасымбеков|Махмұд Қасымбеков]] (1990—1996) # [[Мейірболат Хабиұлы Жақыпов|Мірболат Жақыпов]] (1996—2002, 2004—2018) # Бақытжан Темірболат (2018—2019) # Нұрдәулет Төлеев (2019—2025) # Ербол Адаев (2025 бастап) ; Инвестициялар және сауда бөлімі 2025 жылы құрылды.<ref>[https://stan.kz/eks-ministr-nyrlan-baybazarov-prezident-akimshiliginde-424849/ Экс-министр Нұрлан Байбазаров Президент әкімшілігіне қызметке тағайындалды]</ref> # [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]] (2025—2026) # Мейіржан Байғонысов (2026 бастап) ; Коммуникациялар бөлімі 2023 жылы құрылды.<ref>[https://aqshamnews.kz/kz/article/aldenei-qr-prezidenti-akimshiligine-qyzmetke-bardy.html Әлденей ҚР Президенті Әкімшілігіне қызметке барды]</ref> # [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]] (2024—2025) # Қанат Құлшыманов (2025 бастап) ; Көлік-логистика саласын дамыту бөлімі 2025 жылы құрылды.<ref>[https://baq.kz/kolik-logistika-boliminin-basshysy-tagayyndaldy-200028013/ Көлік-логистика бөлімінің басшысы тағайындалды]</ref> # Азамат Кескінбаев (2025 бастап) ; Құқық қорғау жүйесі бөлімі 1992 жылы Құқық қорғау органдары бөлімі болып құрылды. 1994 жылы Заңдылықты қамтамасыз ету, құқықтық тәртіп және сот реформасы бөлімі болып өзгертіліп, 1996 жылы қысқартылды. 2004 жылы Құқық қорғау қызметі бөлімі болып қайта құрылды. 2005 жылы Құқық қорғау мен сот жүйелері мәселелері бөлімі деп өзгертіліп, 2008 жылдан бастап Құқық қорғау жүйесі бөлімі деп аталады. 2004—2005 жылдары Мемлекеттік құқық басқармасының, 2019—2023 жылдары Қауіпсіздік кеңесінің құрамында болды. # [[Мақсұт Сұлтанұлы Нәрікбаев|Мақсұт Нәрікбаев]] (1992—1993) # Назымбек Әкімбеков (1993—1994) # Николай Белоруков (1994—1996) # Марат Әбілхатаев (2004—2006) # [[Серік Нұртайұлы Баймағанбетов|Серік Баймағанбетов]] (2006—2007) # Ерлік Кененбаев (2007—2008) # Сейітжан Шалабаев (2008) # [[Алик Жатқамбайұлы Шпекбаев|Алик Шпекбаев]] (2008—2014) # Ерлік Кененбаев (2014—2016) # Алексей Калайчиди (2016—2019) # Қанат Сейдгапбаров (2019—2022) # Азамат Дүйсембеков (2022—2023) # Алексей Калайчиди (2023—2025) # Дәурен Ерғарин (2025 бастап) ; Мемлекеттік бақылау бөлімі 1991 жылы құрылды. 1991—1993 жылдары Ұйымдастыру-инспекторлық және аумақтық даму бөлімі, 1993—1994 жылдары Ұйымдастыру жұмысы және жергілікті әкімшіліктер бөлімі, 1994—1995 жылдары Президенттің аймақтардағы өкілдерінің тобы, 1995 жылы Ұйымдастыру-бақылау басқармасы, 2002—2004 жылдары Аумақтық-ұйымдастыру жұмысы бөлімі, 1995—2002 және 2004—2005 жылдары Ұйымдастыру-бақылау бөлімі, 2005—2008 жылдары Мемлекеттік бақылау және ұйымдастыру жұмысы бөлімі, 2008 жылы Мемлекеттік бақылау және ұйымдастыру-кадр жұмысы бөлімі, 2008—2023 жылдары Мемлекеттік бақылау және аумақтық-ұйымдастыру жұмысы бөлімі деп аталды. 2004—2005 жылдары Ұйымдастыру-бақылау жұмысы мен кадр саясаты басқармасының құрамында болды.<ref name="bakylau">[https://nomad.su/?a=3-202011040035 Из истории президентской администрации]</ref> # [[Оралбай Әбдікәрімов]] (1991—1996) # [[Үсен Жетенов]] (1996) # [[Әлихан Мұхамедияұлы Бәйменов|Әлихан Бәйменов]] (1996—1997) # [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] (1997—1998) # [[Оралбай Әбдікәрімов]] (м.а., 1998—1999) # [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (1999—2000) # [[Әмзебек Рысбекұлы Жолшыбеков|Әмзебек Жолшыбеков]] (2000—2002) # [[Орал Байғонысұлы Мұхамеджанов|Орал Мұхамеджанов]] (2002—2004) # Владимир Коломийцев (2004—2005) # [[Нұрлан Әбділдаұлы Ысқақов|Нұрлан Ысқақов]] (2005—2006) # [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] (2006—2007) # [[Серікжан Зиадаұлы Қанаев|Серікжан Қанаев]] (2007—2011) # [[Әмірхан Мұратбекұлы Рахымжанов|Әмірхан Рақымжанов]] (2012—2014) # [[Оңдасын Сейілұлы Оразалин|Оңдасын Оразалин]] (2014—2017) # [[Мақсат Нұрдәулетұлы Мұқанов|Мақсат Мұханов]] (2017—2018) # [[Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев|Нұрлан Сауранбаев]] (2019—2021) # [[Қанатбек Бақытұлы Жайсаңбаев|Қанатбек Жайсаңбаев]] (2021—2022) # Ғабидолла Оспанқұлов (2022—2023) # Бақытжан Сапиев (2023—2025) # Әлихан Жамсатов (2025 бастап) ; Мемлекеттік құқық бөлімі 1990 жылы құрылды. 1992—1994 жылдары Заңнама бөлімі, 1994—1995 жылдары Заңнамалық бастамалар және құқықтық сараптау бөлімі, 1995—1996 және 2004—2008 жылдары Заңнама және құқықтық сараптау бөлімі, 1996—1999 жылдары Заңнама және сот жүйесі мәселелері бөлімі деп аталды.<ref>[https://nomad.su/?a=3-202211070030&ysclid=mickh8jub3208302349 Они окружают президентов. Часть 2. Силовики и юристы (начало)]</ref> 2004—2005 жылдары Мемлекеттік құқық басқармасының құрамында болды. # [[Қайырбек Шошанұлы Сүлейменов|Қайырбек Сүлейменов]] (1990—1991) # Юрий Обрядин (1991—1992) # Сергей Тихонов (1992—1994) # [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] (1994—1997) # [[Талғат Советбекұлы Донақов|Талғат Донақов]] (1997—1999) # [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] (1999—2000) # [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] (2000—2002) # [[Игорь Иванович Рогов|Игорь Рогов]] (2002—2004) # [[Талғат Советбекұлы Донақов|Талғат Донақов]] (2004—2008) # Инна Ахметова (2008—2013) # Әлия Рақышева (2013—2018) # Данияр Вагапов (2018—2020) # Қайрат Жақыпбаев (2020—2022) # Айдар Жарылғанов (2023 бастап) ; Мемлекеттік қызмет бөлімі 1990 жылы құрылып, 1994 жылға дейін Кадр бөлімі, 1995 жылға дейін Кадр саясаты бөлімі деп аталды. 1999—2004 жылдары Кадр жұмысы бөлімі, 2004—2008 жылдары Кадр саясаты бөлімі деп аталып, 2008 жылдың басында қысқартылды. 2004—2005 жылдары Ұйымдастыру-бақылау жұмысы мен кадр саясаты басқармасының құрамында болды. 2008 жылы қайта құрылып, 1995—1999 және 2008—2023 жылдары Мемлекеттік қызмет және кадр саясаты бөлімі деп аталды. # Геннадий Пирожников (1990—1996) # [[Александр Сергеевич Судьин|Александр Судьин]] (1996—2004) # [[Ерсұлтан Өтеғұлұлы Бектұрғанов|Ерсұлтан Бектұрғанов]] (2004—2008) # Жомарт Әбиесов (2008) # [[Ерсұлтан Өтеғұлұлы Бектұрғанов|Ерсұлтан Бектұрғанов]] (2008—2012) # Марат Дәуешов (2012—2019) # [[Бақытжан Шөмішбайұлы Сариев|Бақытжан Сариев]] (2019—2022) # Руслан Тұрғаналы (2022 бастап) ; Өңірлік даму мониторингі бөлімі 2025 жылы құрылды.<ref>[https://kaz.inform.kz/news/rustam-bayaliev-zhana-kizmetke-tagayindaldi-6a1fc4/ Рустам Баялиев жаңа қызметке тағайындалды]</ref> # Рустам Баялиев (2025) ; Өтініштерді қарауды бақылау бөлімі 2019 жылы құрылды.<ref>[https://egemen.kz/article/318626-khalyq-unine-qulaq-asady Халық үніне құлақ асады]</ref> # [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] (2019—2020) # [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]] (2020—2022) # [[Ернар Жеңісұлы Баспаев|Ернар Баспаев]] (2022) # [[Қанатбек Бақытұлы Жайсаңбаев|Қанатбек Жайсаңбаев]] (2022 бастап) ; Сыртқы саясат бөлімі 1992 жылы Халықаралық бөлім болып құрылып, 1995 жылы қысқартылды.<ref>[https://nomad.su/?a=3-202303140035 Они окружают президентов. Часть 3. Международники]</ref> 2004 жылы Сыртқы саясат орталығы болып қайта құрылды.<ref name="bolim1" /> 2019 жылы Сыртқы саясат және халықаралық байланыстар бөлімі, 2023 жылы Сыртқы саясат бөлімі болып өзгертілді. # [[Ғани Есенкелдіұлы Қасымов|Ғани Қасымов]] (1992—1994) # [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (1994—1995) # [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]] (2004—2007) # [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (2007—2012) # Ержан Ашықбаев (2012—2013) # [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (2013—2016) # [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (2016—2019) # Сатыбалды Бұршақов (2019) # Дәулетбек Құсайынов (2019—2023) # Ернар Лазар (2023—2025) # Жандос Иманалиев (2025 бастап) ; Цифрландыруды дамыту бөлімі 2024 жылы құрылды.<ref>[https://egemen.kz/article/369480-quat-sandalov-prezident-akimshiliginde-bolim-menhgerushisi-bolyp-taghayyndaldy Қуат Сандалов Президент Әкімшілігінде бөлім меңгерушісі болып тағайындалды]</ref> # Қуат Сандалов (2024 бастап) ; Ішкі саясат бөлімі 1992 жылы құрылды. 1994—1995, 1999—2002 жылдары Қоғамдық-саяси бөлім, 2004—2008 жылдары Әлеуметтік-саяси бөлім деп аталды. 2004—2005 жылдары Ішкі саясат басқармасының құрамында болды.<ref>[https://nomad.su/?a=3-201311150031 Министерство любви и правды]</ref> # [[Алтынбек Сәрсенбайұлы]] (1992—1993) # [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] (1993) # Әділ Ибраев (1993—1994) # Роза Кенжетаева (1994—1995) # Гүлша Тәңірбергенова (1995—1996) # [[Ахан Құсайынұлы Бижанов|Ахан Бижанов]] (1996—2000) # [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2000—2002) # [[Бақытжан Тұрсынұлы Жұмағұлов|Бақытжан Жұмағұлов]] (2002) # Біржан Қанешев (2002—2003) # [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] (2003—2006) # Ардақ Досжан (2006—2008) # [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] (2008) # [[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]] (2008—2012) # [[Жапсарбай Ілиясұлы Қуанышев|Жапсарбай Қуанышев]] (2012—2014) # [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] (2014—2019) # Ғани Нығыметов (2019—2020) # Нұргүл Мауберлинова (2020—2022) # [[Болат Әнапияұлы Тілепов|Болат Тілепов]] (2022—2023) # Айжан Шайназарова (2023—2025) # Абзал Нүкенов (2025) # [[Айбек Серікбайұлы Смадияров|Айбек Смадияров]] (2025—2026) # [[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев|Елнұр Бейсенбаев]] (2026 бастап) === Бұрынғы бөлімдері мен орталықтары === ; Қауіпсіздік және құқықтық тәртіп бөлімі 2019 жылы құрылып, 2023 жылы қысқартылды. # Алмат Байшолақов (2019—2021) # Алексей Калайчиди (2021—2023) ; Мемлекеттік басқару бөлімі 2019 жылы құрылып, 2023 жылы қысқартылды. # Әлтайыр Ахметов (2019—2023) ; Стратегиялық жоспарлау бөлімі 2008 жылы құрылып, 2019 жылға дейін Стратегиялық әзірлемелер және талдау орталығы деп аталды. 2023 жылы қысқартылды. # [[Мақсат Нұрдәулетұлы Мұқанов|Мақсат Мұханов]] (2008—2011) # Эльдар Сыздықов (2011—2012) # Азамат Әбдімомынов (2012—2014) # Аяна Манасова (2014—2017) # Айдын Құлсейітов (2017—2023) # Рақымжан Ерназар (2023) ; Талдау және болжау орталығы 1993 жылы Ақпараттық-талдау орталығы болып құрылды. 1995 жылы Талдау және стратегиялық зерттеу орталығы болып өзгертіліп, 1999 жылы қысқартылды. 2004 жылы Ақпараттық-талдау орталығы қайта құрылып, 2008 жылы қысқартылды. 2004—2005 жылдары Ішкі саясат басқармасының құрамында болды. 2018 жылы Талдау және болжау орталығы болып қайта құрылып, 2019 жылы қысқартылды.<ref>[https://kapital.kz/naznacheniya/74374/sozdan-tsentr-analiza-i-prognozirovaniya-administratsii-prezidenta.html Создан Центр анализа и прогнозирования Администрации Президента]</ref> # [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] (1993—1999) # Жанай Омаров (2004) # [[Ержан Жалбақұлы Бабақұмаров|Ержан Бабақұмаров]] (2004—2006) # [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (2006—2007) # [[Асқар Жұмабайұлы Шоманов|Асқар Шоманов]] (2007—2008) # [[Ержан Жалбақұлы Бабақұмаров|Ержан Бабақұмаров]] (2018—2019) ; Қаржы, бухгалтерлік есеп және есептілік бөлімі 1990 жылы Іс басқармасы болып құрылды. 1995—1996 жылдары Қаржылық-шаруашылық бөлім, 1996—2004 жылдары Бухгалтерия деп аталды. 2004 жылы Қаржы, бухгалтерлік есеп және есептілік бөлімі деп өзгертіліп, 2005 жылға дейін Президент кеңсесінің құрамында болды. 2008 жылы қысқартылды.<ref name="bolim1" /> # [[Владимир Васильевич Ни|Владимир Ни]] (1990—1992) # Сайлаубек Әлібеков (1992—1993) # Хайролла Қабжанов (1993—1996) # Қадырбай Нұрпейісов (1996—2008) ; Жүйелі зерттеулер орталығы 2002 жылы құрылып, 2006 жылы қысқартылды. 2004—2005 жылдары Экономикалық саясат басқармасының құрамында болды. # Азамат Әбдімомынов (2002—2005) # Анар Мешімбаева (2005—2006) ; Қоғамдастықпен және баспасөзбен байланыс бөлімі 2004 жылы Ішкі саясат басқармасының құрамында құрылып, 2005 жылы қысқартылды. # Есетжан Қосубаев (2004) # Жанай Омаров (2004) # [[Серік Тұрарұлы Сейдуманов|Серік Сейдуманов]] (2004—2005) ; Сот жүйесі мәселелері бөлімі 2004 жылы Мемлекеттік құқық басқармасының құрамында құрылып, 2005 жылы қысқартылды. # [[Мұхаметжан Ахмедияұлы Пақырдінов|Мұхамеджан Пакирдинов]] (2004) ; Конфессияаралық қатынастар бөлімі 2003 жылы құрылып, 2004 жылы қысқартылды.<ref name="bolim1">[https://nomad.su/?a=3-202510200030&ysclid=mh6mpancoe351051373 Из истории АП. Часть 2]</ref> # Алексей Кекшаев (2003) # Рәпіл Жошыбаев (2003—2004) ; Қазақстан халықтары ассамблеясымен жұмыс бөлімі 2002 жылы бірнеше ай ғана жұмыс істеді.<ref name="bolim1" /> # [[Жұматай Әлиұлы Әлиев|Жұматай Әлиев]] (2002) ; Азаматтық және кешірім жасау мәселелері бөлімі 1990 жылы құрылып, 1995 жылы қысқартылды. 1996 жылы қайта құрылып, 1999 жылы қысқартылды. # Михаил Бабушкин (1990—?) # Николай Белоруков (1996—1999) ; Наградалар бөлімі 1990 жылы құрылды. Әр жылдары Мемлекеттік наградалар бөлімі, Наградалар бөлімі деп аталды. 1996 жылы қысқартылды. # Геннадий Бердюгин (1990—1994) # Зинаида Федотова (1995—1996) # [[Сыздық Жұматайұлы Әбішев|Сыздық Әбішев]] (1996) ; Азаматтық бөлімі 1995 жылы құрылып, 1996 жылы қысқартылды. # [[Айткүл Байғазықызы Самақова|Айткүл Самақова]] (1996) ; Кешірім жасау бөлімі 1995 жылы құрылып, 1996 жылы қысқартылды. ; Қорғаныс бөлімі 1992 жылы құрылып, 1994 жылы қысқартылды. # [[Ким Серікбайұлы Серікбаев|Ким Серікбаев]] (1992—1993) # Нұрлан Тілемісов (1993—1994) ; Саяси талдау бөлімі 1992 жылы құрылып, 1993 жылы қысқартылды. # [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]] (1992—1993) ; Мәдениет және ұлтаралық қатынастар бөлімі 1990 жылы референтура ретінде құрылып, 1991 жылы қысқартылды. 1992 жылы бөлім ретінде қайта құрылып, сол жылы қысқартылды. # [[Әбіш Кекілбайұлы]] (1990—1991) # [[Алтынбек Сәрсенбайұлы]] (1992) == Президент Әкімшілігінің басқармалары == 2004 жылы 4 басқарма құрылып, 2005 жылы барлығы қысқартылды. Әр басқарманы Президент Әкімшілігі басшысының орынбасары басқарып, құрамына бірнеше бөлімді жинақтады. {| class="wikitable" ! Басқарма !! Бастығы !! Басқарған уақыты !! Құрылымы |- | rowspan="2" | Мемлекеттік құқық басқармасы || [[Игорь Иванович Рогов|Игорь Рогов]] || 2004 || rowspan="2" | * Заңнама және құқықтық сараптау бөлімі * Құқық қорғау қызметі бөлімі * Сот жүйесі мәселелері бөлімі |- | [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] || 2004—2005 |- | rowspan="2" | Ұйымдастыру-бақылау жұмысы мен кадр саясаты басқармасы || [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] || 2004 || rowspan="2" | * Ұйымдастыру-бақылау бөлімі * Кадр саясаты бөлімі * Мемлекеттік инспекциясы |- | [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]] || 2004—2005 |- | Ішкі саясат басқармасы || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] || 2004—2005 || * Әлеуметтік-саяси бөлімі * Ақпараттық-талдау орталығы * Ахуалдық орталығы * Қоғамдастықпен және баспасөзбен байланыс бөлімі * Қазақстан халықтары ассамблеясының хатшылығы |- | Экономикалық саясат басқармасы || [[Ербол Тұрмаханұлы Орынбаев|Ербол Орынбаев]] || 2004—2005 || * Әлеуметтік-экономикалық талдау бөлімі * Жүйелі зерттеулер орталығы |} == Қауіпсіздік кеңесінің бөлімдері == ; Қауіпсіздік Кеңесінің Ахуалдық орталығы 2004 жылы құрылды. 2008 жылы қысқартылып, 2009 жылы қайта құрылды.<ref>[https://nomad.su/?a=19-201001200039 Указ Президента Республики Казахстан от 29 декабря 2009 года №911]</ref> 2004—2005 жылдары Ішкі саясат басқармасының құрамында болды, 2006 жылдан бастап Қауіпсіздік кеңесінің құрамына кіреді. # Нелля Жұбасова (2004—2007) # [[Мейіржан Серікұлы Машан|Мейіржан Машан]] (2007) # Алмаз Ещанов (2007—2008) # Нұрлан Жанәбілов (2010—2013) # Абзал Нүкенов (2013—2016) # Ерлан Абдақасов (2016—2021) # Данияр Есин (2021—2022) # Амангелді Омарбеков (2022—2025) # Арман Әбдірәсілов (2025 бастап) ; Қауіпсіздік Кеңесінің Әскери қауіпсіздік және қорғаныс бөлімі 2015 жылы құрылды.<ref name="bolim1" /> # [[Талғат Жеңісұлы Жанжүменов|Талғат Жанжүменов]] (2015—2016) # [[Мүслім Мұхтарұлы Алтынбаев|Мүслім Алтынбаев]] (2016—2017) # Бақыт Құрманбаев (2017—2019) # Талғат Мұхтаров (2019—2020) # Қайыргелді Есенеев (2020—2022) # Русланбек Бекжігітов (2022—2024) # Марат Аймашев (2024 бастап) ; Қауіпсіздік Кеңесінің Қауіпсіздіктің өзекті мәселелері бөлімі 2015 жылы құрылып, 2023 жылға дейін Қауіпсіздіктің жалпы мәселелері бөлімі деп аталды.<ref name="bolim1" /> # Русланбек Бекжігітов (2015—2021) # Расул Оразғұлов (2021 бастап) ; Қауіпсіздік Кеңесінің Талдау бөлімі 1999 жылы Қауіпсіздік Кеңесінің Талдау орталығы болып құрылып, 2002 жылы қысқартылды. 2009 жылы Қауіпсіздік Кеңесінің Талдау бөлімі болып қайта құрылды. # [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] (1999—2002) # Еркін Тұқымов (2010—2018) # Александр Суханов (2018 бастап) === Бұрынғы бөлімдері === ; Қауіпсіздік Кеңесінің Экономикалық қауіпсіздік мәселелері бөлімі 2000 жылы құрылып, 2002 жылы қысқартылды. # Рүстем Жоламан (2000—2001) == Президент кеңсесі == 1991 жылы құрылды. 1995 жылға дейін Президент хатшылығы, 2002—2004 жылдары Президент Әкімшілігінің кеңсесі деп аталды. # Владимир Шепель (1991—1994) # [[Алтай Абылайұлы Тілеубердин|Алтай Тілеубердин]] (1994) # Владимир Шепель (1994—1996) # [[Махмұд Базарқұлұлы Қасымбеков|Махмұд Қасымбеков]] (1996—2019) # Бақытжан Темірболат (м.а., 2019) # [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]] (2019—2022) # [[Бақытжан Шөмішбайұлы Сариев|Бақытжан Сариев]] (2022 бастап) 2004—2005 жылдары құрамына бірнеше бөлімді жинақтады: * Жалпы бөлім * Қаржы, бухгалтерлік есеп және есептілік бөлімі * Мемлекеттік құпияларды қорғау және ақпараттандыру бөлімі == Президенттің баспасөз қызметі == 1990 жылы Баспасөзбен байланыс және қоғамдық пікірді зерттеу бөлімі болып құрылған. 1990 жылдың соңында бөлім атауын өзгертпестен референтураға, 1991 жылы референтура қайтадан бөлімге айналды. 1992—1994 жылдары Президент баспасөз хатшысының қызметі деп аталса, 1994 жылдан бастап Президенттің баспасөз қызметі деп аталады.<ref>[https://nomad.su/?a=3-202309130035&ysclid=mh6ayo0ll8549330047 Глас свыше: история должности пресс-секретаря президента]</ref> ; [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|Президенттің баспасөз хатшысы]] 1990 жылдың соңында енгізілген. # [[Ғаділбек Мінәжұлы Шалахметов|Ғаділбек Шалахметов]] (1990—1991) # Сейітқазы Матаев (1991—1993) # Нұрлан Дәненов (1993—1994) # [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (1994—1996) # [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]] (1996—1997) # [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (1997—1998) # [[Асылбек Кінәрұлы Бисенбаев|Асылбек Бисенбаев]] (1998—2001) # Жанай Омаров (2001—2004) # [[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]] (2004—2007) # [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (2007—2008) # [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2008—2009) # [[Бағлан Асаубайұлы Майлыбаев|Бағлан Майлыбаев]] (2009—2011) # [[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]] (2011—2016) # [[Айдос Ыдырысұлы Үкібай|Айдос Үкібай]] (2016—2019) # [[Берік Уәли]] (2019—2022) # [[Руслан Сұлтанұлы Желдібай|Руслан Желдібай]] (2022—2023) # Нұрмұхамед Байғараев (2023) # [[Берік Уәли]] (2023—2025) # [[Руслан Сұлтанұлы Желдібай|Руслан Желдібай]] (2025—2026) # [[Айбек Серікбайұлы Смадияров|Айбек Смадияров]] (2026 бастап) ; Президент баспасөз қызметінің басшысы 1990—2008 жылдары Президенттің баспасөз қызметін басқарды. # [[Ғаділбек Мінәжұлы Шалахметов|Ғаділбек Шалахметов]] (1990) # Игорь Романов (1990—1995)<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1080807196 РОМАНОВ Игорь Матвеевич]</ref> # [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (1995—1996) # [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]] (1996—1997) # [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (1997—1998) # Лев Тараков (1998—2002) # Есетжан Қосубаев (2002—2004) # [[Бағлан Асаубайұлы Майлыбаев|Бағлан Майлыбаев]] (2004—2008) == Президенттің протокол қызметі == 1995 жылы құрылды. 2004 жылға дейін Президенттің протокол қызметі, 2004—2021 жылдары Президент протоколы деп аталды. # [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] (м.а., 1996) # [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (1996—1997) # [[Асқар Ахметұлы Мусинов|Асқар Мусинов]] (1997—1999) # [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (1999—2006) # [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбек]] (2006—2009) # [[Румиль Тауфикұлы Тауфиков|Румиль Тауфиков]] (2009—2015) # Мәди Атамқұлов (2015—2021) # Дмитрий Михно (2021—2023) # Марат Әшім (2023 бастап) == Президенттің Парламенттегі өкілдігі == 2001 жылдан бастап жұмыс істейді. # Жолымбет Бәйішев (2001—2002) # [[Бақытжан Жарылқасынұлы Әбдірайым|Бақытжан Әбдірайым]] (2002—2006) # Рахмет Мұқашев (2006—2007) # [[Бақытжан Жарылқасынұлы Әбдірайым|Бақытжан Әбдірайым]] (2007—2008) # [[Асқар Асанұлы Бейсенбаев|Асқар Бейсенбаев]] (2008—2013) # [[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов|Қайрат Нұрпейісов]] (2013—2019) # [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2019—2022) # Әмірбек Оспанбеков (2022 бастап) === Бұрынғы өкілдері === ; Президенттің Жоғарғы Кеңестегі жеке өкілі 1994—1995 жылдары жұмыс істеді. # Константин Колпаков (1994—1995) ; Президенттің Парламент Сенатындағы өкілі 1995—2001 жылдары жұмыс істеді. # Жолымбет Бәйішев (1996—2001) ; Президенттің Парламент Мәжілісіндегі өкілі 1995—2001 жылдары жұмыс істеді. # Қабылсаят Әбішев (1996—1999) # [[Бексұлтан Сәрсеков]] (1999) # Сабыр Қасымов (1999—2001) == Президент Әкімшілігінің хатшылықтары == ; Президент Әкімшілігі басшысының хатшылығы 1995 жылы құрылды. 2002—2004 жылдары және 2008 жылы бірнеше ай бойы хатшылық қысқартылды. # [[Жүнісбек Қабыкейұлы Сұлтанмұратов|Жүнісбек Сұлтанмұратов]] (2004) # [[Жапсарбай Ілиясұлы Қуанышев|Жапсарбай Қуанышев]] (2004—2008) # Виктор Супрун (2008—2012) # Әнуар Омарқожаев (2012—2014) # Дастан Махаев (2014—2016) # [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] (2016) # Үмбетбай Мағзұмов (2016—2018) # Ақмарал Байтемірова (2018—2019) # Алмас Батанов (2019) # Евгений Ким (2019) # Ренат Айтаев (2019—2022) # Ринат Мұхаметқали (2022—2023) # Берік Беркімбаев (2023) # Асқар Жакенов (2023—2024) # Қаныш Төлеушин (2025 бастап) ; Мемлекеттік кеңесшінің хатшылығы 1995 жылы құрылып, 2022 жылға дейін Мемлекеттік хатшының хатшылығы деп аталды. 2002—2004 жылдары және 2008 жылы бірнеше ай бойы хатшылық қысқартылды. # Амангелді Қайырбаев (1996—2002) # [[Әмзебек Рысбекұлы Жолшыбеков|Әмзебек Жолшыбеков]] (2004) # Еран Мағзұмов (2004—2008) # [[Қайрат Орынбайұлы Айтбай|Қайрат Айтбай]] (2008—2013) # Нұрлан Жанәбілов (2013—2014) # Михаил Чирков (2014) # Серік Ахмет (2014—2019) # Алмас Батанов (2019) # Жанна Құрманғалиева (2019) # Евгений Ким (2019—2021) # Мәжит Самитов (2021—2024) # Жанна Нұржанова (2024 бастап) ; Қазақстан халқы ассамблеясының хатшылығы 2004 жылы құрылды. 2005 жылға дейін Ішкі саясат басқармасының құрамында болды. 2007 жылға дейін Қазақстан халықтары ассамблеясының хатшылығы деп аталды. # [[Жұматай Әлиұлы Әлиев|Жұматай Әлиев]] (2004—2008) # [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов|Ералы Тоғжанов]] (2008—2017) # [[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]] (2017—2018) # Леонид Прокопенко (2018—2019) # [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (2019—2021) # Марат Әзілханов (2021 бастап) === Бұрынғы хатшылықтары === ; Қауіпсіздік кеңесінің хатшылығы 1996 жылы құрылып, 2023 жылы қысқартылды.<ref>[https://nomad.su/?a=3-202510150035 К истории АП. Часть 1]</ref> # Марат Нұриев (199?—1997) # [[Серік Нұртайұлы Баймағанбетов|Серік Баймағанбетов]] (1997—1999) # Біржан Қанешев (2001—2002) # [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2002—2005) # [[Нұрлан Мәжитұлы Әбдіров|Нұрлан Әбдіров]] (2005—2009) # [[Қозы-Көрпеш Есімұлы Жаңбыршин|Қозы-Көрпеш Жаңбыршин]] (2009—2014) # Азамат Әбдімомынов (2014—2015) # Саидмұрат Тәңірберген (2015—2019) # Шоқан Елшібеков (2019—2020) # Ерлан Байтұқбаев (2020—2023) ; Президент көмекшісінің хатшылығы 1999 жылы құрылып, 2002 жылы қысқартылды. Президент көмекшісі [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратовтың]] қызметін қамтамасыз етумен айналысты. # [[Алексей Юрьевич Волков|Алексей Волков]] (1999—2002) ; Жоғары тәртiптiлiк кеңесінің хатшылығы 1997 жылы құрылып, 1998 жылы қысқартылды.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U970003705_ Қазақстан Республикасының Жоғары тәртiптiлiк кеңесi туралы]</ref> # [[Әмзебек Рысбекұлы Жолшыбеков|Әмзебек Жолшыбеков]] (1997—1998) ; Тұрақты даму жөнiндегi ұлттық кеңес хатшылығы 1996 жылы құрылып, 1997 жылға дейін Жоғары экономикалық кеңес хатшылығы деп аталды.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U960002946_ Қазақстан Республикасының Президентi жанынан Жоғары экономикалық кеңес құру туралы]</ref><ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U970003723_ Тұрақты даму жөнiндегi ұлттық кеңес мәселелерi]</ref> 1998 жылы қысқартылды. # [[Ғалым Ізбасарұлы Оразбақов|Ғалым Оразбақов]] (1996–1997) ; Вице-президент хатшылығы 1991 жылы құрылып, 1995 жылы қысқартылды. # [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]] (1991—1992) # Константин Колпаков (1992—1994) # [[Алтай Абылайұлы Тілеубердин|Алтай Тілеубердин]] (1994) # [[Серік Ғабдоллаұлы Темірболатов|Серік Темірболатов]] (1994—1995) == Президент Әкімшілігінің инспекциялары == ; Мемлекеттік инспекция 1993—1995 жылдары Президент жанында Бас бақылау инспекциясы жұмыс істеді. 2002 жылы Президент Әкімшілігінің Бас бақылау инспекциясы болып құрылып, сол жылы қысқартылды. 2004 жылы Ұйымдастыру-бақылау жұмысы мен кадр саясаты басқармасының Мемлекеттік инспекциясы болып қайта құрылып, 2005 жылы қысқартылды.<ref name="bakylau" /> # [[Евгений Георгиевич Ежиков-Бабаханов|Евгений Ёжиков-Бабаханов]] (1993) # Саят Бейсенов (1993—1995) # [[Омархан Нұртайұлы Өксікбаев|Омархан Өксікбаев]] (2002) # [[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]] (2004—2005) == Президент Әкімшілігінің шаруашылығы == ; Президент жанындағы Шаруашылық басқармасы 1992 жылы Президент аппаратының Шаруашылық басқармасы болып құрылды. 1994 жылы Президент жанындағы Шаруашылық басқармасы болып өзгертілді. 1995 жылы Президент аппаратынан бөлініп, тікелей Президентке бағынатын [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс басқармасы]] құрылды. # [[Владимир Васильевич Ни|Владимир Ни]] (1992—1995) == Тұңғыш Президент — Елбасы кеңсесі == 2019 жылы Тұңғыш Президент — Елбасы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] өзі туралы конституциялық заңға сәйкес құрды. Елбасына тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік орган мәртебесі болды, Президент әкімшілігінің құрамына кірген жоқ. 2023 жылы конституциялық заңның күші жойылуына байланысты жұмысын тоқтатты.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1900000884 Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президентінің - Елбасының Кеңсесі туралы]</ref> # [[Махмұд Базарқұлұлы Қасымбеков|Махмұд Қасымбеков]] (2019—2023) # Нұрлан Қаймолдаев (2023) Құрылымы: # Ақпараттық-талдамалық қамтамасыз ету бөлімі # Құжаттама, қаржы және кадрмен қамтамасыз ету бөлімі # Ұйымдастыру жұмыстары бөлімі # Елбасының баспасөз қызметі # Елбасының протоколы # Елбасы кеңсесі басшысының хатшылығы # Елбасы көмекшісінің хатшылығы == Президент жанындағы мекемелер == ; Президент архиві 1994 жылы құрылды. # Ғалия Қарпықова (1994—1997) # Людмила Дегитаева (1997—2004) # Владимир Шепель (2004—2014) # Борис Джапаров (2014—2018) # Жәмилә Әбдіқадырова (2018—2022) # Әлия Мұстафина (2022 бастап) ; Президент жанындағы Орталық коммуникациялар қызметі 2012 жылы Президент жанынан құрылды. 2016—2019 жылдары Ақпарат және коммуникациялар министрлігіне қарады. 2019 жылдан бастап қайтадан Президент жанында жұмыс істейді. # [[Ержан Жалбақұлы Бабақұмаров|Ержан Бабақұмаров]] (2012—2016) # [[Кемелбек Бақтығұлұлы Ойшыбаев|Кемелбек Ойшыбаев]] (2016) # Евгений Кочетов (2016—2017) # Анастасия Щегорцова (2017—2018) # Руслан Әлішев (2018—2019) # Талғат Қалиев (2019—2020) # Руслан Әлішев (2020—2022) # [[Ержан Жалбақұлы Бабақұмаров|Ержан Бабақұмаров]] (2022) # [[Асқар Қуанышұлы Омаров|Асқар Омаров]] (2022 бастап) ; Президент жанындағы [[Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты|Қазақстанның стратегиялық зерттеулер институты]] 1992 жылы Президент жанындағы [[КИМЭП]] университетінің құрамында құрылды. 1993 жылдан бастап жеке мекеме ретінде Президент жанында жұмыс істейді. # Өмірсерік Қасенов (1993—1997) # Лев Тараков (1997) # Алма Сұлтанғалиева (1997—1998) # [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (1998—2000) # [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] (2000—2005) # Болат Сұлтанов (2005—2014) # [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] (2014—2017) # Зарема Шаукенова (2017—2022) # Еркін Тұқымов (2022—2025) # [[Жандос Нұрланұлы Шаймарданов|Жандос Шаймарданов]] (2025 бастап) ; Президент жанындағы [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Ұлттық ғылым академиясы]] 2022 жылы акционерлік қоғам ретінде құрылды. 2023 жылдан бастап Президент жанында жұмыс істейді. Академияны Ғылым және жоғары білім министрлігі басқарады. # [[Күнсұлу Дальтонқызы Закария|Күнсұлу Закария]] (2023—2024) # [[Ақылбек Қажығұлұлы Күрішбаев|Ақылбек Күрішбаев]] (2024 бастап) ; Президент жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы 1994 жылы Президент жанындағы Ұлттық жоғары мемлекеттік басқару мектебі болып құрылды. 1998 жылы Мемлекеттік қызмет академиясы болып өзгертіліп, 2005 жылы қазіргі атауын алды. 2008 жылдан бастап оқу орнын Мемлекеттік қызмет істері агенттігі басқарады. # Нұрлан Дәненов (1994—1995) # Қайыржан Тақуов (тең директор, 1995—199?) # Кристиан Висанти (тең директор, 1995—1997)<ref>[https://journal.apa.kz/index.php/path/article/download/80/58/607&ved=2ahUKEwir4vetgKCSAxUc8LsIHV6AMPkQFnoECDoQAQ&usg=AOvVaw2QA2YFkkl8PXqnhMNliWC НВШГУ – ПЕРВАЯ ШКОЛА ПОЛИТИЧЕСКОГО МЕНЕДЖМЕНТА НЕЗАВИСИМОГО КАЗАХСТАНА]</ref> # Аманқұл Серікбаев (1998—2005) # [[Жақсыбек Әбдірахметұлы Құлекеев|Жақсыбек Құлекеев]] (2005—2006) # [[Әшімжан Сүлейменұлы Ахметов|Әшімжан Ахметов]] (2006—2008) # Бақыт Есекина (2008—2009) # Арын Орсариев (2009—2012) # [[Болатбек Серікбайұлы Әбдірәсілов|Болатбек Әбдірәсілов]] (2012—2016) # Фатима Жақыпова (2016—2019) # Әлтайыр Ахметов (2019) # Ерлан Әбіл (2019—2025)<ref>[https://dknews.kz/ru/v-strane/42266-akademii-gosudarstvennogo-upravleniya-pri-prezidente Академии государственного управления при Президенте РК 25 лет: форум выпускников]</ref> # Азамат Жолманов (2025 бастап) === Президент жанында жұмыс істеген мекемелер === ; Президент жанындағы Қоғамдық келісім 2014 жылы Президент жанынан құрылды. 2020 жылдан бастап Мәдениет және ақпарат министрлігіне қарайды. Мекеме [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның жұмысын ұйымдастырады. # [[Наталья Павловна Калашникова|Наталья Калашникова]] (2014—2016) # [[Александр Юрьевич Тараков|Александр Тараков]] (2016—2019) # Саттар Мәжитов (2019—2020) ; Тұңғыш Президент кітапханасы 2012 жылы Назарбаев орталығы болып құрылды. 2014 жылы оның негізінде Тұңғыш Президент кітапханасы құрылды. 2016 жылы оған Тұңғыш Президент музейі қосылды. 2023 жылы Тұңғыш Президент кітапханасы Президент іс басқармасына қарайтын Президенттік орталық және Нұрсұлтан Назарбаев қорына қарайтын Тұңғыш Президент музейі болып екіге бөлінді. # [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (2012—2013) # [[Махмұд Базарқұлұлы Қасымбеков|Махмұд Қасымбеков]] (м.а., 2013—2019) # [[Әмірхан Мұратбекұлы Рахымжанов|Әмірхан Рақымжанов]] (2019—2021) # Бақытжан Темірболат (2021 бастап) ; Тұңғыш Президент музейі 2004 жылы құрылды. 2016 жылы жеке мекеме ретінде жұмысын тоқтатып, Тұңғыш Президент кітапханасына қосылды. 2023 жылдан бастап Нұрсұлтан Назарбаев қорына қарайтын корпоративтік қор ретінде жұмыс істейді. # Алма Сағынғали (2004—2016) ; Президент жанындағы Қазақстанның менеджмент, экономика және болжау институты 1992 жылы құрылды. 2003 жылдан бастап акционерлік қоғамға айналып, кейін жартылай жекешелендірілді. Мажоритарлық акционері оқу орнының басшысы [[Чан Йан Бэнг]] болса, акцияларының қалған мемлекеттік пакетін Ғылым және жоғары білім министрлігі басқарады. Қазіргі кезде [[КИМЭП]] университеті деп аталады. # [[Чан Йан Бэнг]] (1992 бастап) == Президенттің арнайы өкілдері == ; Президенттің «Байқоңыр» кешеніндегі арнаулы өкілі 1995 жылы енгізілді. 2008 жылға дейін Президенттің «Байқоңыр» ғарыш айлағындағы арнайы өкiлi деп аталды. 2008—2009 жылдары Қызылорда облысының әкімі, 2009 жылдан бастап Қызылорда облысы әкімінің орынбасары лауазымын қатар атқарады. # [[Ерғазы Мейірғалиұлы Нұрғалиев|Ерғазы Нұрғалиев]] (1995—2004) # [[Әділбек Әлімжанұлы Басекеев|Әділбек Бәсекеев]] (2004—2008) # [[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]] (2008) # [[Болатбек Баянұлы Қуандықов|Болатбек Қуандықов]] (2008—2009) # Сәбит Қожаметов (2009—2013) # [[Рзақұл Сәденұлы Нұртаев|Рзақұл Нұртаев]] (2013—2014) # Серік Қожаниязов (2014—2019) # Бақытжан Намаев (2019—2020) # Серік Сүлейменов (2020—2022) # Қайрат Нұртай (2022 бастап) ; Президенттің Ауғанстан бойынша арнаулы өкілі 2020 жылы енгізілді. Сыртқы істер министрлігінің ерекше тапсырмалар жөніндегі елшісі қызметін қатар атқарады. # Талғат Қалиев (2020—202?) # Еркін Тұқымов (2025 бастап) === Бұрынғы өкілдері === ; Президенттің Алматы қаласындағы арнаулы өкілі 2004 жылы енгізіліп, 2005 жылы қысқартылды. # [[Серікбай Өрікбайұлы Нұрғисаев|Серікбай Нұрғисаев]] (2004—2005) ; Президенттің халықаралық ынтымақтастық жөніндегі арнаулы өкілі 2021 жылы енгізіліп, 2023 жылы қысқартылды. 2022 жылдан бастап Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары лауазымын қатар атқарды. # [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыхан]] (2021—2023) ; Президенттің халықаралық экологиялық ынтымақтастық жөніндегі арнаулы өкілі 2023 жылы енгізіліп, 2025 жылы қысқартылды. Президент кеңесшісі лауазымын қоса атқарды. # [[Зүлфия Болатқызы Сүлейменова|Зүлфия Сүлейменова]] (2023—2025) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігі]] tdq9r4avg8ag8w9efpqfwa76csr2zv7 0 767747 3598294 3596767 2026-05-02T08:08:22Z Dakes123 164542 3598294 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Қарақожа | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Алтын Орда ұлысбегі | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = Тоқтамыс хан | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = ислам | Азаматтығы = | Туған күні =шамамен 1375 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1406 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = [[Арғын]] | Туған кездегі есімі = | Әкесі = [[Дайыр қожа]] | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Қарақожа''' — [[Алтын Орда]] бегі, [[Тоқтамыс хан|Тоқтамыс]]тың жақын әмірлері мен нөкерлерінің бірі. 1405 жылы Тоқтамыстың елшісі ретінде [[Әмір Темір|Әмір Темірмен]] келіссөз жүргізген. == Өмірбаяны == Қарақожаның әкесі [[Дайыр қожа]] (лақаб аты - Ақжол), атасы [[Қодан Тайшы|Қодан тайшы]] екеуі де [[арғын]] тайпасының ұлысбектері болған. Шежіре мен өзге де дереккөздерге сәйкес, Қодан тайшы [[Ұрыс хан|Ұрыс ханның]] кеңесшісі болған, ал Дайыр қожа [[Тоқтамыс хан|Тоқтамыс ханның]] әскербасыларының бірі болған. «Маджму ат-Таварих» жазбасында Қарақожа Тоқтамыс ханның жақтасы және серіктесі ретінде бейнеленген. Сондай-ақ, Қарақожаның [[Қырғыздар|қырғыз]] батыры [[Манас|Манаспен]] достығы туралы айтылған. Тоқтамыс хан Манасқа ерекше қызметтері үшін «Манасия» деп аталатын аймақ бергені айтылады, ал Қарақожа сол жерде біраз уақыт әмір ретінде билік еткені де көрсетілген. Жошы ұлысының батысында орын алған, Тоқтамыс [[Әмір Темір|Әмір Темірден]] ойсырата жеңілген Қондырша (1391 жыл) және Терек (1395 жыл) шайқастарына Қарақожа мен әкесі Дайыр қожаның қатыспауын, олардың шығыстағы [[Моғолстан|Моғолстанмен]] шекараға жауапты болуымен түсіндіруге болады. Шариф ад-Дин Йезди деректерінде 1405 жылдың 3 қаңтарында Қарақожа Тоқтамыстың елшісі ретінде Әмір Темірдің [[Отырар|Отырарардағы]] сарайына келген. Тоқтамыстың жолдауының мазмұны мынадай еді: ''«Жақсылықтары мен мейірімділігіне ризашылық білдірмегенім үшін жазам мен сауабымды көрдім де бастан да кешірдім. Егер патшалық мейірім бұл бейбақтың күнәләрі мен қателіктерінің тізімін кешірім сызығымен сызып тастаса, ол бұдан кейін мойнын бағыну өмегінен шығармайды және айтқан жолдан бір қадам таймайды»''. 1 ақпанда Қарақожа сый-сияпаттармен Тоқтамыстың сарайына қайта жіберіледі. Алайда сол 1405 жылдың 18 ақпанында Ақсақ Темір қайтыс болып, Тоқтамыспен одақ құрылмайды. Одан көп ұзамай 1406 жылы [[Маңғыттар|маңғыт]] [[Едіге|Едігемен]] болған көптеген шайқастардың бірінде Тоқтамыс хан да қайтыс болады. [[Қадырғали Жалайыр|Қадырғали Жалайырдың]] «Шежірелер жинағында» Тоқтамыстың өмірінің соңғы сәттеріне дейін Қарақожа қасында болғаны айтылады. Қарақожа, 1406 жылы Жошы ұлысының солтүстік бөлігінде орын алған шайқаста, маңғыт Едігенің ұлы Нұр ад-Диннің қолынан қаза табады. Орыс жазбаларына сәйкес, бұл оқиға [[Түмен (қала)|Түмен]] қаласының маңында болған. [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов|Ш.Уәлиханов]] Қарақожаның қабірі [[Есіл|Есіл өзенінің]] оң жағалауында орналасқанын атап өткен.<ref>''Ж. Сабитов, А. Каратаев.'' О ПРОИСХОЖДЕНИИ И ИСТОРИИ ПЛЕМЕНИ АРГЫН // Отан тарихы: «журнал».— 2026.— Январь(№ 29).— С. 118—131.— ISSN (Online) 2788-9718 (Online)</ref> == Ұрпақтары == Қарақожа жас кезінде қаза тапқанына қарамастан, отбасы құрып үлгерген. Шежіре деректеріне сүйенсек, оның екі әйелі болған: Ергүл және Момын. Қарақожаның нақты қанша баласы болғаны белгісіз, бірақ шежіре оның төрт ұлы болғанын дәлелдейді. Ергүлден Караходжаның тұңғыш ұлы Мейрамсопы туған. Момыннан үш ұл туған: Ақсопы, Карасопы және Сарысопы. Олардың атындағы «сопы» түбірі олардың суфийлік қауымдастыққа (Ишкийа тармағы) мүше болғанын білдіреді. Карақожаның өзі де осы қауымдастық мүшесі болған. Мейрамсопы кейбір деректер бойынша қазіргі Қазақстан аумағындағы суфизмді алғашқы таратушылардың бірі болып саналады. Шежіре бойынша Қарақожа қазақ арғындарының көпшілігінің арғы атасы, қалған бөлігі —тоқал арғындар оның ағасы Сомдықтан тарайды, ал тарақты Қарақожаның әпкесінен немесе тәтесінен тарайды.<ref>Этногенез казахов с точки зрения популяционной генетики The Russian Journal of Genetic Genealogy. Volume 4, No 2 (2012)/Volume 5, No 1 (2013). C. 29-47.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақ руларының арғы бабалары]] 03iusjlxyn8hcjrt89de71xnhax9m8y 0 768234 3598104 3587117 2026-05-01T21:57:55Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3598104 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Piles of Salt Salar de Uyuni Bolivia Luca Galuzzi 2006 a.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2025}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Салар-де-Уюни''' ({{lang-es|Salar de Uyuni}}) — Боливияның оңтүстік-батысында, Анд тауының етегінде орналасқан әлемдегі ең ірі тұзды шөлейт және тұзды жазық. Оның ауданы шамамен 10 582 км², бұл оны Жер бетіндегі ең үлкен тұз қабатының бірі етеді. Салар-де-Уюни Потоси және Оруро департаменттерінің аумағында орналасқан. == География == Салар-де-Уюни шамамен 3 656 метр биіктікте орналасқан. Бұл аймақ теңіз деңгейінен жоғары кең, әрі тегіс тұзды жазықтарымен ерекшеленеді. Жазықтың беті қалың тұз қабаттарынан, тұздықтардан (рассол) және минералға бай тұнба жыныстардан тұрады. Климаттық жағдайлар құрғақ, тәуліктік температура айырмашылығы өте жоғары. == Қалыптасуы == Салар-де-Уюни плейстоцен дәуіріндегі алып Пальео-Титикака және Миничин көлдерінің біртіндеп тартылуы нәтижесінде пайда болған. Көлдердің булануы тұзға, сульфаттарға және басқа минералдарға бай жазық қалдырды. Геологиялық зерттеулер аймақтың шамамен 30 000–40 000 жыл бұрын қалыптасқанын көрсетеді. == Экономикалық маңызы == Салар-де-Уюни әлемдегі ең ірі литий қорының бірі болып саналады. Әлемдік литий ресурсының шамамен 50–70 пайызы осы өңірде жатыр деп есептеледі. Литий — батарея өндірісінде, электроника мен электромобильдерде кең қолданылатын стратегиялық металл. Сонымен қатар, тұз өндіру және туризм аймақ экономикасының маңызды бөлігін құрайды. == Туризм == Салар-де-Уюни Боливиядағы ең танымал туристік бағыттардың бірі. Ең әйгілі кезең — жаңбырлы маусым (қаңтар–наурыз), бұл кезде жазықтың бетінде жұқа су қабаты пайда болып, «алып айна эффектісін» тудырады. Ол аспанды керемет түрде шағылыстырып, әлемдегі ең ерекше табиғи құбылыстардың бірі ретінде танымал. Аймақтағы басты нысандар: * '''Инкауаси аралы''' — кактус ормандары бар вулкандық арал. * '''Поюе аралы''' * '''Тұз қонақүйлері''' (толығымен тұз блоктарынан салынған) * '''Ежелгі пойыз зираты''' (Uyuni Train Cemetery) == Климат == Аймақтың климаты өте құрғақ. Жазда күндіз температура +20–25°C шамасында, ал түнде нөлден төмен түсуі мүмкін. Қыста қатты суық болады. Жылдық жауын-шашын мөлшері өте аз — шамамен 150–200 мм. == Флора және фауна == Салар-де-Уюнидің флорасы сирек, шөлейт өсімдіктерге тән. Фауна ішінде Анд фламинголары, лама, викунья және кейбір бауырымен жорғалаушылар кездеседі. == Гидрология == Салардың астында литийге, магнийге, натрийге және борға бай тұздық (рассол) қабаттары жатыр. Бұл қабаттар бірнеше метр қалыңдықтағы тұз плиталарымен жабылған. == Қызықты деректер == * Салар-де-Уюни НАСА спутниктерін калибрлеу үшін пайдаланылады, себебі оның беті Жердегі ең тегіс аймақтардың бірі. * Жаңбырлы маусымда жазықтағы айна эффектісі фотография саласында жаһандық танымалдыққа ие. == Қараңыз == * [[Анд тауы]] * [[Боливия]] * [[Тұзды шөлейт]] == Сыртқы сілтемелер == * [https://whc.unesco.org UNESCO ресми сайты] * [https://bolivia.travel Боливия туризм порталы]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 3eddn6fhmmnbfz0htgcbgzhjw3mv22s 0 770335 3597901 3584220 2026-05-01T15:34:07Z RaiymbekZh 170385 1995 жылы Ақмола 3597901 wikitext text/x-wiki {{Otheruses|Жантаев}}{{Otheruses|Бәйбек}} {{Тұлға | Есімі = Бәйбек Төлепбекұлы Жантаев | Сурет = Baibek Zhantayev reward.jpg | Сурет атауы = Жантаевтың сыйлық беті («Жауынгерлік еңбегі үшін медалі») | Туған күні = 1911 | Туған жері = [[Алғабас (Қорғалжын ауданы)|№3 ауыл]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Дала генерал-губернаторлығы]], [[Ресей империясы]] | Қайтыс болған күні = 1995 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Ақмола|Астанада}}, [[Қазақстан]] | Белсенді жылдары = 1942–1945 | Не үшін белгілі = Ұлы Отан соғысына қатысқаны үшін | Әкесі = [[Төлепбек Балабекұлы Жантаев|Төлепбек Жантаев]] | Анасы = Қанапияқызы Бағине | Марапаттары = {{Қатар |{{Будапештті алғаны үшін медалі}} |{{Венаны алғаны үшін медалі}} |{{Жауынгерлік еңбегі үшін медалі}} |{{Қызыл жұлдыз ордені}} }} {{Қатар |{{Жауынгерлік еңбегі үшін медалі}} |{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін медалі}} }} }} '''Бәйбек Төлепбекұлы Жантаев''' ([[1911 жыл]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] – [[1995 жыл]], [[Астана|Ақмола]]) — кеңестік әскери, [[Ұлы Отан соғысы]]ның ардагері, Қазақ КСР еңбегін сіңірген қайраткері. == Өмірбаяны == Бәйбек – [[Сабынды ауданы|аудан]] председателінің [[Төлепбек Балабекұлы Жантай|Төлепбек Жантайдың]] ұлы.<ref>[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero96055912?last_name=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2&first_name=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA&page=1 Бәйбек Төлепбекұлы]</ref> 1944 жылдан 1950 жылға дейін ол «Вена алу үшін», «Будапештті алған үшін», «1941–1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалі», медальдарына ие болған.<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie38379929/?is_doc=true&utm_source=link&utm_medium=doc&utm_campaign=share БӘЙБЕК ЖАНТАЕВ]</ref> == Ерлігі == Дивизия құрамында 2.5 жыл бойы мінсіз қызмет атқарған қызыләскер Жантаев зеңбіректің материалдық бөлігін және арнайы құралдарды жетік меңгерген болатын. Жантаев екі рет жау ұшағын жарып, бір жау ұшағын атып түсірді. 1945 жылғы қаңтар шайқастары кезінде [[Будапешт]] қаласы ауданында жау жаяу әскерінің бір взводын өзі ғана жойды. Ұлы Отан соғысына 1942 жылғы қарашадан бастап қатысты. [[Серафимович]] қаласынан бастап, [[Днестр шатқалы|Днестр]], [[Днепр]], [[Дон]] арқылы [[Будапешт]] пен [[Вена]] қалаларына дейінгі жауынгерлік жолдан өтті. «Жауынгерлік еңбегі үшін» медалімен марапаттауға лайық деп танылды. == Естелік == Астана қаласының бір [[Бәйбек Жантаев қысқа көшесі (Астана)|көшесі]] оның атына ие. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}}{{Bio-stub}} [[Санат:Ұлы Отан соғысы шайқастарының қатысушылары]] [[Санат:Ұлы Отан соғысы артиллеристері]] [[Санат:Қорғалжын ауданында туғандар]] 6rm2rrly5rcyl2ydpqvifthcnyf9bns 0 772964 3598348 3597407 2026-05-02T11:43:14Z Kasymov 10777 3598348 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі=Күлжан Әуезова |Туған күні=29.05.1929 жыл |Қайтыс болған күні=26.02.2006 |Туған жері=Қазақстан, Қызылорда облысы, Сырдария ауданы, Бесарық ауылы |Мамандығы=Сауыншы, ауыл шаруашылығы қызметкері }} '''Күлжан Әуезова''' (29 мамыр 1929 жыл, Қазақстан, Қызылорда облысы, [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданы]], [[Бесарық ауылдық округі (Сырдария ауданы)|Бесарық ауылы]] – 26 ақпан 2006 жыл, сонда) — [[сауыншы]], еңбек ардагері. Қазақ КСР ауыл шаруашылығының еңбек сіңірген қызметкері (1973). «Ардақты ана» құрметті атағының иегері.[https://old.syrboyi.kz/tagilim/30826-balbarma-beren-bolmys-kenen-keude.html] == Өмірбаяны == Күлжан Әуезова 1950 жылдан бастап Сырдария ауданындағы «Жеңіс» ұжымшарының фермасында сауыншы болып еңбек етті. Еңбек жолының алғашқы жылдарынан-ақ жоғары нәтижелерімен көзге түсті. 1957 жылы социалистік жарыс барысында 20 бас сиырдың әрқайсысынан 3 мың литр сүт сауып, үздік көрсеткішке қол жеткізді. Осы жетістігі үшін «Жамбыл» ұжымшарының сауыншысы Әуезова Күлжанның есімі ауданның «Құрмет кітабына» енгізілді. 1958 жылы өткен облыстық байқауда «Облыстың ең үздік сауыншысы» атағын жеңіп алды. Отағасы екеуі бірлесе отырып, жыл сайын әр сиырдан орта есеппен 3150 литр сүт сауып, еңбек рекордын орнатты. Еңбек жолында жас сауыншылардың бірнеше буынын тәрбиелеп, оларға кәсіби тәлім-тәрбие берді, өнегелі өмір жолын көрсетті.[https://old.aqmeshit-aptalygy.kz/tanim/9018-ozat-sauynshy.html] 1962 жылы Мәскеу қаласында өткен КСРО тұтынушылар кооперациясы өкілдерінің VI съезіне делегат болып қатысты.<ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023</ref> == Қоғамдық қызметі == 1971–1975 жылдары Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланды. == Марапаттары мен атақтары == * [[Ленин ордені]] (1960) * [[Еңбек Қызыл Ту ордені]] (1963) * [[Құрмет Белгісі ордені|«Құрмет белгісі» ордені]] (1966) * Бірнеше медальдардың иегері * Қазақ КСР ауыл шаруашылығының еңбек сіңірген қызметкері (1973) * «Ардақты ана» құрметті атағы == Ескерткіштері == 2019 жылы Қызылорда облысы, Сырдария ауданы, Бесарық ауылында Күлжан Әуезованың құрметіне ескерткіш белгі орнатылды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} kyarm1axu6qtifti0uy7y1q72hibay6 3598353 3598348 2026-05-02T11:46:30Z 1nter pares 146705 /* */ 3598353 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі=Күлжан Әуезова |Туған күні=29.05.1929 |Қайтыс болған күні=26.02.2006 |Туған жері=Қазақстан, Қызылорда облысы, Сырдария ауданы, Бесарық ауылы |Мамандығы=Сауыншы, ауыл шаруашылығы қызметкері }} '''Күлжан Әуезова''' (29 мамыр 1929 жыл, Қазақстан, Қызылорда облысы, [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданы]], [[Бесарық ауылдық округі (Сырдария ауданы)|Бесарық ауылы]] – 26 ақпан 2006 жыл, сонда) — [[сауыншы]], еңбек ардагері. Қазақ КСР ауыл шаруашылығының еңбек сіңірген қызметкері (1973). «Ардақты ана» құрметті атағының иегері.[https://old.syrboyi.kz/tagilim/30826-balbarma-beren-bolmys-kenen-keude.html] == Өмірбаяны == Күлжан Әуезова 1950 жылдан бастап Сырдария ауданындағы «Жеңіс» ұжымшарының фермасында сауыншы болып еңбек етті. Еңбек жолының алғашқы жылдарынан-ақ жоғары нәтижелерімен көзге түсті. 1957 жылы социалистік жарыс барысында 20 бас сиырдың әрқайсысынан 3 мың литр сүт сауып, үздік көрсеткішке қол жеткізді. Осы жетістігі үшін «Жамбыл» ұжымшарының сауыншысы Әуезова Күлжанның есімі ауданның «Құрмет кітабына» енгізілді. 1958 жылы өткен облыстық байқауда «Облыстың ең үздік сауыншысы» атағын жеңіп алды. Отағасы екеуі бірлесе отырып, жыл сайын әр сиырдан орта есеппен 3150 литр сүт сауып, еңбек рекордын орнатты. Еңбек жолында жас сауыншылардың бірнеше буынын тәрбиелеп, оларға кәсіби тәлім-тәрбие берді, өнегелі өмір жолын көрсетті.[https://old.aqmeshit-aptalygy.kz/tanim/9018-ozat-sauynshy.html] 1962 жылы Мәскеу қаласында өткен КСРО тұтынушылар кооперациясы өкілдерінің VI съезіне делегат болып қатысты.<ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023</ref> == Қоғамдық қызметі == 1971–1975 жылдары Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланды. == Марапаттары мен атақтары == * [[Ленин ордені]] (1960) * [[Еңбек Қызыл Ту ордені]] (1963) * [[Құрмет Белгісі ордені|«Құрмет белгісі» ордені]] (1966) * Бірнеше медальдардың иегері * Қазақ КСР ауыл шаруашылығының еңбек сіңірген қызметкері (1973) * «Ардақты ана» құрметті атағы == Ескерткіштері == 2019 жылы Қызылорда облысы, Сырдария ауданы, Бесарық ауылында Күлжан Әуезованың құрметіне ескерткіш белгі орнатылды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} jngtz0gc6wg0ti3atg43yvawiwqhin9 3598363 3598353 2026-05-02T11:57:03Z Kasymov 10777 3598363 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі=Күлжан Әуезова |Туған күні=29.05.1929 |Қайтыс болған күні=26.02.2006 |Туған жері=[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Қызылорда облысы]], {{туғанжері|Сырдария ауданы (Қызылорда облысы){{!}}Сырдария ауданы|Сырдария ауданында (Қызылорда облысы)}}, Бесарық ауылы |Қайтыс болған жері = [[Қазақстан]], [[Қызылорда облысы]], {{туғанжері|Сырдария ауданы (Қызылорда облысы){{!}}Сырдария ауданы|Сырдария ауданында (Қызылорда облысы)}}, Бесарық ауылы |Мамандығы=Сауыншы, ауыл шаруашылығы қызметкері }} '''Күлжан Әуезова''' ([[29 мамыр]] [[1929 жыл]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Қызылорда облысы]], [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданы]], Бесарық ауылы – 26 ақпан 2006 жыл, сонда) — [[сауыншы]], еңбек ардагері. Қазақ КСР ауыл шаруашылығының еңбек сіңірген қызметкері (1973). «Ардақты ана» құрметті атағының иегері. == Өмірбаяны == Күлжан Әуезова 1950 жылдан бастап Сырдария ауданындағы «Жеңіс» ұжымшарының фермасында сауыншы болып еңбек етті. Еңбек жолының алғашқы жылдарынан-ақ жоғары нәтижелерімен көзге түсті. 1957 жылы социалистік жарыс барысында 20 бас сиырдың әрқайсысынан 3 мың литр сүт сауып, үздік көрсеткішке қол жеткізді. Осы жетістігі үшін «Жамбыл» ұжымшарының сауыншысы Әуезова Күлжанның есімі ауданның «Құрмет кітабына» енгізілді. 1958 жылы өткен облыстық байқауда «Облыстың ең үздік сауыншысы» атағын жеңіп алды. Отағасы екеуі бірлесе отырып, жыл сайын әр сиырдан орта есеппен 3150 литр сүт сауып, еңбек рекордын орнатты. Еңбек жолында жас сауыншылардың бірнеше буынын тәрбиелеп, оларға кәсіби тәлім-тәрбие берді, өнегелі өмір жолын көрсетті.[https://old.aqmeshit-aptalygy.kz/tanim/9018-ozat-sauynshy.html] 1962 жылы Мәскеу қаласында өткен КСРО тұтынушылар кооперациясы өкілдерінің VI съезіне делегат болып қатысты.<ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023</ref> == Қоғамдық қызметі == 1971–1975 жылдары Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланды. == Марапаттары мен атақтары == * [[Ленин ордені]] (1960) * [[Еңбек Қызыл Ту ордені]] (1963) * [[Құрмет Белгісі ордені|«Құрмет белгісі» ордені]] (1966) * Бірнеше медальдардың иегері * Қазақ КСР ауыл шаруашылығының еңбек сіңірген қызметкері (1973) * «Ардақты ана» құрметті атағы == Ескерткіштері == 2019 жылы Қызылорда облысы, Сырдария ауданы, Бесарық ауылында Күлжан Әуезованың құрметіне ескерткіш белгі орнатылды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 8vzprh6pvpeerag9mfxgfhpnc01yida 3598364 3598363 2026-05-02T11:57:16Z Kasymov 10777 «[[Санат:Сауыншылар|Сауыншылар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3598364 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі=Күлжан Әуезова |Туған күні=29.05.1929 |Қайтыс болған күні=26.02.2006 |Туған жері=[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Қызылорда облысы]], {{туғанжері|Сырдария ауданы (Қызылорда облысы){{!}}Сырдария ауданы|Сырдария ауданында (Қызылорда облысы)}}, Бесарық ауылы |Қайтыс болған жері = [[Қазақстан]], [[Қызылорда облысы]], {{туғанжері|Сырдария ауданы (Қызылорда облысы){{!}}Сырдария ауданы|Сырдария ауданында (Қызылорда облысы)}}, Бесарық ауылы |Мамандығы=Сауыншы, ауыл шаруашылығы қызметкері }} '''Күлжан Әуезова''' ([[29 мамыр]] [[1929 жыл]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Қызылорда облысы]], [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданы]], Бесарық ауылы – 26 ақпан 2006 жыл, сонда) — [[сауыншы]], еңбек ардагері. Қазақ КСР ауыл шаруашылығының еңбек сіңірген қызметкері (1973). «Ардақты ана» құрметті атағының иегері. == Өмірбаяны == Күлжан Әуезова 1950 жылдан бастап Сырдария ауданындағы «Жеңіс» ұжымшарының фермасында сауыншы болып еңбек етті. Еңбек жолының алғашқы жылдарынан-ақ жоғары нәтижелерімен көзге түсті. 1957 жылы социалистік жарыс барысында 20 бас сиырдың әрқайсысынан 3 мың литр сүт сауып, үздік көрсеткішке қол жеткізді. Осы жетістігі үшін «Жамбыл» ұжымшарының сауыншысы Әуезова Күлжанның есімі ауданның «Құрмет кітабына» енгізілді. 1958 жылы өткен облыстық байқауда «Облыстың ең үздік сауыншысы» атағын жеңіп алды. Отағасы екеуі бірлесе отырып, жыл сайын әр сиырдан орта есеппен 3150 литр сүт сауып, еңбек рекордын орнатты. Еңбек жолында жас сауыншылардың бірнеше буынын тәрбиелеп, оларға кәсіби тәлім-тәрбие берді, өнегелі өмір жолын көрсетті.[https://old.aqmeshit-aptalygy.kz/tanim/9018-ozat-sauynshy.html] 1962 жылы Мәскеу қаласында өткен КСРО тұтынушылар кооперациясы өкілдерінің VI съезіне делегат болып қатысты.<ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023</ref> == Қоғамдық қызметі == 1971–1975 жылдары Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланды. == Марапаттары мен атақтары == * [[Ленин ордені]] (1960) * [[Еңбек Қызыл Ту ордені]] (1963) * [[Құрмет Белгісі ордені|«Құрмет белгісі» ордені]] (1966) * Бірнеше медальдардың иегері * Қазақ КСР ауыл шаруашылығының еңбек сіңірген қызметкері (1973) * «Ардақты ана» құрметті атағы == Ескерткіштері == 2019 жылы Қызылорда облысы, Сырдария ауданы, Бесарық ауылында Күлжан Әуезованың құрметіне ескерткіш белгі орнатылды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Сауыншылар]] juqoj9xknkn5oa4cszeit1w5v8jw6wg 2 773613 3598361 3595513 2026-05-02T11:54:32Z 1nter pares 146705 3598361 wikitext text/x-wiki {{Жасырын |Рамкасы = |Тақырыпша_орны = |Тақырыпша = |Мазмұны = <pre> {| class="wikitable collapsible" ! scope="col" | Ғасыр ! scope="col" | Мақала ! scope="col" | Саны |- |<center>XII<center> |[[Глогув қоршауы]] |<center>1<center> |- |<center>XIV<center> |[[Войт Альберттің көтерілісі]] – [[Флориан псалтыры]] |<center>2<center> |- |<center>XV<center> |[[Мәскеу қоршауы (1439)]] – [[Түріктердің Қырымды жаулап алуы (1475)]] |<center>2<center> |- |<center>XVI<center> |[[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] – [[Банат көтерілісі]] – [[Бағи-Шамал шайқасы]] |<center>3<center> |- |<center>XVII<center> |[[Кальмар соғысы]] – [[Кальмар шайқасы]] – [[Ташкент шайқасы (1627)]] – [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] – [[Хотин шайқасы (1673)]] |<center>5<center> |- |<center>XVIII<center> |[[Каспийдегі қазақ шапқыншылықтары]] – [[Париж келісімі (1783)]] – [[Неервинден шайқасы (1793)]] |<center>3<center> |- |<center>XIX<center> |[[Мишар шайқасы]] – [[Орыс-бұхара келісімі (1868)]] – [[Рукин экспедициясы]] – [[Версаль келісімі (1871)]] – [[Шаар келісімі]] – [[Серб-Черногор-Түрік соғысы]] – [[Ақал келісімі]] – [[Пирот шайқасы]] |<center>8<center> |- |<center>XX<center> |[[Араб-Израиль қақтығысы]] – [[Ұлыбритания мандатындағы Палестина]] – [[Француз мандатындағы Ливан мен Сирия]] – [[Трансиордания Әмірлігі]] – [[Перу-Эквадор соғысы]] – [[Каир конференциясы (1943)]] – [[Вроцлавтағы шешек індеті (1963)]] – [[Бірінші Ливан соғысы (1982)]] – [[Михаил Обренович ескерткіші]] |<center>9<center> |- |<center>XXI<center> |'''2006:''' [[Екінші Ливан соғысы (2006)]]<br>'''2009:''' [[Акселератор операциясы]]<br>'''2011:''' [[Сириядағы азаматтық соғыс хронологиясы (2011–2012)]]<br>'''2012:''' [[Алепподағы терактілер (2012)]]<br>'''2019:''' [[Молдовадағы саяси дағдарыс (2019)]]<br>'''2020:''' [[Армениядағы ресейлік МИ-24 тікұшағының жойылуы]]<br>'''2022:''' [[Көктем қалқаны операциясы]] – [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]]<br>'''2023:''' [[Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясының ES-11/6 қарары]] – [[Си Цзиньпиннің Ресейге сапары (2023)]] – [[Судандағы үшінші азамат соғысы]] – [[Ислам Ынтымақтастығы Ұйымының Төтенше өткен IX саммиті]] – [[Қызыл теңіздегі дағдарыс]] – [[Маңғыстау облысындағы ереуіл]]<br>'''2024:''' [[Йемендегі әуе шабуылдары (2024 жылдан)]] – [[Иранның Израильге зымыран соққысы (сәуір 2024)]] – [[Израильдің Иранға соққысы (сәуір 2024)]] – [[Покровск үшін шайқас]] – [[Иранның Израильге зымыран соққысы (қазан 2024)]] – [[Израильдің Иранға соққысы (қазан 2024)]] – [[Үшінші Ливан соғысы (2024)]] – [[Үшінші Ливан соғысының хронологиясы (2024)]] – [[Грузиядағы парламент сайлауынан кейінгі наразылықтар (2024 жылдан)]] – [[Испаниядағы су тасқыны (2024)]] – [[Керіш бұғазындағы мазут төгілуі (2024)]] – [[Сочидегі су тасқыны (2024)]] – [[Абхазиядағы наразылықтар (2024)]] – [[Жаңаөзендегі ереуіл (2024)]] – [[Израиль мен Хезболланың бейбіт келісімі]] – [[Сирия оппозициясының шабуылы (2024)]] – [[Алеппо үшін шайқас (2024)]] – [[Сирияның оңтүстігіндегі шабуыл (2024)]] – [[Хамаға шабуыл (2024)]] – [[Корея Республикасындағы әскери жағдай (2024)]] – [[Хомсқа шабуыл (2024)]] – [[Дамаскінің құлауы (2024)]] – [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] – [[Магдебургтегі көлік шабуылы (2024)]] – [[Ақтаудағы ұшақ апаты]]<br>'''2025:''' [[Жаңа Орлеандағы теракт (2025)]] – [[Цетинедегі жаппай кісі өлтіру (2025)]] – [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қаңтар 2025)]] – [[Израиль мен ХАМАС арасындағы үш кезеңдік атысты тоқтату туралы келісім]] – [[Карталкая курортындағы өрт]] – [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] – [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] – [[АҚШ-тағы жаппай депортацияға қарсы наразылықтар]] – [[Гома үшін шайқас (2025)]] – [[Вашингтондағы ұшақ апаты (2025)]] – [[Филадельфиядағы ұшақ апаты (2025)]] – [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] • [[Букаву үшін шайқас (2025)]] – [[Мюнхен қауіпсіздік конференциясы (2025)]] – [[АҚШ пен Ресей делегацияларының Эр-Риядтағы кездесуі (2025)]] – [[Украина мен АҚШ арасындағы минералдық ресурстар жөніндегі келісім]] – [[Владимир Зеленский мен Дональд Трамптың Ақ үйдегі кездесуі (2025)]] – [[Дональд Трамптың Конгрестің бірлескен отырысындағы сөзі (2025)]] – [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] – [[Экрем Имамоглудың тұтқындалуы]] – [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] – [[Кривой Рог қаласына жасалған зымыран соққысы (4 сәуір, 2025)]] – [[Сумы қаласына жасалған зымыран соққысы (13 сәуір, 2025)]] – [[Конгодағы кеме апаты (2025)]] – [[Пахалгамдағы теракт]] – [[Үндістан мен Пәкістан арасындағы қақтығыс (2025)]] – [[Шахид Раджаи портындағы жарылыс]] – [[Еуропаның энергетикалық жүйесіндегі ақау (2025)]] – [[Си Цзиньпиннің Ресейге сапары (2025)]] – [[2025 жылғы Үндістан мен Пәкістан соққылары]] – [[Буньян уль-Марсус операциясы]] – [[Ресейдегі көпірлер жарылысы (2025)]] – [[«Өрмек» операциясы]] – [[Орталық Сулавесидегі жер сілкінісі (2025)]] – [[АҚШ-тың Венесуэла катеріне соққысы (2025)]] – [[Мадагаскардағы әскери төңкеріс (2025)]] – [[No Kings наразылықтары (2025)]] – [[Луврдағы ұрлық (2025)]] – [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қараша 2025)]] – [[Балхтағы жер сілкінісі (2025)]] – [[Бакудегі әскери парад (2025)]] – [[БҰҰ-ның климаттың өзгеруі жөніндегі конференциясы (2025)]] – [[Нигер штатындағы мектеп оқушыларын ұрлау (2025)]] – [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] – [[Гвинея-Бисаудағы әскери төңкеріс (2025)]] – [[Гонконгтегі тұрғын үй кешеніндегі өрт]] – [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] – [[Сиднейдегі теракт (2025)]] – [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]]<br>'''2026:''' [[Венесуэладағы АҚШ әскери операциясы]] – [[Аденнің құлауы (2026)]] – [[Сикхиодағы пойыз апаты (2026)]] – [[Еуропалық одақ пен Меркосур арасындағы серіктестік келісім]] – [[Рубайя шахтасындағы апат (2026)]] – [[Ирандағы соғыс (2026)]] – [[Ливандағы соғыс (2026)]] – [[Карачидегі АҚШ консулдығына шабуыл]] – [[Aramco мұнай өңдеу зауытына жасалған шабуыл (2026)]] – [[Иранның Әзербайжанға жасаған соққылары (2026)]] – [[Washington Hilton қонақ үйіндегі атыс (2026)]] – [[Америка Құрама Штаттарының 250 жылдығы]] |<center>?<center> |} === Аумақтар === : [[Сирия Палестиналық]] • [[Тартус]] • [[Дейр-эз-Зор]] • [[Төменгі Бавария]] • [[Швабия]] • [[Магдебург]] • [[Турда шатқалы]] • [[Пэдуря Домняскэ]] • [[Джурджулешты (порт)]] • [[Кагул]] • [[Григориополь]] • [[Комрат Республикасы]] • [[Турианчай қорығы]] • [[Махмудчала]] • [[Торағай]] • [[Язы-дюзю]] • [[1-Айлы болысы]] • [[2-Айлы болысы]]<br>'''Ғимараттар:''' [[Ескі мешіт (Едирне)]] • [[Едирне музейі]] • [[Анкира монументі]] • [[Асланхан мешіті]] • [[Шишли мешіті]] • [[Измир Ататүрік]] • [[Көк медресе (Сивас)]] • [[Ильяс-бей мешіті]] • [[Гүл пасажы]] • [[Аккёпрю көпірі]] • [[Ала ад-Дин мешіті (Конья)]] • [[Қасиетті Поликарп шіркеуі (Измир)]] • [[Хаджи Бекташ-и Вели кесенесі]] • [[Узункёпрю көпірі]] • [[Әулие Вукол шіркеуі]] • [[Сұлтан Селим Явуз көпірі]] • [[Измит сағат мұнарасы]] • [[Мраморье]] === Саясат === : [[Гирчи — Көбірек еркіндік]] • [[Хайят Тахрир аш-Шам]] • [[Сирияның бірінші өтпелі үкіметі]] • [[Сирияның екінші өтпелі үкіметі]] • [[23 наурыз қозғалысы]] • [[Гәнжа дәлізі]] • [[Чили-Эквадор қатынастары]] • [[Аргентина-Перу қатынастары]] • [[Бразилия-Перу қатынастары]] • [[Бразилия-Венесуэла қатынастары]] • [[АҚШ-Эквадор қатынастары]] • [[АҚШ-Аргентина қатынастары]] • [[АҚШ-Уругвай қатынастары]] • [[Канада-Уругвай қатынастары]] • [[Грекия-Уругвай қатынастары]] • [[Уругвай-Жапония қатынастары]] • [[Италия-Уругвай қатынастары]] • [[Армения-Уругвай қатынастары]] • [[Қытай-Уругвай қатынастары]] • [[Перу-Уругвай қатынастары]] • [[Боливия-Перу қатынастары]] • [[Аргентина-Боливия қатынастары]] • [[Боливия-Қытай қатынастары]] • [[Ангола-Аргентина қатынастары]] • [[Ангола-Конго ДР қатынастары]] • [[Ұлыбритания-Конго ДР қатынастары]] • [[Абхазия-Венесуэла қатынастары]] • [[Абхазия-Сирия қатынастары]] • [[Аустрия-Болгария қатынастары]] • [[Аустрия-Германия қатынастары]] • [[Аустрия-Грузия қатынастары]] • [[Аустрия-Италия қатынастары]] • [[Аустрия-Қытай қатынастары]] • [[Аустрия-Колумбия қатынастары]] • [[Аустрия-Моңғолия қатынастары]] • [[Аустрия-Сауд Арабиясы қатынастары]] • [[Аустрия-Солтүстік Македония қатынастары]] • [[Аустрия-Словакия қатынастары]] • [[Аустрия-Словения қатынастары]] • [[Аустрия-Уругвай қатынастары]] • [[Аустрия-Франция қатынастары]] • [[Аустрия-Черногория қатынастары]] • [[Аустрия-Түрікменстан қатынастары]] • [[Аустрия-Чили қатынастары]] • [[Аустрия-Швейцария қатынастары]] • [[Аустрия-Жапония қатынастары]] • [[Албания-Аустрия қатынастары]] • [[Албания-Беларусь қатынастары]] • [[Албания-Мажарстан қатынастары]] • [[Албания-Грузия қатынастары]] • [[Албания-Италия қатынастары]] • [[Албания-Косово қатынастары]] • [[Габон-Израиль қатынастары]] • [[Андорра-Израиль қатынастары]] • [[Гвинея-Израиль қатынастары]] • [[Аустрия-АҚШ қатынастары]] • [[Албания-АҚШ қатынастары]] • [[Литва-Өзбекстан қатынастары]] === Тұлғалар === : [[Артур Кёстлер]] • [[Робин Джордж Коллингвуд]] • [[Овидий Котруш]] • [[Василе Кристя]] • [[Вадим Пистринчук]] • [[Эракле Арион]] • [[Лука Арбор]] • [[Крин Антонеску]] • [[Джордже Симион]] • [[Каролина Витгенштейн]] • [[Михайло Милованович]] • [[Любомир Иванович]] • [[Милош Джурич]] • [[Миша Анастасиевич]] • [[Ларри Финк]] • [[Диниш Инканья]] • [[Эндрю Тейт]] • [[Эдин Дэвид Росс]] • [[Сайрус Гриффин]] • [[Бэррон Трамп]] • [[Тревор Блэквелл]] * [[Базардюзю]], [[Флегрей алаңдары]] * [[Қоқан ханы]], [[Бұхара ханы]] * [[Абдаллах Қарабай]], [[Тәуке сұлтан]] * [[Сүйінішқожа хан]], [[Келді Мұхаммед]], [[Наурыз Ахмет хан]], [[Әбділәтіп хан]], [[Әбділазиз хан (Шайбани)]], [[Бұрхан сұлтан]] * [[Абдулла би]], [[Жаушан]], [[Мір Мұхаммед Әмин-и Бұхари]], [[Абдулла Насруллаһи]], [[Мұхаммед Жар ибн Араб қатаған]] Бұхара хандары: * [[Жар Мұхаммед]], [[Жәни Мұхаммед]], [[Дін Мұхаммед]], [[Нәдір Мұхаммед]], [[Әбділазиз хан (Аштархан)]], [[Сұбханқұл хан]], [[II Ұбайдулла хан]], [[Әбілпейіз хан]], [[Әбділмүмін хан]], [[III Ұбайдулла хан]], [[Әбілғазы хан (Аштархан)]], [[Фазыл би]], [[Барат сұлтан]] * [[Бақи Мұхаммед]], [[Уәли Мұхаммед]] Тарихшылар және т.б: * [[Әбдірахман-и Тали]], [[Әбдікәрім]], [[Әбділуаххаб Мырза]], [[Мұхаммед Уафа-и Карминаги]], [[Мұхаммед Шәріп ибн Мұхаммед Нақи]], [[Мырза Садық мүнши]], [[Мирий]], [[Мұхаммед Жақып ибн Даниял би]], [[Абдалазим Сами]], [[Хумули]], [[Насыр әд-дин ибн әмір Мұзаффар]] Қоқан хандары: [[Алтын Бесік]], [[Шахрух би]], [[Әбдірахым би]], [[Әбдікәрім би]], [[Бобобек]], [[Ердене би]], [[Мұхаммед Әли хан]], [[Шерәлі хан]], [[Мұрат хан]], [[Малла хан]], [[Шахмұрат хан]], [[Насриддин хан]] * [[Атажан Абдалов]], [[Әбді Мирабдулқожа]], [[Әбдіжаппар]], [[Әбдірахман Танбури Самарқанди]], [[Әмір Әли Акбар Самарқанди]], [[Дәруіш Бозғала Самарқанди]], [[Анбар Атын]], [[Атын]], [[Фурқат]], [[Тұрақұл би]], [[Әзиз би]], [[Өткір би]], [[Алуа Ернарқызы Нұрман]], [[Елена Анкудинова (шахматшы)]], [[Низамаддин Урганжи]], [[Мырза Сәлімбек]], [[Мырза Насрулла]] * [[Астанқұл би]], [[Мұхаммед би (құшбегі)]], [[Мұхаммед Шәріп (Бұхара әмірлігі)]], [[Хайдарқұлбек би]], [[Сейіт Әбділмүмін]], [[Сейіт Нұраддин]], [[Қасым хан (Бұхара әмірлігі)]], [[Сейіт Акрам]], [[Мұхаммед Жақып би]] * [[Бұхара құшбегісі]] * [[Сары хан]], [[Восе көтерілісі]] * [[Елу бірінші штат]], [[Темірлан. Соңғы жаулаушының өрлеуі]] === Басқа === : [[Ұлттық атлас]] • [[Адай Ата кешеніндегі Амал мерекесі]] • [[Балықшы рулары]] • [[Ақпан рулары]] • [[Румыниядағы қырым татарлары]] • [[Nuclearelectrica]] • [[Молдовагаз]] • [[Молдова Ұлттық банкі]] • [[Мокэницэ]] • [[Лысица (тау)]] • [[Польша аумағындағы тас дәуірі]] • [[Польша мемлекетінің мыңжылдығы]] • [[Obywatel G.C.]] • [[Praesens]] • [[Сербияның мемлекеттік рәміздері]] • [[Grokipedia]] • [[Grok]] • [[Gemini]] • [[DeepSeek]] • [[OpenAI o1]] • [[OpenAI o3]] • [[Qwen]] • [[LaMDA]] • [[Ernie Bot]] • [[GPT-4]] • [[Галлюцинация (жасанды интеллект)]] • [[Генеративті жасанды интеллект]] • [[Claude]] • [[Меркалли шкаласы]] • [[Рихтер шкаласы]] • [[BlackRock]] • [[The Vanguard Group]] • [[Sora]] • [[WeChat]] • [[Жасанды интеллект бумы]] • [[DALL-E]] • [[Брейнрот]] • [[Сигма-еркек]] • [[Figure AI]] • [[Figure 01 (робот)]] • [[Кисмет (робот)]] • [[GigaChat]] • [[Жасанды интеллект контентін анықтау]], [[ChatGPT Deep Research]],[[Eco-Shop]] • [[Есімбет (Әшібек)]] • [[Wargaming.net]] • [[World of Tanks Blitz]] • [[Информатика тарихы]] • [[МЕРКОСУР]] • [[Мыстангер (кітаптар сериясы)]] • [[Эпштейн файлдары]] • [[Қытай Жаңа жылы]] • [[Бнито]] • [[Абаттандыру]] • [[Абдалдар]] • [[Абдаллаһ ибн Абд әр-Рашид]] • [[Спенсер-хаус]] • [[Барон]] • [[Кеңсе әзілі]] • [[Барония]] • [[Фрайгерр]] • [[Шин-Лайн]] – [[Үшінші дүниежүзілік соғыс]] // [[Маңғышлақ хан]] // [[Әлиреза Арафи]] {| class="wikitable collapsible" ! scope="col" | Ұлт ! scope="col" | Мақала ! scope="col" | Саны |- |<center>Еврейлер<center> |[[Амшель Майер Ротшильд]] – [[Соломо‌н Ма‌йер Ро‌тшильд]] – [[Натан Майер Ротшильд]] – [[Карл Майер Ротшильд]] – [[Джеймс Майер Ротшильд]] – [[Натан Ротшильд, 1-барон Ротшильд]] – [[Уолтер Ротшильд, 2-барон Ротшильд]] – [[Виктор Ротшильд, 3-барон Ротшильд]] – [[Джейкоб Ротшильд, 4-барон Ротшильд]] – [[Натаниэль Ротшильд, 5-барон Ротшильд]] – [[Альфонс Джеймс де Ротшильд]] – [[Амшель Ротшильд]] – [[Бенжамен де Ротшильд]] – [[Ги де Ротшильд]] – [[Давид Рене де Ротшильд]] – [[Дэвид Майер де Ротшильд]] – [[Лайонел де Ротшильд]] – [[Луи Натаниэль де Ротшильд]] – [[Майер Карл фон Ротшильд]] – [[Морис де Ротшильд]] – [[Чарльз Ротшильд]] – [[Эдмон Джеймс де Ротшильд]] – [[Эдмон Адольф де Ротшильд]] – [[Эдуард Альфонс Джеймс де Ротшильд]] – [[Адольф Карл фон Ротшильд]] – [[Артур де Ротшильд]] |<center>?<center> |- |<center>Қазақтар<center> |[[Мұңал батыр Келімбердіұлы]] – [[Шоғы батыр Мұңалұлы]] – [[Текей Райымбердіұлы]] – [[Абыз би Әтембекұлы]] – [[Томан би]] – [[Малайсары би Тілеукеұлы]] – [[Бекайдар би Әлменбетұлы]] – [[Мөңке би Төлеұлы]] – [[Киікбай би Айтуғанұлы]] – [[Жабай би]] – [[Мая би Әнетұлы]] – [[Қырымқұл би Әнетұлы]] – [[Дәулеталы батыр Жарыұлы]] – [[Қашаған би Әуелұлы]] – [[Сарыбай би Айдосұлы]] – [[Қожамжар шешен Қазиұлы]] – [[Шағырай батыр Жәдікұлы]] – [[Сарымерген би Қосжанұлы]] – [[Еркебұлан Шәкіртұлы Мырзағалиев]] – [[Шомбыр батыр Болатұлы]] – [[Әнияр Қожабайұлы Молдабаев]] – [[Нұрлан Абызұлы Құлбаев]] – [[Сағыр Төлебайұлы]] – [[Бақыт Ниязбекқызы Түменова]] – [[Әділет Оңласынұлы Имамбеков]] |<center>?<center> |- |<center>Хиуалықтар<center> |[[Арабшах әулеті]] – [[Хорезм ханы]] – [[Елбарыс хан]] – [[Сұлтан Қажы хан]] – [[Хасанқұл хан]] – [[Суфиян хан]] – [[Буджуга хан]] – [[Аванеш хан]] – [[Қал хан]] – [[Ағатай хан]] – [[Дост хан]] – [[Қажы Мұхаммед хан (Хиуа ханы)|Қажы Мұхаммед хан]] – [[Араб Мұхаммед хан]] – [[Елбарыс сұлтан]] – [[Исфандияр хан]] – [[Құдайдат хан]] – [[Ерең хан]] – [[Жошы хан (Хиуа ханы)|Жошы хан]] – [[Уәли хан (Хиуа ханы)|Уәли хан]] – [[Шахнияз хан]] – [[Шахбахт хан]] – [[Сайид Әли хан]] – [[Мұса хан]] – [[Жәдігер хан (Хиуа ханы)|Жәдігер хан]] – [[Тахир хан (Хиуа ханы)|Тахир хан]] – [[Темір Ғазы хан]] – [[Мұхаммед Әмин инақ]] – [[Аваз инақ]] – [[Елтүзер хан]] – [[I Мұхаммед Рахым хан]] – [[Аллақұл хан]] – [[Рахымқұл хан]] – [[Мұхаммед Әмин хан]] – [[Абдулла хан (Хиуа ханы)]] – [[Құтлық Мұрат хан]] – [[Сейіт Мұхаммед хан]] – [[II Мұхаммед Рахым хан]] – [[Асфандияр хан]] – [[Сейіт Абдулла хан]] – [[Шукруллабай Мискинов]] |<center>?<center> |- |<center>Түрікмендер<center> |[[Жәуміт тайпасы]], [[Теке тайпасы]], [[Сарық тайпасы]], [[Гөклен тайпасы]], [[Сақар тайпасы]], [[Оғыржалы тайпасы]], [[Алайонтлы тайпасы]], [[Мүршелі тайпасы]] |<center>8<center> |} </pre> }} tlfd93og78x0verev9z930jt2shuyag 4 775564 3598198 3596775 2026-05-02T03:04:56Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту. 3598198 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !N !Бет !Қаралу саны (соңғы 30 күнде) !Қаралу саны (соңғы 90 күнде) !Қаралу саны (бір жылда) |- |1 |[[Мұхтар Шаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 46519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 51795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 71607] |- |2 |[[Басты бет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 46530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 114686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 360879] |- |3 |[[Абай Құнанбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 66199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 287357] |- |4 |[[Ақбөкен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 24145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 25836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 41152] |- |5 |[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 22055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 26686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 43325] |- |6 |[[Арнайы:Іздеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 14531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 45083] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 213088] |- |7 |[[Ыбырай Алтынсарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 13761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 41567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 117289] |- |8 |[[Арқар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80 13382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80 13879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80 17309] |- |9 |[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 28588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 137397] |- |10 |[[Қызғалдақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 12547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 13994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 22272] |- |11 |[[Бауыржан Момышұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 30431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 125439] |- |12 |[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 12949] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 37556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 73014] |- |13 |[[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27337] |- |14 |[[Түпті жуа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BF%D1%82%D1%96_%D0%B6%D1%83%D0%B0 10766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BF%D1%82%D1%96_%D0%B6%D1%83%D0%B0 10806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BF%D1%82%D1%96_%D0%B6%D1%83%D0%B0 11247] |- |15 |[[:Сурет:SB - Kazakh woman on horse.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 9556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 16927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 16967] |- |16 |[[Айдын Ақанұлы Айымбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 8880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 10694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 15271] |- |17 |[[Бесеудің хаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 8373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 13816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 26917] |- |18 |[[Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 7640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 21564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 91151] |- |19 |[[Қазақстан музейлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 7412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 7613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8968] |- |20 |[[Қызыл кітап]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 7289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 11030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 30223] |- |21 |[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 17256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 104573] |- |22 |[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 6733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 20672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 69694] |- |23 |[[Өзбекәлі Жәнібеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 6588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 15005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 32537] |- |24 |[[Күй аңызы (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 6413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 8218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 11034] |- |25 |[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 6345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 50411] |- |26 |[[Мемлекет астаналары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 62697] |- |27 |[[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 30091] |- |28 |[[Ахмет Байтұрсынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 31958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 127265] |- |29 |[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 5848] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 12588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 29615] |- |30 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық музейі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 5818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 6442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 13414] |- |31 |[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 21003] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 60852] |- |32 |[[Жуніс Сахиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%B5%D0%B2 5595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%B5%D0%B2 9457] |- |33 |[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 56710] |- |34 |[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 5394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 29942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 59954] |- |35 |[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 46334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 80031] |- |36 |[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 22819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 40723] |- |37 |[[Қазақстан халқының бірлігі күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 5659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 6032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 9166] |- |38 |[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5053] |- |39 |[[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 23688] |- |40 |[[Жоба:Уики-көктем 2026]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 5070] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 5070] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 5070] |- |41 |[[Махамбет Өтемісұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 56069] |- |42 |[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15092] |- |43 |[[Қазақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 4828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 21382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 85267] |- |44 |[[Күнделік.кз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 4731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 18346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 125793] |- |45 |[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 53470] |- |46 |[[Қажығали Мұханбетқалиұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6540] |- |47 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 4609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 8444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 18417] |- |48 |[[Желтоқсан көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 4571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 7468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 59491] |- |49 |[[Ұлы Отан соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 4410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 8866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 30805] |- |50 |[[Міржақып Дулатұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 86618] |- |51 |[[Хиуаз Қайырқызы Доспанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 21007] |- |52 |[[КешYOU]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 4372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 5316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 11229] |- |53 |[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 4082] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 5964] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 17389] |- |54 |[[Ілияс Жансүгіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 4049] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 14229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 43868] |- |55 |[[Қасым хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 36347] |- |56 |[[Абай жолы (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 12897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 40918] |- |57 |[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 3879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 7443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 25000] |- |58 |[[Қабдеш Жұмаділов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 8582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16336] |- |59 |[[Қазақстан қорықтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 41732] |- |60 |[[Ғұндар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 3838] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 10963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 41920] |- |61 |[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 47172] |- |62 |[[Әмір Темір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 3864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 10442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 30576] |- |63 |[[Хақназар хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7996] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 22724] |- |64 |[[Несіпбек Тұрысбекұлы Айт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82 3737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82 5895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82 9031] |- |65 |[[Бәйтерек (монумент)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 3741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 6168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 28279] |- |66 |[[Шәмші Қалдаяқов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 3783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 6915] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 27465] |- |67 |[[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 3814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 8147] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 8147] |- |68 |[[Қорықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 34000] |- |69 |[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 3702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 11064] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 24056] |- |70 |[[Әміре Қашаубаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15286] |- |71 |[[Қадыр Мырза Әлі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 3692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 7742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 26566] |- |72 |[[Қасым Қайсенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17579] |- |73 |[[Әлемнің жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 11153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 63135] |- |74 |[[Сәкен Сейфуллин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 3656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 9516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 37104] |- |75 |[[Екінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 3607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 7345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 30451] |- |76 |[[Астана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 7143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 39260] |- |77 |[[Жетіқарақшы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 3488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 11194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 16229] |- |78 |[[Қожа Ахмет Ясауи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 3446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 9411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 50817] |- |79 |[[Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11328] |- |80 |[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 50416] |- |81 |[[Райымбек батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 4827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 12991] |- |82 |[[Семей полигоны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 3274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 6884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 30787] |- |83 |[[Түменбай Қуандық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3073] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3824] |- |84 |[[Рақымжан Қошқарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14206] |- |85 |[[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 3087] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 7558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 43607] |- |86 |[[Есім хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3060] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20992] |- |87 |[[Асқар Алтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 3045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 3672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 5446] |- |88 |[[Қазақ халқының әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6068] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 18882] |- |89 |[[Әбу Насыр Әл-Фараби]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 3016] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 18908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 69458] |- |90 |[[Астана мектеп оқушыларының сарайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 2886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 2921] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 5215] |- |91 |[[Жұмбақтас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 2892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 4087] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 11258] |- |92 |[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 2887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 5678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 22789] |- |93 |[[Қазақстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17761] |- |94 |[[Сарматтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 2855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 4561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 15584] |- |95 |[[Оралхан Бөкей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 10041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 26783] |- |96 |[[Kaspi.kz]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Kaspi.kz 2824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Kaspi.kz 3088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Kaspi.kz 4302] |- |97 |[[Тәуекел хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15617] |- |98 |[[Жасанды интеллект]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 2779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 8297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 33728] |- |99 |[[Қазақ хандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2762] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 42605] |- |100 |[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 2740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 8622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 67690] |- |101 |[[Құрманғазы Сағырбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 33893] |- |102 |[[Ғарышкер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80 2674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80 3410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80 6752] |- |103 |[[Сырым Датұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28047] |- |104 |[[Шыңғыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 13733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 67093] |- |105 |[[Фариза Оңғарсынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20965] |- |106 |[[Темірхан Медетбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4998] |- |107 |[[Арыстан баб кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 2644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 5942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 14372] |- |108 |[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21999] |- |109 |[[Алматы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 2594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 6841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 29301] |- |110 |[[Юрий Алексеевич Гагарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 2545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 2981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 5442] |- |111 |[[Тахауи Ахтанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6675] |- |112 |[[Тұрар Рысқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 5293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18778] |- |113 |[[Қазақстан қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 25870] |- |114 |[[Қазақша жыл санау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 2514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 10890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 85035] |- |115 |[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 2472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 7221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 19663] |- |116 |[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28698] |- |117 |[[Жүсіпбек Аймауытов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 2426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 6186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 31099] |- |118 |[[Абылай хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 60871] |- |119 |[[Жамбыл Жабайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 25197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47858] |- |120 |[[Баян Мақсатқызы Алагөзова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7758] |- |121 |[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 38760] |- |122 |[[Жәркен Бөдешұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7017] |- |123 |[[Тынымбай Нұрмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 3635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 6683] |- |124 |[[Қазақстан 2030]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 2312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 4952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 13458] |- |125 |[[Жеті жарғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 2339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 7741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 28448] |- |126 |[[Қазақстан өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 22553] |- |127 |[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 2320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 6840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 25989] |- |128 |[[Ерлан Жүніс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81 2312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81 3181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81 4072] |- |129 |[[Сақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 10697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 65593] |- |130 |[[Абдолла Ахметұлы Розыбакиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3046] |- |131 |[[Ұлпан (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 27152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 42059] |- |132 |[[Ғаламшар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 2284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 4296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 12250] |- |133 |[[Қанипа Омарғалиқызы Бітібаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 6572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8803] |- |134 |[[Санжар Керімбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12802] |- |135 |[[Жүйелік блок]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 2238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 2772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 6805] |- |136 |[[Әбіш Кекілбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26683] |- |137 |[[Төлен Әбдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 2225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 3288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 8322] |- |138 |[[Компьютер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 2191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 4408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 22585] |- |139 |[[Мұхаммед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 2224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 8647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 33392] |- |140 |[[Бесқонақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B 2177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B 3111] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B 4456] |- |141 |[[Наурыз мейрамы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 2162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 22395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 30573] |- |142 |[[Алаш партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 8169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 42323] |- |143 |[[Жылқы малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 38817] |- |144 |[[Ғарышкерлер күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2567] |- |145 |[[Ұшқан ұя]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 2042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 11481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 28925] |- |146 |[[Сұңғыла]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 2092] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 3479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 6745] |- |147 |[[Әбілхан Қастеев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 2030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 5613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 20225] |- |148 |[[Салқам Жәңгір хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16676] |- |149 |[[Құстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 2025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 4884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 13834] |- |150 |[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2038] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 29261] |- |151 |[[Отырар кітапханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 2468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4015] |- |152 |[[Киіз үй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 1987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 5645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 25820] |- |153 |[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 5060] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 17092] |- |154 |[[Уикипедия:Форум]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 2030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 4692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 21347] |- |155 |[[Мәңгілік бала бейне]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 1982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 3610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 21363] |- |156 |[[Үстеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 1982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 5464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 27963] |- |157 |[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 1995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 6536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 34853] |- |158 |[[Еуропа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 1979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 6049] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 26911] |- |159 |[[Нұрдәулет Бәбиханұлы Ақыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%91%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88 1946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%91%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88 2221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%91%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88 3522] |- |160 |[[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1959] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14064] |- |161 |[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1997] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 33955] |- |162 |[[Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1971] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 6349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 32594] |- |163 |[[Авторлық құқық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 1916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 2156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 4234] |- |164 |[[Қазақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7127] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 37395] |- |165 |[[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15380] |- |166 |[[Қыз Жібек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1921] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 30495] |- |167 |[[Ақсу-Жабағылы қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 4831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 24664] |- |168 |[[Қытай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 1901] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 5885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 23737] |- |169 |[[Әт-Тәкуир сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1917] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9887] |- |170 |[[Барыс (жануар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 1853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 3014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 10105] |- |171 |[[Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 2972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 8737] |- |172 |[[Ұлы Жібек жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 9323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 46850] |- |173 |[[Америка Құрама Штаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 21046] |- |174 |[[Арыстанбаб]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 1867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 4512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 13882] |- |175 |[[Қазақ әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 5983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 28770] |- |176 |[[Кенесары хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7016] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 36926] |- |177 |[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 3662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31011] |- |178 |[[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1809] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 6528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 21568] |- |179 |[[Баланы қырқынан шығару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 7409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 34615] |- |180 |[[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 24183] |- |181 |[[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2024)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 1800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 2213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 3994] |- |182 |[[Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 10294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 59102] |- |183 |[[Сын есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 5108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 25413] |- |184 |[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 31078] |- |185 |[[Шарын шатқалы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 3119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 11391] |- |186 |[[Айша бибі кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 17540] |- |187 |[[Қазақ ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16126] |- |188 |[[Тәуке хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1762] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 22821] |- |189 |[[Қазақстандағы «қайта құру» саясаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%C2%AB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83%C2%BB_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 1752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%C2%AB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83%C2%BB_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 2469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%C2%AB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83%C2%BB_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 10771] |- |190 |[[Сайын Мұратбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3839] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 11106] |- |191 |[[Александрия кiтапханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BAi%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BAi%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BAi%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 2606] |- |192 |[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 33050] |- |193 |[[Арал теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 3831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 23971] |- |194 |[[Қоңырат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 6018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 23982] |- |195 |[[Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 1712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 2292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 4862] |- |196 |[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 3558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 22007] |- |197 |[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 1745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 5257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 26252] |- |198 |[[Ақан сері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 1716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 4396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 17638] |- |199 |[[Дәулеткерей Шығайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2964] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7316] |- |200 |[[Менің атым Қожа (хикаят)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 1689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 7302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 20580] |- |201 |[[Құралайдың салқыны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 1667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 2207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 7192] |- |202 |[[Қазақстан қазақтарының аттас-тектестер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9033] |- |203 |[[Пернетақта]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 1651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 2234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 6039] |- |204 |[[Қарлығаштар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80 1657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80 2754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80 9130] |- |205 |[[Ақбілек (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 4455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 27901] |- |206 |[[Арғын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 5263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 24141] |- |207 |[[Төле би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 6448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 29598] |- |208 |[[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 16679] |- |209 |[[Мұстафа Шоқай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 1643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 5092] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 26554] |- |210 |[[Сөйлем мүшелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 4575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 24720] |- |211 |[[Қазақ батырлар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30608] |- |212 |[[Өмірзая (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 5391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 32946] |- |213 |[[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20856] |- |214 |[[Жер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 1610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 3766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 15521] |- |215 |[[Каспий теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 4096] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 22292] |- |216 |[[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 8005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 25654] |- |217 |[[Қазақстанның экологиялық проблемалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 14038] |- |218 |[[Орбұлақ шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 4857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 17289] |- |219 |[[Ғарыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88 1559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88 2253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88 5482] |- |220 |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26454] |- |221 |[[Ғұндар мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 4102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 19157] |- |222 |[[АҚШ штаттарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4974] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17816] |- |223 |[[Көксерек (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 9785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 25857] |- |224 |[[Сан есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 3817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 19572] |- |225 |[[Қазақстан халқы ассамблеясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 1544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 4067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 14970] |- |226 |[[Уикипедия:Уикипедия туралы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 4471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 17615] |- |227 |[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 24410] |- |228 |[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 1526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 4929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 27116] |- |229 |[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2559] |- |230 |[[Шығыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20320] |- |231 |[[Махаббат, қызық мол жылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 4635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 25864] |- |232 |[[Түркістан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20380] |- |233 |[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 25288] |- |234 |[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 5189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 40171] |- |235 |[[Жай сөйлем және оның түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11949] |- |236 |[[Қазақ театры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 1455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 2257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 6091] |- |237 |[[Әлемдегі ең танымал мұражайлар тізімі (2014)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282014%29 1450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282014%29 1897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282014%29 4397] |- |238 |[[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11024] |- |239 |[[Алматы облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18015] |- |240 |[[Бақытсыз Жамал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 4989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 26818] |- |241 |[[Алдаркөсе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D3%A9%D1%81%D0%B5 1469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D3%A9%D1%81%D0%B5 3004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D3%A9%D1%81%D0%B5 8016] |- |242 |[[Туыстық атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 31940] |- |243 |[[Әл-Фатиха сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 26985] |- |244 |[[Қазыбек би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 1454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 4733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 24313] |- |245 |[[Ресей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 1471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 4671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 19411] |- |246 |[[Принтер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80 1421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80 1598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80 2784] |- |247 |[[Жау тылындағы бала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 15334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 21200] |- |248 |[[Футбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 1429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 3644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 13672] |- |249 |[[Шөмішбай Нағашыбайұлы Сариев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3668] |- |250 |[[Тоғыз-құмалақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 1411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 5092] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 18486] |- |251 |[[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 1443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 3693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 18121] |- |252 |[[Жапония]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 4574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 18101] |- |253 |[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 3799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 60563] |- |254 |[[Қазақстан кітапханалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2111] |- |255 |[[Қасым Аманжолов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 13726] |- |256 |[[Қазақстанның жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 28142] |- |257 |[[Ақтөбе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 1372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 3329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 12965] |- |258 |[[Қазақ ұлттық киімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 21969] |- |259 |[[Қазақстан жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 5409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17852] |- |260 |[[1920-30 жылдарындағы Қазақстан әдебиеті мен өнері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 1372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 2145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 7382] |- |261 |[[Алгоритм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 1349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 2312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 8733] |- |262 |[[Жәнібек хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17981] |- |263 |[[Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 4208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 19274] |- |264 |[[Қазақстан аудандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 30759] |- |265 |[[Тінтуір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%96%D1%80 1335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%96%D1%80 1653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%96%D1%80 2111] |- |266 |[[Ә. Қастеев атындағы өнер мұражайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98._%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98._%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 2040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98._%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3877] |- |267 |[[Еділ қаған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 1330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 2274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 6179] |- |268 |[[Жусан иісі (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 6840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 19446] |- |269 |[[Су]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83 1329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83 2475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83 12661] |- |270 |[[Бесікке салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 13169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 23217] |- |271 |[[Қазақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 17337] |- |272 |[[Қазақстандық Кеңес Одағының Батырлары (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 6723] |- |273 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9736] |- |274 |[[Жеті қазына]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 1309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 7419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 23293] |- |275 |[[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6887] |- |276 |[[Интернет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 1313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 2513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 8203] |- |277 |[[Үйсін мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 11399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 32941] |- |278 |[[Табиғат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 1302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 5945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 15642] |- |279 |[[Зат есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 4956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 30169] |- |280 |[[Қазақстанның Қызыл кітабы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 1301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 10202] |- |281 |[[Қазақстан көлдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4068] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20509] |- |282 |[[Рим империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 10166] |- |283 |[[Домбыра]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 1285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 7581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 22052] |- |284 |[[Әйтеке би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 3976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 19935] |- |285 |[[Тағдыр (Қабдеш Жұмаділов)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B4%D1%8B%D1%80_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%29 1261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B4%D1%8B%D1%80_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%29 1551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B4%D1%8B%D1%80_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%29 1551] |- |286 |[[Қорқыт ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 4308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 38828] |- |287 |[[Көзімнің қарасы...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 1258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 3534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 24463] |- |288 |[[Ақпараттық қауіпсіздік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 1260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 2122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 11347] |- |289 |[[Ұлы Қытай қорғаны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8109] |- |290 |[[Өзбекстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16069] |- |291 |[[Есік Алтын адамы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 1267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 4241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 42058] |- |292 |[[Біржан Қожағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3170] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11987] |- |293 |[[Естай - Қорлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 3028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 13649] |- |294 |[[Түйе малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12839] |- |295 |[[Галактика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 3493] |- |296 |[[Үндістан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17267] |- |297 |[[Отырар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 1246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 3553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 18434] |- |298 |[[Алтын Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 9957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 37918] |- |299 |[[Сұлтанәлі Базарбайұлы Балғабай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2970] |- |300 |[[Марс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%81 1235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%81 1915] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%81 5320] |- |301 |[[Сырым Датұлы бастаған қазақтардың ұлт-азаттық қозғалысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4082] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 22622] |- |302 |[[Үй құстары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1902] |- |303 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3697] |- |304 |[[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10162] |- |305 |[[Балқаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 1220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 3039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 18328] |- |306 |[[Тұманбай Молдағалиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3073] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8721] |- |307 |[[Қабанбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 4418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 24051] |- |308 |[[Экологиялық жүйе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 2082] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 8142] |- |309 |[[Жаһандану]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 1218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 2193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 10901] |- |310 |[[ChatGPT]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ChatGPT 1226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ChatGPT 3139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ChatGPT 9709] |- |311 |[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9295] |- |312 |[[Күн жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 9980] |- |313 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1865] |- |314 |[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 1240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 7138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 29931] |- |315 |[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17800] |- |316 |[[Қорғансыздың күні (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 3716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 14736] |- |317 |[[Жеңіс күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 6969] |- |318 |[[Түркістан (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 19681] |- |319 |[[Дулат Исабеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 7045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 17587] |- |320 |[[Наймандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 27074] |- |321 |[[Сүтқоректілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 11058] |- |322 |[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17384] |- |323 |[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 14647] |- |324 |[[Қазақ шежірелерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15739] |- |325 |[[Шымкент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 1199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 3499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 16739] |- |326 |[[Сабақтас құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 4192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 13441] |- |327 |[[Тың игеру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 1196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 2117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 13090] |- |328 |[[Қазақша Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 7366] |- |329 |[[Көшпенділер (трилогия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 3619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 14674] |- |330 |[[Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 21072] |- |331 |[[Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 3499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 14357] |- |332 |[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17175] |- |333 |[[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 1177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 4402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 18970] |- |334 |[[Филипп Исаевич Голощёкин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 1171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 2158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 6165] |- |335 |[[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 13136] |- |336 |[[Қаңлылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 10435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 30891] |- |337 |[[Жануарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 3153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 13934] |- |338 |[[Қазақ тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15828] |- |339 |[[Қайрат Нұртас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 1176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 3030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 12595] |- |340 |[[Тел өскен ұл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB_%D3%A9%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B1%D0%BB 1143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB_%D3%A9%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B1%D0%BB 1415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB_%D3%A9%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B1%D0%BB 2028] |- |341 |[[Мұнай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 1138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 2482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 11998] |- |342 |[[Мүшел жас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 1179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 3980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 19755] |- |343 |[[Алтынемел ұлттық паркі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 1132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 1835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 7933] |- |344 |[[Қыпшақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 27841] |- |345 |[[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10757] |- |346 |[[Ақтөбе облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2902] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12549] |- |347 |[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 4952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 26885] |- |348 |[[Қазақ газеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 1127] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 4290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 15899] |- |349 |[[Қырғызстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12574] |- |350 |[[Қарағанды облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14411] |- |351 |[[Айтыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 1136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 2410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 12598] |- |352 |[[Көктем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC 1119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC 2693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC 4874] |- |353 |[[Қазақстандағы туризм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 6772] |- |354 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15532] |- |355 |[[Алланың есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23802] |- |356 |[[Қазақстанның сыртқы саясаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 1121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 2129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 8108] |- |357 |[[Қарғын (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 11266] |- |358 |[[Түркия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 1110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 3156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 12417] |- |359 |[[Асан қайғы Сәбитұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20162] |- |360 |[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 25436] |- |361 |[[ЮНЕСКО]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 1102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 2152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 6561] |- |362 |[[Алаш партиясының бағдарламасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 3987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 16049] |- |363 |[[Темірқазық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 1089] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 1914] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 5000] |- |364 |[[Монитор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80 1088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80 1329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80 3635] |- |365 |[[Леонардо да Винчи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE_%D0%B4%D0%B0_%D0%92%D0%B8%D0%BD%D1%87%D0%B8 1090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE_%D0%B4%D0%B0_%D0%92%D0%B8%D0%BD%D1%87%D0%B8 1893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE_%D0%B4%D0%B0_%D0%92%D0%B8%D0%BD%D1%87%D0%B8 4605] |- |366 |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13571] |- |367 |[[Бірінші Мемлекеттік Дума]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 1099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 3891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 14713] |- |368 |[[Етістік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 1083] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 4295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 20393] |- |369 |[[ДНҚ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 1079] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 2853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 15603] |- |370 |[[:Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1097] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6874] |- |371 |[[Python]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Python 1078] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Python 2382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Python 7594] |- |372 |[[Абайдың қара сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1094] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 16465] |- |373 |[[Кітап]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 1092] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 2167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 6501] |- |374 |[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3095] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9225] |- |375 |[[Мекемтас Мырзахметұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1071] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4689] |- |376 |[[Медеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 1076] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 1691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 8402] |- |377 |[[Шолпан (ғаламшар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 1066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 1976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 6185] |- |378 |[[Галстук]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 1191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 1400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 2180] |- |379 |[[Африка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1078] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 3167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 16911] |- |380 |[[Қазақстандағы ұжымдастыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1061] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 3018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 13075] |- |381 |[[Ислам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 1071] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 4073] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 15696] |- |382 |[[Шахмет Құсайынұлы Құсайынов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3173] |- |383 |[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15276] |- |384 |[[Қазақ хандығының құрылуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1078] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 6669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 25808] |- |385 |[[Тыныс алу жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 3457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 16661] |- |386 |[[Исатай-Махамбет көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1065] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 4112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 18798] |- |387 |[[Адай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 1054] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 4215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 16949] |- |388 |[[Ұлытау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1075] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3020] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11934] |- |389 |[[Дулат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 1082] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 3539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 17654] |- |390 |[[Тәуелсіз Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 13064] |- |391 |[[Жүсіп Баласағұни]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 1052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 3154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 26011] |- |392 |[[Жаңа экономикалық саясат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 1042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 2501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 12044] |- |393 |[[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 1045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 1833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 5515] |- |394 |[[Маңғыстау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1061] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14100] |- |395 |[[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8716] |- |396 |[[Тыныс белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1049] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2054] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9769] |- |397 |[[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 1058] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 4623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 25489] |- |398 |[[Франция Ұлттық кітапханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1096] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1441] |- |399 |[[Қазақтың ұлттық тағамдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 8845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 19417] |- |400 |[[Көне түркі жазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 37843] |- |401 |[[Қайта құру кезеңі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96 1038] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96 1757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96 7558] |- |402 |[[Нұркен Әбдіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 4197] |- |403 |[[Есмұхан Несіпбайұлы Обаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1111] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1414] |- |404 |[[Жамбыл облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13557] |- |405 |[[Одағай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 1031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 3197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 14644] |- |406 |[[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 2551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 8790] |- |407 |[[Театр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80 1022] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80 1933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80 6557] |- |408 |[[Жаяу Мұса Байжанұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8361] |- |409 |[[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 1033] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 1998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 7221] |- |410 |[[Саңырауқұлақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 9870] |- |411 |[[Плагиат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%B0%D1%82 1010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%B0%D1%82 1136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%B0%D1%82 2248] |- |412 |[[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 3123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 17731] |- |413 |[[Қазақстанның ХХ ғасырдың бас кезіндегі оқу-ағарту ісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 1011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 2307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 10341] |- |414 |[[Рзақұл Сәденұлы Нұртаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1013] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1174] |- |415 |[[Қазақ солдаты (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3962] |- |416 |[[Батыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13199] |- |417 |[[Табын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 1048] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 3305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 12889] |- |418 |[[Албан руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 1043] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 3377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 14881] |- |419 |[[Туризм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 8011] |- |420 |[[Жуа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D0%B0 997] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D0%B0 1122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D0%B0 1913] |- |421 |[[Кеңес Одағының Батыры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 1567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 5704] |- |422 |[[Қарахан мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1022] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 5605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 33232] |- |423 |[[Асқазан аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 25326] |- |424 |[[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 1045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 1995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 5037] |- |425 |[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 8142] |- |426 |[[Тас дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 3706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 32563] |- |427 |[[Аспан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 1417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 3364] |- |428 |[[Жүсіп Ақшораев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1001] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5241] |- |429 |[[Төреғали Төреəліұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1001] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5417] |- |430 |[[Қызыл жебе (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 8145] |- |431 |[[Корея Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 9778] |- |432 |[[Табиғатты қорғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 3205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 15555] |- |433 |[[Тәттімбет Қазанғапұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF%D2%B1%D0%BB%D1%8B 993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7453] |- |434 |[[Мақала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 2281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 9049] |- |435 |[[Ғабиден Мұстафин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 2693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 10192] |- |436 |[[Қасым ханның қасқа жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 3810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 13240] |- |437 |[[Қояндар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 11444] |- |438 |[[Қызылорда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 2631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 12594] |- |439 |[[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3064] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13684] |- |440 |[[Ысты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11050] |- |441 |[[Мөлдір Әуелбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4468] |- |442 |[[Мона Лиза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D0%B8%D0%B7%D0%B0 966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D0%B8%D0%B7%D0%B0 1626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D0%B8%D0%B7%D0%B0 3642] |- |443 |[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 3088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 12133] |- |444 |[[Таз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 2248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6992] |- |445 |[[:Санат:Қазақстан әншілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12673] |- |446 |[[Қазақстан туы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 2977] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 19628] |- |447 |[[Кіші жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 988] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 3639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 16635] |- |448 |[[Жыныстық қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 8244] |- |449 |[[Шие]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 1153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 2329] |- |450 |[[Лувр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D1%83%D0%B2%D1%80 953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D1%83%D0%B2%D1%80 1296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D1%83%D0%B2%D1%80 3048] |- |451 |[[Волейбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 3064] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 11815] |- |452 |[[Электронды пошта]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%BE%D1%88%D1%82%D0%B0 953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%BE%D1%88%D1%82%D0%B0 1549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%BE%D1%88%D1%82%D0%B0 4186] |- |453 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12061] |- |454 |[[Қазақстан ғалымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 5241] |- |455 |[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12476] |- |456 |[[Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2970] |- |457 |[[Аңырақай шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 964] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 4194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 20383] |- |458 |[[Сөз таптары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 15307] |- |459 |[[Шұғаның белгісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 6217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 14818] |- |460 |[[Бейсенбай Кенжебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 932] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2876] |- |461 |[[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 2680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 9033] |- |462 |[[Әлем елдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 931] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13750] |- |463 |[[Киелі жануарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 930] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1491] |- |464 |[[Бүркіт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 2775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 8375] |- |465 |[[Батыр Баян (поэма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 3308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 18439] |- |466 |[[Гераклит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D1%82 927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D1%82 1075] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D1%82 1581] |- |467 |[[Ақмола облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 937] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10846] |- |468 |[[Салауат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 5874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 24258] |- |469 |[[Метафора]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 930] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 2812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 13458] |- |470 |[[Абай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11231] |- |471 |[[Әлімұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15436] |- |472 |[[Еңлік-Кебек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 16066] |- |473 |[[Батыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15874] |- |474 |[[Қазақстан соғыстан кейінгі кезеңде]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5 914] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5 1422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5 8624] |- |475 |[[Етеккір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 3320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 20414] |- |476 |[[Әпке (драма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 915] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 9622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 20104] |- |477 |[[Қазақтың боғауыз сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 911] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12539] |- |478 |[[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9548] |- |479 |[[Тұсаукесер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 4891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 19976] |- |480 |[[Батыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 930] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 5366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 32252] |- |481 |[[Халық қаһарманы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8018] |- |482 |[[Қызылорда облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12279] |- |483 |[[Ақ Орда (мемлекет)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 917] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 12488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 33351] |- |484 |[[Жеті ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 3560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15786] |- |485 |[[Келес]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81 903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81 1017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81 1793] |- |486 |[[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2025)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282025%29 911] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282025%29 1097] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282025%29 1855] |- |487 |[[Германия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 11620] |- |488 |[[:Санат:Қазақ ақындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6900] |- |489 |[[Шылау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 3215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 24270] |- |490 |[[Жасуша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 3736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 31182] |- |491 |[[Жетісу облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11005] |- |492 |[[Қарағанды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 2351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 9188] |- |493 |[[Өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 2323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 13320] |- |494 |[[Орыс асханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1684] |- |495 |[[Ас қорыту жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 16106] |- |496 |[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 3318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 19758] |- |497 |[[Мысық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 1715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 6466] |- |498 |[[Аңыздың ақыры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 2879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 19259] |- |499 |[[Салауатты өмір салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 7041] |- |500 |[[Сіргелі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 2822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 12921] |- |501 |[[Септік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 3634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 19031] |- |502 |[[Қазақстан азамат соғысы жылдарында]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 1999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 9908] |- |503 |[[Ілияс Есенберлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 3507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 13156] |- |504 |[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12773] |- |505 |[[Қазақстан теңгесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 2499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 21577] |- |506 |[[Зейнеп Ахметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6314] |- |507 |[[Наурызым қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 2325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 11877] |- |508 |[[Тайқазан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 2350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 9927] |- |509 |[[Аустралия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 2547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 10175] |- |510 |[[Қатысушы:1nter pares]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A1nter_pares 893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A1nter_pares 1493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A1nter_pares 2263] |- |511 |[[Тоқырау жылдарындағы Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10482] |- |512 |[[Сегізаяқ (өлең)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 2097] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 24469] |- |513 |[[Қатысушы:Rasulbek Adil]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 896] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 2344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 2369] |- |514 |[[Қазақтың музыкалық аспаптары тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 10433] |- |515 |[[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 9212] |- |516 |[[Сөз табы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 16974] |- |517 |[[Мәңгілік ел қақпасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 2937] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 18409] |- |518 |[[Әсет Найманбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 862] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3587] |- |519 |[[Ботай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 3886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 27819] |- |520 |[[Алаш Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 3574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 16194] |- |521 |[[Бактериялар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 11653] |- |522 |[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7243] |- |523 |[[Ұйғырлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 6520] |- |524 |[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7969] |- |525 |[[Ай (серік)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%29 858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%29 1609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%29 6709] |- |526 |[[Бесін намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 5771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 24086] |- |527 |[[Құнанбай Өскенбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12159] |- |528 |[[Криштиану Роналду]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 2467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 9812] |- |529 |[[Ақтабан шұбырынды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 4274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 18463] |- |530 |[[Аралас құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 852] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 4449] |- |531 |[[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12365] |- |532 |[[Дүниежүзілік көрме (2017)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D0%BC%D0%B5_%282017%29 855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D0%BC%D0%B5_%282017%29 2383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D0%BC%D0%B5_%282017%29 12257] |- |533 |[[Есім ханның ескі жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 2130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 5748] |- |534 |[[Ұлыбритания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10348] |- |535 |[[Қазақ билері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 852] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13132] |- |536 |[[Нұралы хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 852] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6827] |- |537 |[[Танымал қазақтардың тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 852] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8769] |- |538 |[[Қожа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 838] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 3418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 14889] |- |539 |[[Франция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 838] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 2603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 11311] |- |540 |[[Гиннесс рекордтар кітабы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81_%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81_%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 1269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81_%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2466] |- |541 |[[Желтоқсан көтерілісіне қатысқандар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18665] |- |542 |[[Ақмешіт әулие үңгірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 1828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 6014] |- |543 |[[Исатай Тайманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16103] |- |544 |[[Қорғалжын қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 2279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 12948] |- |545 |[[Қазақстан Республикасының Орталық мемлекеттік мұражайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3477] |- |546 |[[:Санат:Қазақ жазушылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5361] |- |547 |[[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 2300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 4896] |- |548 |[[Илон Маск]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 1328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 4306] |- |549 |[[Халел Досмұхамедов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 834] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 2463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 7685] |- |550 |[[Түркістан автономиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12937] |- |551 |[[Аққан жұлдыз (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3392] |- |552 |[[Тараз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 2539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 11658] |- |553 |[[Қаракесек (Арғын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 12855] |- |554 |[[Ясин сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 832] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9340] |- |555 |[[Оңтүстік Америка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 16412] |- |556 |[[Ұлы жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 3148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 17935] |- |557 |[[Жошы хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3921] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16262] |- |558 |[[Қазан төңкерісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 2222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 10162] |- |559 |[[Көңіл шай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 2885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 11959] |- |560 |[[Испания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 6934] |- |561 |[[Екінші Мемлекеттік Дума]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 2938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 11934] |- |562 |[[Өскемен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 2343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 10151] |- |563 |[[Есімдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 3281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 23187] |- |564 |[[Қан мен тер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 2150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 13219] |- |565 |[[Жоңғар шапқыншылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 2988] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 17494] |- |566 |[[Қ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A 808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 2173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A 7459] |- |567 |[[Чернобыль апаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D1%8C_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D1%8C_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 1231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D1%8C_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 2950] |- |568 |[[Халықаралық ұйымдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 1942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 7804] |- |569 |[[Кітапхана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 4260] |- |570 |[[Қазақстан географиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16443] |- |571 |[[Оңтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12611] |- |572 |[[Балықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 10148] |- |573 |[[Ақжол Нұсқабекұлы Мейірбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3621] |- |574 |[[Ерке сылқым (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 2115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 7248] |- |575 |[[Күләш Ділдәқызы Ахметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D3%99%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D3%99%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D3%99%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4479] |- |576 |[[Қуық түбі безінің қабынуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 2564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 17688] |- |577 |[[Моғолстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 6991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 21816] |- |578 |[[Ханзада Жумонг (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 3511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 7967] |- |579 |[[Құс жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 796] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1096] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 4078] |- |580 |[[Қазақстан темір жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 9373] |- |581 |[[АҚШ президенттерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8995] |- |582 |[[Нұрсұлу Елубайқызы Тапалова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2212] |- |583 |[[Теміреткі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 2875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 15141] |- |584 |[[Робот]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 3165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 10923] |- |585 |[[Франция қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 809] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7855] |- |586 |[[Бұрындық хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11432] |- |587 |[[Қазақстанның пайдалы қазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13851] |- |588 |[[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9523] |- |589 |[[Қазақстандағы саяси партиялар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 9153] |- |590 |[[Осман империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13835] |- |591 |[[Ми]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8 783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8 3304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8 13301] |- |592 |[[Татарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 3548] |- |593 |[[Қазақстан мерекелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3019] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3806] |- |594 |[[Кәмшат Жолдыбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 3539] |- |595 |[[Құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 12251] |- |596 |[[Домалақ ана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 9114] |- |597 |[[Күн (жұлдыз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 1480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 6724] |- |598 |[[Роза Мұқанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4372] |- |599 |[[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 1774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 10430] |- |600 |[[Ақтамберді Сарыұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17973] |- |601 |[[Қазақстан индустрияландыру кезеңінде]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 2234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 13592] |- |602 |[[Солтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11920] |- |603 |[[Мұражай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 1249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 5854] |- |604 |[[Мөде қаған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%B4%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%B4%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 1635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%B4%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 5614] |- |605 |[[Өзін-өзі өлтіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 2296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 9118] |- |606 |[[Күй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 1722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 5222] |- |607 |[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7073] |- |608 |[[Ертіс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 762] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 2081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 13789] |- |609 |[[Мата атаулары мен түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9128] |- |610 |[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8125] |- |611 |[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15682] |- |612 |[[Мұхит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 2712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 15696] |- |613 |[[Италия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 2231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 8258] |- |614 |[[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9030] |- |615 |[[Бақбақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 1166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 4455] |- |616 |[[Жаныс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11707] |- |617 |[[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 2118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 8085] |- |618 |[[АИВ/ЖИТС]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 2170] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 11853] |- |619 |[[Ғылым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 1675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 9893] |- |620 |[[Әзербайжан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 5706] |- |621 |[[Қазақстан 2050]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 1416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 5280] |- |622 |[[Жазира Сайлауқызы Байырбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7642] |- |623 |[[Мәлік Ғабдуллин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 13429] |- |624 |[[Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11802] |- |625 |[[Уикипедия:Форум/Басқалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3524] |- |626 |[[Өзбектер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 4578] |- |627 |[[Салалас құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 10913] |- |628 |[[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 3809] |- |629 |[[Қола дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 3592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 29875] |- |630 |[[Химиялық элементтер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15399] |- |631 |[[Шығай хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7372] |- |632 |[[Мәдениет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 2330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 13623] |- |633 |[[Кемпірқосақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B 734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B 1179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B 3805] |- |634 |[[Шақ (етістік)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 2180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 10914] |- |635 |[[Қырғыз асханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1613] |- |636 |[[Қазақстанның тұңғыш мектептері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 7039] |- |637 |[[Наурыз көже]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 7006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 8542] |- |638 |[[Қазақстан астанасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 8261] |- |639 |[[Өт айдайтын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 9474] |- |640 |[[Таласбек Әсемқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3215] |- |641 |[[Қазақтың 500 ән-күйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 2324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 14001] |- |642 |[[Ақтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 2053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 10049] |- |643 |[[Қан топтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 14636] |- |644 |[[Сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 8720] |- |645 |[[Менің атым Қожа (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 3985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 11681] |- |646 |[[Қарағай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 1204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 5092] |- |647 |[[Адам даму индексі бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4042] |- |648 |[[Жүрек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 2401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 11035] |- |649 |[[Махмұд Қашқари]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 2552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 14242] |- |650 |[[Иосиф Виссарионович Сталин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%92%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%92%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%92%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 7192] |- |651 |[[Мұхаммед Хайдар Дулати]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 2484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 10967] |- |652 |[[Ұйқы безі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 2348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 9249] |- |653 |[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 2569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 12454] |- |654 |[[Павлодар облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8482] |- |655 |[[Шарана шайқау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 3988] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 7433] |- |656 |[[Шоқжұлдыздар бойынша жұлдыздар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5073] |- |657 |[[Николай Коперник]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA 716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA 880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA 4459] |- |658 |[[Жәңгір хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3833] |- |659 |[[Сүйінбай Аронұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16778] |- |660 |[[Ежелгі Рим]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%A0%D0%B8%D0%BC 712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%A0%D0%B8%D0%BC 1234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%A0%D0%B8%D0%BC 4649] |- |661 |[[Қасқыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 2699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 9927] |- |662 |[[Қаһар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 3407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 15297] |- |663 |[[Алаш автономиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13064] |- |664 |[[1921-1922 жылдардағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 7125] |- |665 |[[Шеркеш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 2241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 9683] |- |666 |[[Раушангүлділер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D2%AF%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D2%AF%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D2%AF%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 5985] |- |667 |[[Шоқжұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 4743] |- |668 |[[Түйелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 2376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 10980] |- |669 |[[Атырау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9330] |- |670 |[[Жаужүрек мың бала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 6560] |- |671 |[[Ақсақ құлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 5299] |- |672 |[[Орта жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 14274] |- |673 |[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8662] |- |674 |[[Қант диабеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 2470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 12338] |- |675 |[[Жиембет жырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 2272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 12935] |- |676 |[[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14300] |- |677 |[[Түргеш қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 4082] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 26483] |- |678 |[[Солтүстік Америка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 13906] |- |679 |[[Мәтін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 2484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 12812] |- |680 |[[КСРО ыдырауы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B 702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B 1382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B 6214] |- |681 |[[Тiлеуке Құлекеұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2i%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2i%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2i%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3326] |- |682 |[[Орал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 2153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 9693] |- |683 |[[Бейбітшілік және келісім сарайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 5826] |- |684 |[[Спорт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82 686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82 1237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82 4796] |- |685 |[[Еңлік — Кебек (пьеса)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 1561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 9072] |- |686 |[[Айқын Төлепберген]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 2212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 5880] |- |687 |[[Барсакелмес қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 2185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 14841] |- |688 |[[Геродот]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 1289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 7190] |- |689 |[[Пысықтауыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 2662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 11710] |- |690 |[[Сөз тіркесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 2710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 20341] |- |691 |[[Көтеш Райымбекұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2163] |- |692 |[[Жабайы алма (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 8893] |- |693 |[[Қыз Жібек (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 1628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 8434] |- |694 |[[:Сурет:Asian Barred Owlet in Kaziranga National Park March 2025 by Tisha Mukherjee 01.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAsian_Barred_Owlet_in_Kaziranga_National_Park_March_2025_by_Tisha_Mukherjee_01.jpg 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAsian_Barred_Owlet_in_Kaziranga_National_Park_March_2025_by_Tisha_Mukherjee_01.jpg 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAsian_Barred_Owlet_in_Kaziranga_National_Park_March_2025_by_Tisha_Mukherjee_01.jpg 680] |- |695 |[[Алаш қозғалысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9143] |- |696 |[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 1893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 8267] |- |697 |[[Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 1982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 8734] |- |698 |[[Бәйдібек Қарашаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8561] |- |699 |[[Қой малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11172] |- |700 |[[ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2206] |- |701 |[[Дулат Бабатайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20056] |- |702 |[[Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 21751] |- |703 |[[Көңіл толқыны (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 7217] |- |704 |[[Құран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 3396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 11442] |- |705 |[[Көз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 2452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 10206] |- |706 |[[Ғани Мұратбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4424] |- |707 |[[Мәскеу шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 3096] |- |708 |[[Дүние жүзінің саяси картасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 1747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 6824] |- |709 |[[Публицистикалық стиль]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 2318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 11253] |- |710 |[[Жылқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 2292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 11266] |- |711 |[[Қазақстан Республикасының ұлттық кітапханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4594] |- |712 |[[Руслан Тай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 1397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 2104] |- |713 |[[:Санат:Африка елдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9556] |- |714 |[[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17036] |- |715 |[[Астана Опера]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 4440] |- |716 |[[Оғыз мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 24812] |- |717 |[[Қостанай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9024] |- |718 |[[Қазақстан халқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 1719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 7197] |- |719 |[[Есет Көтібарұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13504] |- |720 |[[Орыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 4495] |- |721 |[[Семирамида аспалы бағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 1540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 10171] |- |722 |[[Украин асханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 825] |- |723 |[[Қазақстан Республикасының заңдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10544] |- |724 |[[Иса Мәсіх]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 1862] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 4910] |- |725 |[[Алғашқы көмек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA 1308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA 6109] |- |726 |[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6435] |- |727 |[[Ағылшын тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 7046] |- |728 |[[Балбырауын (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 4098] |- |729 |[[Табылды Досымов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 2104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 12289] |- |730 |[[Бразилия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F 661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F 6788] |- |731 |[[Көпен Әмірбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3642] |- |732 |[[Теміртау жұмысшыларының көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 915] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 2989] |- |733 |[[Мастопатия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 2165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 13860] |- |734 |[[Оқшау сөздер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%9B%D1%88%D0%B0%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%9B%D1%88%D0%B0%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 1332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%9B%D1%88%D0%B0%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 6112] |- |735 |[[Сыбайлас жемқорлық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 8971] |- |736 |[[ALEM (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 2006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 18849] |- |737 |[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11105] |- |738 |[[Шал мен теңіз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 1134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 4614] |- |739 |[[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 2464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 19488] |- |740 |[[Жүрсін Молдашұлы Ерманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6815] |- |741 |[[Эпитет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 2105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 10030] |- |742 |[[Сиқым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 2002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 8396] |- |743 |[[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7950] |- |744 |[[Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6020] |- |745 |[[Әлемнің жаңа жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 2573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 15462] |- |746 |[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2930] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18064] |- |747 |[[Үркер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%80 652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%80 966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%80 2538] |- |748 |[[Арыстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4883] |- |749 |[[Біржан мен Сара айтысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 1528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 10918] |- |750 |[[Солтүстік Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9568] |- |751 |[[Мұстафа Кемал Ататүрік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 2955] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 8845] |- |752 |[[Балуан Шолақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 2320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 6110] |- |753 |[[Сырдария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 2074] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 14691] |- |754 |[[Шөмекей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9679] |- |755 |[[Әдемі инелік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA 640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA 1024] |- |756 |[[Дін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 2208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 8385] |- |757 |[[Жайық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 10707] |- |758 |[[Зарина Кармен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 2718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 4544] |- |759 |[[Ленинград шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2875] |- |760 |[[Баскетбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 10195] |- |761 |[[Адам даму индексі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96 641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96 1104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96 3841] |- |762 |[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 1673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 30942] |- |763 |[[Расул Хамзатұлы Хамзатов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%83%D0%BB_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%83%D0%BB_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%83%D0%BB_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1336] |- |764 |[[Сарайшық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 1695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 6954] |- |765 |[[Алпамыс батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11132] |- |766 |[[Семей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 8891] |- |767 |[[Қазақтың атақты әнші-күйшілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1996] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6097] |- |768 |[[Моңғолия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 8567] |- |769 |[[Болашақ (стипендия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 1234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 2782] |- |770 |[[Америка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 6366] |- |771 |[[Болат Кайроллаұлы Қонарбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 843] |- |772 |[[Меркурий (ғаламшар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B9_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B9_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 1349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B9_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 4636] |- |773 |[[Аманат (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 6267] |- |774 |[[Уикипедия:Анықтама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 7019] |- |775 |[[:Санат:Айтыс ақындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 7505] |- |776 |[[Жәңгір-Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6878] |- |777 |[[Эндокриндік жүйе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 2029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 6790] |- |778 |[[Үмбетей Тілеуұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6376] |- |779 |[[Адай күйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 1662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 6319] |- |780 |[[Ұлықбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA 622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3300] |- |781 |[[Экология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 2198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 9622] |- |782 |[[Нәзира Қожахметқызы Дәулетова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D3%99%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D3%99%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D3%99%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 840] |- |783 |[[Байқоңыр (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3456] |- |784 |[[Тәж Махал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D0%B6_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BB 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D0%B6_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BB 1491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D0%B6_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BB 5491] |- |785 |[[Атырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7508] |- |786 |[[Шиебөрі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%B1%D3%A9%D1%80%D1%96 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%B1%D3%A9%D1%80%D1%96 919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%B1%D3%A9%D1%80%D1%96 2229] |- |787 |[[Қазақстандағы су қоймаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5452] |- |788 |[[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 15459] |- |789 |[[Қазақстандағы референдум (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 6065] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 6065] |- |790 |[[Алматы қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 11349] |- |791 |[[Қоқиқаздар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 1204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 4064] |- |792 |[[Ғылыми-техникалық революция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F 612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F 1187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F 5775] |- |793 |[[Альберт Эйнштейн]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 1418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 6114] |- |794 |[[Ләззат Оразханқызы Асанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17769] |- |795 |[[Қазақтардың Дүниежүзілік құрылтайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 5167] |- |796 |[[Қамар сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 1764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 6567] |- |797 |[[Дамыған елдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 2691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 8376] |- |798 |[[Пароль]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C 667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C 1516] |- |799 |[[Ғарышқа ұшқан жануарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D2%9B%D0%B0_%D2%B1%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D2%9B%D0%B0_%D2%B1%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D2%9B%D0%B0_%D2%B1%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 2420] |- |800 |[[Қазақ-жоңғар соғыстары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 11085] |- |801 |[[Өркениеттер қақтығысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 3012] |- |802 |[[Қарагөз (трагедия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 1535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 6063] |- |803 |[[Украина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 4370] |- |804 |[[Зар Заман ақындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 17757] |- |805 |[[Ирандағы соғыс (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 1314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 1314] |- |806 |[[Отан қорғаушы күні (Қазақстан)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 911] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 7869] |- |807 |[[Христиандық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 1990] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 8778] |- |808 |[[ЖІӨ (номинал) бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5016] |- |809 |[[Қырғи қабақ соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1932] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 13355] |- |810 |[[Аборт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 1944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 12343] |- |811 |[[Жақсылық Мұқашұлы Омар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80 602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80 1788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80 2338] |- |812 |[[Аққулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 2751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 7713] |- |813 |[[Еуразия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 11977] |- |814 |[[Тобықты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 1471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 5213] |- |815 |[[Шайтанкөл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 2847] |- |816 |[[Орталық Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9101] |- |817 |[[Ұстаз (цифрлық платформа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1400] |- |818 |[[Грузия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 4330] |- |819 |[[Түрікменстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1682] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 7010] |- |820 |[[:Санат:Қазақстан мұражайлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2225] |- |821 |[[Қартқожа (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 5034] |- |822 |[[Қарлұқ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 4014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 24246] |- |823 |[[Зәр шығару жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 11366] |- |824 |[[Көңіл айту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 2400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 12264] |- |825 |[[Құлагер (поэма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 2071] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 12086] |- |826 |[[Бөкей Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 2337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 11284] |- |827 |[[Дәрілік өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 8403] |- |828 |[[Әскери коммунизм саясаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 1758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 8810] |- |829 |[[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 18046] |- |830 |[[Сұлтан Бейбарыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 2819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11788] |- |831 |[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 9838] |- |832 |[[Қазақстанның білім беру жүйесінің тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 7442] |- |833 |[[Марқакөл қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 12073] |- |834 |[[Мағауия Абайұлы Құнанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D1%8F_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D1%8F_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 971] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D1%8F_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3009] |- |835 |[[Қалқанша без]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 2047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 8887] |- |836 |[[Хромосомалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 5230] |- |837 |[[Қазақ КСР-нің "мемлекеттік егемендігі туралы" декларациясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0-%D0%BD%D1%96%D2%A3_%22%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%22_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0-%D0%BD%D1%96%D2%A3_%22%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%22_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0-%D0%BD%D1%96%D2%A3_%22%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%22_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3228] |- |838 |[[Адамның кейбір кездері...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96... 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96... 946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96... 1455] |- |839 |[[Баубек Бұлқышев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 2847] |- |840 |[[Бөгенбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10339] |- |841 |[[Моңғол империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 18762] |- |842 |[[Отырар апаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 1767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 9630] |- |843 |[[Ардақ Құттықожаұлы Назаров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D2%9A%D2%B1%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D2%9A%D2%B1%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D2%9A%D2%B1%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 6208] |- |844 |[[Смағұл Сәдуақасов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 7255] |- |845 |[[Қазақстан экономикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 8492] |- |846 |[[Тұмар ханша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 2420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 9698] |- |847 |[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 1837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 9850] |- |848 |[[Рауғаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88 824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88 2067] |- |849 |[[Ықылас Дүкенұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%94%D2%AF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%94%D2%AF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%94%D2%AF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4143] |- |850 |[[Батырлар жыры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 2016] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 9776] |- |851 |[[Мария Кюри]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B8 580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B8 1067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B8 1987] |- |852 |[[Асық ойыны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 3566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 10137] |- |853 |[[Қазақстан газеттері тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5909] |- |854 |[[Тырнақша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 1480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 6639] |- |855 |[[Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3836] |- |856 |[[Қазақ (қырғыз) Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 8239] |- |857 |[[Анықтауыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 2028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 11257] |- |858 |[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 2250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9301] |- |859 |[[Надежда Андреевна Лушникова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%83%D1%88%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%83%D1%88%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%83%D1%88%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1603] |- |860 |[[Юпитер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80 1267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80 4508] |- |861 |[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5921] |- |862 |[[Бұзаубас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 1274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 7044] |- |863 |[[Тынық мұхит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 1970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 11274] |- |864 |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1803] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 8239] |- |865 |[[:Санат:Қазақстан актерлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2500] |- |866 |[[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5357] |- |867 |[[Спартак көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1959] |- |868 |[[Жеуге жарамды және улы саңырауқұлақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4572] |- |869 |[[Суан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8721] |- |870 |[[Шежіре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 4989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 14795] |- |871 |[[Жүйке жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 9971] |- |872 |[[Қорық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B 999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B 4242] |- |873 |[[Қазақша тәулік мезгілдерінің атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5308] |- |874 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7659] |- |875 |[[Көлеңке]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 1429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 2744] |- |876 |[[Жұқпалы аурулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 7720] |- |877 |[[Ғұмар Қараш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88 1363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88 4416] |- |878 |[[Беріш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8553] |- |879 |[[Үлгі:Ілияс Жансүгіров шығармалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2929] |- |880 |[[Үлгі:Қазақстан қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5503] |- |881 |[[Дүниежүзілік денсаулық күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 977] |- |882 |[[Қайың]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3 1369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3 4613] |- |883 |[[Тамыз бүлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 3436] |- |884 |[[Иран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 3889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 10126] |- |885 |[[Даун синдромы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 2133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 7963] |- |886 |[[Сатурн]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD 1229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD 3696] |- |887 |[[Мұстафа Өзтүрiк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 2556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 15883] |- |888 |[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 1501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 6808] |- |889 |[[Дәнеш Рақышев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1861] |- |890 |[[Жұбан Молдағалиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 9136] |- |891 |[[Орталық Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 15591] |- |892 |[[Оянған өлке (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2936] |- |893 |[[Дауыссыз дыбыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 17362] |- |894 |[[Конгресс кітапханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1188] |- |895 |[[Жыныс қатынасынан жұғатын аурулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 9601] |- |896 |[[Соқырішек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 15232] |- |897 |[[Кенелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 2522] |- |898 |[[Антивирустар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 5591] |- |899 |[[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 8469] |- |900 |[[Қазақстан демографиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16065] |- |901 |[[Гүлмира Тынышбекқызы Дайрабаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 6870] |- |902 |[[Бауырымен жорғалаушылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 4863] |- |903 |[[Ауыл шаруашылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 9565] |- |904 |[[Миллионер қалалар саны бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5614] |- |905 |[[Қазақстан ұлттық парктерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8878] |- |906 |[[Макаров тапаншасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 1358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 6871] |- |907 |[[Алакөл (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 1430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 14310] |- |908 |[[Көмірсулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 11812] |- |909 |[[Қоршаған ортаны қорғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 5490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 14441] |- |910 |[[Британ мұражайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 739] |- |911 |[[Ноғай ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 4025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 14948] |- |912 |[[Жошы хан кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4514] |- |913 |[[Дамушы елдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 2685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 8696] |- |914 |[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17507] |- |915 |[[Байұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8001] |- |916 |[[Жануарлар қалай үндейді (ойын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 4085] |- |917 |[[Әзілхан Нұршайықов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 6216] |- |918 |[[Жүрек аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11529] |- |919 |[[Соғыстан кейінгі жылдардағы Қазақстанның ауыл шаруашылығы (1946-1960)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 5883] |- |920 |[[Ислам күнтізбесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 2142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 8657] |- |921 |[[Қазақ мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5398] |- |922 |[[Дәрумен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 2111] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 8082] |- |923 |[[Қазанғап Тілепбергенұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1075] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3645] |- |924 |[[Керей (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 2260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 10253] |- |925 |[[Көкшетау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 1535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 7287] |- |926 |[[Қимақ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 3789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 26264] |- |927 |[[:Санат:Қазақстан театрлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1733] |- |928 |[[Хеопс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B5%D0%BE%D0%BF%D1%81 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B5%D0%BE%D0%BF%D1%81 877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B5%D0%BE%D0%BF%D1%81 3404] |- |929 |[[Желшешек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 1776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 9099] |- |930 |[[Киіз үй жабдықтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5886] |- |931 |[[Вирустар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 5778] |- |932 |[[Өркениет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 1171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 11312] |- |933 |[[Шапырашты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 9879] |- |934 |[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 20414] |- |935 |[[Митоз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 1951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 8855] |- |936 |[[Қазақтың XX ғасырдағы мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_XX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_XX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_XX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5284] |- |937 |[[Сілтеме]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5 776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5 1826] |- |938 |[[Бәйтерек (мифология)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 3958] |- |939 |[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 540] |- |940 |[[Ұлттық кітап күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 536] |- |941 |[[Андроново мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 20037] |- |942 |[[Сиыр малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9918] |- |943 |[[Эрмитаж]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%B6 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%B6 739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%B6 2042] |- |944 |[[Әже]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 1836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 16915] |- |945 |[[Азамат соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 9272] |- |946 |[[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 1846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 11224] |- |947 |[[Барлас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 2206] |- |948 |[[Еліктеу сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 3055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 13360] |- |949 |[[Тұңғышбай Қадырұлы Жаманқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 5572] |- |950 |[[Инеліктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 2158] |- |951 |[[Ілия Жақанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3086] |- |952 |[[Робототехника]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 10729] |- |953 |[[Байбақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 8249] |- |954 |[[Бұлшық ет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 2688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 14420] |- |955 |[[Ежелгі Грекия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 3480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 10332] |- |956 |[[Мақал-мәтелдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 2275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 9773] |- |957 |[[Күйші (поэма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 1662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 3884] |- |958 |[[Қуыршақ театры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 1861] |- |959 |[[Алкандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5734] |- |960 |[[:Санат:Қазақстан театр актерлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1242] |- |961 |[[Жұлын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 1915] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 5927] |- |962 |[[Алкендер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 3735] |- |963 |[[Шымыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 7144] |- |964 |[[Туберкулез]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 1966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 7301] |- |965 |[[Бір жасушалылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 2695] |- |966 |[[Сталинград шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2573] |- |967 |[[Төлеген Тоқтаров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 3122] |- |968 |[[Аминқышқылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 7465] |- |969 |[[Швейцария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 5636] |- |970 |[[Емен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BC%D0%B5%D0%BD 525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BC%D0%B5%D0%BD 3362] |- |971 |[[Смағұл Абатұлы Елубай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 5392] |- |972 |[[Қарағанды еңбекпен түзету лагері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%83_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%83_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 1979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%83_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 4248] |- |973 |[[Тәуелдік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 2687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 14570] |- |974 |[[Жалайыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 2110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 12067] |- |975 |[[Қалқаман – Мамыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 1422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 4647] |- |976 |[[Салт-дәстүр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 2717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 10060] |- |977 |[[Айқап]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 1897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 7741] |- |978 |[[Есімше]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 1991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 14094] |- |979 |[[Шанышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 8352] |- |980 |[[Айша бибі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96 520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96 1333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96 6134] |- |981 |[[Торғайлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 2572] |- |982 |[[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6534] |- |983 |[[Қазақстан Республикасының Тіл туралы Заңы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 1524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 7562] |- |984 |[[Сәбит Дөнентаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%94%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%94%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%94%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4204] |- |985 |[[Қазақстан Республикасының Президенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 2270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 10299] |- |986 |[[Эрнест Хемингуэй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 1069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 4151] |- |987 |[[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7549] |- |988 |[[Диуани хикмет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 1683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 10599] |- |989 |[[Үлкен деректер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 2117] |- |990 |[[Аутизм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%BC 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%BC 5752] |- |991 |[[Шахмат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 1959] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 9312] |- |992 |[[Үстірт қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 8319] |- |993 |[[Қайым Мұқамедханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7691] |- |994 |[[Байлар-Жандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5901] |- |995 |[[Жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 4145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13509] |- |996 |[[Жоңғар хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 2107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 10094] |- |997 |[[Көкпар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 2453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 8196] |- |998 |[[Қарахан кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 5803] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} sbxtpbjcqwsujn2jygfzggowefb9lg7 4 776056 3598267 3596358 2026-05-02T06:43:22Z 1nter pares 146705 3598267 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: Уики-марафон 2026 |subheader = «'''Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: 2026 жылғы Уики-марафон'''» — 2026 жылғы 10 наурыздан 30 сәуірге дейін жалғасатын Қазақша Уикипедияда әйелдер жайлы мақалалар жазу марафоны. |body = == Ережелері == * Сайысқа кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес). * Сайыста мынадай талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады: ** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылғы 10 наурыз 00:01 (UTC+5 Қазақстан уақыты) – 30 сәуір 23:59 (UTC+5 Қазақстан уақыты) аралығында жазылуы тиіс. ** Мақала тақырыбын төменде келтірілген мақалалар тізімінен алуға болады (бірақ онымен шектелмейді). ** Мақала авторы өзіңіз болу қажет. ** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет. ** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздер]]мен расталуы қажет. ** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс. ** Мақала тек тізімнен тұрмауы керек. ** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі. *** Қазақ Уикипедиясының маңыздылық критерийлеріне сай келетін кез келген әйел тұлға жайлы мақала жазуға болғанымен, Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы жазылған мақалаларға 1,5 есе көбірек ұпай беріледі. == Мақалалар тізімі == Ұсынылған мақалалар тізімін [[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026/Тізім|осы жерден]] таба аласыз. Сонымен қатар, өз қалауыңызша әйелдер туралы, соның ішінде Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы мақалаларды жазсаңыз болады. == Жүлделі сыйлықтар == Сыйлықтар Меломан/Марвин кітап дүкендері желісінің сертификаттары түрінде беріледі және ең көп мақала жазған үздік 10 қатысушыға табысталады. Жүлде қоры – 425 еуро. Жүлделі орынға ілігу үшін қатысушылар кемінде жоғарыдағы талаптарға сай 10 мақала жазуға тиіс. |footer = }} == Қатысушылар == {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Қатысушы ! Мақала ! Мақала саны ! Ұпай |- |[[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] |[[Мәпуза Қасымова]], [[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]], [[Сақыпжамал Тілеубайқызы]], [[Лина Соломоновна Штерн]], [[Бибіжамал Құрманғалиқызы Сырғабекова]], [[Мағрипа Итбаева]], [[Бибігүл Бүркітқызы Аққожина]], [[Анна Александровна Немченко]], [[Людмила Михайловна Аринина]], [[Зинаида Мартыновна Портнова]], [[Кэтрин Найт (қылмыскер)]], [[Бақыт Қайруловна Мусина]], [[Кэтрин Найт (суретші)]], [[Анна Юрьевна Нетребко]], [[Лили Хорниг]], [[Анастейша]] |16 | |- |[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] |[[Құрманжан Датқа]], [[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]] |2 | |- | [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] |[[Әсел Сартбаева]], [[Әлмира Тұрсын]], [[Фируза Шәріпова]], [[Арета Луизи Франклин]], [[Дженнифер Лоуренс]], [[Селена (әнші)]] |6 | |- |[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] |[[Жанна Бейсентайқызы Асанова]], [[Айгүл Әбікенқызы Тәти]], [[Шынар Жеңісқызы Жанысбекова]], [[Ирина Викентьевна Боречко]], [[Райса Нұрғалиқызы Нұржанова]], [[Орал Аминовна Атаниязова]], [[Наима Махмудовна Махмудова]], [[Дилорам Ғафурджановна Ташмухамедова]], [[Наргиз Ариф қызы Пашаева]], [[Мехрибан Ариф қызы Әлиева]], [[Мераль Акшенер]], [[Гульшат Сахыевна Маммедова]], [[Акджа Таджиевна Нурбердыева]], [[Винера Калыбековна Раимбачаева]], [[Яйра Умаровна Абдулаева]], [[Дильбар Сабитовна Абдулазизова]], [[Мунаввара Абдуллаева]] |17 | |- |[[Қатысушы:Kvazimodo|Kvazimodo]] | |0 | |- |[[Қатысушы:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] |[[Анна Ракитина]], [[Маралжан Мырзақұлова]], [[Раушан Ахмедиярова]], [[Динара Сүйерханқызы Базарбаева]], [[Әпике Әбенова]], [[Дина Дүйсен]], [[Томоми Нисимото]], [[Күріш Қалиева]], [[Фаузия Тажина]], [[Меруерт Карменова]] |10 | |- |[[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] |[[Laufey]], [[Yenlik]] |2 | |- |[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] |{{ту|Өзбекстан}} [[Ділбар Гулямқызы Әбдірахманова]], [[Увайси]], [[Собира Холдарова]], [[Нурхон Юлдашходжаева]], [[Ядгар Насриддинова]], [[Тоджихон Шодиева]], [[Турсуной Ахунова]], [[Мукаррам Тургунбаева]], [[Халима Насырова]], [[Лола Юлдашева]], [[Мунаджат Юлчиева]], [[Ситора Фармонова]], [[Шахзода Матчанова]] {{ту|Қырғызстан}} [[Сайра Кийизбаева]], [[Какиш Рыскулова]], [[Нуркамал Жетикашкаева]], [[Зуура Сооронбаева]], [[Бактыгуль Жеенбаева]], [[Жұлдыз Мамбеталиева]], [[Роза Үшкемпірова]], [[Элина Абай қызы]], [[Айсұлу Токамбаева]], [[Ольга Максимилиановна Мануйлова]], [[Кулуипа Кондучалова]], [[Сабира Кумушалиева]], [[Айша Қарасаева (Тюменбаева)]], [[Кулбубу Мадемилова]] {{ту|Тәжікстан}} [[Софья Хафизовна Хакимова]], [[Малика Сабирова]], [[Хайриниссо Юсуфи]], [[Рафика Ганиевна Мусаева]], [[Нигина Шаропова]], [[Ирина Каримова]], [[Тахмина Раджабова]], [[Мохпайкар Ерова]], [[Мамлакат Нахангова]], [[Саодат Амиршоева]], [[Ойнихол Бобоназарова]], [[Гулрухсор Сафиева]], [[Хаетбегим Кадамшоева]] {{ту|Түрікменстан}} [[Сабира Атаева]], [[Гульширин Алиджанова]], [[Аннагуль Аннакулиева]], [[Бягуль Нурмырадова]], [[Мяхри Пиргулыева]], [[Людмила Константиновна Глазовская]], [[Майя Шахбердыева]] |48 |} == Әділқазылар алқасы == # {{u|Nurken}} # {{u|Nurtenge}} # {{u|1nter pares}} Негізгі ұйымдастырушы әрі жауапты тұлға: {{u|Batyrbek.kz}} == Қорытынды== Сайыс қорытындысы сайыс мерзімі аяқталғаннан кейін (30 сәуір) 1 апта ішінде жарияланады. [[Санат:Жоба:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері|2026]] i0yzlrkvbqbgvhlw21ovqfvbai4mo8d 3598331 3598267 2026-05-02T10:47:38Z ~2026-26657-76 180730 /* Қатысушылар */ 1nter pares атым осылай жазыла ма айтып жіберсеңіз 3598331 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: Уики-марафон 2026 |subheader = «'''Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: 2026 жылғы Уики-марафон'''» — 2026 жылғы 10 наурыздан 30 сәуірге дейін жалғасатын Қазақша Уикипедияда әйелдер жайлы мақалалар жазу марафоны. |body = == Ережелері == * Сайысқа кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес). * Сайыста мынадай талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады: ** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылғы 10 наурыз 00:01 (UTC+5 Қазақстан уақыты) – 30 сәуір 23:59 (UTC+5 Қазақстан уақыты) аралығында жазылуы тиіс. ** Мақала тақырыбын төменде келтірілген мақалалар тізімінен алуға болады (бірақ онымен шектелмейді). ** Мақала авторы өзіңіз болу қажет. ** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет. ** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздер]]мен расталуы қажет. ** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс. ** Мақала тек тізімнен тұрмауы керек. ** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі. *** Қазақ Уикипедиясының маңыздылық критерийлеріне сай келетін кез келген әйел тұлға жайлы мақала жазуға болғанымен, Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы жазылған мақалаларға 1,5 есе көбірек ұпай беріледі. == Мақалалар тізімі == Ұсынылған мақалалар тізімін [[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026/Тізім|осы жерден]] таба аласыз. Сонымен қатар, өз қалауыңызша әйелдер туралы, соның ішінде Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы мақалаларды жазсаңыз болады. == Жүлделі сыйлықтар == Сыйлықтар Меломан/Марвин кітап дүкендері желісінің сертификаттары түрінде беріледі және ең көп мақала жазған үздік 10 қатысушыға табысталады. Жүлде қоры – 425 еуро. Жүлделі орынға ілігу үшін қатысушылар кемінде жоғарыдағы талаптарға сай 10 мақала жазуға тиіс. |footer = }} == Қатысушылар == {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Қатысушы ! Мақала ! Мақала саны ! Ұпай |- |[[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] |[[Мәпуза Қасымова]], [[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]], [[Сақыпжамал Тілеубайқызы]], [[Лина Соломоновна Штерн]], [[Бибіжамал Құрманғалиқызы Сырғабекова]], [[Мағрипа Итбаева]], [[Бибігүл Бүркітқызы Аққожина]], [[Анна Александровна Немченко]], [[Людмила Михайловна Аринина]], [[Зинаида Мартыновна Портнова]], [[Кэтрин Найт (қылмыскер)]], [[Бақыт Қайруловна Мусина]], [[Кэтрин Найт (суретші)]], [[Анна Юрьевна Нетребко]], [[Лили Хорниг]], [[Анастейша]] |16 | |- |[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] |[[Құрманжан Датқа]], [[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]] |2 | |- | [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] |[[Әсел Сартбаева]], [[Әлмира Тұрсын]], [[Фируза Шәріпова]], [[Арета Луизи Франклин]], [[Дженнифер Лоуренс]], [[Селена (әнші)]] |6 | |- |[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] |[[Жанна Бейсентайқызы Асанова]], [[Айгүл Әбікенқызы Тәти]], [[Шынар Жеңісқызы Жанысбекова]], [[Ирина Викентьевна Боречко]], [[Райса Нұрғалиқызы Нұржанова]], [[Орал Аминовна Атаниязова]], [[Наима Махмудовна Махмудова]], [[Дилорам Ғафурджановна Ташмухамедова]], [[Наргиз Ариф қызы Пашаева]], [[Мехрибан Ариф қызы Әлиева]], [[Мераль Акшенер]], [[Гульшат Сахыевна Маммедова]], [[Акджа Таджиевна Нурбердыева]], [[Винера Калыбековна Раимбачаева]], [[Яйра Умаровна Абдулаева]], [[Дильбар Сабитовна Абдулазизова]], [[Мунаввара Абдуллаева]] |17 | |- |[[Қатысушы:Kvazimodo|Kvazimodo]] | |0 | |- |[[Қатысушы:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] |[[Анна Ракитина]], [[Маралжан Мырзақұлова]], [[Раушан Ахмедиярова]], [[Динара Сүйерханқызы Базарбаева]], [[Әпике Әбенова]], [[Дина Дүйсен]], [[Томоми Нисимото]], [[Күріш Қалиева]], [[Фаузия Тажина]], [[Меруерт Карменова]] |10 | |- |[[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] |[[Laufey]], [[Yenlik]] |2 | |- |[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] |{{ту|Өзбекстан}} [[Ділбар Гулямқызы Әбдірахманова]], [[Увайси]], [[Собира Холдарова]], [[Нурхон Юлдашходжаева]], [[Ядгар Насриддинова]], [[Тоджихон Шодиева]], [[Турсуной Ахунова]], [[Мукаррам Тургунбаева]], [[Халима Насырова]], [[Лола Юлдашева]], [[Мунаджат Юлчиева]], [[Ситора Фармонова]], [[Шахзода Матчанова]] {{ту|Қырғызстан}} [[Сайра Кийизбаева]], [[Какиш Рыскулова]], [[Нуркамал Жетикашкаева]], [[Зуура Сооронбаева]], [[Бактыгуль Жеенбаева]], [[Жұлдыз Мамбеталиева]], [[Роза Үшкемпірова]], [[Элина Абай қызы]], [[Айсұлу Токамбаева]], [[Ольга Максимилиановна Мануйлова]], [[Кулуипа Кондучалова]], [[Сабира Кумушалиева]], [[Айша Қарасаева (Тюменбаева)]], [[Кулбубу Мадемилова]] {{ту|Тәжікстан}} [[Софья Хафизовна Хакимова]], [[Малика Сабирова]], [[Хайриниссо Юсуфи]], [[Рафика Ганиевна Мусаева]], [[Нигина Шаропова]], [[Ирина Каримова]], [[Тахмина Раджабова]], [[Мохпайкар Ерова]], [[Мамлакат Нахангова]], [[Саодат Амиршоева]], [[Ойнихол Бобоназарова]], [[Гулрухсор Сафиева]], [[Хаетбегим Кадамшоева]] {{ту|Түрікменстан}} [[Сабира Атаева]], [[Гульширин Алиджанова]], [[Аннагуль Аннакулиева]], [[Бягуль Нурмырадова]], [[Мяхри Пиргулыева]], [[Людмила Константиновна Глазовская]], [[Майя Шахбердыева]] |48 |} |Қатысушы:Erzhan Taskaliev|Erzhan Taskaliev]] == Әділқазылар алқасы == # {{u|Nurken}} # {{u|Nurtenge}} # {{u|1nter pares}} Негізгі ұйымдастырушы әрі жауапты тұлға: {{u|Batyrbek.kz}} == Қорытынды== Сайыс қорытындысы сайыс мерзімі аяқталғаннан кейін (30 сәуір) 1 апта ішінде жарияланады. [[Санат:Жоба:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері|2026]] q2p91j27grjhsk7g54wseubxrpinzvb 3598332 3598331 2026-05-02T10:49:52Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/~2026-26657-76|~2026-26657-76]] ([[User talk:~2026-26657-76|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3598267 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: Уики-марафон 2026 |subheader = «'''Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: 2026 жылғы Уики-марафон'''» — 2026 жылғы 10 наурыздан 30 сәуірге дейін жалғасатын Қазақша Уикипедияда әйелдер жайлы мақалалар жазу марафоны. |body = == Ережелері == * Сайысқа кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес). * Сайыста мынадай талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады: ** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылғы 10 наурыз 00:01 (UTC+5 Қазақстан уақыты) – 30 сәуір 23:59 (UTC+5 Қазақстан уақыты) аралығында жазылуы тиіс. ** Мақала тақырыбын төменде келтірілген мақалалар тізімінен алуға болады (бірақ онымен шектелмейді). ** Мақала авторы өзіңіз болу қажет. ** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет. ** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздер]]мен расталуы қажет. ** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс. ** Мақала тек тізімнен тұрмауы керек. ** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі. *** Қазақ Уикипедиясының маңыздылық критерийлеріне сай келетін кез келген әйел тұлға жайлы мақала жазуға болғанымен, Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы жазылған мақалаларға 1,5 есе көбірек ұпай беріледі. == Мақалалар тізімі == Ұсынылған мақалалар тізімін [[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026/Тізім|осы жерден]] таба аласыз. Сонымен қатар, өз қалауыңызша әйелдер туралы, соның ішінде Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы мақалаларды жазсаңыз болады. == Жүлделі сыйлықтар == Сыйлықтар Меломан/Марвин кітап дүкендері желісінің сертификаттары түрінде беріледі және ең көп мақала жазған үздік 10 қатысушыға табысталады. Жүлде қоры – 425 еуро. Жүлделі орынға ілігу үшін қатысушылар кемінде жоғарыдағы талаптарға сай 10 мақала жазуға тиіс. |footer = }} == Қатысушылар == {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Қатысушы ! Мақала ! Мақала саны ! Ұпай |- |[[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] |[[Мәпуза Қасымова]], [[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]], [[Сақыпжамал Тілеубайқызы]], [[Лина Соломоновна Штерн]], [[Бибіжамал Құрманғалиқызы Сырғабекова]], [[Мағрипа Итбаева]], [[Бибігүл Бүркітқызы Аққожина]], [[Анна Александровна Немченко]], [[Людмила Михайловна Аринина]], [[Зинаида Мартыновна Портнова]], [[Кэтрин Найт (қылмыскер)]], [[Бақыт Қайруловна Мусина]], [[Кэтрин Найт (суретші)]], [[Анна Юрьевна Нетребко]], [[Лили Хорниг]], [[Анастейша]] |16 | |- |[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] |[[Құрманжан Датқа]], [[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]] |2 | |- | [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] |[[Әсел Сартбаева]], [[Әлмира Тұрсын]], [[Фируза Шәріпова]], [[Арета Луизи Франклин]], [[Дженнифер Лоуренс]], [[Селена (әнші)]] |6 | |- |[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] |[[Жанна Бейсентайқызы Асанова]], [[Айгүл Әбікенқызы Тәти]], [[Шынар Жеңісқызы Жанысбекова]], [[Ирина Викентьевна Боречко]], [[Райса Нұрғалиқызы Нұржанова]], [[Орал Аминовна Атаниязова]], [[Наима Махмудовна Махмудова]], [[Дилорам Ғафурджановна Ташмухамедова]], [[Наргиз Ариф қызы Пашаева]], [[Мехрибан Ариф қызы Әлиева]], [[Мераль Акшенер]], [[Гульшат Сахыевна Маммедова]], [[Акджа Таджиевна Нурбердыева]], [[Винера Калыбековна Раимбачаева]], [[Яйра Умаровна Абдулаева]], [[Дильбар Сабитовна Абдулазизова]], [[Мунаввара Абдуллаева]] |17 | |- |[[Қатысушы:Kvazimodo|Kvazimodo]] | |0 | |- |[[Қатысушы:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] |[[Анна Ракитина]], [[Маралжан Мырзақұлова]], [[Раушан Ахмедиярова]], [[Динара Сүйерханқызы Базарбаева]], [[Әпике Әбенова]], [[Дина Дүйсен]], [[Томоми Нисимото]], [[Күріш Қалиева]], [[Фаузия Тажина]], [[Меруерт Карменова]] |10 | |- |[[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] |[[Laufey]], [[Yenlik]] |2 | |- |[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] |{{ту|Өзбекстан}} [[Ділбар Гулямқызы Әбдірахманова]], [[Увайси]], [[Собира Холдарова]], [[Нурхон Юлдашходжаева]], [[Ядгар Насриддинова]], [[Тоджихон Шодиева]], [[Турсуной Ахунова]], [[Мукаррам Тургунбаева]], [[Халима Насырова]], [[Лола Юлдашева]], [[Мунаджат Юлчиева]], [[Ситора Фармонова]], [[Шахзода Матчанова]] {{ту|Қырғызстан}} [[Сайра Кийизбаева]], [[Какиш Рыскулова]], [[Нуркамал Жетикашкаева]], [[Зуура Сооронбаева]], [[Бактыгуль Жеенбаева]], [[Жұлдыз Мамбеталиева]], [[Роза Үшкемпірова]], [[Элина Абай қызы]], [[Айсұлу Токамбаева]], [[Ольга Максимилиановна Мануйлова]], [[Кулуипа Кондучалова]], [[Сабира Кумушалиева]], [[Айша Қарасаева (Тюменбаева)]], [[Кулбубу Мадемилова]] {{ту|Тәжікстан}} [[Софья Хафизовна Хакимова]], [[Малика Сабирова]], [[Хайриниссо Юсуфи]], [[Рафика Ганиевна Мусаева]], [[Нигина Шаропова]], [[Ирина Каримова]], [[Тахмина Раджабова]], [[Мохпайкар Ерова]], [[Мамлакат Нахангова]], [[Саодат Амиршоева]], [[Ойнихол Бобоназарова]], [[Гулрухсор Сафиева]], [[Хаетбегим Кадамшоева]] {{ту|Түрікменстан}} [[Сабира Атаева]], [[Гульширин Алиджанова]], [[Аннагуль Аннакулиева]], [[Бягуль Нурмырадова]], [[Мяхри Пиргулыева]], [[Людмила Константиновна Глазовская]], [[Майя Шахбердыева]] |48 |} == Әділқазылар алқасы == # {{u|Nurken}} # {{u|Nurtenge}} # {{u|1nter pares}} Негізгі ұйымдастырушы әрі жауапты тұлға: {{u|Batyrbek.kz}} == Қорытынды== Сайыс қорытындысы сайыс мерзімі аяқталғаннан кейін (30 сәуір) 1 апта ішінде жарияланады. [[Санат:Жоба:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері|2026]] i0yzlrkvbqbgvhlw21ovqfvbai4mo8d 0 777362 3598207 3570943 2026-05-02T04:56:22Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3598207 wikitext text/x-wiki {{Заң шығарушы орган | Атауы = Сарапшылар кеңесі | Шынайы атауы = مجلس خبرگان رهبری | Қазіргі шақырылымы = | Сурет = Emblem of Iran.svg | Ені = | Сурет атауы = [[Иран елтаңбасы]] | Мемлекет = {{байрақ|Иран}} | Түрі = | Сайлану мерзімі = 8 жыл<ref>{{кітап|авторы=[[Дитер Нолен|Nohlen, Dieter]]; Grotz, Florian; Hartmann, Christof |жыл=2001 |тақырыбы="Iran". Elections in Asia: A Data Handbook. Vol. I. |баспасы=[[Оксфорд университетінің баспасы]] |беттері=64 |isbn=0-19-924958-X}}</ref> | Палаталары = | Басшының лауазымы1 = Спикері | Басшы1 = [[Мұхаммед Әли Мовахеди Кермани]] | Басшының партиясы1 = | Сайлану күні1 = 21 мамыр 2024 | Басшының лауазымы2 = Бірінші орынбасары | Басшы2 = Хашем Хосейни Бушехри | Басшының партиясы2 = | Сайлану күні2 = 21 мамыр 2024 | Басшының лауазымы3 = Екінші орынбасары | Басшы3 = [[Әлиреза Арафи]] | Басшының партиясы3 = | Сайлану күні3 = 21 мамыр 2024 | Басшының лауазымы4 = | Басшы4 = | Басшының партиясы4 = | Сайлану күні4 = | Басшының лауазымы5 = | Басшы5 = | Басшының партиясы5 = | Сайлану күні5 = | Басшының лауазымы6 = | Басшы6 = | Басшының партиясы6 = | Сайлану күні6 = | Мүшелер саны = 88 | Құрылым1 = Parliamentaoe6.svg | Құрылым ені1 = | Құрылым сипаттамасы1 = | Палата1 = | Фракциялары1 = | Құрылым2 = | Құрылым ені2 = | Құрылым сипаттамасы2 = | Палата2 = | Фракциялары2 = {{Collapsible list | title =Фракциясы бойынша |{{Color box|#0077B6}} [[Ирандағы консерватизм|Қағидашылар]] (59) |{{Color box|#48D1CC}} [[Ирандағы реформизм|Реформашылар]] (1) |{{Color box|#CDCDCD}} [[Партиясыз|Фракциясыздар]] (26) |{{Color box|White}} Мандаты бос (2) }} | Комитеттері1 = | Комитеттері2 = | Дауыс беру жүйесі1 = {{Unbulleted list |Бірнеше мандатты округтер: Блоктық дауыс беру |Бір мандатты округтер: [[Бір жеңімпазы бар салыстырмалы көпшілік жүйесі]] }} | Дауыс беру жүйесі2 = | Соңғы сайлауы1 = {{iw|Ирандағы парламент сайлауы (2024)|1 наурыз 2024|en|2024 Iranian Assembly of Experts election}} | Соңғы сайлауы2 = | Жиналыс залы = Assembly of Experts.jpg | Жиналыс залы тақырыпша = | Жиналыс залы ені = | Жиналыс залы сипаттамасы = | Штаб-пәтері = | Құрылуы = | Ізашары1 = | Ізашары2 = | Таратылуы = | Ізбасары1 = | Ізбасары2 = | Сайты = | Ортаққор = Assembly of Experts of the Leadership }} '''Сарапшылар кеңесі''' ({{lang-fa|مجلس خبرگان رهبری}}, ''Majles-e Khobregān-e Rahbarī'', «Басшылық сарапшылары кеңесі») — [[Иран жоғарғы көсемі]]н тағайындауға, бақылауға және қызметінен босатуға өкілетті кеңесші орган.<ref>[[Иран Конституциясы]], 107-бап</ref><ref>[[Иран Конституциясы]], 111-бап</ref> Ассамблея 88 мүшеден тұрады, олар халық тарапынан тікелей сегіз жылдық мерзімге сайланады. Кеңес мүшелігіне кандидаттардың бәрін де [[Конституция сақшыларының кеңесі|Сақшылар кеңесі]] тексереді.<ref>{{cite news |date=2015-12-14 |title=Rafsanjani breaks taboo over selection of Iran's next supreme leader |language=en |url=https://www.theguardian.com/world/2015/dec/14/rafsanjani-breaks-taboo-over-selection-of-irans-next-supreme-leader |accessdate=2016-12-17 |newspaper=[[The Guardian]]}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20161218132154/https://www.theguardian.com/world/2015/dec/14/rafsanjani-breaks-taboo-over-selection-of-irans-next-supreme-leader |date=2016-12-18}}</ref> Сарапшылар кеңесіне 88 [[мұжтаһид]] кіреді.<ref name="ReferenceA">(Конституцияның 108-бабын көріңіз)</ref><ref name="servat.unibe.ch">{{cite web |url=http://www.servat.unibe.ch/icl/ir00000_.html |title=ICL – Iran – Constitution |author=Prof. Dr. Axel Tschentscher, LL.M. |language=en |work=servat.unibe.ch |accessdate=2018-04-06}} {{Wayback|date=2018-08-21 |url=https://web.archive.org/web/20180821093931/http://www.servat.unibe.ch/icl/ir00000_.html}}</ref> Олар таңдаулы кандидаттар тізімінен<ref>{{cite news|title=Elections in Iran: The great candidate cull: Choose any candidate you like—after the mullahs have excluded reformers |url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21693277-choose-any-candidate-you-likeafter-mullahs-have-excluded-reformers-great |language=en |accessdate=2016-02-20 |newspaper=[[The Economist]] |date=2016-02-20}}</ref> 8 жылға тікелей<ref>{{cite web |url=http://www.dur.ac.uk/resources/iranian.studies/Policy%20Brief%201.pdf |title=Understanding Iran's Assembly of Experts |language=en |accessdate=2012-07-28}} {{Wayback|url=https://wayback.archive-it.org/all/20070630133328/http://www.dur.ac.uk/resources/iranian.studies/Policy%20Brief%201.pdf |date=2007-06-30}}</ref> сайланады.<ref name="ReferenceA" /><ref name="servat.unibe.ch" /> Мүшелер саны 1982 жылы 82 болса, 2016 жылдан бері 88. Қазіргі заңдарға сәйкес кеңес алты ай сайын кемінде екі рет жиын жасайды.<ref>[http://www.khobregan.ir/persian/ashnaee/07.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070309000000/https://web.archive.org/web/20070309141123/http://www.khobregan.ir/persian/ashnaee/07.htm |date=2007-03-09 }}</ref><ref>Robin Wright, ''The Last Great Revolution: Turmoil and Transformation in Iran'', Alfred A. Knopf, 2000</ref> Сақшылар кеңесінің жартысын Жоғарғы көсем жеке өзі тағайындайды. Бұл жүйе бірнеше рет дауға әкелді; оппозицияшыл, я реформашыл кандидаттар сирек кездеседі.<ref name=":1">{{Cite web |last=Edwards |first=Christian |date=2026-03-01 |title=Who’s running Iran now that the supreme leader is dead? |url=https://www.cnn.com/2026/03/01/middleeast/iran-new-supreme-leader-khamenei-dead-intl-latam |accessdate=2026-03-02 |publisher=[[CNN]] |language=en}}</ref> [[Иран Конституциясы]]ның 111-бабына сәйкес, «кез келген жағдайда Көсем өзінің конституциялық міндеттерін орындауға қабілетсіз болып қалса немесе 5 және 109-баптарда көрсетілген талаптардың бірін жоғалтса, не оның бастапқыдан осы талаптардың кейбіріне ие болмағаны анықталса, ол қызметінен босатылады».<ref name=":0">{{Cite web |title=Assembly of Experts |url=https://www.unitedagainstnucleariran.com/government-institution/assembly-of-experts |accessdate=2026-02-25 |publisher=UANI |language=en}}</ref> [[Ирандағы соғыс (2026)|Ирандағы соғыс]] барысында, нақтырақ айтқанда 2026 жылғы 3 наурызда [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] пен [[Израиль]] Сарапшылар кеңесінің [[Қом (қала)|Қом]] қаласындағы ғимаратына әуеден соғып жіберді.<ref name=":2">{{Cite web |last=Ravid |first=Barak |date=2026-03-03 |title=Israel bombs council choosing Iran's next supreme leader, official says |url=https://www.axios.com/2026/03/03/iran-supreme-leader-council-israel-strike |accessdate=2026-03-03 |publisher=[[Axios]] |language=en}}</ref> == Төрағалар тізімі == [[Сурет:محمدعلی موحدی کرمانی12.jpg|нобай|солға|Кеңестің қазіргі төрағасы [[аятолла]] [[Мұхаммед Әли Мовахеди Кермани]], 2016 жыл]] Сарапшылар кеңесінің төрағалар тізімі: * 1983–2007: [[Әли Мешкини]] * 2007–2011: [[Әли Акбар Хашеми Рафсанджани]] * 2011–2014: [[Мұхаммед-Реза Махдави Кани]] * 2015–2016: [[Мұхаммед Язди]] * 2016–2024: [[Ахмед Джаннати]] * 2024–: [[Мұхаммед Әли Мовахеди Кермани]] == Құзыреті == Сарапшылар кеңесі Жоғарғы көсемге ешқашан да күмән көрсетпеген, лауазымынан ешқашан босатпаған.<ref>{{cite web |title=Everything you need to know about Iran's Assembly of Experts election |language=en |url=http://www.brookings.edu/blogs/markaz/posts/2016/02/09-iran-election-assembly-of-experts-explainer-borden |first=Emma |last=Borden |date=2016-02-09 |publisher=The Brookings Institution |accessdate=2016-03-31}} {{Wayback|date=2016-04-22 |url=https://web.archive.org/web/20160422010438/http://www.brookings.edu/blogs/markaz/posts/2016/02/09-iran-election-assembly-of-experts-explainer-borden}}</ref> Мамандар пікірінше, [[Әли Хаменеи]]дің ұзаққа созылған билігі барысында Сарапшылар кеңесі ''[[де-факто]]'' өкілеттігінен айырылып, салтанатты ғана органға айналып кетті.<ref>{{cite web |title=Myths and Realities of Iran's Parliamentary Elections |language=en |url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2016/02/iran-parliamentary-elections-assembly-of-experts/470580/ |date=2016-02-23 |publisher=[[The Atlantic]] |accessdate=2017-02-26}} {{Wayback|date=2017-02-16 |url=https://web.archive.org/web/20170216170320/https://www.theatlantic.com/international/archive/2016/02/iran-parliamentary-elections-assembly-of-experts/470580/}}</ref><ref>{{cite web |title=Anomalies in Iran's Assembly of Experts Election – The Washington Institute for Near East Policy |url=http://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/anomalies-and-results-from-irans-assembly-of-experts-election |language=en |date=2016-03-22 |work=Washingtoninstitute.org |accessdate=2017-02-26}} {{Wayback|date=2016-08-17 |url=https://web.archive.org/web/20160817025352/http://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/anomalies-and-results-from-irans-assembly-of-experts-election}}</ref><ref>{{cite web |title=The Islamic Republic Before and After the 2009 Elections |language=en |url=http://www.payvand.com/news/10/oct/1196.html |work=Payvand.com |accessdate=2017-02-26}} {{Wayback|date=2017-02-04 |url=https://web.archive.org/web/20170204170728/http://www.payvand.com/news/10/oct/1196.html}}</ref><ref>{{cite web |title=Archived copy |language=en |url=http://english.alarabiya.net/en/views/news/middle-east/2016/06/24/Why-Khamenei-wants-the-next-Supreme-Leader-to-be-revolutionary-.html |publisher=[[Әл-Жазира телеарнасы]] |accessdate=2017-06-03}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20170204170310/http://english.alarabiya.net/en/views/news/middle-east/2016/06/24/Why-Khamenei-wants-the-next-Supreme-Leader-to-be-revolutionary-.html |date=2017-02-04}}</ref> 2015 жылы Хаменеи тағайындаған Иранның сол кездегі Жоғарғы сотының төрағасы [[Садық Лариджани]] Кеңестің Хаменеи іс‑әрекетін қадағалауы конституцияға сай емес деді.<ref>{{cite web |title=Controversy in Iran Surrounding the Supervision of the Supreme Leader's Performance |url=http://english.aawsat.com/2015/12/article55345842/55345842 |work=ASHARQ AL-AWSAT |date=2015-12-15 |accessdate=2016-07-01}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20160625141325/http://english.aawsat.com/2015/12/article55345842/55345842 |date=2016-06-25}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Иран мемлекеттік құрылымы]] [[Санат:Иран саясаты]] [[Санат:Саяси билік]] giucabts1wh3fx73x5xkgght480z17j 102 777916 3597787 3596906 2026-05-01T14:03:37Z TheNomadEditor 120280 /* Қатысушылар */ 3597787 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Уики-көктем — 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:CEE Spring Logo CEE-t2.svg|500px]]</div> |subheader = «'''Уики-көктем — 2026'''» — 2026 жылдың 4 сәуірі мен 31 мамыры аралығында өтетін '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' Уикипедияға мақала жазу халықаралық жобасының қазақстандық бөлігі. Жобаның мақсаты мен міндеті — Орталық және Шығыс Еуропа және Орталық Азия Уикипедияларының әртүрлі тілдік бөлімдері арасындағы ынтымақтастықты жақсарту, көршілес елдер туралы өз білімдерін арттыру және басқа тілдердегі Уикипедия мазмұнын Қазақстан туралы біліммен толықтыру. |body = == Ережелері == * Байқауға кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес). * Байқауда келесі талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады: ** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылдың 4 сәуірі мен 31 мамыры аралығында жазылуы тиіс. ** Мақала тақырыбы төменде келтірілген мақалалар тізімінен алынуы тиіс (өзге тақырыптағы мақалалар қатыстырылмайды). ** Мақала авторы өзіңіз болуыңыз керек. ** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет. ** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздермен]] расталуы қажет. ** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс. ** Мақалада айтарлықтай кемшіліктер туралы үлгілер болмауы керек (мысалы, {{tl|Unreferenced}}, {{tl|Бейтараптық}}, {{tl|Wikify}} және т.б.). ** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі. == Не туралы жазуға болады? == Төменде көрсетілген елдер туралы кез келген мақала жаза аласыз, бастысы Уикипедия ережелеріне сай келуі қажет. Сонымен қатар, мақала жазуға тақырыпты төмендегі тізімдерден алсаңыз болады. == Мақалалар тізімі == <small>''{{y}} белгісі тізімде көрсетілген мақалалардың қазақ тілді бөлімде бар екендігін білдіреді''</small> </big>'''</center> {{div col|3}} [[Сурет:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania| Албания — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Аустрия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Әзербайжан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башқұртстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Беларусь — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Грекия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Мажарстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Қазақстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kyrgyzstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kyrgyzstan|Қырғызстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Қырым татарлары — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Macedonia|Солтүстік Македония — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Uzbekistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Uzbekistan|Өзбекстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Russia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Russian Federation|Ресей — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Romania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of the Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republika Srpska|Серб Республикасы — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Tajikistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tajikistan|Тәжікстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatarstan|Татарстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Түркия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperantujo|Эсперантия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Жазуға арналған мақалалар]] {{div col end}} Қосалқы байқаулар: # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|CEE Women]] — аймақтағы әйелдер туралы мақалалар жазу жобасы. # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Youth|CEE Youth]] — аймақтағы жастар туралы мақалалар жазу жобасы. # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE for Human Rights|CEE for Human Rights]] — аймақтағы адам құқықтары туралы мақалалар жазу жобасы. </center> <noinclude> </noinclude> == Жүлделі сыйлықтар == Жалпы жүлде қоры ? еуро. |footer = }} == Қатысушылар == {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Қатысушы ! Мақала ! Мақала саны ! Ұпай |- ||[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] |{{ту|Ресей}} [[Байкөл (қала)]], [[Төменгі Ангар әуежайы]], [[Үст-Барғозин]], [[Максимовка (Ресей)]], [[Цнал]]<br>{{ту|Қырғызстан}} [[Емгекшіл]], [[Қазарман әуежайы]], [[Еркештам]], [[Ысхақ Раззақов әуежайы]], [[Бірінші Мамыр ауданы]]<br>{{ту|Тәжікстан}} [[East Air]], [[Душанбе Плазасы]], [[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]], [[Хожант Халықаралық әуежайы]]<br>{{ту|Украина}} [[Черкассы Халықаралық әуежайы]] |15 |0 |- ||[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] |{{ту|Түркия}} [[Мераль Акшенер]]<br />{{ту|Түрікменстан}} [[Гульшат Сахыевна Маммедова]], [[Акджа Таджиевна Нурбердыева]]<br />{{ту|Өзбекстан}} [[Абдулла Қадыри]], [[Мухаммад Юсуф]], [[Уткир Хашимов]], [[Фархад және Шырын]], [[Өткен күндер]], [[Екі есік арасы]], [[Ескендір дуалы]], [[Шум бала]], [[Әлемнің істері]], [[Темір түзіктері]], [[Тәуелсіздік күні (Өзбекстан)]], [[Өзбекстан тарихы]], [[Өзбекстан облыстары]], [[Өзбекстан саяси партиялары]], [[Өзбекстан Қарулы күштері]], [[Өзбекстан Конституциясы]], [[Ойлау]], [[Өзбекстан ұлттық энциклопедиясы]], [[Өзбекстандағы білім]], [[Өзбекстан автомобиль нөмірлері индексі]], [[Өзбек латын әліпбиі]], [[Яйра Умаровна Абдулаева]], [[Дильбар Сабитовна Абдулазизова]], [[Мунаввара Абдуллаева]]<br />{{ту|Қырғызстан}} [[Алыкул Осмонов]], [[Молдо Шамырканұлы Кылыч]], [[Молдо Эрназарұлы Нияз]], [[Барпы Алыкулов]], [[Жаңыл Мырза]], [[Жусуп Турусбеков]], [[Винера Калыбековна Раимбачаева]], [[Мукай Элебаев]], [[Сагымбай Орозбакұлы]], [[Осмонаалы Сыдыкұлы]], [[Байдылда Сарногоев]], [[Исхак Раззакұлы Раззаков]], [[Касымалы Жантөшев]], [[Қалыгүл әулие]], [[Алмамбет (кейіпкер)]], [[Нурмолдо Нарқұлұлы]], [[Тайлақ батыр]], [[Жеңіжоқ Көкөұлы Өтө]], [[Касымалы Баялыұлы]], [[Семетей (кейіпкер)]], [[Алғашқы ұстаз (кітап)]], [[Жәмила (хикаят)]], [[Құрманбек эпосы]]<br />{{ту|Ресей}} [[Владимир Соловьёвпен кеш]] |51 | |- || [[Қатысушы: Nxrxaix|Nxrxaix]] || || 0 || 0 |} == Әділқазылар алқасы == # {{u|Batyrbek.kz}} # {{u|Nurtenge}} # {{u|Nurken}} # {{u|1nter pares}} == Қорытынды== * [[Санат:Жоба:Уики-көктем|2026]] 25t315j4equ6ldgrchyin34o0kwam91 3597847 3597787 2026-05-01T14:30:36Z TheNomadEditor 120280 /* Қатысушылар */ 3597847 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Уики-көктем — 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:CEE Spring Logo CEE-t2.svg|500px]]</div> |subheader = «'''Уики-көктем — 2026'''» — 2026 жылдың 4 сәуірі мен 31 мамыры аралығында өтетін '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' Уикипедияға мақала жазу халықаралық жобасының қазақстандық бөлігі. Жобаның мақсаты мен міндеті — Орталық және Шығыс Еуропа және Орталық Азия Уикипедияларының әртүрлі тілдік бөлімдері арасындағы ынтымақтастықты жақсарту, көршілес елдер туралы өз білімдерін арттыру және басқа тілдердегі Уикипедия мазмұнын Қазақстан туралы біліммен толықтыру. |body = == Ережелері == * Байқауға кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес). * Байқауда келесі талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады: ** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылдың 4 сәуірі мен 31 мамыры аралығында жазылуы тиіс. ** Мақала тақырыбы төменде келтірілген мақалалар тізімінен алынуы тиіс (өзге тақырыптағы мақалалар қатыстырылмайды). ** Мақала авторы өзіңіз болуыңыз керек. ** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет. ** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздермен]] расталуы қажет. ** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс. ** Мақалада айтарлықтай кемшіліктер туралы үлгілер болмауы керек (мысалы, {{tl|Unreferenced}}, {{tl|Бейтараптық}}, {{tl|Wikify}} және т.б.). ** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі. == Не туралы жазуға болады? == Төменде көрсетілген елдер туралы кез келген мақала жаза аласыз, бастысы Уикипедия ережелеріне сай келуі қажет. Сонымен қатар, мақала жазуға тақырыпты төмендегі тізімдерден алсаңыз болады. == Мақалалар тізімі == <small>''{{y}} белгісі тізімде көрсетілген мақалалардың қазақ тілді бөлімде бар екендігін білдіреді''</small> </big>'''</center> {{div col|3}} [[Сурет:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania| Албания — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Аустрия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Әзербайжан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башқұртстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Беларусь — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Грекия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Мажарстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Қазақстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kyrgyzstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kyrgyzstan|Қырғызстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Қырым татарлары — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Macedonia|Солтүстік Македония — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Uzbekistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Uzbekistan|Өзбекстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Russia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Russian Federation|Ресей — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Romania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of the Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republika Srpska|Серб Республикасы — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Tajikistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tajikistan|Тәжікстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatarstan|Татарстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Түркия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperantujo|Эсперантия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Жазуға арналған мақалалар]] {{div col end}} Қосалқы байқаулар: # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|CEE Women]] — аймақтағы әйелдер туралы мақалалар жазу жобасы. # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Youth|CEE Youth]] — аймақтағы жастар туралы мақалалар жазу жобасы. # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE for Human Rights|CEE for Human Rights]] — аймақтағы адам құқықтары туралы мақалалар жазу жобасы. </center> <noinclude> </noinclude> == Жүлделі сыйлықтар == Жалпы жүлде қоры ? еуро. |footer = }} == Қатысушылар == {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Қатысушы ! Мақала ! Мақала саны ! Ұпай |- ||[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] |{{ту|Ресей}} [[Байкөл (қала)]], [[Төменгі Ангар әуежайы]], [[Үст-Барғозин]], [[Максимовка (Ресей)]], [[Цнал]]<br>{{ту|Қырғызстан}} [[Емгекшіл]], [[Қазарман әуежайы]], [[Еркештам]], [[Ысхақ Раззақов әуежайы]], [[Бірінші Мамыр ауданы]]<br>{{ту|Тәжікстан}} [[East Air]], [[Душанбе Плазасы]], [[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]], [[Хожант Халықаралық әуежайы]]<br>{{ту|Украина}} [[Черкассы Халықаралық әуежайы]] |15 |0 |- ||[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] |{{ту|Түркия}} [[Мераль Акшенер]]<br />{{ту|Түрікменстан}} [[Гульшат Сахыевна Маммедова]], [[Акджа Таджиевна Нурбердыева]]<br />{{ту|Өзбекстан}} [[Абдулла Қадыри]], [[Мухаммад Юсуф]], [[Уткир Хашимов]], [[Фархад және Шырын]], [[Өткен күндер]], [[Екі есік арасы]], [[Ескендір дуалы]], [[Шум бала]], [[Әлемнің істері]], [[Темір түзіктері]], [[Тәуелсіздік күні (Өзбекстан)]], [[Өзбекстан тарихы]], [[Өзбекстан облыстары]], [[Өзбекстан саяси партиялары]], [[Өзбекстан Қарулы күштері]], [[Өзбекстан Конституциясы]], [[Ойлау]], [[Өзбекстан ұлттық энциклопедиясы]], [[Өзбекстандағы білім]], [[Өзбекстан автомобиль нөмірлері индексі]], [[Өзбек латын әліпбиі]], [[Яйра Умаровна Абдулаева]], [[Дильбар Сабитовна Абдулазизова]], [[Мунаввара Абдуллаева]]<br />{{ту|Қырғызстан}} [[Алыкул Осмонов]], [[Молдо Шамырканұлы Кылыч]], [[Молдо Эрназарұлы Нияз]], [[Барпы Алыкулов]], [[Жаңыл Мырза]], [[Жусуп Турусбеков]], [[Винера Калыбековна Раимбачаева]], [[Мукай Элебаев]], [[Сагымбай Орозбакұлы]], [[Осмонаалы Сыдыкұлы]], [[Байдылда Сарногоев]], [[Исхак Раззакұлы Раззаков]], [[Касымалы Жантөшев]], [[Қалыгүл әулие]], [[Алмамбет (кейіпкер)]], [[Нурмолдо Нарқұлұлы]], [[Тайлақ батыр]], [[Жеңіжоқ Көкөұлы Өтө]], [[Касымалы Баялыұлы]], [[Семетей (кейіпкер)]], [[Алғашқы ұстаз (кітап)]], [[Жәмила (хикаят)]], [[Құрманбек эпосы]], [[Сынған қылыш]]<br />{{ту|Ресей}} [[Владимир Соловьёвпен кеш]] |52 | |- || [[Қатысушы: Nxrxaix|Nxrxaix]] || || 0 || 0 |} == Әділқазылар алқасы == # {{u|Batyrbek.kz}} # {{u|Nurtenge}} # {{u|Nurken}} # {{u|1nter pares}} == Қорытынды== * [[Санат:Жоба:Уики-көктем|2026]] 0l6rrg6unjxrsd2wvnu3h9ahzvuh0an 3598010 3597847 2026-05-01T18:19:07Z MuratbekErkebulan 162992 /* Қатысушылар */ 3598010 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Уики-көктем — 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:CEE Spring Logo CEE-t2.svg|500px]]</div> |subheader = «'''Уики-көктем — 2026'''» — 2026 жылдың 4 сәуірі мен 31 мамыры аралығында өтетін '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' Уикипедияға мақала жазу халықаралық жобасының қазақстандық бөлігі. Жобаның мақсаты мен міндеті — Орталық және Шығыс Еуропа және Орталық Азия Уикипедияларының әртүрлі тілдік бөлімдері арасындағы ынтымақтастықты жақсарту, көршілес елдер туралы өз білімдерін арттыру және басқа тілдердегі Уикипедия мазмұнын Қазақстан туралы біліммен толықтыру. |body = == Ережелері == * Байқауға кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес). * Байқауда келесі талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады: ** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылдың 4 сәуірі мен 31 мамыры аралығында жазылуы тиіс. ** Мақала тақырыбы төменде келтірілген мақалалар тізімінен алынуы тиіс (өзге тақырыптағы мақалалар қатыстырылмайды). ** Мақала авторы өзіңіз болуыңыз керек. ** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет. ** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздермен]] расталуы қажет. ** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс. ** Мақалада айтарлықтай кемшіліктер туралы үлгілер болмауы керек (мысалы, {{tl|Unreferenced}}, {{tl|Бейтараптық}}, {{tl|Wikify}} және т.б.). ** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі. == Не туралы жазуға болады? == Төменде көрсетілген елдер туралы кез келген мақала жаза аласыз, бастысы Уикипедия ережелеріне сай келуі қажет. Сонымен қатар, мақала жазуға тақырыпты төмендегі тізімдерден алсаңыз болады. == Мақалалар тізімі == <small>''{{y}} белгісі тізімде көрсетілген мақалалардың қазақ тілді бөлімде бар екендігін білдіреді''</small> </big>'''</center> {{div col|3}} [[Сурет:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania| Албания — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Аустрия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Әзербайжан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башқұртстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Беларусь — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Грекия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Мажарстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Қазақстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kyrgyzstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kyrgyzstan|Қырғызстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Қырым татарлары — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Macedonia|Солтүстік Македония — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Uzbekistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Uzbekistan|Өзбекстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Russia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Russian Federation|Ресей — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Romania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of the Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republika Srpska|Серб Республикасы — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Tajikistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tajikistan|Тәжікстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatarstan|Татарстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Түркия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperantujo|Эсперантия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Жазуға арналған мақалалар]] {{div col end}} Қосалқы байқаулар: # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|CEE Women]] — аймақтағы әйелдер туралы мақалалар жазу жобасы. # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Youth|CEE Youth]] — аймақтағы жастар туралы мақалалар жазу жобасы. # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE for Human Rights|CEE for Human Rights]] — аймақтағы адам құқықтары туралы мақалалар жазу жобасы. </center> <noinclude> </noinclude> == Жүлделі сыйлықтар == Жалпы жүлде қоры ? еуро. |footer = }} == Қатысушылар == {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Қатысушы ! Мақала ! Мақала саны ! Ұпай |- ||[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] |{{ту|Ресей}} [[Байкөл (қала)]], [[Төменгі Ангар әуежайы]], [[Үст-Барғозин]], [[Максимовка (Ресей)]], [[Цнал]], [[Октябрьский ауданы (Барнауыл)]]<br>{{ту|Қырғызстан}} [[Емгекшіл]], [[Қазарман әуежайы]], [[Еркештам]], [[Ысхақ Раззақов әуежайы]], [[Бірінші Мамыр ауданы]]<br>{{ту|Тәжікстан}} [[East Air]], [[Душанбе Плазасы]], [[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]], [[Хожант Халықаралық әуежайы]]<br>{{ту|Украина}} [[Черкассы Халықаралық әуежайы]] |16 |0 |- ||[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] |{{ту|Түркия}} [[Мераль Акшенер]]<br />{{ту|Түрікменстан}} [[Гульшат Сахыевна Маммедова]], [[Акджа Таджиевна Нурбердыева]]<br />{{ту|Өзбекстан}} [[Абдулла Қадыри]], [[Мухаммад Юсуф]], [[Уткир Хашимов]], [[Фархад және Шырын]], [[Өткен күндер]], [[Екі есік арасы]], [[Ескендір дуалы]], [[Шум бала]], [[Әлемнің істері]], [[Темір түзіктері]], [[Тәуелсіздік күні (Өзбекстан)]], [[Өзбекстан тарихы]], [[Өзбекстан облыстары]], [[Өзбекстан саяси партиялары]], [[Өзбекстан Қарулы күштері]], [[Өзбекстан Конституциясы]], [[Ойлау]], [[Өзбекстан ұлттық энциклопедиясы]], [[Өзбекстандағы білім]], [[Өзбекстан автомобиль нөмірлері индексі]], [[Өзбек латын әліпбиі]], [[Яйра Умаровна Абдулаева]], [[Дильбар Сабитовна Абдулазизова]], [[Мунаввара Абдуллаева]]<br />{{ту|Қырғызстан}} [[Алыкул Осмонов]], [[Молдо Шамырканұлы Кылыч]], [[Молдо Эрназарұлы Нияз]], [[Барпы Алыкулов]], [[Жаңыл Мырза]], [[Жусуп Турусбеков]], [[Винера Калыбековна Раимбачаева]], [[Мукай Элебаев]], [[Сагымбай Орозбакұлы]], [[Осмонаалы Сыдыкұлы]], [[Байдылда Сарногоев]], [[Исхак Раззакұлы Раззаков]], [[Касымалы Жантөшев]], [[Қалыгүл әулие]], [[Алмамбет (кейіпкер)]], [[Нурмолдо Нарқұлұлы]], [[Тайлақ батыр]], [[Жеңіжоқ Көкөұлы Өтө]], [[Касымалы Баялыұлы]], [[Семетей (кейіпкер)]], [[Алғашқы ұстаз (кітап)]], [[Жәмила (хикаят)]], [[Құрманбек эпосы]], [[Сынған қылыш]]<br />{{ту|Ресей}} [[Владимир Соловьёвпен кеш]] |52 | |- || [[Қатысушы: Nxrxaix|Nxrxaix]] || || 0 || 0 |} == Әділқазылар алқасы == # {{u|Batyrbek.kz}} # {{u|Nurtenge}} # {{u|Nurken}} # {{u|1nter pares}} == Қорытынды== * [[Санат:Жоба:Уики-көктем|2026]] hbwc5c2xmk0ua9gqjh3yzcr7t63k47x 3598318 3598010 2026-05-02T09:09:56Z MuratbekErkebulan 162992 /* Қатысушылар */ 3598318 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Уики-көктем — 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:CEE Spring Logo CEE-t2.svg|500px]]</div> |subheader = «'''Уики-көктем — 2026'''» — 2026 жылдың 4 сәуірі мен 31 мамыры аралығында өтетін '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' Уикипедияға мақала жазу халықаралық жобасының қазақстандық бөлігі. Жобаның мақсаты мен міндеті — Орталық және Шығыс Еуропа және Орталық Азия Уикипедияларының әртүрлі тілдік бөлімдері арасындағы ынтымақтастықты жақсарту, көршілес елдер туралы өз білімдерін арттыру және басқа тілдердегі Уикипедия мазмұнын Қазақстан туралы біліммен толықтыру. |body = == Ережелері == * Байқауға кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес). * Байқауда келесі талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады: ** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылдың 4 сәуірі мен 31 мамыры аралығында жазылуы тиіс. ** Мақала тақырыбы төменде келтірілген мақалалар тізімінен алынуы тиіс (өзге тақырыптағы мақалалар қатыстырылмайды). ** Мақала авторы өзіңіз болуыңыз керек. ** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет. ** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздермен]] расталуы қажет. ** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс. ** Мақалада айтарлықтай кемшіліктер туралы үлгілер болмауы керек (мысалы, {{tl|Unreferenced}}, {{tl|Бейтараптық}}, {{tl|Wikify}} және т.б.). ** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі. == Не туралы жазуға болады? == Төменде көрсетілген елдер туралы кез келген мақала жаза аласыз, бастысы Уикипедия ережелеріне сай келуі қажет. Сонымен қатар, мақала жазуға тақырыпты төмендегі тізімдерден алсаңыз болады. == Мақалалар тізімі == <small>''{{y}} белгісі тізімде көрсетілген мақалалардың қазақ тілді бөлімде бар екендігін білдіреді''</small> </big>'''</center> {{div col|3}} [[Сурет:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania| Албания — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Аустрия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Әзербайжан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башқұртстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Беларусь — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Грекия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Мажарстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Қазақстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kyrgyzstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kyrgyzstan|Қырғызстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Қырым татарлары — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Macedonia|Солтүстік Македония — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Uzbekistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Uzbekistan|Өзбекстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Russia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Russian Federation|Ресей — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Romania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of the Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republika Srpska|Серб Республикасы — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Tajikistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tajikistan|Тәжікстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatarstan|Татарстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Түркия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperantujo|Эсперантия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Жазуға арналған мақалалар]] {{div col end}} Қосалқы байқаулар: # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|CEE Women]] — аймақтағы әйелдер туралы мақалалар жазу жобасы. # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Youth|CEE Youth]] — аймақтағы жастар туралы мақалалар жазу жобасы. # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE for Human Rights|CEE for Human Rights]] — аймақтағы адам құқықтары туралы мақалалар жазу жобасы. </center> <noinclude> </noinclude> == Жүлделі сыйлықтар == Жалпы жүлде қоры ? еуро. |footer = }} == Қатысушылар == {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Қатысушы ! Мақала ! Мақала саны ! Ұпай |- ||[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] |{{ту|Ресей}} [[Байкөл (қала)]], [[Төменгі Ангар әуежайы]], [[Үст-Барғозин]], [[Максимовка (Ресей)]], [[Цнал]], [[Октябрьский ауданы (Барнауыл)]], [[Железнодорожный ауданы (Барнауыл)]]<br>{{ту|Қырғызстан}} [[Емгекшіл]], [[Қазарман әуежайы]], [[Еркештам]], [[Ысхақ Раззақов әуежайы]], [[Бірінші Мамыр ауданы]]<br>{{ту|Тәжікстан}} [[East Air]], [[Душанбе Плазасы]], [[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]], [[Хожант Халықаралық әуежайы]]<br>{{ту|Украина}} [[Черкассы Халықаралық әуежайы]] |17 |0 |- ||[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] |{{ту|Түркия}} [[Мераль Акшенер]]<br />{{ту|Түрікменстан}} [[Гульшат Сахыевна Маммедова]], [[Акджа Таджиевна Нурбердыева]]<br />{{ту|Өзбекстан}} [[Абдулла Қадыри]], [[Мухаммад Юсуф]], [[Уткир Хашимов]], [[Фархад және Шырын]], [[Өткен күндер]], [[Екі есік арасы]], [[Ескендір дуалы]], [[Шум бала]], [[Әлемнің істері]], [[Темір түзіктері]], [[Тәуелсіздік күні (Өзбекстан)]], [[Өзбекстан тарихы]], [[Өзбекстан облыстары]], [[Өзбекстан саяси партиялары]], [[Өзбекстан Қарулы күштері]], [[Өзбекстан Конституциясы]], [[Ойлау]], [[Өзбекстан ұлттық энциклопедиясы]], [[Өзбекстандағы білім]], [[Өзбекстан автомобиль нөмірлері индексі]], [[Өзбек латын әліпбиі]], [[Яйра Умаровна Абдулаева]], [[Дильбар Сабитовна Абдулазизова]], [[Мунаввара Абдуллаева]]<br />{{ту|Қырғызстан}} [[Алыкул Осмонов]], [[Молдо Шамырканұлы Кылыч]], [[Молдо Эрназарұлы Нияз]], [[Барпы Алыкулов]], [[Жаңыл Мырза]], [[Жусуп Турусбеков]], [[Винера Калыбековна Раимбачаева]], [[Мукай Элебаев]], [[Сагымбай Орозбакұлы]], [[Осмонаалы Сыдыкұлы]], [[Байдылда Сарногоев]], [[Исхак Раззакұлы Раззаков]], [[Касымалы Жантөшев]], [[Қалыгүл әулие]], [[Алмамбет (кейіпкер)]], [[Нурмолдо Нарқұлұлы]], [[Тайлақ батыр]], [[Жеңіжоқ Көкөұлы Өтө]], [[Касымалы Баялыұлы]], [[Семетей (кейіпкер)]], [[Алғашқы ұстаз (кітап)]], [[Жәмила (хикаят)]], [[Құрманбек эпосы]], [[Сынған қылыш]]<br />{{ту|Ресей}} [[Владимир Соловьёвпен кеш]] |52 | |- || [[Қатысушы: Nxrxaix|Nxrxaix]] || || 0 || 0 |} == Әділқазылар алқасы == # {{u|Batyrbek.kz}} # {{u|Nurtenge}} # {{u|Nurken}} # {{u|1nter pares}} == Қорытынды== * [[Санат:Жоба:Уики-көктем|2026]] lluov3jwr8f7zjjx7t08x3kfcpa43se 0 778230 3597755 3584475 2026-05-01T13:07:24Z 1nter pares 146705 /* Халқы */ 3597755 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Геита |шынайы атауы = Geita |сурет = Geita open pit gold mine.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Танзания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = S|lat_deg = 2|lat_min = 52|lat_sec = 17 |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 13|lon_sec = 46 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = XIX ғасыр |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 361 671 |санақ жылы = 2022 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3 |DST = |телефон коды = +255 28 |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Geita |сайты = |сайт тілі = }} '''Геита''' ([[Суахили|суах]]. және [[Ағылшын тілі|ағылш]]. ''Geita'') — [[Танзания]]ның солтүстік-батысындағы қала, Геита облысының әкімшілік орталығы (2012 жылы наурызда құрылған). [[Алтын]] өндіру мен алтын саудасының ірі орталығы. ==Халқы== 2022 жылғы халық санағы бойынша Геита қаласының халқы 361 671 адамды құрады. Танзания Ұлттық статистика бюросының ресми жобалық есебінің (Geita Town Council Population Projections 2023–2050) деректері бойынша, 2026 жылдың ортасына қарай халық саны 423 070<ref>https://www.nbs.go.tz/uploads/statistics/documents/en-1764236993-25.02.Geita%20Town%20Council%20Population%20Projection%20Report%20_%202023-2050.pdf</ref> адам деп белгіленген. Бірқалыпты өсуді ескере отырып, 2026 жылдың басындағы болжамды халық саны шамамен 420 000 адамды құрайды. Өсу жоғары табиғи өсім қарқынымен және алтын өндірудің дамуына байланысты көші-қонмен түсіндіріледі. == Географиясы == * '''Облыс''': Геита (әкімшілік орталығы) * '''Бөлік''': Танзанияның солтүстік-батысы * '''Астанаға дейінгі қашықтық ([[Додома]])''': шамамен 500 км солтүстік-батысқа қарай * '''Мванза қаласына дейінгі қашықтық''': 80–83 км оңтүстік-батысқа қарай * '''Виктория көліне қатысты орналасуы''': көлдің оңтүстігінде * '''Теңіз деңгейінен биіктігі''': 1 224 м * '''Жер бедері''': солтүстік-шығысында төбелі, оңтүстік-батысында жазық * '''Қалалық округтің ауданы''': 1 036 км² ==Климаты== Климаты — саванналық (құрғақ және ылғалды маусымдар айқын байқалатын тропиктік). Орташа жылдық температура +22 °C. Ең жылы ай — қыркүйек (25 °C). Ең салқын ай — сәуір (20 °C). Жауын-шашынның орташа жылдық мөлшері — 1 221 мм. Ең ылғалды ай — қараша (198 мм). Ең құрғақ ай — шілде (3 мм). ==Тарихы== ===Неміс отарлық кезеңі (XIX ғасырдың аяғы – 1918)=== Қоныстың қашан пайда болғаны нақты белгісіз. Геитаның бүкіл тарихы алтын өндірумен тығыз байланысты. XIX ғасырдың аяғында неміс геологиялық зерттеулері аймақта бай алтын кенорындарын анықтады. Әртүрлі деректер бойынша, алғашқы ашылулар 1880-жылдарға немесе ғасырдың ең соңына жатады. 1900-жылдардың басында неміс іздеушісі болашақ қаланың төңірегіндегі төбелерден алтын тапты. Бұл ашылу «алтын безгелін» тудырды, оған неміс және африкалық іздеушілер қатысты. [[Германия]]ның отарлық билігі «Бисмарк рифі» (нем. Bismarckriff) деп аталатын кен орнын игеру үшін рудник ашты. Алтынды ірі көлемде өндіру жоспарлары [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] (1914–1918) кезінде бұзылды. Германия жеңіліске ұшырағаннан кейін Танзания аумағы (Германияның Шығыс Африка отарының құрамында болған) 1919 жылғы [[Версаль бейбіт келісімі]] бойынша Ұлыбританияның басқаруына өтті. ===Британдық отарлық кезең (1919–1961)=== Британдық биліктің алғашқы жылдарында әлемдік алтын бағасының төмендеуіне байланысты ауыл шаруашылығын дамытуға басымдық берілді. Дегенмен, 1934 жылы британдық әкімшілік рудник салды, ал 1936 жылы алтынды өнеркәсіптік масштабта өндіруді бастады. Осы кезеңде рудниктегі жұмысшылар саны 2 000 адамға жетті. * 1936–1966 жылдар аралығында Геита руднигі Шығыс Африкадағы ең ірі алтын өндіруші кәсіпорны болды. Осы уақыт ішінде 1 миллион унциядан астам алтын (31 тоннадан астам) өндірілді. * 1936–1961 жылдар аралығында (Танзания тәуелсіздік алғанға дейін) аймақта қолөнерлік (артельдік) алтын өндіруге британдық отарлық билік тыйым салған. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] (1939–1945) тау-кен өнеркәсібіне кері әсер етті: алтынды іздеу және өндіру айтарлықтай шектелді немесе уақытша тоқтатылды. ===Тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезең (1961–1990)=== * 1961 жылы Танзания Ұлыбританиядан тәуелсіздік алды. * 1966 жылы Геита руднигі жабылды. Жабылудың себептері — жас тәуелсіз мемлекеттегі саяси өзгерістер және әлемдік алтын бағасының құлдырауы. Алтын бағасы қайта өскеннен кейін рудник 1971 жылы қысқа уақытқа қайта ашылды, алайда ұзақ мерзімді өндіріс қалпына келмеді. ===Қазіргі кезең (1990-жылдардан бастап)=== 1990-жылдардың ортасы мен соңында Танзания үкіметі тау-кен секторын шетелдік инвестицияларға ашты. Бұл Геитаның дамуының жаңа кезеңіне әкелді. '''Ashanti Gold''' (Гана) және '''Anglo-American''' (ОАР) сияқты ірі тау-кен компаниялары қала маңайында кең ауқымды барлау жұмыстарын жүргізді. * 1996 жыл — Ashanti Gold компаниясы өндіру құқығының бақылау пакетін сатып алды. * 2000 жыл — Оңтүстік Африканың '''AngloGold''' компаниясымен серіктестік келісімі жасалып, 400 млн АҚШ доллары көлемінде инвестиция тартылды. * 2002 жыл — жаңа рудникте толыққанды өндіріс басталды. Нәтижесінде қазіргі таңда '''AngloGold Ashanti''' компаниясына тиесілі Геита алтын руднигі (ағылш. '''Geita Gold Mine''') салынды. Бұл кәсіпорын Танзаниядағы ең ірі алтын өндіруші және Африкадағы ең ірілердің бірі болып табылады. 2007 жылғы деректер бойынша, рудникте 327 000 унция алтын (шамамен 10,2 тонна) өндірілген. 2012 жылдың наурызында Геита қаласы жаңадан құрылған Геита облысының әкімшілік орталығы мәртебесін алды. ==Қазіргі әлеуметтік және экологиялық мәселелер== Геита маңындағы аудандарда, әсіресе '''Рвамагаса''' (Rwamagasa) және '''Матабе''' (Matabe) маңайында «алтын безгелі» мерзімді түрде орын алып, елдің түкпір-түкпірінен ондаған мың іздеушілерді тартады. Алтынды қолөнерлік әдіспен өндіру заңсыз немесе реттелмеген режимде жүзеге асырылады. Бұл мынадай салдарға әкеп соғады: * іздеушілердің өмірі мен денсаулығына қауіп төндіретін қауіпті өндіру әдістерін қолдану; * қоршаған ортаның айтарлықтай ластануы, оның ішінде [[сынап]]пен (алтынды амальгамациялау үшін қолданылады); * ормандардың жаппай кесілуі. ==Көлік== Геита '''B163''' жолында, шамамен '''Мванза''' және '''Бихарамуло''' қалаларының арасында орналасқан. Қала маңында '''Геита әуежайы''' (IATA: GIT, ICAO: HTGE) орналасқан. Ол 2021 жылы пайдалануға берілген, '''Air Tanzania''' ішкі әуе линиялары үшін қолданылады — Дар-эс-Салам және Мванза қалаларына. ==Көрікті жерлер== Геита қалалық округінің құрамына Виктория көлінде орналасқан «Рубондо аралы» ұлттық паркі (Rubondo Island National Park) кіреді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{commons|Category:Geita}} [[Санат:Танзания қалалары]] 0yaqk1qszadufpai7o09uovqf7m4wqh 3597757 3597755 2026-05-01T13:08:01Z 1nter pares 146705 /* */ 3597757 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} {{уики}} {{Дереккөздер жетіспейді}} {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Геита |шынайы атауы = Geita |сурет = Geita open pit gold mine.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Танзания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = S|lat_deg = 2|lat_min = 52|lat_sec = 17 |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 13|lon_sec = 46 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = XIX ғасыр |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 361 671 |санақ жылы = 2022 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3 |DST = |телефон коды = +255 28 |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Geita |сайты = |сайт тілі = }} '''Геита''' ([[Суахили|суах]]. және [[Ағылшын тілі|ағылш]]. ''Geita'') — [[Танзания]]ның солтүстік-батысындағы қала, Геита облысының әкімшілік орталығы (2012 жылы наурызда құрылған). [[Алтын]] өндіру мен алтын саудасының ірі орталығы. ==Халқы== 2022 жылғы халық санағы бойынша Геита қаласының халқы 361 671 адамды құрады. Танзания Ұлттық статистика бюросының ресми жобалық есебінің (Geita Town Council Population Projections 2023–2050) деректері бойынша, 2026 жылдың ортасына қарай халық саны 423 070<ref>https://www.nbs.go.tz/uploads/statistics/documents/en-1764236993-25.02.Geita%20Town%20Council%20Population%20Projection%20Report%20_%202023-2050.pdf</ref> адам деп белгіленген. Бірқалыпты өсуді ескере отырып, 2026 жылдың басындағы болжамды халық саны шамамен 420 000 адамды құрайды. Өсу жоғары табиғи өсім қарқынымен және алтын өндірудің дамуына байланысты көші-қонмен түсіндіріледі. == Географиясы == * '''Облыс''': Геита (әкімшілік орталығы) * '''Бөлік''': Танзанияның солтүстік-батысы * '''Астанаға дейінгі қашықтық ([[Додома]])''': шамамен 500 км солтүстік-батысқа қарай * '''Мванза қаласына дейінгі қашықтық''': 80–83 км оңтүстік-батысқа қарай * '''Виктория көліне қатысты орналасуы''': көлдің оңтүстігінде * '''Теңіз деңгейінен биіктігі''': 1 224 м * '''Жер бедері''': солтүстік-шығысында төбелі, оңтүстік-батысында жазық * '''Қалалық округтің ауданы''': 1 036 км² ==Климаты== Климаты — саванналық (құрғақ және ылғалды маусымдар айқын байқалатын тропиктік). Орташа жылдық температура +22 °C. Ең жылы ай — қыркүйек (25 °C). Ең салқын ай — сәуір (20 °C). Жауын-шашынның орташа жылдық мөлшері — 1 221 мм. Ең ылғалды ай — қараша (198 мм). Ең құрғақ ай — шілде (3 мм). ==Тарихы== ===Неміс отарлық кезеңі (XIX ғасырдың аяғы – 1918)=== Қоныстың қашан пайда болғаны нақты белгісіз. Геитаның бүкіл тарихы алтын өндірумен тығыз байланысты. XIX ғасырдың аяғында неміс геологиялық зерттеулері аймақта бай алтын кенорындарын анықтады. Әртүрлі деректер бойынша, алғашқы ашылулар 1880-жылдарға немесе ғасырдың ең соңына жатады. 1900-жылдардың басында неміс іздеушісі болашақ қаланың төңірегіндегі төбелерден алтын тапты. Бұл ашылу «алтын безгелін» тудырды, оған неміс және африкалық іздеушілер қатысты. [[Германия]]ның отарлық билігі «Бисмарк рифі» (нем. Bismarckriff) деп аталатын кен орнын игеру үшін рудник ашты. Алтынды ірі көлемде өндіру жоспарлары [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] (1914–1918) кезінде бұзылды. Германия жеңіліске ұшырағаннан кейін Танзания аумағы (Германияның Шығыс Африка отарының құрамында болған) 1919 жылғы [[Версаль бейбіт келісімі]] бойынша Ұлыбританияның басқаруына өтті. ===Британдық отарлық кезең (1919–1961)=== Британдық биліктің алғашқы жылдарында әлемдік алтын бағасының төмендеуіне байланысты ауыл шаруашылығын дамытуға басымдық берілді. Дегенмен, 1934 жылы британдық әкімшілік рудник салды, ал 1936 жылы алтынды өнеркәсіптік масштабта өндіруді бастады. Осы кезеңде рудниктегі жұмысшылар саны 2 000 адамға жетті. * 1936–1966 жылдар аралығында Геита руднигі Шығыс Африкадағы ең ірі алтын өндіруші кәсіпорны болды. Осы уақыт ішінде 1 миллион унциядан астам алтын (31 тоннадан астам) өндірілді. * 1936–1961 жылдар аралығында (Танзания тәуелсіздік алғанға дейін) аймақта қолөнерлік (артельдік) алтын өндіруге британдық отарлық билік тыйым салған. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] (1939–1945) тау-кен өнеркәсібіне кері әсер етті: алтынды іздеу және өндіру айтарлықтай шектелді немесе уақытша тоқтатылды. ===Тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезең (1961–1990)=== * 1961 жылы Танзания Ұлыбританиядан тәуелсіздік алды. * 1966 жылы Геита руднигі жабылды. Жабылудың себептері — жас тәуелсіз мемлекеттегі саяси өзгерістер және әлемдік алтын бағасының құлдырауы. Алтын бағасы қайта өскеннен кейін рудник 1971 жылы қысқа уақытқа қайта ашылды, алайда ұзақ мерзімді өндіріс қалпына келмеді. ===Қазіргі кезең (1990-жылдардан бастап)=== 1990-жылдардың ортасы мен соңында Танзания үкіметі тау-кен секторын шетелдік инвестицияларға ашты. Бұл Геитаның дамуының жаңа кезеңіне әкелді. '''Ashanti Gold''' (Гана) және '''Anglo-American''' (ОАР) сияқты ірі тау-кен компаниялары қала маңайында кең ауқымды барлау жұмыстарын жүргізді. * 1996 жыл — Ashanti Gold компаниясы өндіру құқығының бақылау пакетін сатып алды. * 2000 жыл — Оңтүстік Африканың '''AngloGold''' компаниясымен серіктестік келісімі жасалып, 400 млн АҚШ доллары көлемінде инвестиция тартылды. * 2002 жыл — жаңа рудникте толыққанды өндіріс басталды. Нәтижесінде қазіргі таңда '''AngloGold Ashanti''' компаниясына тиесілі Геита алтын руднигі (ағылш. '''Geita Gold Mine''') салынды. Бұл кәсіпорын Танзаниядағы ең ірі алтын өндіруші және Африкадағы ең ірілердің бірі болып табылады. 2007 жылғы деректер бойынша, рудникте 327 000 унция алтын (шамамен 10,2 тонна) өндірілген. 2012 жылдың наурызында Геита қаласы жаңадан құрылған Геита облысының әкімшілік орталығы мәртебесін алды. ==Қазіргі әлеуметтік және экологиялық мәселелер== Геита маңындағы аудандарда, әсіресе '''Рвамагаса''' (Rwamagasa) және '''Матабе''' (Matabe) маңайында «алтын безгелі» мерзімді түрде орын алып, елдің түкпір-түкпірінен ондаған мың іздеушілерді тартады. Алтынды қолөнерлік әдіспен өндіру заңсыз немесе реттелмеген режимде жүзеге асырылады. Бұл мынадай салдарға әкеп соғады: * іздеушілердің өмірі мен денсаулығына қауіп төндіретін қауіпті өндіру әдістерін қолдану; * қоршаған ортаның айтарлықтай ластануы, оның ішінде [[сынап]]пен (алтынды амальгамациялау үшін қолданылады); * ормандардың жаппай кесілуі. ==Көлік== Геита '''B163''' жолында, шамамен '''Мванза''' және '''Бихарамуло''' қалаларының арасында орналасқан. Қала маңында '''Геита әуежайы''' (IATA: GIT, ICAO: HTGE) орналасқан. Ол 2021 жылы пайдалануға берілген, '''Air Tanzania''' ішкі әуе линиялары үшін қолданылады — Дар-эс-Салам және Мванза қалаларына. ==Көрікті жерлер== Геита қалалық округінің құрамына Виктория көлінде орналасқан «Рубондо аралы» ұлттық паркі (Rubondo Island National Park) кіреді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{commons|Category:Geita}} [[Санат:Танзания қалалары]] e71nz48meskz50gq6djjyd9750vxjrk 0 779193 3598351 3586608 2026-05-02T11:45:35Z Wikuiser 172895 /* Жеке өмірі */ 3598351 wikitext text/x-wiki {{Ғарышкер |Есімі = Грегори Рид Уайзман |Шынайы есімі = Gregory Reid Wiseman |Суреті = Jsc2023e0016434 alt.jpg |Суреттің аты = Уайзман 2023 жылы |Мемлекеті = {{USA}} |Туған кездегі есімі = Грегори Рид Уайзман |Мансабы = NASA ғарышкері, теңіз авиаторы, сынақшы-ұшқыш |Әскери атағы = Капитан (АҚШ Әскери-теңіз күштері) |Экспедициялары = [[Союз TMA-13M]] ([[ХҒС-40]] / [[ХҒС-41]]), [[Артемида II]] |Ғарышта болған уақыты = 174 күн, 9 сағат, 33 минут (тек ХҒС миссиясы) |Туған күні = 11.11.1975 |Туған жері = [[Балтимор]], Мэриленд, АҚШ |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Сыйлықтары = [[Әуе медалі (АҚШ)|Әуе медалі]], Әскери-теңіз күштерінің мақтау медалі |Commons = Gregory R. Wiseman }} '''Грегори Рид Уайзман''' ({{lang-en|Gregory Reid Wiseman}}; 11 қараша 1975 жылы туған, [[Балтимор]], [[Мэриленд]]) — америкалық әскери ұшқыш және NASA ғарышкері. 2026 жылы 1 сәуірде ұшырылған, 1972 жылдан бергі [[Айға сапар|Айға]] бағытталған алғашқы басқарылатын «[[Артемида II|Artemis II»]] миссиясының командирі. ==Өмірбаяны== === Білімі === Уайзман 1997 жылы Ренсселер политехникалық институтында компьютерлік және жүйелік инженерия бакалавры дәрежесін алды. Кейін 2006 жылы Джонс Хопкинс университетінде жүйелік инженерия магистрі атанды. === NASA мансабы === 2009 жылы NASA-ның 20-шы ғарышкерлер тобына таңдалды. 2014 жылы мамырдан қарашаға дейін Халықаралық ғарыш станциясында борт-инженер қызметін атқарды. 2020-2022 жылдар аралығында NASA Ғарышкерлер кеңсесінің 17-ші басшысы болды. 2023 жылы Айды айналып ұшу миссиясының командирі болып бекітілді. 2026 жылдың 6 сәуірінде оның экипажы Аполлон-13 орнатқан рекордты жаңартып, Жерден ең алыс қашықтыққа (248 655 мильден астам) ұшқан адамдар атанды. == Жеке өмірі == Кэрролл Тейлор Уайзманмен некеде болған (2020 жылы жұбайы қатерлі ісіктен қайтыс болды).<ref name=":0">{{cite news |date=2026-04-06 |title=Emotional crew names Moon crater after commander's late wife |url=https://www.bbc.co.uk/news/videos/c5ylvz3rzyxo|work=[[BBC News]]|accessdate=2026-04-06}}</ref> Екі қызы бар.<ref name="bio">{{cite web|url=http://www.nasa.gov/astronauts/biographies/g-reid-wiseman/biography|title=Bio: Gregory R. Wiseman |last=|date=2009-09|publisher=NASA|accessdate=2009-10-11}}</ref><ref>{{Cite news |last=Bella |first=Timothy |date=2026-03-31 |title=They're Going to the Moon and They Know Not Everyone Is With Them |url=https://www.nytimes.com/2026/03/31/science/nasa-artemis-ii-mission-astronauts.html |accessdate=2026-04-06 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> 2026 жылғы миссия кезінде Айдың жаңадан ашылған кратеріне оның марқұм жұбайының құрметіне «[[Кэрролл (кратер)|Кэрролл]]» есімі берілді.<ref>{{cite news |last1=Davis |first1=Darreonna |title=Artemis II crew tear up over idea of naming moon crater after astronaut’s late wife |url=https://www.thebanner.com/community/local-news/artemis-ii-mission-reid-wiseman-carroll-integrity-crater-7RDZ2FHI5ZHDDLUMFWJUYTY6A4/ |accessdate=2026-04-06 |work=[[The Baltimore Banner]] |date=2026-04-06 }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ғарышкерлер]] [[Санат:АҚШ ғарышкерлері]] t1i6b3kvnrwmt1y72dmchmp0p8rnfto 0 779196 3598341 3586617 2026-05-02T11:37:12Z Wikuiser 172895 /* NASA мансабы */ 3598341 wikitext text/x-wiki {{Ғарышкер |Есімі = Виктор Гловер |Шынайы есімі = Victor Jerome Glover Jr. |Суреті = Jsc2023e0016433 alt.jpg |Суреттің аты = Гловер, 2023 жыл |Мемлекеті = {{USA}} |Туған кездегі есімі = Victor Jerome Glover Jr. |Мансабы = NASA [[ғарышкер]]і, [[сынақшы-ұшқыш]], Америка Құрама Штаттарының Әскери-теңіз күштері офицері |Әскери атағы = {{!}}Капитан, Америка Құрама Штаттарының Әскери-теңіз күштері |Экспедициялары = [[SpaceX Crew-1]] ([[Expedition 64]]/[[Expedition 65|65]]), [[Артемида II]] |Ғарышта болған уақыты = 176{{nbsp}}күн, 8{{nbsp}}сағат, 1{{nbsp}}минут |Туған күні = {{birth date and age|1976|4|30}} |Туған жері = [[Помона]], [[Калифорния]], [[АҚШ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Сыйлықтары = NASA Distinguished Service Medal (2021) |Commons = Victor Glover }} '''Виктор Джером Гловер кіші''' ({{lang-en|Victor Jerome Glover Jr.}}; 1976 жылғы 30 сәуірде туған) — америкалық [[Америка Құрама Штаттарының Әскери-теңіз күштері|әскери-теңіз офицері]], [[сынақшы-ұшқыш]] және NASA ғарышкері, 2013 жылғы топтың мүшесі. Бұрынғы [[F/A-18|F/A-18]] ұшқышы және АҚШ Әуе күштерінің сынақшы-ұшқыштар мектебінің түлегі ретінде, ол 2020 жылы [[SpaceX Crew Dragon|SpaceX-тің Crew Dragon]] кемесінің Халықаралық ғарыш станциясына жасаған алғашқы операциялық ұшуында пилот болды. Гловер [[Expedition 64]] экспедициясында бортинженер болып қызмет атқарып, ХҒС-та ұзақ мерзім тұрған алғашқы қара нәсілді америкалық ғарышкер атанды. 2026 жылғы сәуірде Гловер [[Артемида II|Artemis II]] миссиясының пилоты болды, осы сапар барысында ол Ай маңына жеткен алғашқы түрлі түсті нәсіл өкілі әрі Жерден ең алыс қашықтыққа барған төрт адамның бірі болды. == Өмірбаяны == Виктор Джером Гловер кіші 1976 жылғы 30 сәуірде Помона, Калифорния қаласында дүниеге келген. Анасы Синтия Максвелл бухгалтер болған, ал әкесі Виктор Джером Гловер — зейнетке шыққан полиция қызметкері; екеуі де афроамерикалықтар.<ref name="NYT_First"/><ref name="latimes2026">{{Cite web |date=2026-03-30 |title=A SoCal native is set to pilot NASA’s lunar mission — and become the first Black person to reach the moon |url=https://www.latimes.com/science/story/2026-03-30/socal-native-set-to-be-first-black-person-to-reach-moon |access-date=2026-04-06 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref> Оның атасы АҚШ Әуе күштерінде [[Корей соғысы|Корея соғысы]] кезеңінде қызмет еткен және авиация саласында мансап құруына кедергі болған қиындықтарға тап болған.<ref>{{Cite web |date=2023-08-07 |title=Victor Jerome Glover Biography: First Black NASA Pilot {{!}} BroadBiography |url=https://broadbiography.com/biography/people/victor-jerome-glover-biography/ |access-date=2023-11-05 |language=en-US}}</ref> Гловердің ғылым мен инженерияға қызығушылығын әкесі қолдаған. Ол 1994 жылы Онтарио жоғары мектебін бітірген, сол жерде Jaguars [[америкалық футбол]] командасында квотербек және раннингбек болып ойнаған және мектептің 1994 жылғы «Жыл спортшысы» атағын алған.<ref name="dailybulletin">{{cite web |title=Astronaut candidate from Pomona hopes to someday man space station |url=https://www.dailybulletin.com/2013/06/28/astronaut-candidate-from-pomona-hopes-to-someday-man-space-station/ |website=dailybulletin.com |date=June 29, 2013 |publisher=[[Inland Valley Daily Bulletin]] |access-date=November 17, 2020 |language=en}}</ref><ref name="nasabio">{{cite web |title=Victor J. Glover, Jr. (Commander, U.S. Navy) NASA Astronaut |url=https://www.nasa.gov/astronauts/biographies/victor-j-glover/biography |website=nasa.gov |date=February 4, 2016 |publisher=[[NASA]] |access-date=December 24, 2019 |language=en}}</ref> Сондай-ақ ол сырықпен секірумен айналысқан.<ref name="latimes2026" /><ref>{{Cite web |last=Cortese |first=Samantha |last2=DuBose |first2=Josh |date=2023-04-04 |title=Southern California native to pilot NASA’s next mission to the moon |url=https://ktla.com/news/local-news/southern-california-native-to-pilot-nasas-next-mission-to-the-moon/ |access-date=2026-04-06 |website=KTLA |language=en-US}}</ref> Гловер California Polytechnic State University университетінің Сан-Луис-Обисподағы кампусында оқыған<ref name="VH_convo" /> және 1999 жылы жалпы инженерия мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алған. Cal Poly-де оқып жүргенде ол Phi Beta Sigma бауырластығының мүшесі болды,<ref name="nasabio" /> Mustangs күрес командасына қосылды, өйткені ол CIF штат біріншілігінде алтыншы орын алған еді,<ref>{{Cite news |date=July 29, 1994 |title=Poly wrestling program brings in 11 newcomers |work=San Luis Obispo Telegram-Tribune |pages=C-2}}</ref> сондай-ақ 1996 жылғы Cal Poly футбол командасында 23-нөмірмен дефенсив-бэк ретінде ойнады.<ref>{{Cite news |date=November 2, 1996 |title=Rosters |work=San Luis Obispo Telegram-Tribune |pages=7 |edition=Goal Post}}</ref> 2007 жылдан 2010 жылға дейін Гловер үш түрлі оқу орнынан үш магистр дәрежесін алды. Ол Калифорниядағы Эдвардс әуе базасындағы АҚШ Әуе күштерінің Air University оқу орнынан ұшу сынағы инженериясы бойынша [[Магистратура|магистр]], Монтерейдегі Әскери-теңіз жоғары мектебінен жүйелік инженерия бойынша магистр дәрежесін алды;<ref name="space2021">{{Cite web |author1=Vicky Stein |date=2021-04-27 |title=Victor Glover: NASA astronaut and SpaceX Crew Dragon pilot |url=https://www.space.com/victor-glover.html |access-date=2023-11-05 |website=Space.com |language=en}}</ref> сондай-ақ Алабама штатындағы Монтгомеридегі Air University оқу орнынан әскери операциялық өнер және ғылым магистрі дәрежесін иеленді.<ref name="nasabio" /><ref name="space2021" /> Сонымен қатар, ол Naval Postgraduate School оқу орнынан ғарыштық жүйелер бойынша сертификат және Georgetown University университетінен заңнамалық зерттеулер бойынша сертификат алған.<ref name="nasabio" /> === Әскери мансабы === Гловер 1999 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштеріне энсин шенімен қабылданды. Ол Флоридадағы Naval Air Station Pensacola базасында бастапқы ұшу даярлығынан өтіп, 2001 жылы әскери-теңіз ұшқышы қанат белгісін алды. Кейін Сан-Диегодағы Marine Corps Air Station Miramar базасында VMFAT-101 құрамында F/A-18C Hornet ұшағына даярлықтан өтті. 2003 жылы ол Вирджиниядағы Naval Air Station Oceana базасында орналасқан [[VFA-34]] құрамына тағайындалды. VFA-34 құрамында ол USS ''John F. Kennedy'' кемесінің соңғы жорығына қатысып, Operation Iraqi Freedom операциясын қолдау миссиясына атсалысты. 2006 жылғы маусымда Гловер АҚШ Әуе күштерінің сынақшы-ұшқыштар мектебіне қабылданды. 2007 жылғы маусымда оқуын бітірген соң, ол сынақшы-ұшқыш болып тағайындалып, Калифорниядағы Naval Air Weapons Station China Lake базасындағы [[VX-31]] бөлімінде даму сынақтары турын бастады. 2011 жылы ол бөлім басшысы ретіндегі қызметке [[VFA-195]] құрамына тағайындалды. Жапониядағы [[Naval Air Facility Atsugi]] базасында орналасқан VFA-195 құрамы USS ''George Washington'' кемесінде Батыс Тынық мұхитындағы теңіз операцияларын қолдау мақсатында қызмет атқарды.<ref name="AFJL2011">{{cite journal |last1=Glover |first1=Victor J. |title=Talking Back-Weapons, Warfare, and Feedback |journal=Air Force Journal of Logistics |date=2011 |volume=35 |issue=1–2 |pages=134–142 |url=https://www.proquest.com/openview/bda1457fc1c773106366bb7826406d73/1?pq-origsite=gscholar&cbl=33909 |access-date=October 1, 2020}}</ref> 2013 жылы ғарышкер кандидат болып таңдалған сәтте, Гловер Washington, D.C. қаласында сенатор John McCainнің жеке штабында заңнамалық мәселелер бойынша тағылымдамадан өтуші ретінде қызмет атқарып жүрген еді.<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/college/2017/05/18/how-i-became-an-astronaut-victor-glover/37431155/|title=How I became an astronaut: Victor Glover|last=Hutcheson|first=Susannah|newspaper=USA Today|date=May 18, 2017|access-date=July 18, 2019}}</ref> Қызмет жолында Гловер 40-тан астам әуе кемесінде 3000 ұшу сағатын жинақтап, әуе тасымалдаушы кемеге 400-ден астам қону және 24 жауынгерлік миссия орындаған.<ref name="nasabio" /> Оның шақыру аты — «Ike», бұл атты оған алғашқы командирлерінің бірі берген, мағынасы — «I know everything» («Мен бәрін білемін»).<ref name="VH_convo">{{cite web |last1=Campbell |first1=Carolyn |title=VISIT HOUSTON CONVERSATION WITH ASTRONAUTS GLOVER & HOPKINS |url=https://www.visithoustontexas.com/blog/post/visit-houston-conversation-with-astronauts-glover-hopkins/ |website=Visit Houston |access-date=October 1, 2020 |language=en-us |date=July 18, 2019}}</ref> === NASA мансабы === [[Сурет:NASA astronauts work aboard the SpaceX Crew Dragon (iss064e004754).jpg|thumb|Гловер және оның экипаждастары [[SpaceX Crew-1]] кемесінің [[Crew Dragon Resilience|Resilience]] капсуласының ішінде, ХҒС-қа жақындау кезінде, 2020 жыл]] [[Сурет:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|thumb|[[Artemis II]] экипажының ресми суреті, сол жақтан сағат тілімен: [[Кристина Кук]], Гловер, [[Джереми Хансен]] және [[Рид Уайсмен]]]] Гловер 2013 жылғы маусымда NASA-ның 21-тобындағы ғарышкерлер құрамының мүшесі ретінде таныстырылып, 2015 жылы даярлығын аяқтады.<ref name="nasabio" /> ==== Expedition 64/65 ==== 2018 жылғы тамызда Гловер NASA-ның Commercial Crew бағдарламасының астронавты ретінде таныстырылып, SpaceX-тің [[Crew Dragon]] кемесінің алғашқы операциялық ұшуына — сондай-ақ жалпы алғанда екінші пилотталған ұшуына — тағайындалды.<ref name="nasacc_crew">{{cite web|url=https://www.nasa.gov/press-release/nasa-assigns-crews-to-first-test-flights-missions-on-commercial-spacecraft |title=NASA Assigns Crews to First Test Flights, Missions on Commercial Spacecraft |date=August 3, 2018 |access-date=August 4, 2018 |website=NASA}}</ref> Осы миссия аясында ол алты айдан астам уақыт бойы [[Expedition 64|64]] және [[Expedition 65|65]] экспедицияларында станция жүйелері бойынша бортинженер қызметін атқарды.<ref name="Spacewalk2">{{Cite web |url=https://www.space.com/spacewalking-astronauts-upgrade-space-station-battery-upgrade-expedition-64 |title=Spacewalking astronauts complete a space station battery upgrade years in the making |last=Gohd |first=Chelsea |work=Space.com |date=February 1, 2021 |access-date=February 27, 2021}}</ref> Гловер — International Space Station станциясында қысқа мерзімді сапармен емес, толыққанды ұзақ экспедиция мүшесі ретінде өмір сүрген алғашқы қара нәсілді америкалық астронавт. ''The New York Times'' басылымының жазуынша:<ref name="NYT_First">{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/2020/11/15/science/victor-glover-black-astronaut.html |title=Victor Glover will be the first Black crew member on the space station. |last=Waller |first=Allyson |work=The New York Times |date=2020-11-15 |access-date=2020-11-17 }}</ref> SpaceX Crew Dragon кемесінің ''Resilience'' капсуласы 2020 жылғы 15 қарашада ұшырылып, Гловермен бірге NASA астронавттары Michael S. Hopkins, Shannon Walker және JAXA астронавты Soichi Noguchiнi алып ұшты. Олар 17 қарашада Халықаралық ғарыш станциясына жетті.<ref name="SpaceVG">{{Cite web |url=https://www.space.com/victor-glover-first-black-crewmember-space-station |title=Victor Glover becomes 1st Black astronaut to arrive at space station for long-term stay |last=Wall |first=Mike |work=Space.com |date=November 17, 2020 |access-date=November 17, 2020}}</ref> Станцияда болған кезінде, 2020 жылғы 9 желтоқсанда ол NASA-ның [[Artemis (ғарыш бағдарламасы)|Artemis бағдарламасы]] бойынша Айға ерте миссияларға қатыса алатын 18 астронавттың бірі болып таңдалды.<ref name="ArtemisSelection">{{Cite press release |title=NASA Names Artemis Team of Astronauts Eligible for Early Moon Missions |date=2020-12-09 |publisher=NASA |location=Washington, D.C. |url=https://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-artemis-team-of-astronauts-eligible-for-early-moon-missions |last1=Warner |first1=Cheryl |last2=Dean |first2=Brandi |last3=Sumner |first3=Megan |access-date=2022-11-22}}</ref> Гловер өзінің алғашқы ашық ғарышқа шығуын 2021 жылғы 27 қаңтарда жасап, Хопкинспен бірге ''Columbus'' модулін жаңарту жұмыстарын алты сағаттан астам уақыт орындады.<ref name="Spacewalk1">{{Cite web |url=https://www.cnn.com/2021/01/27/us/iss-january-spacewalk-glover-hopkins-scn-trnd/index.html |title=NASA astronauts Victor Glover, Mike Hopkins conduct spacewalk Wednesday |last=Strickland |first=Ashley |work=CNN |date=January 27, 2021 |access-date=February 27, 2021}}</ref> Екінші ашық ғарышқа шығу кезінде, тағы да Хопкинспен бірге, ол сыртқы сынған камераны ауыстырды.<ref name="Spacewalk2" /> Үшінші ғарышқа шығуында ол Kate Rubinsпен бірге станцияның қуат жүйесін жаңартуды бастады, бұл жаңа күн панельдерін орнатуға дайындық болатын.<ref name="Spacewalk3">{{Cite web |url=https://www.cnn.com/2021/02/28/world/nasa-spacewalk-rubins-glover-scn/index.html |title=Astronauts Kate Rubins and Victor Glover conducted a Sunday spacewalk |last=Strickland |first=Ashley |work=CNN |date=February 28, 2021 |access-date=February 28, 2021}}</ref> 2021 жылғы 24 ақпанда NASA вице-президент Kamala Harris пен Гловер арасындағы ХҒС-тағы бейнеқоңырауды жариялады. NASA мәліметінше, «әңгіме адамзаттың ғарышқа ұшу мұрасынан бастап, Жерді ғарыш станциясынан бақылау, Гловердің орбиталық зертханада жасаған тарихи миссиясы және Айдан Марсқа дейінгі сапарларға дайындық тақырыптарын қамтыды».<ref name="KHarris">{{Cite web |url=https://www.nasa.gov/press-release/vice-president-kamala-harris-calls-nasa-astronaut-victor-glover |title=Vice President Kamala Harris Calls NASA Astronaut Victor Glover |last=Etkind |first=Mark |publisher=NASA |date=February 27, 2021 |access-date=February 27, 2021}}</ref> ==== Artemis II ==== 2023 жылғы 8 сәуірде Гловер Artemis II миссиясының пилоты болып жарияланды.<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=CaPcWrZqVEo |website=YouTube |publisher=CBS News |access-date=3 April 2023 |title=Watch Live: NASA announces astronauts for Artemis II moon flyby mission}}</ref> Бұл миссия 2026 жылғы 1 сәуірде ұшырылып, 2026 жылғы 6 сәуірде Ай маңынан ұшып өтті.<ref>{{cite web |url=https://www.nasa.gov/news-release/liftoff-nasa-launches-astronauts-on-historic-artemis-moon-mission/ |title=Liftoff! NASA Launches Astronauts on Historic Artemis Moon Mission |last=Low |first=Lauren E. |publisher=NASA |date=2026-04-01 |access-date=2026-04-02}}</ref><ref name="nasa20241205">{{Cite web |last=Donaldson |first=Abbey A. |date=2024-12-05 |title=NASA Shares Orion Heat Shield Findings, Updates Artemis Moon Missions |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |access-date=2024-12-05 |website=NASA}}</ref><ref>{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=2025-09-23 |title=NASA targeting early February for Artemis II mission to the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |access-date=2025-12-16 |website=Ars Technica |language=en}}</ref> Миссия барысында Гловер NASA астронавттары Reid Wiseman және Christina Koch, сондай-ақ Canadian Space Agency астронавты Jeremy Hansenмен бірге Жерден адамзат тарихындағы ең алыс қашықтыққа жеткен экипаж құрамында болды.<ref>{{cite web |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasas-artemis-ii-crew-eclipses-record-for-farthest-human-spaceflight/ |title=NASA’s Artemis II Crew Eclipses Record for Farthest Human Spaceflight |publisher=NASA |date=2026-04-06 |access-date=2026-04-16}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-welcomes-record-setting-artemis-ii-moonfarers-back-to-earth/ |title=NASA Welcomes Record-Setting Artemis II Moonfarers Back to Earth |publisher=NASA |date=2026-04-10 |access-date=2026-04-16}}</ref> == Жеке өмірі == Гловер Дионна Одом Гловерге үйленген, олардың төрт қызы бар.<ref name="nasabio" /><ref>{{cite web|last1=Ashton|first1=Jennifer|title=ABC News' Dr. Ashton interviews NASA astronauts Kate Rubins and Victor Glover on the ISS|url=https://www.youtube.com/watch?v=Dlr4AF5zPWA|access-date=December 22, 2020|website=YouTube|publisher=ABC News|time=25:44}}</ref> Гловер — [[Христиандық|христиан]], әйелімен бірге Техас штатындағы Friendswood, Texas қаласында Churches of Christ қауымына барады.<ref>{{cite web |last1=Ross |first1=Bobby Jr. |title=Christian astronaut pilots first moon mission in 53 years |url=https://christianchronicle.org/christian-astronaut-pilots-first-moon-mission-in-53-years/ |website=The Christian Chronicle |access-date=4 April 2026}}</ref> Ол сенімін өз мансабындағы басты шабыт көздерінің бірі деп атап өткен және ХҒС-қа Інжіл мен communion cupтарды қоса алғанда бірнеше діни заттарды алып барған.<ref>{{cite web |last1=Foust |first1=Michael |title=Meet the Man of Faith Helping Pilot NASA’s Historic Return to the Moon |url=https://www.crosswalk.com/headlines/contributors/michael-foust/meet-the-man-of-faith-helping-pilot-nasas-historic-return-to-the-moon.html |website=Crosswalk |access-date=4 April 2026}}</ref> Гловер жұмысқа бара жатқанда аптасына екі рет Whitey on the Moon шығармасын тыңдайтынын айтқан.<ref>{{Cite web |last=Kramer |first=Miriam |date=2023-04-18 |title=Artemis II pilot Victor Glover wants to talk about "Whitey on the Moon" with his colleagues |url=https://www.axios.com/2023/04/18/nasa-astronaut-victor-glover-whitey-on-the-moon |access-date=2026-04-06 |website=Axios |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Библиография == * {{Cite book|title=Talking Back: Weapons, Warfare, and Feedback|last=Glover|first=Victor J.|publisher=BiblioScholar Dissertations|year=2012|isbn=978-1286863367}} == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Victor Glover}} * [https://www.nasa.gov/people/victor-j-glover-jr/ NASA сайтындағы өмірбаяны] * {{IMDb name|8585541}} * {{twitter|AstroVicGlover|Victor Glover}} * {{C-SPAN|126980}} [[Санат:АҚШ ғарышкерлері]] 8n2604zpbbi6gj41sgvx9c9lidgm1p3 0 779452 3598234 3587039 2026-05-02T05:57:01Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3598234 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = '''Сары хан''', '''Сары бек''' | Шынайы есімі = {{lang-uz|Sarixon / Sari<br>bek}} {{lang-tg|Сарихон / Сарибек}} | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = Күләб бектігінің билеушісі | Ту = Flag of the Emirate of Bukhara.svg | Ту2 = | Басқара бастады = 1830-жылдары | Басқаруын аяқтады = 1870 | Президент = | Ізашары = Исмаил Ша | Ізбасары = Омар хан | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = Белгісіз | Туған жері = [[Куляб]], [[Бұхара әмірлігі]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Сары хан''', '''Сары бек''' ({{lang-uz|Sarixon / Saribek}} {{lang-tg|Сарихон / Сарибек}}) — [[Қатаған]] руынан шыққан, тәуелсіз Күләб шаһтығының билеушісі. == ​Шығу тегі == Сары хан Күләб өңірінің тумасы, өзбектің Қатаған руынан шыққан.{{sfn|Искандаров|1962|с=140}} == Шығыс Бұхарадағы бек == ​1830-жылдары Күләб бектігінде өмір сүрген ағайынды үшеудің бірі — Сары хан Күләбты басқарса, екіншісі 1850-жылдары Дарвазға (билікке) шақырылған, бірақ ол жерде қатыгездігі үшін өлтірілген. Сары хан Күләбта 35 жыл бойы билік құрып, өз басқару кезеңін [[Бұхара]] және [[Ауғанстан]]мен болған бірқатар соғыстармен белгіледі. Шығыс деспоттарына тән мінезі қатал, тіпті қатыгез болған.<ref name=":0">{{кітап|авторы=Sergey Abashin|бөлімі=|бөлім сілтемесі=|тақырыбы=Варыгин М.А. Опыт описания Кулябского бекства // Известия Императорского Русского географического общества. Т. LII, вып. X. Пг., 1916|шынайы атауы=|сілтеме=https://www.academia.edu/40027532/%D0%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B3%D0%B8%D0%BD_%D0%9C_%D0%90_%D0%9E%D0%BF%D1%8B%D1%82_%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%9A%D1%83%D0%BB%D1%8F%D0%B1%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%8F_%D0%98%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%A2_LII_%D0%B2%D1%8B%D0%BF_X_%D0%9F%D0%B3_1916|уикитека=|жауапты=|басылым=|орны=|баспасы=|жыл=|томы=|беттері=|барлық беті=|сериясы=|isbn=|тиражы=}}</ref> Сары хан күшейгеннен кейін, 1863 жылы оның және Дарваз билеушісі Исмаил шахтың арасында қанды қақтығыс орын алды.<ref>Васильев — [http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/M.Asien/XIX/1880-1900/Vasiljev/text.htm Краткое статистическое описание Каратегина] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200813090309/http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/M.Asien/XIX/1880-1900/Vasiljev/text.htm |date=2020-08-13 }}. Спб. Изд. Главного штаба 1888 года.</ref> Нәтижесінде дарваздықтар Күләб, Ғиссар және Қаратегін аймақтарына ықпалын жоғалтты.{{sfn|Искандаров|1962|p=140}} 1865 жылы Сары хан Ғиссар бегімен одақ құрып, Бұхара әмірлігінен уақытша бөлініп шықты. Кейінірек Бұхара әскерінен жеңіліс тапқанымен, Бұхара әмірі оны кешіріп, Күләбтағы өз өкілі (наменгері) етіп қалдырды.<ref name="Епифанова">{{cite web|author=Епифанова Л. М.|title=Комментарии. История мангытских государей|url=http://www.vostlit.info/Texts/rus2/Sami/frametext3.htm|website=Vostlit.info|access-date=2019-05-25|url-status=live|archive-date=2019-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190524023457/http://www.vostlit.info/Texts/rus2/Sami/frametext3.htm}}</ref> Бұхара әмірлігі орыс әскерлерінен жеңіле бастаған алғашқы күндерден-ақ, Регар және Ғиссар бектіктерінің бектері Сары хан мен Кітап-Шаһрисабз бектерінің көмегіне әрі қолдауына сүйеніп, Бұхарамен байланысын үзді және өздерін тәуелсіз деп жариялады.{{sfn|Искандаров|1962|p=44}} Бұхара әмірінің үлкен ұлы [[Сейіт Әбдімәлік]]тің көтерілісі кезінде Сары хан оған қосылды.<ref name=Епифанова /> Сары хан Шығыс Бұхараның барлық билеушілерінің ішіндегі ең қатыгез әрі қатал деспот болды. Өз мақсатына жету, яғни [[Шығыс Бұхара]]ны өз ықпалына бағындыру жолында ол осы аймақта үстемдікке дәмеленген ондаған қарсыластарының көзін жойды. Осыған қарамастан, XIX ғасырдың 60-жылдарындағы Шығыс Бұхара бектіктерінің Бұхара әмірлігінен бөлінуге бағытталған соңғы талпынысынан кейін, оларды орталықтандыру ісінде Сары ханның рөлі зор болған деп есептеледі.{{sfn|Искандаров|1962|p=44}} Әбдімәлікке сүйене отырып, ол Шығыс Бұхара аудандарын өз басшылығымен біріктіруге және Ғиссар мен Қаратегін бектерінің есебінен өз ықпалын кеңейтуге тырысты.{{sfn|Искандаров|1962|p=44–45}} Ол Шығыс Бұхарадағы барлық наразы топтарды Бұхара әміріне қарсы біріктіріп, жасақ жинауға күш салды. Бұл уақытта оған Қорғантөбе және Қабадиан бектіктері, сондай-ақ жалпы [[Вахш]] пен [[Кафирниган]] өзендерінің төменгі ағысында орналасқан барлық аумақ бағынышты болды.{{sfn|Искандаров|1962|p=140}} Оның тұсында Күләб бектігі өз дамуының шырқау шегіне жетіп, іс жүзінде Шығыс Бұхараны толықтай біріктірді. Сары хан Ғиссар бегіне ұсақ иеліктерге шабуыл жасауды ұйымдастыруға көмек көрсетті және Қаратегін бегі Мұзаффар ханмен әскери одақ құрып, Бұхара әміріне қарсы бірлескен күрес жүргізуді жоспарлады.{{sfn|Искандаров|1962|p=44–45}} Сонымен қатар, ол мезгіл-мезгіл Шар-уәлаяттың ([[Ауған Түркістаны]]) ішкі істеріне белсене араласып, оның жекелеген билеушілеріне қолдау көрсетіп отырды.{{sfn|Искандаров|1962|p=47}} Бұдан бөлек, ол өзінің екі мыңдық әскерін жасақтап, Ауғанстанның шекаралас аудандарының тұрғындарына шапқыншылықтар жасады.{{sfn|Искандаров|1962|p=47–48}} 1869 жылы Күләб феодалдары Сары ханның бастауымен Қаратегінге кенеттен шабуыл жасады. Бұған Қаратегін билеушісі Мұзаффар ханның Бұхара әміріне жазған құпия хатының әшкере болуы себеп болды.{{sfn|Искандаров|1962|p=45}} Алайда Сары ханның әскері бұл аймақта ұзақ аялдай алмады, өйткені бұл уақытта оның өз иеліктеріне Бұхара әскерлері шабуылдай бастаған еді.{{sfn|Искандаров|1962|p=46}} Бұхара әскеріне бұдан әрі қарсы тұруға қауқары жетпеген кейбір Ғиссар феодалдары біртіндеп әмір жағына, ал бір бөлігі Сары ханға өте бастады. Бұхаралықтар бағынбайтын таулықтармен бұрыннан соғысып келе жатқан еді, сондықтан Ғиссар секілді провинция жиі қолдан-қолға өтіп отырды. Орыс әскерлері Түркістанды кезең-кезеңімен иеленіп, Самарқанды алып, Кітапқа дейін жеткен кезде, Бұхара әмірі Мұзаффар хан пайдакүнемдік пиғылмен жаңа жерлер мен тұрғындардың байлығын иемдену үшін шығысқа қарай жорыққа шықты.<ref name=":0" /> Бұхара әмірі бірқатар бектіктерді бағындырғаннан кейін, сол иеліктердің бектері өз жақтастарымен бірге одақтасы Сары ханның қасына барып жасырынады. Алайда Сары хан Бұхара әскерінің өзіне қарасты бектіктерге шабуыл жасайтынын алдын ала сезіп, өз жағдайын сақтап қалу үшін осы бектерді және ең ықпалды феодалдарды тұтқындап, Бұхара әміріне ұстап береді. Сары хан тапсырған жиырмадан астам адам Дербентте өлім жазасына кесілді. Соған қарамастан, әмір Шығыс Бұхара иеліктерін толықтай бағындыра алмады.{{sfn|Искандаров|1962|p=139}} Еркіндік сүйгіш тұрғындардың табанды күресінің арқасында Күләб пен Дарваз ең қатты қарсылық көрсетті.<ref name=":0" /> XIX ғасырдың 70-жылдарына қарай әмір таулы иеліктердің басым бөлігін бағындырғаннан кейін, Сары хан [[Ауғанстан]]ға қашып кетті, бірақ отанына оралу талпыныстарын тоқтатпады. Кейінірек ол [[Восе көтерілісі]]не қолдау көрсетті.<ref name="Епифанова" /> == Әдебиет == * {{кітап|авторы=Искандаров Б.И.|бөлімі=I|бөлім сілтемесі=|тақырыбы=Восточная Бухара и Памир во второй половине XIX в.|шынайы атауы=|сілтеме=|уикитека=|жауапты=Раджабов С. А.|басылым=|орны=Душанбе|баспасы=АН Таджикской ССР|жыл=1962|томы=|беттері=|барлық беті=357|сериясы=|isbn=|тиражы=}} * {{кітап|авторы=Искандаров Б.И.|бөлімі=II|бөлім сілтемесі=|тақырыбы=Восточная Бухара и Памир во второй половине XIX в.|шынайы атауы=|сілтеме=|уикитека=|жауапты=Раджабов С. А.|басылым=|орны=Душанбе|баспасы=АН Таджикской ССР|жыл=1963|томы=|беттері=|барлық беті=352|сериясы=|isbn=|тиражы=}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Балжуан бектері]] [[Санат:Күләб бектері]] 618rtw0fyk62i9nxgyvnt1hps8n6ono 0 780067 3598247 3592134 2026-05-02T06:08:17Z RaiymbekZh 170385 RaiymbekZh [[Динара Базарбаева]] бетін [[Динара Сүйерханқызы Базарбаева]] бетіне жылжытты 3592134 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Динара Базарбаева-Сахаман |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = non_vocal_instrumentalist |Туған кездегі есімі = Динара Сүйерханқызы Базарбаева-Сахаман |Толық аты = |Туған күні = 22.07.1985 |Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 2014 жылдан бастап |Мемлекет = {{Байрақ|Қазақстан}} |Мамандықтары = Скрипкашы, оқытушы |Дауыс түрі = |Аспаптары = Скрипка |Жанрлары = |Лақап аттары = |Ұжымдары = «Forte Trio» ансамбльі, Жамбыл атындағы қазақ мемлекеттік филармониясы |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = [[Ерен еңбегі үшін медалі]] |Сайты = [https://jambyl-philharmonic.kz/kk/doer/dinara-bazarbaeva-sahaman/ Динара Базарбаева-Сахаман - Жамбыл филармониясы] |Commons = }} '''Динара Сүйерханқызы Базарбаева-Сахаман''' ([[22 шілде]] [[1985 жыл|1985]], [[Алматы]]) — қазақстандық [[скрипка]]шы, [[өнертану магистрі]], Халықаралық және Республикалық байқаулардың лауреаты, «[[Ерен еңбегі үшін медалі|Ерен еңбегі үшін]]<nowiki/>» медальінің иегері, [[Қазақ филармониясы|Жамбыл атындағы қазақ мемлекеттік академиялық филармониясының]] солисті және мемлекеттік «[[Forte Trio]]<nowiki/>» [[Ансамбль|ансамбльінің]] мүшесі.<ref name=":0">{{Cite web|title=Динара Базарбаева-Сахаман - КАЗАХСКАЯ ГОСУДАРСТВЕННАЯ АКАДЕМИЧЕСКАЯ ФИЛАРМОНИЯ ИМЕНИ ЖАМБЫЛА|url=https://jambyl-philharmonic.kz/kk/doer/dinara-bazarbaeva-sahaman/|accessdate=26.04.2026}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title=Успех – успевать делать то, что нравится - Сцена - news.pianos.kz|url=https://news.pianos.kz/uspeh-uspevat-delat-to-chto-nravitsya/|accessdate=26.04.2026}}</ref> == Өмірбаяны мен білімі == Динара Базарбаева-Сахаман [[1985 жыл|1985]] жылдың [[22 шілде]]сінде [[Алматы]] қаласында дүниеге келген. Бес жасынан бастап [[классикалық музыка]]мен шұғылдана бастады. Алғашында [[фортепиано]] мен [[скрипка]] арасында таңдау жасап, нәтижесінде скрипканың техникалық мүмкіндіктері мол болғандықтан осы аспапқа тоқталды.<ref name=":2">{{Cite web|title=Динара Базарбаева-Сахаман|url=https://ticketon.kz/inder/star/dinara-bazarbayeva|accessdate=26.04.2026}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|title=Kazakh Violinist Dinara Bazarbayeva-Sakhaman on Sound, Identity, and the Demands of the Stage - The Times Of Central Asia|url=https://timesca.com/kazakh-violinist-dinara-bazarbayeva-sakhaman-on-sound-identity-and-the-demands-of-the-stage/|accessdate=22.04.2026}}</ref> К.Байсейітова атындағы Республикалық мамандандырылған музыкалық мектепте [[скрипка]] сыныбында оқыды. Ұстазы — [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]], [[профессор]] [[Нина Михайловна Патрушева]]. ([[Құрмет Белгісі ордені|Құрмет]] және [[Достық ордені|Достық II]] дәрежелі ордендерінің кавалері). Мектепті бітірген соң Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының ішекті аспаптар кафедрасында [[Нина Патрушева]] сыныбында білімін жалғастырды. Магистратураны скрипкашы [[Алла Камаловна Кармысова]] сыныбында аяқтады.<ref name=":1" /><ref name=":4">{{Cite web|title=Где мозоль у скрипачей (интервью)|url=https://time.kz/articles/grim/2022/03/16/gde-mozol-u-skripachej|accessdate=26.04.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=НП.kz Люди - Нина Михайловна Патрушева.Архив|url=https://archive.np.kz/old/2007/11/rludi1.html|accessdate=26.04.2026}}</ref> == Шығармашылығы == Динара Базарбаева-Сахаман — [[Қазақстан]] [[скрипка]] мектебінің жарқын өкілдерінің бірі. Жеке орындаушы ретінде де, камералық ансамбльдер құрамында да өнер көрсетеді. Оның репертуарында [[Классикалық музыка|классикалық]] шығармаларымен қатар қазақ композиторларының туындылары бар. Өнер жолында Қазақстанмен қатар [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Ресей]], [[Үндістан]], [[Израиль]], [[Франция]], [[Италия]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]], [[Испания]], [[Швейцария]], [[Мальта]], [[Антигуа және Барбуда]], [[Германия]], [[Аустрия]], [[Қытай]] және басқа елдердің сахналарында өнер көрсеткен [[музыкант]].<ref name=":0" /> * [[2014 жыл]]ы [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]] ұйымдастырған қайырымдылық концерттерге музыкант ретінде қатысқан. «[[Abai TV]]<nowiki/>» телеарнасында «[[Әндіground]]<nowiki/>» және «[[Вечные ценности]]<nowiki/>» ([[Светлана Коковинецпен]] бірге) бағдарламаларына қатысқан.<ref name=":2" /><ref>{{Cite web|title=Әндіground. Динара Базарбаева - «AbaiTV» телеарнасы|url=https://abaitv.kz/kz/videos/1545|accessdate=26.04.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=Вечные ценности. «ВЕЧНЫЕ ЦЕННОСТИ». Динара Базарбаева - Телеканал «AbaiTV»|url=https://abaitv.kz/ru/videos/4130|accessdate=26.04.2026}}</ref> Ол [[Қазақ мемлекеттік филармониясы|Жамбыл атындағы қазақ мемлекеттік академиялық филармониясының]] солисті болып жұмыс істейді. Сонымен қатар [[Алматы|Алматыда]] «[[Candlelight Seasons Almaty]]<nowiki/>» (''Алматы майшам маусымдары'') концерттік сериясының ұйымдастырушысы. Маңызды концерттік бағдарламалары:<ref>{{Cite web|title=Discover Weekend Wonders: Ballet, Music, and Exhibitions in Astana and Almaty - The Astana Times|url=https://astanatimes.com/2024/06/discover-weekend-wonders-ballet-music-and-exhibitions-in-astana-and-almaty/}}</ref> * ''«День свободного ветра» (The Violin Season 3);''<ref>{{Cite web|title=День свободного ветра. Динара Базарбаева-Сахаман. Александра Наумова.|url=https://ticketon.kz/kaskelen/event/den-svobodnogo-vetra-almaty|accessdate=26.04.2026}}</ref> * ''«The Red Violin»;''<ref>{{Cite web|title=Концерт The Red violin -|url=https://sxodim.com/almaty/event/koncert-the-red-violin|accessdate=26.04.2026}}</ref> * ''«Концерт скрипичной музыки»;''<ref>{{Cite web|title=Концерт скрипичной музыки - КАЗАХСКАЯ ГОСУДАРСТВЕННАЯ АКАДЕМИЧЕСКАЯ ФИЛАРМОНИЯ ИМЕНИ ЖАМБЫЛА|url=https://jambyl-philharmonic.kz/poster/koncert-skripichnoj-muzyki/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * ''«Ұлы Дала Аңыздары» (Тәуелсіздіктің 35 жылдығына арналған);''<ref>{{Cite web|title=Concert Dedicated to the 35th Anniversary of the Independence of the Republic of Kazakhstan “Legends of the Great Steppe” - КАЗАХСКАЯ ГОСУДАРСТВЕННАЯ АКАДЕМИЧЕСКАЯ ФИЛАРМОНИЯ ИМЕНИ ЖАМБЫЛА|url=https://jambyl-philharmonic.kz/en/poster/concert-dedicated-to-the-35th-anniversary-of-the-independence-of-the-republic-of-kazakhstan-legends-of-the-great-steppe/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * ''«Dessert Time»;''<ref>{{Cite web|title=Dessert time, Казахская государственная филармония им. Жамбыла|url=https://ticketon.kz/almaty/event/tckt2-dessert-time-2026|accessdate=26.04.2026}}</ref> * ''«Осенняя фантазия»;''<ref>{{Cite web|title=Осенняя фантазия|url=https://ticketon.kz/almaty/event/osennyaya-fantaziya|accessdate=26.04.2026}}</ref> * ''«Музы и Легенды»;''<ref>{{Cite web|title=«Музы и Легенды» - КАЗАХСКАЯ ГОСУДАРСТВЕННАЯ АКАДЕМИЧЕСКАЯ ФИЛАРМОНИЯ ИМЕНИ ЖАМБЫЛА|url=https://jambyl-philharmonic.kz/kk/poster/mwzy-i-legendy/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * ''«Мелодии ветра и степей»;''<ref>{{Cite web|title=«Мелодии ветра и степей» - КАЗАХСКАЯ ГОСУДАРСТВЕННАЯ АКАДЕМИЧЕСКАЯ ФИЛАРМОНИЯ ИМЕНИ ЖАМБЫЛА|url=https://jambyl-philharmonic.kz/poster/melodii-vetra-i-stepej/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * ''«The Soul»''<ref>{{Cite web|title=Концерт The Soul|url=https://sxodim.com/almaty/event/koncert-the-soul|accessdate=26.04.2026}}</ref> * ''«Струнные фантазии»''<ref>{{Cite web|title=Концерт «Струнные фантазии» Динары Базарбаевой-Сахаман|url=https://ticketon.kz/almaty/event/skripichnye-fantazii|accessdate=26.04.2026}}</ref> * ''«Времена года»''<ref>{{Cite web|title=Времена года|url=https://ticketon.kz/almaty/event/vremena-goda-almaty|accessdate=26.04.2026}}</ref> * ''«Весенняя мелодия» және тағы да басқалары.''<ref>{{Cite web|title=«Весенняя мелодия» - КАЗАХСКАЯ ГОСУДАРСТВЕННАЯ АКАДЕМИЧЕСКАЯ ФИЛАРМОНИЯ ИМЕНИ ЖАМБЫЛА|url=https://jambyl-philharmonic.kz/poster/vesennjaja-melodija/|accessdate=26.04.2026}}</ref> === Оркестрлерде солисттік қызметі === Солист ретінде академиялық [[Симфониялық оркестр|симфониялық оркестрлерімен]] бірнеше рет өнер көрсеткен. [[2021 жыл]]дың [[16 қыркүйек]] айында [[Астана]] қаласында Қ.Қуанышбаев атындағы Қазақ музыкалық-драмалық театрының үлкен концерт залында [[Астана]] әкімдігінің мемлекеттік академиялық филармониясының симфониялық оркестрімен «'''XXII концерттік маусымында'''» [[Дирижер|дирижёр]] [[Ернар Нұртазин]] басқаруында қазақстандық [[Сазгер|композитор]] [[Шырын Базарқұлованың]] ''«Скрипка мен оркестрге арналған концерт, соль мажор»'' шығармасын орындаған. (композитордың [[Н.Римский-Корсаков]] атындағы [[Санкт-Петербург]] консерваториясындағы дипломдық жұмысы).<ref>{{Cite web|title=Симфонический оркестр открыл свой XXII концертный сезон|url=https://dknews.kz/ru/dk-life/201987-simfonicheskiy-orkestr-otkryl-svoy-xxii-koncertnyy|accessdate=26.04.2026}}</ref> [[2023 жыл|2023 жылдың]] [[11 қараша|11 қарашасында]] [[Қарағанды]] қаласында Е. Рахмадиев атындағы академиялық симфониялық оркестрімен ([[Дирижер|дирижёр]] – халықаралық байқаулардың лауреаты [[Әбілқайыр Сағымбаев]]) [[Сазгер|композитор]] [[Макс Брухтың]] ''«Скрипка мен оркестрге арналған №1 концерт, соль минор, op. 26»'' шығармасын орындаған. [[2025 жыл|2025 жылдың]] [[12 желтоқсан|12 желтоқсанында]] [[Алматы|Алматыдағы]] [[Қазақ мемлекеттік филармониясы|Жамбыл атындағы қазақ мемлекеттік академиялық филармониясында]] Қазақстанға [[Болгария|Болгариядан]] шақырылған [[Дирижер|дирижёр]] [[Диан Чобанов]] басқаруында Т.Әбдірашев атындағы академиялық симфониялық оркестрімен [[Сазгер|композитор]] [[Иоганнес Брамстың]] ''«Скрипка мен оркестрге арналған концерт, ре мажор, op. 77»'' концертін орындады.<ref>{{Cite web|title=Карагандинцев приглашают на концерт симфонической музыки|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda/press/news/details/649249?lang=ru|accessdate=26.04.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=«Брамс/Бетховен» - КАЗАХСКАЯ ГОСУДАРСТВЕННАЯ АКАДЕМИЧЕСКАЯ ФИЛАРМОНИЯ ИМЕНИ ЖАМБЫЛА|url=https://jambyl-philharmonic.kz/poster/brams-bethoven/|accessdate=26.04.2026}}</ref> ==== «Forte Trio» ==== Динара Базарбаева-Сахаман – мемлекеттік «[[Forte Trio]]<nowiki/>» [[ансамбльінің]] тұрақты мүшесі ([[скрипка]]). Трионың негізін қалаушысы және көркемдік жетекшісі – [[Тимур Урманчеев]] ([[фортепиано]], [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]). Үшінші мүшесі – [[Мурат Нарбеков]] ([[виолончель]]). Ансамбль көптеген жылдар бойы опералық әнші [[Азамат Желтыргузов]] ([[баритон]], [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]) сияқты әртістермен бірлесіп өнер көрсеткен. Олар бірлескен [[Концерт|концерттерде]] (соның ішінде [[2020 жыл|2020 жылы]] «Звезда на карантине» онлайн-жобасында) [[Классикалық музыка|классикалық музыканың]] шығармаларын орындаған.<ref name=":2" /><ref name=":1" /> ===== Педагогикалық қызметі ===== Қазіргі уақытта [[Қазақ ұлттық консерваториясы|Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында]] және [[П.И. Чайковский атындағы Алматы музыкалық колледжінде]] [[скрипка]] сыныбы бойынша [[Оқыту|оқытушы]] болып жұмыс істейді.<ref>{{Cite web|title=Ішекті аспаптар кафедрасы - www.conservatoire.kz|url=https://www.conservatoire.edu.kz/kz/structure/faculties/ishekti-aspaptar-kafedrasy/|accessdate=26.04.2026}}</ref> == Жеке өмірі == Динара Базарбаева-Сахаман қазақстандық [[режиссёр]] және [[сценарийші]] [[Айдын Сахаман|Айдын Сахаманға]] тұрмыста. [[Айдын Сахаман]] «[[Дос-Мұқасан|Дос-Мұкасан]]<nowiki/>» (2022, музыкалық байопик); «[[Любой ценой]]<nowiki/>»; «[[Анажан]]<nowiki/>» фильмдерінің және «[[Вопреки всему]]<nowiki/>» сериалының [[Режиссёр|режиссёрі]] болып табылады.<ref name=":4" /><ref name=":2" /> == Скрипка аспабы туралы == Қазіргі уақытта мемлекеттік коллекциядан '''Николо Амати''' ([[Антонио Страдивари|Антонио Страдиваридің]] ұстазы) жасаған [[Скрипка|скрипкада]] ойнайды. Ол бұл аспапты «нағыз серіктес» деп атап, ол әрбір жанасуға жауап беріп, күтпеген дыбыстарды шығаруға мүмкіндік береді.<ref name=":3" /> == Дәрежелері == * «[[Ерен еңбегі үшін медалі]]<nowiki/>» * Халықаралық және Республикалық байқаулардың лауреаты (скрипка)<ref name=":0" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан скрипкашылары]] [[Санат:Қазақстан академиялық музыканттары]] qii2yzihzodqpbqwc2xz0wb1askx1dl 0 780074 3597791 3595590 2026-05-01T14:08:05Z Sagzhan 29953 /* Көрермендер рейтингі */ 3597791 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]]<br />Но Сын Иль | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы [[Джимми Ча]] өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == ===Даму және кастинг=== Нартәуекел драмасы Но Сын Иль жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Джимми Чаның өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған. 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Ли Джоң Су алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Чхве Ван Гю концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды. Басты рөлге Ли Бён Хон алдын ала бекітілген болатын, алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Ли Яң А, Сон Юн А, Ким Хе Сун және Шин Сун Кең сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Сон Хе Гё кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді. Сонымен қатар, бастапқыда Джу Сан Вук Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Джин Гу таңдалды. Халықаралық көрермендерге Өкіл әке фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Джианни Руссо сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді. ===Түсірілім=== Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды және бірнеше жерде жүргізілді. Чежу аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді. Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Согвипо қаласында түсірілді. 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары АҚШ аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді. Сон Хе Гё мен Ли Бён Хон арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Лос-Анжелес қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты. Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды. Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен Нартәуекел сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді. ===Сценарийдегі өзгерістер=== Бастапқыда Джи Сун ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Чхве Ван Гюға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген. Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді. Сонымен қатар, Сон Хе Гё сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Ли Бён Хон ойнаған Ин А өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін, бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді. == Музыка == Нартәуекел драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді. Альбом продюсері Ким Хён Сок болды. Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып, 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды. Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған. Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді. Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Пак Юн Ха екені анықталды. == Қабылдануы == ===Сын пікірлер=== Нартәуекел жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады. Журналист Джон Ие Ок драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты. Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді. ===Көрермендер рейтингі=== Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді. Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты. Соңғы сериясына дейін Нартәуекел апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды, сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды. Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды. 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды. === Коммерциялық әсері === All In сериалы түсірілген Jeju Island аралындағы көптеген орындар эфирден кейін танымал туристік нысандарға айналды. 2003 жылғы Samiljeol мерекесі кезінде ғана Seopjikoji Coast жағалауына 6 000-нан астам турист келген. Сол жылдың сәуірінде сериал актерлері мен түсірілім тобы Чеджу аралының PR-елшілері болып тағайындалды. Lotte Hotel Jeju, сериалдың көптеген көріністері түсірілген қонақүй, туристерге арналған арнайы “All In Package” ұсынып, келушілерге «драманың эмоциясын сезіну» мүмкіндігін берді. 2006 жылғы мәлімет бойынша, сериалдың жарнамалық әсері арқылы Чеджу экономикасына 176,4 миллиард вон табыс әкелген. Сериалдағы кейбір заттар да коммерциялық табысқа жетті. Мысалы, басты кейіпкерлер махаббаттарын білдіретін музыкалық жәшіктер күніне шамамен 1 000 данаға дейін сатылған. Сонымен қатар, сериалдан кейін құмар ойындарға қызығушылық артты: Hangame және Hanafos сайттарындағы покер ойыншыларының саны көбейді, ал Kangwon Land Casino казиносына келушілер саны шамамен 10%-ға артқан. ===Марапаттар=== All In Baeksang Arts Awards-тың 39-шы рәсімінде теледидар саласы бойынша бас жүлдені жеңіп алды, ал Lee Byung-hun «Үздік актер» атанды. Сонымен қатар, сериал Korea Broadcasting Awards-тың 30-шы марапатында «Үздік драма» деп танылды, әрі Grimae Awards-тың 16-шы рәсімінде «Үздік туынды» марапаттарының бірін иеленді. 2003 жылғы SBS Drama Awards-та Lee Byung-hun осы сериалдағы рөлі үшін бас жүлде (Grand Prize) алды. Ал Song Hye-kyo, Ji Sung және Heo Joon-ho тиісінше «Үздік актриса», «Драма арнайы бөліміндегі үздік актер» және «Үздік қосалқы рөл» марапаттарын жеңіп алды. Сонымен қатар, Lee Byung-hun мен Song Hye-kyo «Top 10 Stars» тізіміне енді. == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді. Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді. Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты. Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды. 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды. Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды. Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] n64u8mbnr0umjl3xibktrj0n5dwevrs 3597793 3597791 2026-05-01T14:08:35Z Sagzhan 29953 /* Коммерциялық әсері */ 3597793 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]]<br />Но Сын Иль | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы [[Джимми Ча]] өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == ===Даму және кастинг=== Нартәуекел драмасы Но Сын Иль жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Джимми Чаның өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған. 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Ли Джоң Су алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Чхве Ван Гю концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды. Басты рөлге Ли Бён Хон алдын ала бекітілген болатын, алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Ли Яң А, Сон Юн А, Ким Хе Сун және Шин Сун Кең сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Сон Хе Гё кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді. Сонымен қатар, бастапқыда Джу Сан Вук Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Джин Гу таңдалды. Халықаралық көрермендерге Өкіл әке фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Джианни Руссо сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді. ===Түсірілім=== Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды және бірнеше жерде жүргізілді. Чежу аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді. Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Согвипо қаласында түсірілді. 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары АҚШ аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді. Сон Хе Гё мен Ли Бён Хон арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Лос-Анжелес қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты. Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды. Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен Нартәуекел сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді. ===Сценарийдегі өзгерістер=== Бастапқыда Джи Сун ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Чхве Ван Гюға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген. Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді. Сонымен қатар, Сон Хе Гё сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Ли Бён Хон ойнаған Ин А өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін, бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді. == Музыка == Нартәуекел драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді. Альбом продюсері Ким Хён Сок болды. Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып, 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды. Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған. Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді. Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Пак Юн Ха екені анықталды. == Қабылдануы == ===Сын пікірлер=== Нартәуекел жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады. Журналист Джон Ие Ок драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты. Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді. ===Көрермендер рейтингі=== Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді. Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты. Соңғы сериясына дейін Нартәуекел апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды, сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды. Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды. 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды. === Коммерциялық әсері === Нартәуекел сериалы түсірілген Jeju Island аралындағы көптеген орындар эфирден кейін танымал туристік нысандарға айналды. 2003 жылғы Samiljeol мерекесі кезінде ғана Seopjikoji Coast жағалауына 6 000-нан астам турист келген. Сол жылдың сәуірінде сериал актерлері мен түсірілім тобы Чеджу аралының PR-елшілері болып тағайындалды. Lotte Hotel Jeju, сериалдың көптеген көріністері түсірілген қонақүй, туристерге арналған арнайы “All In Package” ұсынып, келушілерге «драманың эмоциясын сезіну» мүмкіндігін берді. 2006 жылғы мәлімет бойынша, сериалдың жарнамалық әсері арқылы Чеджу экономикасына 176,4 миллиард вон табыс әкелген. Сериалдағы кейбір заттар да коммерциялық табысқа жетті. Мысалы, басты кейіпкерлер махаббаттарын білдіретін музыкалық жәшіктер күніне шамамен 1 000 данаға дейін сатылған. Сонымен қатар, сериалдан кейін құмар ойындарға қызығушылық артты: Hangame және Hanafos сайттарындағы покер ойыншыларының саны көбейді, ал Kangwon Land Casino казиносына келушілер саны шамамен 10%-ға артқан. ===Марапаттар=== All In Baeksang Arts Awards-тың 39-шы рәсімінде теледидар саласы бойынша бас жүлдені жеңіп алды, ал Lee Byung-hun «Үздік актер» атанды. Сонымен қатар, сериал Korea Broadcasting Awards-тың 30-шы марапатында «Үздік драма» деп танылды, әрі Grimae Awards-тың 16-шы рәсімінде «Үздік туынды» марапаттарының бірін иеленді. 2003 жылғы SBS Drama Awards-та Lee Byung-hun осы сериалдағы рөлі үшін бас жүлде (Grand Prize) алды. Ал Song Hye-kyo, Ji Sung және Heo Joon-ho тиісінше «Үздік актриса», «Драма арнайы бөліміндегі үздік актер» және «Үздік қосалқы рөл» марапаттарын жеңіп алды. Сонымен қатар, Lee Byung-hun мен Song Hye-kyo «Top 10 Stars» тізіміне енді. == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді. Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді. Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты. Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды. 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды. Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды. Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] 9mcxoghmdqej3phi3oflviebrv6nekf 3597794 3597793 2026-05-01T14:08:58Z Sagzhan 29953 /* Коммерциялық әсері */ 3597794 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]]<br />Но Сын Иль | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы [[Джимми Ча]] өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == ===Даму және кастинг=== Нартәуекел драмасы Но Сын Иль жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Джимми Чаның өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған. 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Ли Джоң Су алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Чхве Ван Гю концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды. Басты рөлге Ли Бён Хон алдын ала бекітілген болатын, алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Ли Яң А, Сон Юн А, Ким Хе Сун және Шин Сун Кең сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Сон Хе Гё кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді. Сонымен қатар, бастапқыда Джу Сан Вук Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Джин Гу таңдалды. Халықаралық көрермендерге Өкіл әке фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Джианни Руссо сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді. ===Түсірілім=== Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды және бірнеше жерде жүргізілді. Чежу аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді. Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Согвипо қаласында түсірілді. 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары АҚШ аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді. Сон Хе Гё мен Ли Бён Хон арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Лос-Анжелес қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты. Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды. Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен Нартәуекел сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді. ===Сценарийдегі өзгерістер=== Бастапқыда Джи Сун ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Чхве Ван Гюға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген. Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді. Сонымен қатар, Сон Хе Гё сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Ли Бён Хон ойнаған Ин А өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін, бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді. == Музыка == Нартәуекел драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді. Альбом продюсері Ким Хён Сок болды. Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып, 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды. Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған. Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді. Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Пак Юн Ха екені анықталды. == Қабылдануы == ===Сын пікірлер=== Нартәуекел жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады. Журналист Джон Ие Ок драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты. Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді. ===Көрермендер рейтингі=== Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді. Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты. Соңғы сериясына дейін Нартәуекел апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды, сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды. Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды. 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды. === Коммерциялық әсері === Нартәуекел сериалы түсірілген Чеджу до аралындағы көптеген орындар эфирден кейін танымал туристік нысандарға айналды. 2003 жылғы Samiljeol мерекесі кезінде ғана Seopjikoji Coast жағалауына 6 000-нан астам турист келген. Сол жылдың сәуірінде сериал актерлері мен түсірілім тобы Чеджу аралының PR-елшілері болып тағайындалды. Lotte Hotel Jeju, сериалдың көптеген көріністері түсірілген қонақүй, туристерге арналған арнайы “All In Package” ұсынып, келушілерге «драманың эмоциясын сезіну» мүмкіндігін берді. 2006 жылғы мәлімет бойынша, сериалдың жарнамалық әсері арқылы Чеджу экономикасына 176,4 миллиард вон табыс әкелген. Сериалдағы кейбір заттар да коммерциялық табысқа жетті. Мысалы, басты кейіпкерлер махаббаттарын білдіретін музыкалық жәшіктер күніне шамамен 1 000 данаға дейін сатылған. Сонымен қатар, сериалдан кейін құмар ойындарға қызығушылық артты: Hangame және Hanafos сайттарындағы покер ойыншыларының саны көбейді, ал Kangwon Land Casino казиносына келушілер саны шамамен 10%-ға артқан. ===Марапаттар=== All In Baeksang Arts Awards-тың 39-шы рәсімінде теледидар саласы бойынша бас жүлдені жеңіп алды, ал Lee Byung-hun «Үздік актер» атанды. Сонымен қатар, сериал Korea Broadcasting Awards-тың 30-шы марапатында «Үздік драма» деп танылды, әрі Grimae Awards-тың 16-шы рәсімінде «Үздік туынды» марапаттарының бірін иеленді. 2003 жылғы SBS Drama Awards-та Lee Byung-hun осы сериалдағы рөлі үшін бас жүлде (Grand Prize) алды. Ал Song Hye-kyo, Ji Sung және Heo Joon-ho тиісінше «Үздік актриса», «Драма арнайы бөліміндегі үздік актер» және «Үздік қосалқы рөл» марапаттарын жеңіп алды. Сонымен қатар, Lee Byung-hun мен Song Hye-kyo «Top 10 Stars» тізіміне енді. == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді. Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді. Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты. Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды. 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды. Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды. Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] pgi8s0e0mqdqguzxeh96sap0wpo4qnc 3597796 3597794 2026-05-01T14:09:31Z Sagzhan 29953 /* Марапаттар */ 3597796 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]]<br />Но Сын Иль | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы [[Джимми Ча]] өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == ===Даму және кастинг=== Нартәуекел драмасы Но Сын Иль жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Джимми Чаның өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған. 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Ли Джоң Су алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Чхве Ван Гю концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды. Басты рөлге Ли Бён Хон алдын ала бекітілген болатын, алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Ли Яң А, Сон Юн А, Ким Хе Сун және Шин Сун Кең сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Сон Хе Гё кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді. Сонымен қатар, бастапқыда Джу Сан Вук Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Джин Гу таңдалды. Халықаралық көрермендерге Өкіл әке фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Джианни Руссо сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді. ===Түсірілім=== Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды және бірнеше жерде жүргізілді. Чежу аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді. Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Согвипо қаласында түсірілді. 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары АҚШ аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді. Сон Хе Гё мен Ли Бён Хон арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Лос-Анжелес қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты. Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды. Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен Нартәуекел сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді. ===Сценарийдегі өзгерістер=== Бастапқыда Джи Сун ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Чхве Ван Гюға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген. Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді. Сонымен қатар, Сон Хе Гё сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Ли Бён Хон ойнаған Ин А өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін, бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді. == Музыка == Нартәуекел драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді. Альбом продюсері Ким Хён Сок болды. Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып, 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды. Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған. Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді. Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Пак Юн Ха екені анықталды. == Қабылдануы == ===Сын пікірлер=== Нартәуекел жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады. Журналист Джон Ие Ок драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты. Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді. ===Көрермендер рейтингі=== Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді. Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты. Соңғы сериясына дейін Нартәуекел апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды, сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды. Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды. 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды. === Коммерциялық әсері === Нартәуекел сериалы түсірілген Чеджу до аралындағы көптеген орындар эфирден кейін танымал туристік нысандарға айналды. 2003 жылғы Samiljeol мерекесі кезінде ғана Seopjikoji Coast жағалауына 6 000-нан астам турист келген. Сол жылдың сәуірінде сериал актерлері мен түсірілім тобы Чеджу аралының PR-елшілері болып тағайындалды. Lotte Hotel Jeju, сериалдың көптеген көріністері түсірілген қонақүй, туристерге арналған арнайы “All In Package” ұсынып, келушілерге «драманың эмоциясын сезіну» мүмкіндігін берді. 2006 жылғы мәлімет бойынша, сериалдың жарнамалық әсері арқылы Чеджу экономикасына 176,4 миллиард вон табыс әкелген. Сериалдағы кейбір заттар да коммерциялық табысқа жетті. Мысалы, басты кейіпкерлер махаббаттарын білдіретін музыкалық жәшіктер күніне шамамен 1 000 данаға дейін сатылған. Сонымен қатар, сериалдан кейін құмар ойындарға қызығушылық артты: Hangame және Hanafos сайттарындағы покер ойыншыларының саны көбейді, ал Kangwon Land Casino казиносына келушілер саны шамамен 10%-ға артқан. ===Марапаттар=== Нартәуекел Baeksang Arts Awards-тың 39-шы рәсімінде теледидар саласы бойынша бас жүлдені жеңіп алды, ал Lee Byung-hun «Үздік актер» атанды. Сонымен қатар, сериал Korea Broadcasting Awards-тың 30-шы марапатында «Үздік драма» деп танылды, әрі Grimae Awards-тың 16-шы рәсімінде «Үздік туынды» марапаттарының бірін иеленді. 2003 жылғы SBS Drama Awards-та Lee Byung-hun осы сериалдағы рөлі үшін бас жүлде (Grand Prize) алды. Ал Song Hye-kyo, Ji Sung және Heo Joon-ho тиісінше «Үздік актриса», «Драма арнайы бөліміндегі үздік актер» және «Үздік қосалқы рөл» марапаттарын жеңіп алды. Сонымен қатар, Lee Byung-hun мен Song Hye-kyo «Top 10 Stars» тізіміне енді. == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді. Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді. Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты. Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды. 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды. Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды. Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] crqk6kdxj6syoea9kbe3j0o3bb6pin3 3597798 3597796 2026-05-01T14:09:51Z Sagzhan 29953 /* Марапаттар */ 3597798 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]]<br />Но Сын Иль | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы [[Джимми Ча]] өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == ===Даму және кастинг=== Нартәуекел драмасы Но Сын Иль жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Джимми Чаның өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған. 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Ли Джоң Су алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Чхве Ван Гю концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды. Басты рөлге Ли Бён Хон алдын ала бекітілген болатын, алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Ли Яң А, Сон Юн А, Ким Хе Сун және Шин Сун Кең сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Сон Хе Гё кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді. Сонымен қатар, бастапқыда Джу Сан Вук Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Джин Гу таңдалды. Халықаралық көрермендерге Өкіл әке фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Джианни Руссо сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді. ===Түсірілім=== Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды және бірнеше жерде жүргізілді. Чежу аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді. Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Согвипо қаласында түсірілді. 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары АҚШ аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді. Сон Хе Гё мен Ли Бён Хон арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Лос-Анжелес қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты. Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды. Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен Нартәуекел сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді. ===Сценарийдегі өзгерістер=== Бастапқыда Джи Сун ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Чхве Ван Гюға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген. Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді. Сонымен қатар, Сон Хе Гё сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Ли Бён Хон ойнаған Ин А өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін, бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді. == Музыка == Нартәуекел драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді. Альбом продюсері Ким Хён Сок болды. Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып, 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды. Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған. Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді. Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Пак Юн Ха екені анықталды. == Қабылдануы == ===Сын пікірлер=== Нартәуекел жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады. Журналист Джон Ие Ок драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты. Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді. ===Көрермендер рейтингі=== Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді. Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты. Соңғы сериясына дейін Нартәуекел апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды, сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды. Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды. 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды. === Коммерциялық әсері === Нартәуекел сериалы түсірілген Чеджу до аралындағы көптеген орындар эфирден кейін танымал туристік нысандарға айналды. 2003 жылғы Samiljeol мерекесі кезінде ғана Seopjikoji Coast жағалауына 6 000-нан астам турист келген. Сол жылдың сәуірінде сериал актерлері мен түсірілім тобы Чеджу аралының PR-елшілері болып тағайындалды. Lotte Hotel Jeju, сериалдың көптеген көріністері түсірілген қонақүй, туристерге арналған арнайы “All In Package” ұсынып, келушілерге «драманың эмоциясын сезіну» мүмкіндігін берді. 2006 жылғы мәлімет бойынша, сериалдың жарнамалық әсері арқылы Чеджу экономикасына 176,4 миллиард вон табыс әкелген. Сериалдағы кейбір заттар да коммерциялық табысқа жетті. Мысалы, басты кейіпкерлер махаббаттарын білдіретін музыкалық жәшіктер күніне шамамен 1 000 данаға дейін сатылған. Сонымен қатар, сериалдан кейін құмар ойындарға қызығушылық артты: Hangame және Hanafos сайттарындағы покер ойыншыларының саны көбейді, ал Kangwon Land Casino казиносына келушілер саны шамамен 10%-ға артқан. ===Марапаттар=== Нартәуекел Baeksang Arts Awards-тың 39-шы рәсімінде теледидар саласы бойынша бас жүлдені жеңіп алды, ал Ли Бён Хон «Үздік актер» атанды. Сонымен қатар, сериал Korea Broadcasting Awards-тың 30-шы марапатында «Үздік драма» деп танылды, әрі Grimae Awards-тың 16-шы рәсімінде «Үздік туынды» марапаттарының бірін иеленді. 2003 жылғы SBS Drama Awards-та Lee Byung-hun осы сериалдағы рөлі үшін бас жүлде (Grand Prize) алды. Ал Song Hye-kyo, Ji Sung және Heo Joon-ho тиісінше «Үздік актриса», «Драма арнайы бөліміндегі үздік актер» және «Үздік қосалқы рөл» марапаттарын жеңіп алды. Сонымен қатар, Lee Byung-hun мен Song Hye-kyo «Top 10 Stars» тізіміне енді. == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді. Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді. Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты. Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды. 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды. Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды. Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] 6ldtu2w12lf44xn2ltj78n3i6ezmzfa 3597800 3597798 2026-05-01T14:10:16Z Sagzhan 29953 /* Марапаттар */ 3597800 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]]<br />Но Сын Иль | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы [[Джимми Ча]] өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == ===Даму және кастинг=== Нартәуекел драмасы Но Сын Иль жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Джимми Чаның өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған. 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Ли Джоң Су алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Чхве Ван Гю концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды. Басты рөлге Ли Бён Хон алдын ала бекітілген болатын, алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Ли Яң А, Сон Юн А, Ким Хе Сун және Шин Сун Кең сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Сон Хе Гё кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді. Сонымен қатар, бастапқыда Джу Сан Вук Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Джин Гу таңдалды. Халықаралық көрермендерге Өкіл әке фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Джианни Руссо сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді. ===Түсірілім=== Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды және бірнеше жерде жүргізілді. Чежу аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді. Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Согвипо қаласында түсірілді. 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары АҚШ аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді. Сон Хе Гё мен Ли Бён Хон арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Лос-Анжелес қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты. Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды. Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен Нартәуекел сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді. ===Сценарийдегі өзгерістер=== Бастапқыда Джи Сун ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Чхве Ван Гюға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген. Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді. Сонымен қатар, Сон Хе Гё сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Ли Бён Хон ойнаған Ин А өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін, бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді. == Музыка == Нартәуекел драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді. Альбом продюсері Ким Хён Сок болды. Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып, 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды. Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған. Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді. Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Пак Юн Ха екені анықталды. == Қабылдануы == ===Сын пікірлер=== Нартәуекел жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады. Журналист Джон Ие Ок драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты. Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді. ===Көрермендер рейтингі=== Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді. Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты. Соңғы сериясына дейін Нартәуекел апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды, сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды. Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды. 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды. === Коммерциялық әсері === Нартәуекел сериалы түсірілген Чеджу до аралындағы көптеген орындар эфирден кейін танымал туристік нысандарға айналды. 2003 жылғы Samiljeol мерекесі кезінде ғана Seopjikoji Coast жағалауына 6 000-нан астам турист келген. Сол жылдың сәуірінде сериал актерлері мен түсірілім тобы Чеджу аралының PR-елшілері болып тағайындалды. Lotte Hotel Jeju, сериалдың көптеген көріністері түсірілген қонақүй, туристерге арналған арнайы “All In Package” ұсынып, келушілерге «драманың эмоциясын сезіну» мүмкіндігін берді. 2006 жылғы мәлімет бойынша, сериалдың жарнамалық әсері арқылы Чеджу экономикасына 176,4 миллиард вон табыс әкелген. Сериалдағы кейбір заттар да коммерциялық табысқа жетті. Мысалы, басты кейіпкерлер махаббаттарын білдіретін музыкалық жәшіктер күніне шамамен 1 000 данаға дейін сатылған. Сонымен қатар, сериалдан кейін құмар ойындарға қызығушылық артты: Hangame және Hanafos сайттарындағы покер ойыншыларының саны көбейді, ал Kangwon Land Casino казиносына келушілер саны шамамен 10%-ға артқан. ===Марапаттар=== Нартәуекел Baeksang Arts Awards-тың 39-шы рәсімінде теледидар саласы бойынша бас жүлдені жеңіп алды, ал Ли Бён Хон «Үздік актер» атанды. Сонымен қатар, сериал Korea Broadcasting Awards-тың 30-шы марапатында «Үздік драма» деп танылды, әрі Grimae Awards-тың 16-шы рәсімінде «Үздік туынды» марапаттарының бірін иеленді. 2003 жылғы SBS Drama Awards-та Ли Бён Хон осы сериалдағы рөлі үшін бас жүлде (Grand Prize) алды. Ал Song Hye-kyo, Ji Sung және Heo Joon-ho тиісінше «Үздік актриса», «Драма арнайы бөліміндегі үздік актер» және «Үздік қосалқы рөл» марапаттарын жеңіп алды. Сонымен қатар, Lee Byung-hun мен Song Hye-kyo «Top 10 Stars» тізіміне енді. == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді. Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді. Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты. Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды. 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды. Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды. Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] 1c3qg78od90q970wg81nfu4zbyokgan 3597801 3597800 2026-05-01T14:10:41Z Sagzhan 29953 /* Марапаттар */ 3597801 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]]<br />Но Сын Иль | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы [[Джимми Ча]] өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == ===Даму және кастинг=== Нартәуекел драмасы Но Сын Иль жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Джимми Чаның өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған. 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Ли Джоң Су алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Чхве Ван Гю концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды. Басты рөлге Ли Бён Хон алдын ала бекітілген болатын, алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Ли Яң А, Сон Юн А, Ким Хе Сун және Шин Сун Кең сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Сон Хе Гё кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді. Сонымен қатар, бастапқыда Джу Сан Вук Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Джин Гу таңдалды. Халықаралық көрермендерге Өкіл әке фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Джианни Руссо сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді. ===Түсірілім=== Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды және бірнеше жерде жүргізілді. Чежу аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді. Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Согвипо қаласында түсірілді. 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары АҚШ аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді. Сон Хе Гё мен Ли Бён Хон арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Лос-Анжелес қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты. Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды. Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен Нартәуекел сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді. ===Сценарийдегі өзгерістер=== Бастапқыда Джи Сун ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Чхве Ван Гюға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген. Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді. Сонымен қатар, Сон Хе Гё сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Ли Бён Хон ойнаған Ин А өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін, бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді. == Музыка == Нартәуекел драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді. Альбом продюсері Ким Хён Сок болды. Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып, 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды. Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған. Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді. Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Пак Юн Ха екені анықталды. == Қабылдануы == ===Сын пікірлер=== Нартәуекел жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады. Журналист Джон Ие Ок драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты. Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді. ===Көрермендер рейтингі=== Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді. Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты. Соңғы сериясына дейін Нартәуекел апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды, сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды. Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды. 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды. === Коммерциялық әсері === Нартәуекел сериалы түсірілген Чеджу до аралындағы көптеген орындар эфирден кейін танымал туристік нысандарға айналды. 2003 жылғы Samiljeol мерекесі кезінде ғана Seopjikoji Coast жағалауына 6 000-нан астам турист келген. Сол жылдың сәуірінде сериал актерлері мен түсірілім тобы Чеджу аралының PR-елшілері болып тағайындалды. Lotte Hotel Jeju, сериалдың көптеген көріністері түсірілген қонақүй, туристерге арналған арнайы “All In Package” ұсынып, келушілерге «драманың эмоциясын сезіну» мүмкіндігін берді. 2006 жылғы мәлімет бойынша, сериалдың жарнамалық әсері арқылы Чеджу экономикасына 176,4 миллиард вон табыс әкелген. Сериалдағы кейбір заттар да коммерциялық табысқа жетті. Мысалы, басты кейіпкерлер махаббаттарын білдіретін музыкалық жәшіктер күніне шамамен 1 000 данаға дейін сатылған. Сонымен қатар, сериалдан кейін құмар ойындарға қызығушылық артты: Hangame және Hanafos сайттарындағы покер ойыншыларының саны көбейді, ал Kangwon Land Casino казиносына келушілер саны шамамен 10%-ға артқан. ===Марапаттар=== Нартәуекел Baeksang Arts Awards-тың 39-шы рәсімінде теледидар саласы бойынша бас жүлдені жеңіп алды, ал Ли Бён Хон «Үздік актер» атанды. Сонымен қатар, сериал Korea Broadcasting Awards-тың 30-шы марапатында «Үздік драма» деп танылды, әрі Grimae Awards-тың 16-шы рәсімінде «Үздік туынды» марапаттарының бірін иеленді. 2003 жылғы SBS Drama Awards-та Ли Бён Хон осы сериалдағы рөлі үшін бас жүлде (Grand Prize) алды. Ал Song Hye-kyo, Ji Sung және Хо Джун Хо тиісінше «Үздік актриса», «Драма арнайы бөліміндегі үздік актер» және «Үздік қосалқы рөл» марапаттарын жеңіп алды. Сонымен қатар, Lee Byung-hun мен Song Hye-kyo «Top 10 Stars» тізіміне енді. == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді. Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді. Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты. Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды. 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды. Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды. Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] 451trq4m74vkmcnniyeq2hupddtlsvv 3597802 3597801 2026-05-01T14:11:14Z Sagzhan 29953 /* Марапаттар */ 3597802 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]]<br />Но Сын Иль | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы [[Джимми Ча]] өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == ===Даму және кастинг=== Нартәуекел драмасы Но Сын Иль жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Джимми Чаның өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған. 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Ли Джоң Су алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Чхве Ван Гю концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды. Басты рөлге Ли Бён Хон алдын ала бекітілген болатын, алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Ли Яң А, Сон Юн А, Ким Хе Сун және Шин Сун Кең сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Сон Хе Гё кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді. Сонымен қатар, бастапқыда Джу Сан Вук Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Джин Гу таңдалды. Халықаралық көрермендерге Өкіл әке фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Джианни Руссо сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді. ===Түсірілім=== Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды және бірнеше жерде жүргізілді. Чежу аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді. Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Согвипо қаласында түсірілді. 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары АҚШ аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді. Сон Хе Гё мен Ли Бён Хон арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Лос-Анжелес қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты. Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды. Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен Нартәуекел сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді. ===Сценарийдегі өзгерістер=== Бастапқыда Джи Сун ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Чхве Ван Гюға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген. Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді. Сонымен қатар, Сон Хе Гё сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Ли Бён Хон ойнаған Ин А өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін, бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді. == Музыка == Нартәуекел драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді. Альбом продюсері Ким Хён Сок болды. Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып, 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды. Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған. Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді. Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Пак Юн Ха екені анықталды. == Қабылдануы == ===Сын пікірлер=== Нартәуекел жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады. Журналист Джон Ие Ок драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты. Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді. ===Көрермендер рейтингі=== Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді. Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты. Соңғы сериясына дейін Нартәуекел апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды, сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды. Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды. 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды. === Коммерциялық әсері === Нартәуекел сериалы түсірілген Чеджу до аралындағы көптеген орындар эфирден кейін танымал туристік нысандарға айналды. 2003 жылғы Samiljeol мерекесі кезінде ғана Seopjikoji Coast жағалауына 6 000-нан астам турист келген. Сол жылдың сәуірінде сериал актерлері мен түсірілім тобы Чеджу аралының PR-елшілері болып тағайындалды. Lotte Hotel Jeju, сериалдың көптеген көріністері түсірілген қонақүй, туристерге арналған арнайы “All In Package” ұсынып, келушілерге «драманың эмоциясын сезіну» мүмкіндігін берді. 2006 жылғы мәлімет бойынша, сериалдың жарнамалық әсері арқылы Чеджу экономикасына 176,4 миллиард вон табыс әкелген. Сериалдағы кейбір заттар да коммерциялық табысқа жетті. Мысалы, басты кейіпкерлер махаббаттарын білдіретін музыкалық жәшіктер күніне шамамен 1 000 данаға дейін сатылған. Сонымен қатар, сериалдан кейін құмар ойындарға қызығушылық артты: Hangame және Hanafos сайттарындағы покер ойыншыларының саны көбейді, ал Kangwon Land Casino казиносына келушілер саны шамамен 10%-ға артқан. ===Марапаттар=== Нартәуекел Baeksang Arts Awards-тың 39-шы рәсімінде теледидар саласы бойынша бас жүлдені жеңіп алды, ал Ли Бён Хон «Үздік актер» атанды. Сонымен қатар, сериал Korea Broadcasting Awards-тың 30-шы марапатында «Үздік драма» деп танылды, әрі Grimae Awards-тың 16-шы рәсімінде «Үздік туынды» марапаттарының бірін иеленді. 2003 жылғы SBS Drama Awards-та Ли Бён Хон осы сериалдағы рөлі үшін бас жүлде (Grand Prize) алды. Ал Сон Хе Гё, Ji Sung және Хо Джун Хо тиісінше «Үздік актриса», «Драма арнайы бөліміндегі үздік актер» және «Үздік қосалқы рөл» марапаттарын жеңіп алды. Сонымен қатар, Lee Byung-hun мен Song Hye-kyo «Top 10 Stars» тізіміне енді. == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді. Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді. Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты. Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды. 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды. Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды. Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] sg4ijz09vmtekyl1bmuvtwvlm8q31li 3597804 3597802 2026-05-01T14:11:35Z Sagzhan 29953 /* Марапаттар */ 3597804 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]]<br />Но Сын Иль | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы [[Джимми Ча]] өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == ===Даму және кастинг=== Нартәуекел драмасы Но Сын Иль жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Джимми Чаның өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған. 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Ли Джоң Су алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Чхве Ван Гю концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды. Басты рөлге Ли Бён Хон алдын ала бекітілген болатын, алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Ли Яң А, Сон Юн А, Ким Хе Сун және Шин Сун Кең сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Сон Хе Гё кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді. Сонымен қатар, бастапқыда Джу Сан Вук Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Джин Гу таңдалды. Халықаралық көрермендерге Өкіл әке фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Джианни Руссо сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді. ===Түсірілім=== Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды және бірнеше жерде жүргізілді. Чежу аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді. Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Согвипо қаласында түсірілді. 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары АҚШ аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді. Сон Хе Гё мен Ли Бён Хон арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Лос-Анжелес қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты. Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды. Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен Нартәуекел сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді. ===Сценарийдегі өзгерістер=== Бастапқыда Джи Сун ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Чхве Ван Гюға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген. Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді. Сонымен қатар, Сон Хе Гё сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Ли Бён Хон ойнаған Ин А өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін, бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді. == Музыка == Нартәуекел драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді. Альбом продюсері Ким Хён Сок болды. Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып, 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды. Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған. Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді. Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Пак Юн Ха екені анықталды. == Қабылдануы == ===Сын пікірлер=== Нартәуекел жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады. Журналист Джон Ие Ок драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты. Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді. ===Көрермендер рейтингі=== Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді. Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты. Соңғы сериясына дейін Нартәуекел апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды, сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды. Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды. 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды. === Коммерциялық әсері === Нартәуекел сериалы түсірілген Чеджу до аралындағы көптеген орындар эфирден кейін танымал туристік нысандарға айналды. 2003 жылғы Samiljeol мерекесі кезінде ғана Seopjikoji Coast жағалауына 6 000-нан астам турист келген. Сол жылдың сәуірінде сериал актерлері мен түсірілім тобы Чеджу аралының PR-елшілері болып тағайындалды. Lotte Hotel Jeju, сериалдың көптеген көріністері түсірілген қонақүй, туристерге арналған арнайы “All In Package” ұсынып, келушілерге «драманың эмоциясын сезіну» мүмкіндігін берді. 2006 жылғы мәлімет бойынша, сериалдың жарнамалық әсері арқылы Чеджу экономикасына 176,4 миллиард вон табыс әкелген. Сериалдағы кейбір заттар да коммерциялық табысқа жетті. Мысалы, басты кейіпкерлер махаббаттарын білдіретін музыкалық жәшіктер күніне шамамен 1 000 данаға дейін сатылған. Сонымен қатар, сериалдан кейін құмар ойындарға қызығушылық артты: Hangame және Hanafos сайттарындағы покер ойыншыларының саны көбейді, ал Kangwon Land Casino казиносына келушілер саны шамамен 10%-ға артқан. ===Марапаттар=== Нартәуекел Baeksang Arts Awards-тың 39-шы рәсімінде теледидар саласы бойынша бас жүлдені жеңіп алды, ал Ли Бён Хон «Үздік актер» атанды. Сонымен қатар, сериал Korea Broadcasting Awards-тың 30-шы марапатында «Үздік драма» деп танылды, әрі Grimae Awards-тың 16-шы рәсімінде «Үздік туынды» марапаттарының бірін иеленді. 2003 жылғы SBS Drama Awards-та Ли Бён Хон осы сериалдағы рөлі үшін бас жүлде (Grand Prize) алды. Ал Сон Хе Гё, Джи Сун және Хо Джун Хо тиісінше «Үздік актриса», «Драма арнайы бөліміндегі үздік актер» және «Үздік қосалқы рөл» марапаттарын жеңіп алды. Сонымен қатар, Lee Byung-hun мен Song Hye-kyo «Top 10 Stars» тізіміне енді. == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді. Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді. Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты. Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды. 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды. Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды. Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] 54tgonbifpjx9cp4x1irsk02fnggpub 3597805 3597804 2026-05-01T14:12:00Z Sagzhan 29953 /* Марапаттар */ 3597805 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]]<br />Но Сын Иль | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы [[Джимми Ча]] өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == ===Даму және кастинг=== Нартәуекел драмасы Но Сын Иль жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Джимми Чаның өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған. 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Ли Джоң Су алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Чхве Ван Гю концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды. Басты рөлге Ли Бён Хон алдын ала бекітілген болатын, алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Ли Яң А, Сон Юн А, Ким Хе Сун және Шин Сун Кең сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Сон Хе Гё кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді. Сонымен қатар, бастапқыда Джу Сан Вук Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Джин Гу таңдалды. Халықаралық көрермендерге Өкіл әке фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Джианни Руссо сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді. ===Түсірілім=== Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды және бірнеше жерде жүргізілді. Чежу аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді. Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Согвипо қаласында түсірілді. 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары АҚШ аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді. Сон Хе Гё мен Ли Бён Хон арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Лос-Анжелес қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты. Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды. Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен Нартәуекел сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді. ===Сценарийдегі өзгерістер=== Бастапқыда Джи Сун ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Чхве Ван Гюға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген. Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді. Сонымен қатар, Сон Хе Гё сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Ли Бён Хон ойнаған Ин А өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін, бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді. == Музыка == Нартәуекел драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді. Альбом продюсері Ким Хён Сок болды. Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып, 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды. Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған. Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді. Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Пак Юн Ха екені анықталды. == Қабылдануы == ===Сын пікірлер=== Нартәуекел жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады. Журналист Джон Ие Ок драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты. Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді. ===Көрермендер рейтингі=== Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді. Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты. Соңғы сериясына дейін Нартәуекел апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды, сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды. Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды. 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды. === Коммерциялық әсері === Нартәуекел сериалы түсірілген Чеджу до аралындағы көптеген орындар эфирден кейін танымал туристік нысандарға айналды. 2003 жылғы Samiljeol мерекесі кезінде ғана Seopjikoji Coast жағалауына 6 000-нан астам турист келген. Сол жылдың сәуірінде сериал актерлері мен түсірілім тобы Чеджу аралының PR-елшілері болып тағайындалды. Lotte Hotel Jeju, сериалдың көптеген көріністері түсірілген қонақүй, туристерге арналған арнайы “All In Package” ұсынып, келушілерге «драманың эмоциясын сезіну» мүмкіндігін берді. 2006 жылғы мәлімет бойынша, сериалдың жарнамалық әсері арқылы Чеджу экономикасына 176,4 миллиард вон табыс әкелген. Сериалдағы кейбір заттар да коммерциялық табысқа жетті. Мысалы, басты кейіпкерлер махаббаттарын білдіретін музыкалық жәшіктер күніне шамамен 1 000 данаға дейін сатылған. Сонымен қатар, сериалдан кейін құмар ойындарға қызығушылық артты: Hangame және Hanafos сайттарындағы покер ойыншыларының саны көбейді, ал Kangwon Land Casino казиносына келушілер саны шамамен 10%-ға артқан. ===Марапаттар=== Нартәуекел Baeksang Arts Awards-тың 39-шы рәсімінде теледидар саласы бойынша бас жүлдені жеңіп алды, ал Ли Бён Хон «Үздік актер» атанды. Сонымен қатар, сериал Korea Broadcasting Awards-тың 30-шы марапатында «Үздік драма» деп танылды, әрі Grimae Awards-тың 16-шы рәсімінде «Үздік туынды» марапаттарының бірін иеленді. 2003 жылғы SBS Drama Awards-та Ли Бён Хон осы сериалдағы рөлі үшін бас жүлде (Grand Prize) алды. Ал Сон Хе Гё, Джи Сун және Хо Джун Хо тиісінше «Үздік актриса», «Драма арнайы бөліміндегі үздік актер» және «Үздік қосалқы рөл» марапаттарын жеңіп алды. Сонымен қатар, Ли Бён Хон мен Song Hye-kyo «Top 10 Stars» тізіміне енді. == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді. Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді. Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты. Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды. 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды. Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды. Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] s777q2lcu1a05euy9eg7bdxde5vwp2n 3597807 3597805 2026-05-01T14:12:21Z Sagzhan 29953 /* Марапаттар */ 3597807 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]]<br />Но Сын Иль | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы [[Джимми Ча]] өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == ===Даму және кастинг=== Нартәуекел драмасы Но Сын Иль жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Джимми Чаның өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған. 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Ли Джоң Су алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Чхве Ван Гю концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды. Басты рөлге Ли Бён Хон алдын ала бекітілген болатын, алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Ли Яң А, Сон Юн А, Ким Хе Сун және Шин Сун Кең сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Сон Хе Гё кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді. Сонымен қатар, бастапқыда Джу Сан Вук Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Джин Гу таңдалды. Халықаралық көрермендерге Өкіл әке фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Джианни Руссо сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді. ===Түсірілім=== Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды және бірнеше жерде жүргізілді. Чежу аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді. Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Согвипо қаласында түсірілді. 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары АҚШ аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді. Сон Хе Гё мен Ли Бён Хон арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Лос-Анжелес қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты. Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды. Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен Нартәуекел сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді. ===Сценарийдегі өзгерістер=== Бастапқыда Джи Сун ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Чхве Ван Гюға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген. Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді. Сонымен қатар, Сон Хе Гё сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Ли Бён Хон ойнаған Ин А өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін, бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді. == Музыка == Нартәуекел драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді. Альбом продюсері Ким Хён Сок болды. Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып, 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды. Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған. Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді. Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Пак Юн Ха екені анықталды. == Қабылдануы == ===Сын пікірлер=== Нартәуекел жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады. Журналист Джон Ие Ок драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты. Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді. ===Көрермендер рейтингі=== Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді. Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты. Соңғы сериясына дейін Нартәуекел апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды, сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды. Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды. 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды. === Коммерциялық әсері === Нартәуекел сериалы түсірілген Чеджу до аралындағы көптеген орындар эфирден кейін танымал туристік нысандарға айналды. 2003 жылғы Samiljeol мерекесі кезінде ғана Seopjikoji Coast жағалауына 6 000-нан астам турист келген. Сол жылдың сәуірінде сериал актерлері мен түсірілім тобы Чеджу аралының PR-елшілері болып тағайындалды. Lotte Hotel Jeju, сериалдың көптеген көріністері түсірілген қонақүй, туристерге арналған арнайы “All In Package” ұсынып, келушілерге «драманың эмоциясын сезіну» мүмкіндігін берді. 2006 жылғы мәлімет бойынша, сериалдың жарнамалық әсері арқылы Чеджу экономикасына 176,4 миллиард вон табыс әкелген. Сериалдағы кейбір заттар да коммерциялық табысқа жетті. Мысалы, басты кейіпкерлер махаббаттарын білдіретін музыкалық жәшіктер күніне шамамен 1 000 данаға дейін сатылған. Сонымен қатар, сериалдан кейін құмар ойындарға қызығушылық артты: Hangame және Hanafos сайттарындағы покер ойыншыларының саны көбейді, ал Kangwon Land Casino казиносына келушілер саны шамамен 10%-ға артқан. ===Марапаттар=== Нартәуекел Baeksang Arts Awards-тың 39-шы рәсімінде теледидар саласы бойынша бас жүлдені жеңіп алды, ал Ли Бён Хон «Үздік актер» атанды. Сонымен қатар, сериал Korea Broadcasting Awards-тың 30-шы марапатында «Үздік драма» деп танылды, әрі Grimae Awards-тың 16-шы рәсімінде «Үздік туынды» марапаттарының бірін иеленді. 2003 жылғы SBS Drama Awards-та Ли Бён Хон осы сериалдағы рөлі үшін бас жүлде (Grand Prize) алды. Ал Сон Хе Гё, Джи Сун және Хо Джун Хо тиісінше «Үздік актриса», «Драма арнайы бөліміндегі үздік актер» және «Үздік қосалқы рөл» марапаттарын жеңіп алды. Сонымен қатар, Ли Бён Хон мен Сон Хе Гё «Top 10 Stars» тізіміне енді. == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді. Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді. Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты. Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды. 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды. Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды. Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] 35hoj6nnjb6id3ueyts3nxc75k8kt6q 3597809 3597807 2026-05-01T14:13:32Z Sagzhan 29953 /* Қосымша рөлдер */ 3597809 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]]<br />Но Сын Иль | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы [[Джимми Ча]] өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин А ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == ===Даму және кастинг=== Нартәуекел драмасы Но Сын Иль жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Джимми Чаның өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған. 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Ли Джоң Су алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Чхве Ван Гю концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды. Басты рөлге Ли Бён Хон алдын ала бекітілген болатын, алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Ли Яң А, Сон Юн А, Ким Хе Сун және Шин Сун Кең сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Сон Хе Гё кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді. Сонымен қатар, бастапқыда Джу Сан Вук Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Джин Гу таңдалды. Халықаралық көрермендерге Өкіл әке фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Джианни Руссо сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді. ===Түсірілім=== Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды және бірнеше жерде жүргізілді. Чежу аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді. Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Согвипо қаласында түсірілді. 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары АҚШ аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді. Сон Хе Гё мен Ли Бён Хон арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Лос-Анжелес қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты. Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды. Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен Нартәуекел сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді. ===Сценарийдегі өзгерістер=== Бастапқыда Джи Сун ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Чхве Ван Гюға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген. Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді. Сонымен қатар, Сон Хе Гё сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Ли Бён Хон ойнаған Ин А өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін, бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді. == Музыка == Нартәуекел драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді. Альбом продюсері Ким Хён Сок болды. Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып, 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды. Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған. Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді. Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Пак Юн Ха екені анықталды. == Қабылдануы == ===Сын пікірлер=== Нартәуекел жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады. Журналист Джон Ие Ок драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты. Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді. ===Көрермендер рейтингі=== Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді. Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты. Соңғы сериясына дейін Нартәуекел апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды, сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды. Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды. 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды. === Коммерциялық әсері === Нартәуекел сериалы түсірілген Чеджу до аралындағы көптеген орындар эфирден кейін танымал туристік нысандарға айналды. 2003 жылғы Samiljeol мерекесі кезінде ғана Seopjikoji Coast жағалауына 6 000-нан астам турист келген. Сол жылдың сәуірінде сериал актерлері мен түсірілім тобы Чеджу аралының PR-елшілері болып тағайындалды. Lotte Hotel Jeju, сериалдың көптеген көріністері түсірілген қонақүй, туристерге арналған арнайы “All In Package” ұсынып, келушілерге «драманың эмоциясын сезіну» мүмкіндігін берді. 2006 жылғы мәлімет бойынша, сериалдың жарнамалық әсері арқылы Чеджу экономикасына 176,4 миллиард вон табыс әкелген. Сериалдағы кейбір заттар да коммерциялық табысқа жетті. Мысалы, басты кейіпкерлер махаббаттарын білдіретін музыкалық жәшіктер күніне шамамен 1 000 данаға дейін сатылған. Сонымен қатар, сериалдан кейін құмар ойындарға қызығушылық артты: Hangame және Hanafos сайттарындағы покер ойыншыларының саны көбейді, ал Kangwon Land Casino казиносына келушілер саны шамамен 10%-ға артқан. ===Марапаттар=== Нартәуекел Baeksang Arts Awards-тың 39-шы рәсімінде теледидар саласы бойынша бас жүлдені жеңіп алды, ал Ли Бён Хон «Үздік актер» атанды. Сонымен қатар, сериал Korea Broadcasting Awards-тың 30-шы марапатында «Үздік драма» деп танылды, әрі Grimae Awards-тың 16-шы рәсімінде «Үздік туынды» марапаттарының бірін иеленді. 2003 жылғы SBS Drama Awards-та Ли Бён Хон осы сериалдағы рөлі үшін бас жүлде (Grand Prize) алды. Ал Сон Хе Гё, Джи Сун және Хо Джун Хо тиісінше «Үздік актриса», «Драма арнайы бөліміндегі үздік актер» және «Үздік қосалқы рөл» марапаттарын жеңіп алды. Сонымен қатар, Ли Бён Хон мен Сон Хе Гё «Top 10 Stars» тізіміне енді. == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді. Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді. Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты. Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды. 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды. Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды. Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] k70r8ksqdthmjmumbl5pvx37xwex3bi 3597811 3597809 2026-05-01T14:13:52Z Sagzhan 29953 /* Қосымша рөлдер */ 3597811 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]]<br />Но Сын Иль | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы [[Джимми Ча]] өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин Аның ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин А ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == ===Даму және кастинг=== Нартәуекел драмасы Но Сын Иль жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Джимми Чаның өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған. 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Ли Джоң Су алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Чхве Ван Гю концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды. Басты рөлге Ли Бён Хон алдын ала бекітілген болатын, алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Ли Яң А, Сон Юн А, Ким Хе Сун және Шин Сун Кең сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Сон Хе Гё кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді. Сонымен қатар, бастапқыда Джу Сан Вук Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Джин Гу таңдалды. Халықаралық көрермендерге Өкіл әке фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Джианни Руссо сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді. ===Түсірілім=== Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды және бірнеше жерде жүргізілді. Чежу аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді. Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Согвипо қаласында түсірілді. 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары АҚШ аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді. Сон Хе Гё мен Ли Бён Хон арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Лос-Анжелес қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты. Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды. Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен Нартәуекел сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді. ===Сценарийдегі өзгерістер=== Бастапқыда Джи Сун ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Чхве Ван Гюға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген. Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді. Сонымен қатар, Сон Хе Гё сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Ли Бён Хон ойнаған Ин А өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін, бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді. == Музыка == Нартәуекел драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді. Альбом продюсері Ким Хён Сок болды. Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып, 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды. Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған. Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді. Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Пак Юн Ха екені анықталды. == Қабылдануы == ===Сын пікірлер=== Нартәуекел жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады. Журналист Джон Ие Ок драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты. Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді. ===Көрермендер рейтингі=== Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді. Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты. Соңғы сериясына дейін Нартәуекел апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды, сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды. Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды. 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды. === Коммерциялық әсері === Нартәуекел сериалы түсірілген Чеджу до аралындағы көптеген орындар эфирден кейін танымал туристік нысандарға айналды. 2003 жылғы Samiljeol мерекесі кезінде ғана Seopjikoji Coast жағалауына 6 000-нан астам турист келген. Сол жылдың сәуірінде сериал актерлері мен түсірілім тобы Чеджу аралының PR-елшілері болып тағайындалды. Lotte Hotel Jeju, сериалдың көптеген көріністері түсірілген қонақүй, туристерге арналған арнайы “All In Package” ұсынып, келушілерге «драманың эмоциясын сезіну» мүмкіндігін берді. 2006 жылғы мәлімет бойынша, сериалдың жарнамалық әсері арқылы Чеджу экономикасына 176,4 миллиард вон табыс әкелген. Сериалдағы кейбір заттар да коммерциялық табысқа жетті. Мысалы, басты кейіпкерлер махаббаттарын білдіретін музыкалық жәшіктер күніне шамамен 1 000 данаға дейін сатылған. Сонымен қатар, сериалдан кейін құмар ойындарға қызығушылық артты: Hangame және Hanafos сайттарындағы покер ойыншыларының саны көбейді, ал Kangwon Land Casino казиносына келушілер саны шамамен 10%-ға артқан. ===Марапаттар=== Нартәуекел Baeksang Arts Awards-тың 39-шы рәсімінде теледидар саласы бойынша бас жүлдені жеңіп алды, ал Ли Бён Хон «Үздік актер» атанды. Сонымен қатар, сериал Korea Broadcasting Awards-тың 30-шы марапатында «Үздік драма» деп танылды, әрі Grimae Awards-тың 16-шы рәсімінде «Үздік туынды» марапаттарының бірін иеленді. 2003 жылғы SBS Drama Awards-та Ли Бён Хон осы сериалдағы рөлі үшін бас жүлде (Grand Prize) алды. Ал Сон Хе Гё, Джи Сун және Хо Джун Хо тиісінше «Үздік актриса», «Драма арнайы бөліміндегі үздік актер» және «Үздік қосалқы рөл» марапаттарын жеңіп алды. Сонымен қатар, Ли Бён Хон мен Сон Хе Гё «Top 10 Stars» тізіміне енді. == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді. Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді. Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты. Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды. 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды. Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды. Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] ft06vfwcmnqur77e0i3n9juqqpand4s 3597812 3597811 2026-05-01T14:14:07Z Sagzhan 29953 /* Қосымша рөлдер */ 3597812 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]]<br />Но Сын Иль | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы [[Джимми Ча]] өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин Аның ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин Аның түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин А ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == ===Даму және кастинг=== Нартәуекел драмасы Но Сын Иль жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Джимми Чаның өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған. 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Ли Джоң Су алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Чхве Ван Гю концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды. Басты рөлге Ли Бён Хон алдын ала бекітілген болатын, алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Ли Яң А, Сон Юн А, Ким Хе Сун және Шин Сун Кең сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Сон Хе Гё кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді. Сонымен қатар, бастапқыда Джу Сан Вук Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Джин Гу таңдалды. Халықаралық көрермендерге Өкіл әке фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Джианни Руссо сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді. ===Түсірілім=== Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды және бірнеше жерде жүргізілді. Чежу аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді. Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Согвипо қаласында түсірілді. 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары АҚШ аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді. Сон Хе Гё мен Ли Бён Хон арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Лос-Анжелес қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты. Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды. Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен Нартәуекел сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді. ===Сценарийдегі өзгерістер=== Бастапқыда Джи Сун ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Чхве Ван Гюға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген. Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді. Сонымен қатар, Сон Хе Гё сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Ли Бён Хон ойнаған Ин А өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін, бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді. == Музыка == Нартәуекел драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді. Альбом продюсері Ким Хён Сок болды. Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып, 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды. Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған. Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді. Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Пак Юн Ха екені анықталды. == Қабылдануы == ===Сын пікірлер=== Нартәуекел жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады. Журналист Джон Ие Ок драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты. Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді. ===Көрермендер рейтингі=== Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді. Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты. Соңғы сериясына дейін Нартәуекел апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды, сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды. Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды. 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды. === Коммерциялық әсері === Нартәуекел сериалы түсірілген Чеджу до аралындағы көптеген орындар эфирден кейін танымал туристік нысандарға айналды. 2003 жылғы Samiljeol мерекесі кезінде ғана Seopjikoji Coast жағалауына 6 000-нан астам турист келген. Сол жылдың сәуірінде сериал актерлері мен түсірілім тобы Чеджу аралының PR-елшілері болып тағайындалды. Lotte Hotel Jeju, сериалдың көптеген көріністері түсірілген қонақүй, туристерге арналған арнайы “All In Package” ұсынып, келушілерге «драманың эмоциясын сезіну» мүмкіндігін берді. 2006 жылғы мәлімет бойынша, сериалдың жарнамалық әсері арқылы Чеджу экономикасына 176,4 миллиард вон табыс әкелген. Сериалдағы кейбір заттар да коммерциялық табысқа жетті. Мысалы, басты кейіпкерлер махаббаттарын білдіретін музыкалық жәшіктер күніне шамамен 1 000 данаға дейін сатылған. Сонымен қатар, сериалдан кейін құмар ойындарға қызығушылық артты: Hangame және Hanafos сайттарындағы покер ойыншыларының саны көбейді, ал Kangwon Land Casino казиносына келушілер саны шамамен 10%-ға артқан. ===Марапаттар=== Нартәуекел Baeksang Arts Awards-тың 39-шы рәсімінде теледидар саласы бойынша бас жүлдені жеңіп алды, ал Ли Бён Хон «Үздік актер» атанды. Сонымен қатар, сериал Korea Broadcasting Awards-тың 30-шы марапатында «Үздік драма» деп танылды, әрі Grimae Awards-тың 16-шы рәсімінде «Үздік туынды» марапаттарының бірін иеленді. 2003 жылғы SBS Drama Awards-та Ли Бён Хон осы сериалдағы рөлі үшін бас жүлде (Grand Prize) алды. Ал Сон Хе Гё, Джи Сун және Хо Джун Хо тиісінше «Үздік актриса», «Драма арнайы бөліміндегі үздік актер» және «Үздік қосалқы рөл» марапаттарын жеңіп алды. Сонымен қатар, Ли Бён Хон мен Сон Хе Гё «Top 10 Stars» тізіміне енді. == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді. Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді. Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты. Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды. 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды. Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды. Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] ouscno92ky6zwylbqob1gurah3k20xg 3597815 3597812 2026-05-01T14:16:53Z Sagzhan 29953 /* Қосымша рөлдер */ 3597815 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]]<br />Но Сын Иль | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы [[Джимми Ча]] өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин Аның ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * [[Хо Джун Хо]] — Ю Чон-гу (Ин Аның түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин А ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == ===Даму және кастинг=== Нартәуекел драмасы Но Сын Иль жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Джимми Чаның өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған. 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Ли Джоң Су алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Чхве Ван Гю концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды. Басты рөлге Ли Бён Хон алдын ала бекітілген болатын, алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Ли Яң А, Сон Юн А, Ким Хе Сун және Шин Сун Кең сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Сон Хе Гё кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді. Сонымен қатар, бастапқыда Джу Сан Вук Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Джин Гу таңдалды. Халықаралық көрермендерге Өкіл әке фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Джианни Руссо сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді. ===Түсірілім=== Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды және бірнеше жерде жүргізілді. Чежу аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді. Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Согвипо қаласында түсірілді. 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары АҚШ аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді. Сон Хе Гё мен Ли Бён Хон арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Лос-Анжелес қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты. Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды. Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен Нартәуекел сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді. ===Сценарийдегі өзгерістер=== Бастапқыда Джи Сун ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Чхве Ван Гюға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген. Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді. Сонымен қатар, Сон Хе Гё сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Ли Бён Хон ойнаған Ин А өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін, бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді. == Музыка == Нартәуекел драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді. Альбом продюсері Ким Хён Сок болды. Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып, 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды. Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған. Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді. Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Пак Юн Ха екені анықталды. == Қабылдануы == ===Сын пікірлер=== Нартәуекел жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады. Журналист Джон Ие Ок драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты. Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді. ===Көрермендер рейтингі=== Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді. Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты. Соңғы сериясына дейін Нартәуекел апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды, сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды. Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды. 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды. === Коммерциялық әсері === Нартәуекел сериалы түсірілген Чеджу до аралындағы көптеген орындар эфирден кейін танымал туристік нысандарға айналды. 2003 жылғы Samiljeol мерекесі кезінде ғана Seopjikoji Coast жағалауына 6 000-нан астам турист келген. Сол жылдың сәуірінде сериал актерлері мен түсірілім тобы Чеджу аралының PR-елшілері болып тағайындалды. Lotte Hotel Jeju, сериалдың көптеген көріністері түсірілген қонақүй, туристерге арналған арнайы “All In Package” ұсынып, келушілерге «драманың эмоциясын сезіну» мүмкіндігін берді. 2006 жылғы мәлімет бойынша, сериалдың жарнамалық әсері арқылы Чеджу экономикасына 176,4 миллиард вон табыс әкелген. Сериалдағы кейбір заттар да коммерциялық табысқа жетті. Мысалы, басты кейіпкерлер махаббаттарын білдіретін музыкалық жәшіктер күніне шамамен 1 000 данаға дейін сатылған. Сонымен қатар, сериалдан кейін құмар ойындарға қызығушылық артты: Hangame және Hanafos сайттарындағы покер ойыншыларының саны көбейді, ал Kangwon Land Casino казиносына келушілер саны шамамен 10%-ға артқан. ===Марапаттар=== Нартәуекел Baeksang Arts Awards-тың 39-шы рәсімінде теледидар саласы бойынша бас жүлдені жеңіп алды, ал Ли Бён Хон «Үздік актер» атанды. Сонымен қатар, сериал Korea Broadcasting Awards-тың 30-шы марапатында «Үздік драма» деп танылды, әрі Grimae Awards-тың 16-шы рәсімінде «Үздік туынды» марапаттарының бірін иеленді. 2003 жылғы SBS Drama Awards-та Ли Бён Хон осы сериалдағы рөлі үшін бас жүлде (Grand Prize) алды. Ал Сон Хе Гё, Джи Сун және Хо Джун Хо тиісінше «Үздік актриса», «Драма арнайы бөліміндегі үздік актер» және «Үздік қосалқы рөл» марапаттарын жеңіп алды. Сонымен қатар, Ли Бён Хон мен Сон Хе Гё «Top 10 Stars» тізіміне енді. == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді. Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді. Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты. Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды. 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды. Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды. Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] drbqcomewixutzhx826qsunl9a6pmvh 0 780125 3597940 3597264 2026-05-01T16:26:20Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 9 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3597940 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Румен Георгиев Радев | Шынайы есімі = {{Lang-bg|Румен Георгиев Радев}} | Суреті = Rumen-Radev-with-Frank-Walter-Steinmeier (cropped 2).jpg | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Болгария премьер-министрі]] | Ту = Coat of arms of Bulgaria.svg | Ту2 = Flag of Bulgaria.svg | Басқара бастады = 19 сәуір 2026 | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = [[Димитар Главчев]] | Ізбасары = | Президент = [[Илияна Йотова]] ({{м.а.}}) | Премьер = | Титулы_2 = [[Болгария президенті]] | Ту_2 = Coat of arms of Bulgaria.svg | Ту2_2 = Flag of Bulgaria.svg | Басқара бастады_2 = 22 қаңтар 2017 | Басқаруын аяқтады_2 = 20 қаңтар 2026 | Ізашары_2 = [[Росен Плевнелиев]] | Ізбасары_2 = [[Илияна Йотова]] ({{м.а.}}) | Премьер_2 = [[Бойко Борисов]] (2014—2017)<br>[[Огнян Герджиков]] (2017, {{м.а.}})<br>[[Бойко Борисов]] (2017—2021)<br>[[Стефан Янев]] (2021, {{м.а.}})<br>[[Кирил Петков (саясаткер)|Кирил Петков]] (2021—2022)<br>[[Гылыб Донев]] (2022, {{м.а.}})<br>[[Николай Денков]] (2023—2024)<br>[[Димитар Главчев]] (2024—2025)<br>[[Росен Желязков]] (2025—2026) | Титулы_3 = [[Болгария Әскери-әуе күштеріні]]ң қолбасшысы | Ту_3 = Roundel of Bulgaria.svg | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = 2014 | Басқаруын аяқтады_3 = 2016 | Ізашары_3 = {{iw|Симеон Симеонов (генерал)|Симеон Симеонов|bg|Симеон Симеонов (генерал)}} | Ізбасары_3 = {{iw|Цанко Стойков|Цанко Стойков|bg|Цанко Стойков}} | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 18.06.1963 | Туған жері = [[Димитровград (Болгария)|Димитровград]], [[Хасково облысы]], [[Болгария]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = [[Православ шіркеуі|Православие]] | Әкесі = Георгий Радев | Анасы = Станка Радева | Жұбайы = Гинка Радева (2014 ж. дейін)<br>Десислава Радева (2016 ж. бастап) | Балалары = Дарина, Георгий | Партиясы = [[Партиясыз]] (2016—2026)<br>[[Прогрессивті Болгария]] (2026 ж. бастап) | Білімі = Георгий Бенковский атындағы Әуе күштері университеті<br>Максвелл эскадрилья офицерлер мектебі (АҚШ)<br>АҚШ Әскери-әуе колледжі (Максвелл) | Мамандығы = Ұшқыш-истребитель, әскери ғылымдар докторы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Rumen Radev | Марапаттары = [[Сурет:Order of the Redeemer - Grand Cross (Greece) - ribbon bar.png|40px]] [[Сурет:MLT National Order of Merit - Companion ribbon.png|40px]] [[Сурет:Collar of the Order Pro Merito Melitensi.png|40px]] }} '''Румен Георгиев Радев''' ({{Lang-bg|Румен Георгиев Радев}}; [[18 маусым]] [[1963 жыл|1963]], [[Димитровград (Болгария)|Димитровград]]) — [[Болгария]]ның әскери және мемлекеттік қайраткері. 2017 жылғы 22 қаңтардан 2026 жылғы 23 қаңтарға дейін Болгарияның 5-[[Болгарияның президенті|президенті]]. [[Болгария Әскери-әуе күштері]]нің қолбасшысы (2014—2016), [[генерал-майор]] (2014). Болгарияның сайланған премьер-министрі (2026 жылдан бастап). == Өмірбаяны == Румен Радев 1963 жылы 18 маусымда [[Димитровград (Болгария)|Димитровград]]та дүниеге келген. Болгария президентінің ата-аналары — Станка мен Георгий Радевтар Хасково облысының [[Славяново (Хасково облысы)|Славяново]] ауылында тұрады.<ref>{{Cite web|url=http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/3780144|title=Румен Радев: демократия победила в Болгарии апатию и страх|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2016-12-11|archivedate=2016-12-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161220115615/http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/3780144|lang=ru}}</ref> === Білім === 1982 жылы [[Хасково]]дағы математика мектебін алтын медальмен бітірді. 1987 жылы [[Васил Левски атындағы Ұлттық әскери университет|Георгий Бенковский атындағы Болгария Әуе күштері университеті]]н ең үздік түлек ретінде тәмамдады. 1992 жылы Америка Құрама Штаттарындағы «Максвелл» эскадрилья офицерлер мектебін бітірді. 1994-1996 жылдар аралығында Раковский атындағы Қорғаныс және штаб колледжінде білім алып, онда да ең үздік түлек атанды. Ұшу экипаждарының тактикалық дайындығын жетілдіру және әуе ұрысын имитациялау саласы бойынша әскери ғылымдар докторы. 2003 жылы АҚШ-тағы Максвелл әуе базасындағы АФБ Әскери-әуе колледжін стратегиялық зерттеулер магистрі дәрежесімен үздік бітірді.<ref name="CV">[http://100.airshow-bg.com/wp-content/uploads/2012/04/ba_vvs_zam.pdf (БГ) — майор Румен Радев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806201943/http://100.airshow-bg.com/wp-content/uploads/2012/04/ba_vvs_zam.pdf |date=2020-08-06 }} // Министерство обороны.</ref> [[Сурет:2014 International Honor Roll Induction 141203-F-EX201-014.jpg||250px|нобай|оңға|Румен Радев (оң жақта) генерал-лейтенант {{iw|Стивен Кваст|Стивен Квастың|en|Steven L. Kwast}} қолынан {{iw|АҚШ Әскери-әуе күштері университеті|АҚШ Әскери-әуе күштері университетінің|en|Air University (United States Air Force)}} дипломын алуда. 2014 жыл.]] Болгар тілінен бөлек, ағылшын, неміс және орыс тілдерін меңгерген. === Әскери мансабы === * 1987—1988: Равнецтегі 15-истребительдік авиация полкінің кіші ұшқышы * 1989—1990: Равнецтегі 15-истребительдік авиация полкі бөлімше командирінің орынбасары * 1990—1994: Равнецтегі 15-истребительдік авиация полкінің бөлімше командирі * 1996—1998: Равнецтегі Бесінші истребительдік авиация базасында МиГ-29 эскадрилья командирі * 1998—1999: Равнецтегі Бесінші истребительдік авиация базасы командирінің ұшу дайындығы жөніндегі орынбасары * 1999—2000: Граф Игнатиево үшінші истребительдік авиация базасы командирінің ұшу дайындығы жөніндегі орынбасары * 2000: Болгария Республикасының әуе шабуылына қарсы қорғанысын зерттеу — NATO — OTAN, Брюссель * 2000—2005: Граф Игнатиево үшінші истребительдік авиация базасының [[Штаб Бастығы|штаб бастығы]] * 2005—2009: Граф Игнатиево үшінші истребительдік авиация базасының командирі * 2009—2014: Болгария Әскери-әуе күштері қолбасшысының орынбасары * 2014—2016: Болгария Әскери-әуе күштерінің қолбасшысы ==== Ұшу туралы ақпараты ==== * I-сыныпты ұшқыш. * [[Aero L-29 Delfin|Л-29]], [[Aero L-39 Albatros|Л-39]], истребительдер және [[МиГ-15|МиГ-15УТИ]], [[МиГ-17]], [[МиГ-21]], [[МиГ-29]] ұшақтарын басқару тәжірибесі бар. * [[McDonnell Douglas F-15 Eagle|F-15]], [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]], [[McDonnell Douglas F/A-18 Hornet|F/A-18 Hornet]], [[Eurofighter Typhoon]], SAAB [[Saab JAS 39 Gripen|Gripen]] ұшақтарымен танысу ұшуларын өткізген. * Ұшу уақыты 1 400 сағаттан асады. * 2014 жылы «Бұл біз!» авиациялық шоуын ұйымдастырып, МиГ-29-дағы жаттығулар кезінде жеке өзі «[[Қоңырау (пилотаж)|Қоңырау]]<nowiki/>» және «[[Кобра (пилотаж)|Пугачев кобрасы]]<nowiki/>» фигураларын орындады.<ref>https://www.youtube.com/channel/UC7IQVegVhrOzDWorXwvA4Nw {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161109230511/https://www.youtube.com/channel/UC7IQVegVhrOzDWorXwvA4Nw |date=2016-11-09 }} — Болгария әуе күштері</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=sWGjdtKv2kk {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171113084315/https://www.youtube.com/watch?v=sWGjdtKv2kk |date=2017-11-13 }} — бейне және фотосуретке ұшу</ref> ==== Әскери атақтары ==== * 1987 — [[Лейтенант]] * 1990 — [[Аға лейтенант]] * 1994 — [[Капитан (әскери атағы)|Капитан]] * 1997 — [[Майор]] * 2000 — [[Подполковник]] * 2003 — [[Полковник]] * 2007 — [[Бригадалық генерал]] * 2014 — [[Генерал-майор]] === Саяси мансабы === 2016 жылғы тамызда [[Болгария социалистік партиясы]] мен [[Болгарияны қайта өрлеу баламасы]] (АБВ) Радевті [[Болгариядағы президент сайлауы (2016)|2016 жылғы қарашада өтетін президенттік сайлау]]ға ресми түрде кандидат ретінде ұсынды.<ref>{{Cite web|url=http://m.dnevnik.bg/bulgaria/2016/08/17/2812421_bsp_izdiga_oficialno_gen_rumen_radev_za/|title=БСП официально выдвинут поколения.|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2016-11-08|archivedate=2017-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171009144245/http://m.dnevnik.bg/bulgaria/2016/08/17/2812421_bsp_izdiga_oficialno_gen_rumen_radev_za/|lang=bg}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://news.bnt.bg/bg/a/i-abv-nominira-ofitsialno-general-rumen-radev-za-kandidat-prezident|title=АБР официально выдвинут поколения.|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2016-11-08|archivedate=2017-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171009194117/http://news.bnt.bg/bg/a/i-abv-nominira-ofitsialno-general-rumen-radev-za-kandidat-prezident|lang=bg}}</ref> Онымен бірге БСП-дан [[Еуропарламент]] депутаты [[Илияна Йотова]] вице-президенттікке кандидат ретінде сайлауға түсті. Осы айда АБВ генерал Радевтің президенттікке кандидатурасын қолдаудан бас тартып,<ref>[https://news.bg/politics/kontraudarat-na-abv-otteglya-podkrepata-si-za-general-rumen-radev.html Контрудар АБВ отозвала свою поддержку генералу Румену Радеву] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171009144437/https://news.bg/politics/kontraudarat-na-abv-otteglya-podkrepata-si-za-general-rumen-radev.html |date=2017-10-09 }}, 24.8.2016.</ref> басқа тұлғаның пайдасына шешім қабылдады. 6 қарашада өткен Болгариядағы президенттік сайлаудың бірінші турында Румен Радев 25,44 % дауыс жинап, биліктегі «Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар» (ГЕРБ) партиясының кандидаты [[Цецка Цачева]]дан 3,5 %-ға озып кетті. Осы нәтижемен ол 13 қарашада өткен сайлаудың екінші турына жолдама алып, сайлаушылар оны мен Цачеваның арасында таңдау жасады.<ref>{{Cite web|url=http://www.bta.bg/bg/c/OF/id/1454070|title=Under 3 percent is the difference between Rumen Radev and Tsetska Tsacheva|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2016-11-08|archivedate=2016-11-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161108155239/http://www.bta.bg/bg/c/OF/id/1454070|lang=en}}</ref> 13 қараша күні кешке [[Болгария премьер-министрі]] [[Бойко Борисов]]<ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/3780150 Премьер Болгарии объявил об отставке правительства.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161114165533/http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/3780150 |date=2016-11-14 }} ТАСС.</ref> пен президент Росен Плевнелиев<ref>[http://rus.bg/obschestvo/obschestvo/17497-prezident-plevneliev-obsudil-s-novoizbrannym-prezidentom-radevym-politicheskuyu-situatsiya-v-bolgarii Президент Плевнелиев обсудил с новоизбранным президентом Радевым политическую ситуацию в Болгарии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161221035501/http://rus.bg/obschestvo/obschestvo/17497-prezident-plevneliev-obsudil-s-novoizbrannym-prezidentom-radevym-politicheskuyu-situatsiya-v-bolgarii |date=2016-12-21 }}.</ref> Румен Радевті Болгария президенті сайлауындағы жеңісімен құттықтады. Радев екінші турда 59 %-дан астам дауыс жинаса, Цачева 40 %-дан аз дауыс алды. 14 қарашада Цачева жеңілгенін мойындады.<ref>[http://www.kommersant.ru/doc/3142873 Премьер-министр Болгарии подал в отставку] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161220081711/http://www.kommersant.ru/doc/3142873 |date=2016-12-20 }}. // Коммерсант.</ref> Болгарияның сайланған президенті жеңістен кейінгі алғашқы баспасөз мәслихатында өзінің «ресейшіл» екендігі туралы тұжырымдарды теріске шығарып: «...Мен НАТО генералымын, мен [[АҚШ Әскери-әуе күштері академиясы|АҚШ-тың Әскери-әуе академиясы]]н бітірген алғашқы болгармын және біздің еуроатлантикалық мүшелігімізді қазіргіден де белсенді құралдармен қорғайтын боламын», — деп мәлімдеді.<ref>[http://rus.bg/obschestvo/obschestvo/17705-radev-ya-general-nato-i-slishkom-uproshchenno-nazyvat-menya-prorossijskim Радев: Я генерал НАТО и слишком упрощённо называть меня пророссийским] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161205155237/http://rus.bg/obschestvo/obschestvo/17705-radev-ya-general-nato-i-slishkom-uproshchenno-nazyvat-menya-prorossijskim |date=2016-12-05 }}.</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.deschide.md/ru/russian_news/externe_ru/3317/Новый-президент-Болгарии-Румен-РАДЕВ--Я---НАТОВСКИЙ-ГЕНЕРАЛ!.htm|title=Новый президент Болгарии Румен Радев: Я — натовский генерал!|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2022-04-17|archivedate=2018-09-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180920045650/https://deschide.md/ru/russian_news/externe_ru/3317/Новый-президент-Болгарии-Румен-РАДЕВ--Я---НАТОВСКИЙ-ГЕНЕРАЛ!.htm}}</ref> Президенттік ант бергеннен кейін [[Болгария Халық жиналысы|Халық жиналысы]] алдында сөйлеген сөзінде Радев, атап айтқанда, Ресеймен диалогтың қалпына келуіне үміт білдірді. Ол НАТО мен Ресей арасындағы қарым-қатынастағы дағдарысты еңсеру перспективасын АҚШ-тағы сайлаумен және «әлемдегі жаңа саяси конъюнктурамен» байланыстырды.<ref>[https://www.facebook.com/novinite.bnt/videos/10155043039514940/?pnref=story Видео выступления Радева в Народном Собрании Болгарии, 19 января 2017 года].</ref> Болгария президенті қызметіне 2017 жылғы 22 қаңтарда кірді.<ref>{{cite web|url=http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/3961421|title=Румен Радев вступил в должность президента Болгарии|date=2017-01-22|publisher=ИА Regnum|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2017-01-22|archivedate=2017-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170124165840/http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/3961421|lang=en}}</ref> Мәскеу және бүкіл Русь патриархы [[Кирилл (Мәскеу патриархы)|Кирилл]] 2017 жылғы 4 наурызда Болгарияға жасаған сапары кезінде Болгария Президенті туралы оның «жақсы әсер» қалдырғанын айтты: «интеллигент, православие дінін ұстанатын, өз Отанын сүйетін, меніңше, Ресеймен диалог пен қарым-қатынасқа ашық адам».<ref>{{cite web|title=Завершился визит Святейшего Патриарха Кирилла в Болгарскую православную церковь|url=http://www.pravoslavie.ru/111213.html|date=2018-03-05|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2018-03-06|archivedate=2018-03-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180306202900/http://www.pravoslavie.ru/111213.html|lang=ru}}</ref> Президент Радев пен премьер-министр Борисов арасында қақтығыс өршіп, оның барысында премьерге қатысты компроматтар жарияланды, ал бұған жауап ретінде прокуратура президент әкімшілігінде тінту жүргізді. Премьер мен оның жақтастары — олигархтар [[Ахмед Доган|Доган]] мен [[Делян Пеевски|Пеевски]]ге қарсы бағытталған 2020 жылғы [[Болгариядағы наразылықтар (2020—2021)|Болгариядағы наразылық шаралар]]ы кезінде президент наразылық білдірушілерді қолдады. [[Болгариядағы президент сайлауы (2021)|2021 жылғы қарашадағы президенттік сайлау]]да Радев жаңа мерзімге қайта сайланды.<ref>{{cite web|url=https://www.dw.com/ru/prognozy-bolgary-pereizbrali-prezidenta-rumena-radeva/a-59896076|title=Румен Радев переизбран президентом Болгарии|date=2021-11-22|publisher=DW|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2021-11-22|archivedate=2021-11-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211122010801/https://www.dw.com/ru/prognozy-bolgary-pereizbrali-prezidenta-rumena-radeva/a-59896076|lang=ru}}</ref> 2026 жылғы 19 қаңтарда Радев келесі күні Болгария президенті қызметінен кететінін жариялады. Конституцияға сәйкес, Радевтің өкілеттік мерзімі аяқталғанға дейінгі кезеңде вице-президент [[Илияна Йотова]] президент болады. 23 қаңтарда [[Болгарияның Конституциялық Соты|Болгарияның Конституциялық]] [[Болгарияның Конституциялық Соты|Соты]] Радевтің отставкасын мақұлдады.<ref>{{cite web|url=https://ria.ru/20260119/bolgariya-2068895437.html|title=Президент Болгарии объявил, что подает в отставку|lang=ru|website=[[РИА Новости]]|date=2026-01-19|access-date=|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2026-01-19|archivedate=2026-01-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260119174243/https://ria.ru/20260119/bolgariya-2068895437.html}}</ref> 2026 жылғы 3 наурызда сол жылы өтетін жергілікті парламенттік сайлауға қатысу үшін «[[Прогрессивті Болгария]]<nowiki/>» солшыл еуроскептикалық коалициясын құрып, тіркеді. Оның коалициясы 2026 жылғы 19 сәуірде Болгарияда өткен сайлауда сенімді жеңіске жетіп (Болгария парламентінде 131 орынға ие болды, коалицияға 1 420 287 адам дауыс берді (оңшыл-центристік еуропашыл ГЕРБ-СДС коалициясының 13,3 % көрсеткішіне қарсы 45 %)), ол Болгарияның премьер-министрі болып тағайындалды. == Марапаттары == * [[Құтқарушы ордені]]мен (Греция), [[Құрмет ордені (Мальта)|Құрмет ордені]]мен (Мальта), сондай-ақ көптеген болгар медальдарымен және сыйлықтарымен, соның ішінде III дәрежелі «Ту астындағы адал қызметі үшін» белгісімен және [[Болгария Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлігі]]нің II дәрежелі «Әулие Георгий» құрмет белгісімен марапатталған.<ref name="CV2">[http://100.airshow-bg.com/wp-content/uploads/2012/04/ba_vvs_zam.pdf (БГ) — майор Румен Радев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806201943/http://100.airshow-bg.com/wp-content/uploads/2012/04/ba_vvs_zam.pdf |date=2020-08-06 }} // Министерство обороны.</ref> * [[Pro Merito Melitensi Құрмет ордені]]нің тізбегі (13 желтоқсан 2019 жыл, [[Мальта ордені]]).<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OQeVqO4sItY/|title=Il Gran Maestro dell'Ordine di Malta in Visita di Stato nella Repubblica di Bulgaria|website=[[YouTube]]|archive-date=|access-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-11-10|archivedate=2024-11-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241110200320/https://www.youtube.com/watch?v=OQeVqO4sItY/}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Болгария президенттері]] rv0ejdfn3vpvq6uldoefyzylvm5v9uc 0 780512 3598340 3597176 2026-05-02T11:37:01Z Kasymov 10777 3598340 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Тейлор есебі''' ([[Ағылшын тілі|ағылш]]. ''Taylor Report'') — [[1989 жыл|1989]] жылғы Хиллсборо трагедиясының себептері мен салдарын зерттеуге арналған құжат, оны [[лорд]] [[Тейлор Госфорт]] бақылаған. Алдын ала есеп [[1989 жыл|1989]] жылдың тамызында жарияланды, ал қорытынды нұсқасы [[1990 жыл|1990]] жылдың қаңтарында шықты. Есептің мақсаты — трагедияның себептерін анықтау және болашақта спорттық іс-шараларда қауіпсіздік жағдайларын жақсарту бойынша ұсыныстар беру. Тейлор есебінің негізгі ұсыныстарының бірі — барлық ірі стадиондар тек жеке орындықтармен жабдықталуы керек және әр орынға жеке билет берілуі тиіс. Англияның Футбол лигасы мен Шотландияның Футбол лигасы жоғары дивизион клубтарына осы талаптарды орындау жөнінде нұсқаулар енгізді. Кейбір клубтар бұл ереже ресми түрде енгізілмей тұрып өз [[Стадион|стадиондарын]] жаңғырта бастады. Мысалы, «[[Сент-Джонстон (футбол клубы)|Сент-Джонстон]]<nowiki/>» клубы 1989/1990 маусымына қарай ашылған «[[Макдирмид Парк]]<nowiki/>» стадионының құрылысын жүргізді. Есепте стадионның бекітілген сыйымдылығы өздігінен қауіпті емес екені айтылғанымен, үкімет көрермендердің орындарынан тұруына мүлде жол бермеу туралы шешім қабылдады. «Stand Up Sit Down» («Тұр - отыр») атты топ осы мәселе бойынша ымыралы шешім ұсынуды жақтап, кейбір жанкүйерлерге тіпті отыратын трибуналарда да тұруға рұқсат беру қажет деп санайды. Тейлор есебінің басқа да ұсыныстары стадион аумағында [[Алкоголдік ішімдіктер|алкоголь]] сатуға, билет бағасына, қоршауларға, турникеттерге және басқа да мәселелерге қатысты болды. == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.southyorkshire.police.uk/foi/information_classes/categories/documents/hillsborough/interim%20report%20hillsborough.zip Тейлордың алдын ала есебі] [http://web.archive.org/web/20081105183949/http://www.southyorks.police.uk/foi/information_classes/categories/documents/hillsborough/interim%20report%20hillsborough.zip мұрағаттық көшірме] * [https://www.southyorkshire.police.uk/foi/information_classes/categories/documents/hillsborough/hillsborough%20stadium%20disaster%20final%20report.zip Тейлордың қорытынды есебі] [https://web.archive.org/web/20081105182637/http://www.southyorks.police.uk/foi/information_classes/categories/documents/hillsborough/hillsborough%20stadium%20disaster%20final%20report.zip мұрағаттық көшірме] 67y4vg2xqehwz2ehschdedip0fhsiro 0 780520 3597886 3597672 2026-05-01T14:54:15Z Мағыпар 100137 /* Өзбекстан мен Тәжікстан арасындағы шекаралық өткізу пункттері */ дереккөз 3597886 wikitext text/x-wiki '''Тәжікстан мен Өзбекстан арасындағы шекара''' ({{Lang-uz|Oʻzbekiston va Tojikiston chegarasi}}, {{Lang-tg|Сарҳади Тоҷикистону Ӯзбекистон}}) — [[Тәжікстан]] мен [[Өзбекстан]] арасындағы халықаралық шекараның ұзындығы 1312 шақырымды құрайды. == Сипаттама == Шекара солтүстікте [[Қырғызстан]]мен түйіскен нүктеден басталып, батыста, солтүстік-батыс, [[Сырдария]] өзені бойымен солтүстік-шығысқа қарай жалғасып, одан әрі солтүстік-батыс [[Құрама жотасы]]на дейін жетеді. Содан кейін шекара осы жотамен батысқа қарай созылып, Сырдария өзеніндегі Өзбекстанның [[Алмалық (қала)|Алмалық]] қаласының маңында оңтүстікке бұрылады. Шекараның келесі бөлігі өте ирелеңделген. Тәжікстан аумағының ұзын шығыңқы бөлігі (Зафарабад ауданы) және бірқатар тік сызықтармен ерекшеленеді. Шекара оңтүстікке қарай созылып, батысқа қарай күрт бұрылып, Түркістан жотасына жетеді. Содан кейін шекара шамамен оңтүстікке қарай Ауғанстанмен шекара түйіскен жерге дейін созылады. Шекараның бір бөлігі Кафирниган өзені бойымен өтеді және Бобокух және Туйнтау жоталарын кесіп өтеді. Тәжік-өзбек мемлекеттік шекарасын делимитациялау мәселесі шешілді. Тәжік-өзбек мемлекеттік шекарасын демаркациялау процесі жалғасуда. Тәжікстан Республикасы мен Өзбекстан Республикасы арасындағы шекара мәселелері бойынша ынтымақтастық келесі негізгі халықаралық шарттарға негізделген: * Тәжікстан Республикасы мен Өзбекстан Республикасы арасындағы 2002 жылғы 5 қазандағы және 2018 жылғы 9 наурыздағы Мемлекеттік шекара туралы шарт; *Тәжікстан Республикасы Үкіметі мен Өзбекстан Республикасы Үкіметі арасындағы 2002 жылғы 12 ақпандағы Мемлекеттік шекара өткізу пункттері туралы келісім.<ref>{{citeweb|url=https://www.mfa.tj/ru/main/view/152/tadzhiksko-uzbekskaya-gosudarstvennaya-granitsa?ysclid=momoezbsef387439356|title=Таджикско-узбекская Государственная граница|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-1|lang=}}</ref> == Өзбекстан мен Тәжікстан арасындағы шекаралық өткізу пункттері == Өзбекстан мен Тәжікстан арасында төрт негізгі шекара бекеті бар:<ref>{{citeweb|url=https://ru.globalconnect.uz/uzbekistan/granitsy-mezhdu-uzbekistanom-i-tadzhikistanom?ysclid=momoe4a7ok861269620|title=Пограничные пункты между Узбекистаном и Таджикистаном|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-1|lang=}}</ref> {| class="wikitable" |+ |- ! Шекара<br />Өзбекстандағы өткізу пунктінің атауы !! Өзбекстанда орналасуы !! Шекара<br />Тәжікстандағы өткізу пунктінің атауы !! Тәжікстанда орналасуы !! Жұмыс уақыты |- | Гүлбахор - тас жол || [[Сұрқандария облысы]], Термез ауданы ||Айваж - тас жол|| [[Хатлон облысы]], Шаартуз ауданы || Күндізгі уақыт |- | [[Сарыасия]] - жаяу жүргінші || [[Сұрқандария облысы]], Ұзын ауданы || Братство - тас жол || Гиссар алқабы, Турсунзаде ауданы || 24 сағат |- | Ойбек - тас жол|| [[Ташкент облысы]], Бекабад ауданы|| Фотехобод- тас жол || [[Соғды облысы]], Матчин ауданы|| 24 сағат |- | Андархон - тас жол|| [[Ферғана облысы]], Бесарық ауданы || Патар - тас жол || [[Соғды облысы]], Қанибадам ауданы || 24 сағат |- |Андархон - теміржол || [[Ферғана облысы]], Бесарық ауданы || Қанибадам - теміржол ||[[Соғды облысы]], Қанибадам ауданы ||24 сағат |- |Жартепа - тас жол || [[Самарқан облысы]], Ұрғыт ауданы || Саразм - тас жол || [[Соғды облысы]], Панжакент ауданы ||24 сағат |- | Бекабад - теміржол|| [[Ферғана облысы]], Бесарық ауданы || Нау - теміржол || [[Соғды облысы]], Нау ауданы ||24 сағат |- | Амузанг - теміржол|| [[Сұрқандария облысы]], Термез ауданы || Хошади - теміржол || [[Хатлон облысы]], Шаартуз ауданы||24 сағат |- |Ұзын - теміржол || [[Сұрқандария облысы]], Денау ауданы || Пахтаобод - теміржол || Гиссар алқабы, Турсунзаде ауданы ||24 сағат |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Өзбекстан шекаралары]] [[Санат:Тәжікстан шекаралары]] 2h2kmak1clc8siordcfgujah2ix17ry 3597894 3597886 2026-05-01T15:01:07Z Мағыпар 100137 сурет қою 3597894 wikitext text/x-wiki '''Тәжікстан мен Өзбекстан арасындағы шекара''' ({{Lang-uz|Oʻzbekiston va Tojikiston chegarasi}}, {{Lang-tg|Сарҳади Тоҷикистону Ӯзбекистон}}) — [[Тәжікстан]] мен [[Өзбекстан]] арасындағы халықаралық шекараның ұзындығы 1312 шақырымды құрайды. [[Сурет:Boundary marker of Uzbekistan.svg|нобай | солға |100px|Өзбекстанның шекара белгісі.]] [[Сурет:Boundary marker of Tajikistan.svg|нобай|оңға|100px|Тәжікстанның шекара белгісі]] == Сипаттама == Шекара солтүстікте [[Қырғызстан]]мен түйіскен нүктеден басталып, батыста, солтүстік-батыс, [[Сырдария]] өзені бойымен солтүстік-шығысқа қарай жалғасып, одан әрі солтүстік-батыс [[Құрама жотасы]]на дейін жетеді. Содан кейін шекара осы жотамен батысқа қарай созылып, Сырдария өзеніндегі Өзбекстанның [[Алмалық (қала)|Алмалық]] қаласының маңында оңтүстікке бұрылады. Шекараның келесі бөлігі өте ирелеңделген. Тәжікстан аумағының ұзын шығыңқы бөлігі (Зафарабад ауданы) және бірқатар тік сызықтармен ерекшеленеді. Шекара оңтүстікке қарай созылып, батысқа қарай күрт бұрылып, Түркістан жотасына жетеді. Содан кейін шекара шамамен оңтүстікке қарай Ауғанстанмен шекара түйіскен жерге дейін созылады. Шекараның бір бөлігі Кафирниган өзені бойымен өтеді және Бобокух және Туйнтау жоталарын кесіп өтеді. Тәжік-өзбек мемлекеттік шекарасын делимитациялау мәселесі шешілді. Тәжік-өзбек мемлекеттік шекарасын демаркациялау процесі жалғасуда. Тәжікстан Республикасы мен Өзбекстан Республикасы арасындағы шекара мәселелері бойынша ынтымақтастық келесі негізгі халықаралық шарттарға негізделген: * Тәжікстан Республикасы мен Өзбекстан Республикасы арасындағы 2002 жылғы 5 қазандағы және 2018 жылғы 9 наурыздағы Мемлекеттік шекара туралы шарт; *Тәжікстан Республикасы Үкіметі мен Өзбекстан Республикасы Үкіметі арасындағы 2002 жылғы 12 ақпандағы Мемлекеттік шекара өткізу пункттері туралы келісім.<ref>{{citeweb|url=https://www.mfa.tj/ru/main/view/152/tadzhiksko-uzbekskaya-gosudarstvennaya-granitsa?ysclid=momoezbsef387439356|title=Таджикско-узбекская Государственная граница|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-1|lang=}}</ref> == Өзбекстан мен Тәжікстан арасындағы шекаралық өткізу пункттері == Өзбекстан мен Тәжікстан арасында төрт негізгі шекара бекеті бар:<ref>{{citeweb|url=https://ru.globalconnect.uz/uzbekistan/granitsy-mezhdu-uzbekistanom-i-tadzhikistanom?ysclid=momoe4a7ok861269620|title=Пограничные пункты между Узбекистаном и Таджикистаном|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-1|lang=}}</ref> {| class="wikitable" |+ |- ! Шекара<br />Өзбекстандағы өткізу пунктінің атауы !! Өзбекстанда орналасуы !! Шекара<br />Тәжікстандағы өткізу пунктінің атауы !! Тәжікстанда орналасуы !! Жұмыс уақыты |- | Гүлбахор - тас жол || [[Сұрқандария облысы]], Термез ауданы ||Айваж - тас жол|| [[Хатлон облысы]], Шаартуз ауданы || Күндізгі уақыт |- | [[Сарыасия]] - жаяу жүргінші || [[Сұрқандария облысы]], Ұзын ауданы || Братство - тас жол || Гиссар алқабы, Турсунзаде ауданы || 24 сағат |- | Ойбек - тас жол|| [[Ташкент облысы]], Бекабад ауданы|| Фотехобод- тас жол || [[Соғды облысы]], Матчин ауданы|| 24 сағат |- | Андархон - тас жол|| [[Ферғана облысы]], Бесарық ауданы || Патар - тас жол || [[Соғды облысы]], Қанибадам ауданы || 24 сағат |- |Андархон - теміржол || [[Ферғана облысы]], Бесарық ауданы || Қанибадам - теміржол ||[[Соғды облысы]], Қанибадам ауданы ||24 сағат |- |Жартепа - тас жол || [[Самарқан облысы]], Ұрғыт ауданы || Саразм - тас жол || [[Соғды облысы]], Панжакент ауданы ||24 сағат |- | Бекабад - теміржол|| [[Ферғана облысы]], Бесарық ауданы || Нау - теміржол || [[Соғды облысы]], Нау ауданы ||24 сағат |- | Амузанг - теміржол|| [[Сұрқандария облысы]], Термез ауданы || Хошади - теміржол || [[Хатлон облысы]], Шаартуз ауданы||24 сағат |- |Ұзын - теміржол || [[Сұрқандария облысы]], Денау ауданы || Пахтаобод - теміржол || Гиссар алқабы, Турсунзаде ауданы ||24 сағат |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Өзбекстан шекаралары]] [[Санат:Тәжікстан шекаралары]] 612mtx2375ruk77gf8nqmz56jmtya6p 3597897 3597894 2026-05-01T15:12:05Z Мағыпар 100137 3597897 wikitext text/x-wiki '''Тәжікстан мен Өзбекстан арасындағы шекара''' ({{Lang-uz|Oʻzbekiston va Tojikiston chegarasi}}, {{Lang-tg|Сарҳади Тоҷикистону Ӯзбекистон}}) — [[Тәжікстан]] мен [[Өзбекстан]] арасындағы халықаралық шекараның ұзындығы 1312 шақырымды құрайды. [[Сурет:Boundary marker of Uzbekistan.svg|нобай | солға |50px|Өзбекстанның шекара белгісі.]] [[Сурет:Boundary marker of Tajikistan.svg|нобай|оңға|50px|Тәжікстанның шекара белгісі]] == Сипаттама == Шекара солтүстікте [[Қырғызстан]]мен түйіскен нүктеден басталып, батыста, солтүстік-батыс, [[Сырдария]] өзені бойымен солтүстік-шығысқа қарай жалғасып, одан әрі солтүстік-батыс [[Құрама жотасы]]на дейін жетеді. Содан кейін шекара осы жотамен батысқа қарай созылып, Сырдария өзеніндегі Өзбекстанның [[Алмалық (қала)|Алмалық]] қаласының маңында оңтүстікке бұрылады. Шекараның келесі бөлігі өте ирелеңделген. Тәжікстан аумағының ұзын шығыңқы бөлігі (Зафарабад ауданы) және бірқатар тік сызықтармен ерекшеленеді. Шекара оңтүстікке қарай созылып, батысқа қарай күрт бұрылып, Түркістан жотасына жетеді. Содан кейін шекара шамамен оңтүстікке қарай Ауғанстанмен шекара түйіскен жерге дейін созылады. Шекараның бір бөлігі Кафирниган өзені бойымен өтеді және Бобокух және Туйнтау жоталарын кесіп өтеді. Тәжік-өзбек мемлекеттік шекарасын делимитациялау мәселесі шешілді. Тәжік-өзбек мемлекеттік шекарасын демаркациялау процесі жалғасуда. Тәжікстан Республикасы мен Өзбекстан Республикасы арасындағы шекара мәселелері бойынша ынтымақтастық келесі негізгі халықаралық шарттарға негізделген: * Тәжікстан Республикасы мен Өзбекстан Республикасы арасындағы 2002 жылғы 5 қазандағы және 2018 жылғы 9 наурыздағы Мемлекеттік шекара туралы шарт; *Тәжікстан Республикасы Үкіметі мен Өзбекстан Республикасы Үкіметі арасындағы 2002 жылғы 12 ақпандағы Мемлекеттік шекара өткізу пункттері туралы келісім.<ref>{{citeweb|url=https://www.mfa.tj/ru/main/view/152/tadzhiksko-uzbekskaya-gosudarstvennaya-granitsa?ysclid=momoezbsef387439356|title=Таджикско-узбекская Государственная граница|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-1|lang=}}</ref> == Өзбекстан мен Тәжікстан арасындағы шекаралық өткізу пункттері == Өзбекстан мен Тәжікстан арасында төрт негізгі шекара бекеті бар:<ref>{{citeweb|url=https://ru.globalconnect.uz/uzbekistan/granitsy-mezhdu-uzbekistanom-i-tadzhikistanom?ysclid=momoe4a7ok861269620|title=Пограничные пункты между Узбекистаном и Таджикистаном|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-1|lang=}}</ref> {| class="wikitable" |+ |- ! Шекара<br />Өзбекстандағы өткізу пунктінің атауы !! Өзбекстанда орналасуы !! Шекара<br />Тәжікстандағы өткізу пунктінің атауы !! Тәжікстанда орналасуы !! Жұмыс уақыты |- | Гүлбахор - тас жол || [[Сұрқандария облысы]], Термез ауданы ||Айваж - тас жол|| [[Хатлон облысы]], Шаартуз ауданы || Күндізгі уақыт |- | [[Сарыасия]] - жаяу жүргінші || [[Сұрқандария облысы]], Ұзын ауданы || Братство - тас жол || Гиссар алқабы, Турсунзаде ауданы || 24 сағат |- | Ойбек - тас жол|| [[Ташкент облысы]], Бекабад ауданы|| Фотехобод- тас жол || [[Соғды облысы]], Матчин ауданы|| 24 сағат |- | Андархон - тас жол|| [[Ферғана облысы]], Бесарық ауданы || Патар - тас жол || [[Соғды облысы]], Қанибадам ауданы || 24 сағат |- |Андархон - теміржол || [[Ферғана облысы]], Бесарық ауданы || Қанибадам - теміржол ||[[Соғды облысы]], Қанибадам ауданы ||24 сағат |- |Жартепа - тас жол || [[Самарқан облысы]], Ұрғыт ауданы || Саразм - тас жол || [[Соғды облысы]], Панжакент ауданы ||24 сағат |- | Бекабад - теміржол|| [[Ферғана облысы]], Бесарық ауданы || Нау - теміржол || [[Соғды облысы]], Нау ауданы ||24 сағат |- | Амузанг - теміржол|| [[Сұрқандария облысы]], Термез ауданы || Хошади - теміржол || [[Хатлон облысы]], Шаартуз ауданы||24 сағат |- |Ұзын - теміржол || [[Сұрқандария облысы]], Денау ауданы || Пахтаобод - теміржол || Гиссар алқабы, Турсунзаде ауданы ||24 сағат |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Өзбекстан шекаралары]] [[Санат:Тәжікстан шекаралары]] gx6v0pg68kwofin2m7m9o2fwqnom97g 0 780532 3597696 3597669 2026-05-01T12:00:25Z TalgatSnow 143530 3597696 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Велосипед ұрылары |Шынайы атауы = {{lang-it|Ladri di biciclette}} |Суреті = Ladri3.jpg |Сурет ені = 200 |Сурет атауы = Фильм постері |Жанры = [[драма]] |Режиссёрі = [[Витторио Де Сика]] |Продюсері = Джузеппе Амато<br>[[Витторио Де Сика]] |Сценарист = Чезаре Дзаваттини<br>Оресте Бианколи<br>Сузо Чекки д’Амико<br>Адольфо Франчи<br>Герардо Герарди<br>Джерардо Гверрьери |Актерлер = Ламберто Маджорани<br>Энцо Стайола<br>Лианелла Карелл |Операторы = Карло Монтуори |Композиторы = Алессандро Чиконьини |Компания = Produzioni De Sica |Дистрибьютор = Ente Nazionale Industrie Cinematografiche |Ұзақтығы = 89 мин. |Бюджеті = 133 000 [[АҚШ доллары|$]]<ref>{{cite web | url = https://www.villagevoice.com/1998/10/06/wheels-of-history/ | archive-url = https://web.archive.org/web/20180916064304/https://www.villagevoice.com/1998/10/06/wheels-of-history/ | url-status = dead | archive-date = September 16, 2018 | title = Wheels of History | publisher = Village Voice |date= October 6, 1998| access-date = May 29, 2021}}</ref> |Түсім = 428 978 [[АҚШ доллары|$]]<ref name="The Bicycle Thief 1949">{{cite web | url = https://www.boxofficemojo.com/title/tt0040522/?ref_=bo_rl_ti | title = The Bicycle Thieves (1949) | publisher = [[Box Office Mojo]] | access-date = October 1, 2014}}</ref> |Мемлекет = {{Байрақ|Италия}} |Тілі = [[Итальян тілі|итальян]] |Жыл = 1948 |imdb_id = 0040522 |Сайты = }} «'''Велосипед ұрылары'''» ({{lang-it|Ladri di biciclette}}) — 1948 жылы режиссер [[Витторио Де Сика]] түсірген итальяндық неореализм бағытындағы фильм. Фильмде [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейінгі [[Рим]]дегі кедей отбасының ауыр тағдыры баяндалады: басты кейіпкер өзінің ұрланған [[велосипед]]ін іздеуге мәжбүр, себебі онсыз ол жұмысынан, демек, отбасын асыраудың жалғыз мүмкіндігінен айырылады. [[Луиджи Бартолини]]дің 1946 жылғы романы бойынша Чезаре Дзаваттини сценарийін жазған бұл туындыда басты рөлдерді кәсіби емес актерлер — Ламберто Маджорани мен Энцо Стайола сомдады. 1950 жылы «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығының [[Құрметті Оскар сыйлығы|құрметті марапаты]]на ие болған бұл фильм 1952 жылы [[Sight & Sound]] журналының сауалнамасы бойынша әлемдегі ең ұлы кинотуынды деп танылды.<ref>{{cite news |title=The Bicycle Thief / Bicycle Thieves (1949) review |first=Roger |last=Ebert |author-link=Roger Ebert |url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/19990319/REVIEWS08/903190306/1023 |newspaper=[[Chicago Sun-Times]] |date=March 19, 1999 |access-date=July 20, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090227023704/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F19990319%2FREVIEWS08%2F903190306%2F1023 |archive-date=February 27, 2009 |url-status=dead }}</ref> Жарты ғасырдан астам уақыт өтсе де өз құндылығын жоғалтпаған фильм 2012 жылғы жаңартылған рейтингте әлемдік режиссерлердің таңдауы бойынша ең үздік он фильмнің қатарына енді.<ref>[http://old.bfi.org.uk/sightandsound/polls/topten/poll/directors-long.html ''Sight and Sound Top Ten Poll''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170201155933/http://old.bfi.org.uk/sightandsound/polls/topten/poll/directors-long.html |date=2017-02-01 }}, director's list 2002. Last accessed: 2014-01-19.</ref> == Сюжеті == Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Рим. Антонио Риччи әйелі Марияны, ұлы Бруноны және кішкентай нәрестесін асырау үшін жұмысқа зәру болып жүреді. Оған афиша ілу жұмысы ұсынылады, бірақ Антонио бұл қызметке велосипедсіз қабылданбайтынын айтып, Марияға мұңын шағады. Сонда Мария еш ойланбастан, кедей отбасы үшін ең құнды мүлік саналатын жасау жаймаларын төсектен сыпырып алып, ломбардқа өткізеді. Түскен ақша Антонионың кепілде тұрған велосипедін қайтарып алуға жетеді. Жұмыстың алғашқы күні Антонио сатының үстінде афиша іліп жатқанда, бір жас жігіт оның велосипедін ұрлап кетеді. Антонио ұрының соңынан тұра жүгіргенімен, оның сыбайластары ізді шатастырып жібереді. Полиция арызды қабылдағанымен, бұл жағдайда ештеңе істей алмайтындарын айтады. Ұрланған заттар көбіне Пьяцца Витторио базарында сатылады деген кеңесті естіген Антонио ұлымен және достарымен сол жерге барады. Олар Антонионың велосипедіне ұқсайтын раманы табады, бірақ сатушылар оның сериялық нөмірін тексеруге рұқсат бермейді. Тіпті шақырылған карабинер нөмірдің сәйкес келмейтінін айтса да, офицер оны өз бетінше тексеруге рұқсат етпей қояды. Кейінірек Порта-Портезе базарында Антонио мен Бруно ұры деп болжанған жігітті бір қартпен сөйлесіп тұрған жерінен көріп қалады. Ұры қашып үлгереді, ал қария ештеңе білмейтіндей кейіп танытады. Олар оның соңынан шіркеуге дейін барады, бірақ ол жерде де қария көзден таса болады. Антонио ұрының соңынан жезөкшелер үйіне кіреді, бірақ ондағылар оны қуып шығады. Көшеде Антонио ұрыны айыптап жатқанда, оның жақтас көршілері жиналып, Антониоға сес көрсетеді. Ұры сол сәтте құлап, талмасы ұстағандай кейіп танытады, ал жиналған жұрт бұған Антонионы кінәлайды. Бруно полиция қызметкерін ертіп келеді, бірақ ұрының пәтерін тінту еш нәтиже бермейді. Тәртіп сақшысы Антониоға айғақтарының әлсіз екенін, көршілері ұрыға жалған куәлік беретінін айтады. Халықтың мазағы мен қорқытуынан соң Антонио мен Бруно үмітсіз күйде кетеді. Үйге қайтар жолда олар «Стадио Национале ПНФ» стадионының жанынан өтеді. Антонио есік алдында қараусыз тұрған велосипедті көріп, ұзақ уақыт іштей арпалысқан соң, Бруноға трамваймен үйге қайта беруді бұйырады. Антонио айналсоқтап барып, иесіз велосипедке міне салып қаша жөнеледі. Сол сәтте-ақ айқай-шу көтеріліп, трамвайға үлгермей қалған Бруно әкесінің соңынан адамдардың қуалап, оны ұстап алғанын көріп, таңғалады. Әкесін полиция бөлімшесіне сүйреп бара жатқанда, велосипед иесі жылап тұрған Бруноны көріп, аяушылық танытады да, Антонионы жібере салуды өтінеді. Соңында Антонио мен Бруно қалың топтың арасымен баяу адымдап кете барады. Антонио көз жасына ерік береді, ал кішкентай Бруно әкесінің қолынан ұстайды. <gallery mode="packed"> File:Ladri di biciclette (film).jpg|Ломбардтан қайтарып алынған велосипед File:Ladri di biciclette - immagine .jpg|Жұмыстағы алғашқы күн File:Ladri-biciclette-pioggia.jpg|Ұрланған велосипедті іздеу үстінде File:Ladri-biciclette folla.jpg|Ұрының көршілері Антониоға сес көрсетуде File:Ladri-biciclette.jpg|Барлық үміт үзілген сәт </gallery> == Рөлдерде == {{div col|colwidth=22em}} * Ламберто Маджорани — ''Антонио Риччи'' * Энцо Стайола — ''Бруно Риччи, Антонионың ұлы'' * Лианелла Карелл — ''Мария Риччи, Антонионың жары'' * Джино Сальтамеренде — ''Байокко, Антонионың іздеуге көмектесетін досы'' * Витторио Антонуччи — ''Альфредо Кателли, велосипед ұрысы'' * Джулио Кьяри — ''қайыршы'' * Елена Алтиери — ''қайырымды ханым'' * Карло Джакино — ''қайыршы'' * Микеле Сакара — ''қайырымдылық ұйымының хатшысы'' * Эмма Друэтти (титрда көрсетілмеген) * Фаусто Гверцони — ''әуесқой актер'' * Джулио Баттиферри — ''ұрыны қорғаушы азамат'' * Ида Браччи Дорати — ''Ла Сантона'' * Нандо Бруно (титрда көрсетілмеген) * Эоло Капритти (титрда көрсетілмеген) * Меммо Каротенуто (титрда көрсетілмеген) * Джованни Корпораль (титрда көрсетілмеген) * Серджо Леоне — ''семинария студенті'' * Марио Меникони — ''Меникони, көше сыпырушы'' * Массимо Рандизи — ''мейрамханадағы бай бала'' * Чекко Риссоне — ''Пьяцца Витториодағы күзетші'' * Пеппино Спадаро — ''полиция қызметкері'' {{div col end}} == Марапаттары мен номинациялары == {| class="wikitable" style="font-size: 95%; width: 100%;" border="2" cellpadding="3" |- align="center" ! colspan=4 style="background:#B0C4DE;" | Марапаттары мен номинациялары |- align="center" ! style="background: #CCCCCC;" | Марапат ! style="background: #CCCCCC;" | Санат ! style="background: #CCCCCC;" | Номинант ! style="background: #CCCCCC;" | Нәтиже |- |rowspan="2"|[[Оскар сыйлығы|Оскар]] |[[Құрметті Оскар сыйлығы|Құрметті марапат]] (АҚШ-та шыққан үздік шет тілді фильм) |«Велосипед ұрылары» |{{Жеңіс}} |- |[[Үздік бейімделген сценарий үшін Оскар сыйлығы|Үздік бейімделген сценарий]] |Чезаре Дзаваттини |{{Номинация}} |- |[[Локарно кинофестивалі]] |Қазылар алқасының арнайы жүлдесі |Витторио Де Сика |{{Жеңіс}} |- |rowspan="2"|[[Ұлттық киносыншылар кеңесі]] |Үздік режиссер |Витторио Де Сика |{{Жеңіс}} |- |Үздік фильм (кез келген тілде) |Италия |{{Жеңіс}} |- |Нью-Йорк киносыншыларының үйірмесі |Шет тіліндегі үздік фильм |Италия |{{Жеңіс}} |- |[[BAFTA]] |Кез келген дереккөзден алынған үздік фильм |«Велосипед ұрылары» |{{Жеңіс}} |- |Бодиль |Үздік еуропалық фильм |Витторио Де Сика |{{Жеңіс}} |- |[[Алтын глобус]] |Үздік шетелдік фильм |Италия |{{Жеңіс}} |} == Мәдени ықпалы және маңыздылығы == «Велосипед ұрылары» фильмі — ерте неореализм бағытының ең көрнекті өкілдерінің бірі. Фильм әлемдік кинематографтың дамуына зор ықпал етіп, талай рет кино туындыларға негіз болды.<ref name=Ref2>{{Cite web |url=http://www.indostan.ru/indiya/80_2138_0.html |title=Индийское кино |access-date=2008-07-23 |archive-date=2008-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080916165330/http://www.indostan.ru/indiya/80_2138_0.html |url-status=live }}</ref><ref name=Ref1>{{Cite web |url=http://www.ambidextrouspics.com/html/pee_wee_s_big_adventure.html |title=The Gods of Filmmaking |access-date=2008-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080620054014/http://www.ambidextrouspics.com/html/pee_wee_s_big_adventure.html |archive-date=2008-06-20 |url-status=dead }}</ref> Сонымен қатар ол әлемдегі ең үздік фильмдер мен режиссерлер рейтингтерінде тұрақты түрде алдыңғы қатардан көрініп келеді. «Велосипед ұрылары» — [[Британ кино институты]]ның (BFI) [[Sight & Sound]] журналы жариялайтын «әлемдегі ең ұлы фильмдер» рейтингінің тұрақты қатысушысы. Туынды 1952 жылғы сыншылар сауалнамасында 1-орынды, ал 1962 жылы 7-орынды иеленді. Кейінгі жылдары да беделін жоғалтпаған фильм 1992 жылы 11-орынға, 2002 жылы 45-орынға жайғасты.<ref>{{cite web|title=The Sight & Sound Top Ten Poll 2002 The Rest of Critic's List|url=http://old.bfi.org.uk/sightandsound/polls/topten/poll/critics-long.html|website=old.bfi.org.uk|access-date=2021-05-16|archive-date=2016-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160813112813/http://old.bfi.org.uk/sightandsound/polls/topten/poll/critics-long.html|url-status=dead}}</ref> Ал 2002 жылғы режиссерлер арасындағы сауалнамада үздік ондықтың 6-сатысынан көрінді.<ref>{{cite web|title=Sight & Sound Top Ten Poll 2002 The Rest of Director's List|url=http://old.bfi.org.uk/sightandsound/polls/topten/poll/directors-long.html|website=old.bfi.org.uk|access-date=2014-01-19|archive-date=2017-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170201155933/http://old.bfi.org.uk/sightandsound/polls/topten/poll/directors-long.html|url-status=dead}}</ref> 2012 жылғы тізімде режиссерлер оған 10-орынды,<ref>{{cite web |url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/sightandsoundpoll2012/directors |title=Directors' Top 100 |year=2012 |work=Sight & Sound |publisher=British Film Institute |access-date=2021-05-16 |archive-date=2016-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160209010504/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/sightandsoundpoll2012/directors |url-status=dead }}</ref> ал сыншылар 33-орынды лайық деп тапты.<ref>{{cite web |url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/sightandsoundpoll2012/critics |title=Critics' Top 100 |year=2012 |work=Sight & Sound |publisher=British Film Institute |access-date=2021-05-16 |archive-date=2016-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160207035347/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/sightandsoundpoll2012/critics |url-status=dead }}</ref> Сондай-ақ, 1995 жылы [[Ватикан]] фильмді адамзат үшін маңызды кинотуындылар тізіміне қосып, оны «Құндылықтар» санатына жатқызды.<ref>{{cite web |url=http://old.usccb.org/movies/vaticanfilms.shtml |title=Vatican Best Films List |work=Official website of the United States Conference of Catholic Bishops |access-date=2012-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120422064928/http://old.usccb.org/movies/vaticanfilms.shtml |archive-date=2012-04-22 |url-status=dead }}</ref> 1999 жылы The Village Voice басылымы туындыны «Ғасырдың үздік 250 фильмі» тізімінде 37-орынға қойса, 2008 жылы әйгілі француз журналы [[Cahiers du Cinéma]] оны «100 ұлы фильмнің» қатарына енгізді (99-орын).<ref>{{cite news|url=http://www.filmdetail.com/2008/11/23/cahiers-du-cinemas-100-greatest-films/|title=Cahiers du cinéma's 100 Greatest Films|newspaper=Filmdetail |date=23 November 2008}}</ref> Бүгінгі таңда да «Велосипед ұрылары» заманауи киносыншылардың жоғары бағасына ие болып келеді. [[Rotten Tomatoes]] порталындағы 70-тен астам пікірдің 99%-ы оң бағаланып, орташа рейтингі 10-нан 9.20 ұпайды құрады. Сайт сыншыларының ортақ қорытындысы бойынша: «Итальяндық неореализмнің үздік үлгісі болып табылатын бұл фильм жасандылықтан ада шынайылығымен және көрерменнің жанын тебірентер терең эмоциясымен құнды».<ref>{{cite web |url=http://www.rottentomatoes.com/m/the_bicycle_thief/ |title=The Bicycle Thief (1949) |publisher=[[Rotten Tomatoes]] |access-date=April 27, 2022}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * {{IMDb title|0040522}} {{рейтинг-10|8.2}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Витторио Де Сика фильмдері]] [[Санат:Итальян тіліндегі фильмдер]] [[Санат:1948 жылғы Италия фильмдері]] [[Санат:Италия драма-фильмдері]] [[Санат:Италия ақ-қара түсті фильмдері]] [[Санат:Құрметті Оскар сыйлығының иегерлері]] 3k044zdyzcry5al56bnsr61mgcv412n 3 780536 3597699 2026-05-01T12:02:51Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3597699 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Muhammed Musab TAYÇU}} -- [[Қатысушы:GanS NIS|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font face="AR Cena" color="black"><b>Fани</b></font></span>]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 17:02, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) hax9y5wj7lvpud4dy513uu9ydr3cvby 0 780537 3597701 2026-05-01T12:12:29Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Жаңа бетте: [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылғ... 3597701 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. kiv91j255yme9zcbgsu4upilgtl204a 3597702 3597701 2026-05-01T12:13:09Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 3597702 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. 6o4vr1a9hvbv49b0l6q9r2bpktvkgq2 3597703 3597702 2026-05-01T12:14:08Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 3597703 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ntlocld9kogql63jh1ggc1txtqjiysc 3597706 3597703 2026-05-01T12:19:48Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 3597706 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы (Халықаралық бірліктер жүйесі — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан *сол* термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. fv7bqml7t06hvqnt8vd56zwtxn48qaw 3597707 3597706 2026-05-01T12:20:31Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Тәуліктің ұзақтығы */ 3597707 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы (Халықаралық бірліктер жүйесі — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. 7ref4n2mliego7u5wmz32lmys89m0eg 3597714 3597707 2026-05-01T12:22:40Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Тәуліктің ұзақтығы */ 3597714 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. mnywg8sn52mirlmt7vha759idyj8gu9 3597720 3597714 2026-05-01T12:25:47Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Тәуліктің ұзақтығы */ 3597720 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER) жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. ro1tghf24nqyx72tyez4009k27i3sfk 3597754 3597720 2026-05-01T13:06:47Z 1nter pares 146705 /* */ 3597754 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER) жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. s302hh2g5g86o6sne80uolp4vjru3o7 3597902 3597754 2026-05-01T15:37:35Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Тәуліктің ұзақтығы */ 3597902 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER) жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. tom0zqyfnz5o9ee3kj2onux5qv1d5l3 3597903 3597902 2026-05-01T15:44:54Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Тәуліктің ұзақтығы */ 3597903 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER) жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. extended day) жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. jpe4bpfmygv04g7vmttgmftji99dvcx 3597905 3597903 2026-05-01T15:47:04Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Тәуліктің ұзақтығы */ 3597905 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. extended day) жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ovcwbswaixxzolp47nbacxbg0g1mhw4 3597906 3597905 2026-05-01T15:49:21Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Тәуліктің ұзақтығы */ 3597906 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. jduxi6ywjqmodbzvh7hvftcatpekml0 3597908 3597906 2026-05-01T15:52:38Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Тәуліктің ұзақтығы */ 3597908 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] b0fzl9c79kbwsny6isyy9avkwew4efn 3597910 3597908 2026-05-01T15:57:20Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Тәуліктің ұзақтығы */ 3597910 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ==Уақытты түзету== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). hdfsd21mf1kbi1mf1coz3v7ee8mbrar 3597912 3597910 2026-05-01T16:00:51Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Уақытты түзету */ 3597912 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ==Уақытты түзету== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. dvkex1r3pcl83r0v2f9lml25r26lgks 3597913 3597912 2026-05-01T16:01:59Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Уақытты түзету */ 3597913 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ==Уақытты түзету== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. e0l7358kg75uhvgzzjgv2eqvd6cq7p1 3597933 3597913 2026-05-01T16:16:19Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Уақытты түзету */ 3597933 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. b1gbrva2ibp76l2nmofiu8nybqvq2sd 3597938 3597933 2026-05-01T16:25:00Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Уақытты түзету */ 3597938 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. Coordinated Mars Time) — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген секірмелі секундтардың (високос секундтардың) болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. frz02urznb23ap61nxrr1tiue94b1ud 3597941 3597938 2026-05-01T16:26:30Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Марстық үйлестірілген уақыт (MTC) */ 3597941 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. ''Coordinated Mars Time'') — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген секірмелі секундтардың (високос секундтардың) болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. «MTC» терминін Марс үшін планеталық стандарт уақыт атауы ретінде алғаш рет Mars24 тәуліктік сағаттарында қолдану жүзеге асырылды, олардың бапталуын NASA Goddard Institute for Space Studies қамтамасыз етті. Бұл жаңа термин бұрын қолданылған «Эйри бойынша орташа уақыт» (ағылш. Airy Mean Time, AMT) атауын алмастырды, ол, мәні жағынан, Гринвич бойынша орташа уақыттың (ағылш. Greenwich Mean Time, GMT) тікелей баламасы болған. Астрономиялық контексте «GMT» — Дүниежүзілік уақыттың (ағылш. Universal Time), яғни нақтыланған түрде UT1-дің ескірген атауы болып табылады. 8nyvzborobomtelqum73xrekavild0j 3597950 3597941 2026-05-01T16:37:07Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Марстық үйлестірілген уақыт (MTC) */ 3597950 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. ''Coordinated Mars Time'') — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген секірмелі секундтардың (високос секундтардың) болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. «MTC» терминін Марс үшін ғаламшарлық уақыт стандартының атауы ретінде қолдану алғаш рет Mars24 тәуліктік сағаттарында[4] жүзеге асты, оны баптаумен НАСА-ның Годдард атындағы ғарыштық зерттеулер институты айналысты. Бұл жаңа термин бұрынғы – «Эйри бойынша орташа уақыт» (ағылш. ''Airy Mean Time'', ''AMT'') атауының орнына келді. Бұл атау, мәні бойынша, Гринвич бойынша орташа уақыттың (ағылш. ''Greenwich Mean Time'', ''GMT'') тікелей аналогы еді. Астрономиялық контексте «GMT» – Дүниежүзілік уақыттың (ағылш. ''Universal Time''), нақтырақ айтсақ, UT1-дің ескірген атауы. nramxmp2ghmjelyy7et0fcxh502k2cl 3597952 3597950 2026-05-01T16:39:41Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Марстық үйлестірілген уақыт (MTC) */ 3597952 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. ''Coordinated Mars Time'') — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген секірмелі секундтардың (високос секундтардың) болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. «MTC» терминін Марс үшін ғаламшарлық уақыт стандартының атауы ретінде қолдану алғаш рет Mars24 тәуліктік сағаттарында<ref>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |title=NASA GISS: Mars24 Sunclock — Time on Mars |lang=en |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2019-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215021808/https://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |url-status=live }}</ref> жүзеге асты, оны баптаумен НАСА-ның Годдард атындағы ғарыштық зерттеулер институты айналысты. Бұл жаңа термин бұрынғы – «Эйри бойынша орташа уақыт» (ағылш. ''Airy Mean Time'', ''AMT'') атауының орнына келді. Бұл атау, мәні бойынша, Гринвич бойынша орташа уақыттың (ағылш. ''Greenwich Mean Time'', ''GMT'') тікелей аналогы еді. Астрономиялық контексте «GMT» – Дүниежүзілік уақыттың (ағылш. ''Universal Time''), нақтырақ айтсақ, UT1-дің ескірген атауы. kqqe8i3wb2nmh9nzcjzoqlgo65031om 3597957 3597952 2026-05-01T16:45:59Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Марстық үйлестірілген уақыт (MTC) */ 3597957 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. ''Coordinated Mars Time'') — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген кібісе секундтардың болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. «MTC» терминін Марс үшін ғаламшарлық уақыт стандартының атауы ретінде қолдану алғаш рет Mars24 тәуліктік сағаттарында<ref>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |title=NASA GISS: Mars24 Sunclock — Time on Mars |lang=en |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2019-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215021808/https://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |url-status=live }}</ref> жүзеге асты, оны баптаумен НАСА-ның Годдард атындағы ғарыштық зерттеулер институты айналысты. Бұл жаңа термин бұрынғы – «Эйри бойынша орташа уақыт» (ағылш. ''Airy Mean Time'', ''AMT'') атауының орнына келді. Бұл атау, мәні бойынша, Гринвич бойынша орташа уақыттың (ағылш. ''Greenwich Mean Time'', ''GMT'') тікелей аналогы еді. Астрономиялық контексте «GMT» – Дүниежүзілік уақыттың (ағылш. ''Universal Time''), нақтырақ айтсақ, UT1-дің ескірген атауы. 8karemsowqz8wz2cl8s3wqlczqzl3qr 3597961 3597957 2026-05-01T16:52:35Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Марстық үйлестірілген уақыт (MTC) */ 3597961 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. ''Coordinated Mars Time'') — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген кібісе секундтардың болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. «MTC» терминін Марс үшін ғаламшарлық уақыт стандартының атауы ретінде қолдану алғаш рет Mars24 тәуліктік сағаттарында<ref>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |title=NASA GISS: Mars24 Sunclock — Time on Mars |lang=en |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2019-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215021808/https://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |url-status=live }}</ref> жүзеге асты, оны баптаумен НАСА-ның Годдард атындағы ғарыштық зерттеулер институты айналысты. Бұл жаңа термин бұрынғы – «Эйри бойынша орташа уақыт» (ағылш. ''Airy Mean Time'', ''AMT'') атауының орнына келді. Бұл атау, мәні бойынша, Гринвич бойынша орташа уақыттың (ағылш. ''Greenwich Mean Time'', ''GMT'') тікелей аналогы еді. Астрономиялық контексте «GMT» – Дүниежүзілік уақыттың (ағылш. ''Universal Time''), нақтырақ айтсақ, UT1-дің ескірген атауы. AMT әлі күнге дейін ресми ғарыштық миссияда уақыт өлшеу жүйесі ретінде қолданылған жоқ. Бұл ішінара Эйри-0 кратерінің нақты орнын анықтауда белгілі бір қателік барлығына байланысты, яғни AMT бойынша бағдарлау ғаламшар бетіндегі зерттеу жүргізілген нүктелердегі жергілікті уақыт бойынша бағдарлау сияқты дәл уақытты анықтауға мүмкіндік бермес еді. Mars Exploration Rover миссиясының бастапқы кезеңінде Эйри-0 орнын анықтаудағы позициялық қателік AMT бойынша уақытты анықтаудың шамамен 20 секундтық қателігіне сәйкес келді. 61qopw3c6la5lqfzp7ak7jghj02bekl 3597967 3597961 2026-05-01T16:59:06Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Марстық үйлестірілген уақыт (MTC) */ 3597967 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. ''Coordinated Mars Time'') — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген кібісе секундтардың болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. «MTC» терминін Марс үшін ғаламшарлық уақыт стандартының атауы ретінде қолдану алғаш рет Mars24 тәуліктік сағаттарында<ref>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |title=NASA GISS: Mars24 Sunclock — Time on Mars |lang=en |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2019-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215021808/https://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |url-status=live }}</ref> жүзеге асты, оны баптаумен НАСА-ның Годдард атындағы ғарыштық зерттеулер институты айналысты. Бұл жаңа термин бұрынғы – «Эйри бойынша орташа уақыт» (ағылш. ''Airy Mean Time'', ''AMT'') атауының орнына келді. Бұл атау, мәні бойынша, Гринвич бойынша орташа уақыттың (ағылш. ''Greenwich Mean Time'', ''GMT'') тікелей аналогы еді. Астрономиялық контексте «GMT» – Дүниежүзілік уақыттың (ағылш. ''Universal Time''), нақтырақ айтсақ, UT1-дің ескірген атауы. AMT әлі күнге дейін ресми ғарыштық миссияда уақыт өлшеу жүйесі ретінде қолданылған жоқ. Бұл ішінара Эйри-0 кратерінің нақты орнын анықтауда белгілі бір қателік барлығына байланысты, яғни AMT бойынша бағдарлау ғаламшар бетіндегі зерттеу жүргізілген нүктелердегі жергілікті уақыт бойынша бағдарлау сияқты дәл уақытты анықтауға мүмкіндік бермес еді. Mars Exploration Rover миссиясының бастапқы кезеңінде Эйри-0 орнын анықтаудағы позициялық қателік AMT бойынша уақытты анықтаудың шамамен 20 секундтық қателігіне сәйкес келді. ==Уақыт белдеулері== Марс бетіне қонуды жүзеге асырған әрбір миссия өзінің жеке уақыт белдеулерін пайдаланды. Бұл белдеулер қону орнындағы жергілікті орташа күн уақытына сәйкес келді. Бүгінгі күні Марсқа сәтті қонған алты миссияның бесеуі уақыттық бағдар ретінде жерүсті ғарыш аппараты орналасқан жердің жергілікті орташа күн уақытын (LMST, ағылш. local mean solar time) қолданса, алтыншы қону (Mars Pathfinder) жергілікті нақты күн уақытын (LTST, ағылш. local true solar time) пайдаланды[5][6]. axx7s3nfl72a1monkre6bf4ztgvns4z 3597970 3597967 2026-05-01T17:01:38Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Уақыт белдеулері */ 3597970 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. ''Coordinated Mars Time'') — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген кібісе секундтардың болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. «MTC» терминін Марс үшін ғаламшарлық уақыт стандартының атауы ретінде қолдану алғаш рет Mars24 тәуліктік сағаттарында<ref>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |title=NASA GISS: Mars24 Sunclock — Time on Mars |lang=en |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2019-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215021808/https://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |url-status=live }}</ref> жүзеге асты, оны баптаумен НАСА-ның Годдард атындағы ғарыштық зерттеулер институты айналысты. Бұл жаңа термин бұрынғы – «Эйри бойынша орташа уақыт» (ағылш. ''Airy Mean Time'', ''AMT'') атауының орнына келді. Бұл атау, мәні бойынша, Гринвич бойынша орташа уақыттың (ағылш. ''Greenwich Mean Time'', ''GMT'') тікелей аналогы еді. Астрономиялық контексте «GMT» – Дүниежүзілік уақыттың (ағылш. ''Universal Time''), нақтырақ айтсақ, UT1-дің ескірген атауы. AMT әлі күнге дейін ресми ғарыштық миссияда уақыт өлшеу жүйесі ретінде қолданылған жоқ. Бұл ішінара Эйри-0 кратерінің нақты орнын анықтауда белгілі бір қателік барлығына байланысты, яғни AMT бойынша бағдарлау ғаламшар бетіндегі зерттеу жүргізілген нүктелердегі жергілікті уақыт бойынша бағдарлау сияқты дәл уақытты анықтауға мүмкіндік бермес еді. Mars Exploration Rover миссиясының бастапқы кезеңінде Эйри-0 орнын анықтаудағы позициялық қателік AMT бойынша уақытты анықтаудың шамамен 20 секундтық қателігіне сәйкес келді. ==Уақыт белдеулері== Марс бетіне қонуды жүзеге асырған әрбір миссия өзінің жеке уақыт белдеулерін пайдаланды. Бұл белдеулер қону орнындағы жергілікті орташа күн уақытына сәйкес келді. Бүгінгі күні Марсқа сәтті қонған алты миссияның бесеуі уақыттық бағдар ретінде жерүсті ғарыш аппараты орналасқан жердің жергілікті орташа күн уақытын (LMST, ағылш. ''local mean solar time'') қолданса, алтыншы қону (Mars Pathfinder) жергілікті нақты күн уақытын (LTST, ағылш. ''local true solar time'') пайдаланды<ref>{{статья |ссылка=http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html |заглавие=A post-Pathfinder evaluation of areocentric solar coordinates with improved timing recipes for Mars seasonal/diurnal climate studies |издательство=Planet. Space Sci. |том=48 |страницы=215—235 |doi=10.1016/S0032-0633(99)00092-6 |язык=en |тип=journal |автор=Allison, M.; McEwen, M. |год=2000 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905214350/http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html }}</ref><ref name='giss1'>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |title=Technical Notes on Mars Solar Time |lang=en |first=Michael |last=Allison |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2015-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151125113743/http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |url-status=live }}</ref>. 1nn3zes3mw56cda10o4i2tmqiz5q882 3597973 3597970 2026-05-01T17:06:34Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Уақыт белдеулері */ 3597973 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. ''Coordinated Mars Time'') — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген кібісе секундтардың болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. «MTC» терминін Марс үшін ғаламшарлық уақыт стандартының атауы ретінде қолдану алғаш рет Mars24 тәуліктік сағаттарында<ref>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |title=NASA GISS: Mars24 Sunclock — Time on Mars |lang=en |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2019-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215021808/https://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |url-status=live }}</ref> жүзеге асты, оны баптаумен НАСА-ның Годдард атындағы ғарыштық зерттеулер институты айналысты. Бұл жаңа термин бұрынғы – «Эйри бойынша орташа уақыт» (ағылш. ''Airy Mean Time'', ''AMT'') атауының орнына келді. Бұл атау, мәні бойынша, Гринвич бойынша орташа уақыттың (ағылш. ''Greenwich Mean Time'', ''GMT'') тікелей аналогы еді. Астрономиялық контексте «GMT» – Дүниежүзілік уақыттың (ағылш. ''Universal Time''), нақтырақ айтсақ, UT1-дің ескірген атауы. AMT әлі күнге дейін ресми ғарыштық миссияда уақыт өлшеу жүйесі ретінде қолданылған жоқ. Бұл ішінара Эйри-0 кратерінің нақты орнын анықтауда белгілі бір қателік барлығына байланысты, яғни AMT бойынша бағдарлау ғаламшар бетіндегі зерттеу жүргізілген нүктелердегі жергілікті уақыт бойынша бағдарлау сияқты дәл уақытты анықтауға мүмкіндік бермес еді. Mars Exploration Rover миссиясының бастапқы кезеңінде Эйри-0 орнын анықтаудағы позициялық қателік AMT бойынша уақытты анықтаудың шамамен 20 секундтық қателігіне сәйкес келді. ==Уақыт белдеулері== Марс бетіне қонуды жүзеге асырған әрбір миссия өзінің жеке уақыт белдеулерін пайдаланды. Бұл белдеулер қону орнындағы жергілікті орташа күн уақытына сәйкес келді. Бүгінгі күні Марсқа сәтті қонған алты миссияның бесеуі уақыттық бағдар ретінде жерүсті ғарыш аппараты орналасқан жердің жергілікті орташа күн уақытын (LMST, ағылш. ''local mean solar time'') қолданса, алтыншы қону (Mars Pathfinder) жергілікті нақты күн уақытын (LTST, ағылш. ''local true solar time'') пайдаланды<ref>{{Cite web|url=http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html |title=A post-Pathfinder evaluation of areocentric solar coordinates with improved timing recipes for Mars seasonal/diurnal climate studies |publisher=Planet. Space Sci. |tom=48 |страницы=215—235 |doi=10.1016/S0032-0633(99)00092-6 |lang=en |type=journal |author=Allison, M.; McEwen, M. |year=2000 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905214350/http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html }}</ref><ref name='giss1'>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |title=Technical Notes on Mars Solar Time |lang=en |first=Michael |last=Allison |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2015-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151125113743/http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |url-status=live }}</ref>. jmmxe9y4o0a8nhg4tq0wh23he4d7omj 3597974 3597973 2026-05-01T17:09:18Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Уақыт белдеулері */ 3597974 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. ''Coordinated Mars Time'') — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген кібісе секундтардың болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. «MTC» терминін Марс үшін ғаламшарлық уақыт стандартының атауы ретінде қолдану алғаш рет Mars24 тәуліктік сағаттарында<ref>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |title=NASA GISS: Mars24 Sunclock — Time on Mars |lang=en |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2019-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215021808/https://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |url-status=live }}</ref> жүзеге асты, оны баптаумен НАСА-ның Годдард атындағы ғарыштық зерттеулер институты айналысты. Бұл жаңа термин бұрынғы – «Эйри бойынша орташа уақыт» (ағылш. ''Airy Mean Time'', ''AMT'') атауының орнына келді. Бұл атау, мәні бойынша, Гринвич бойынша орташа уақыттың (ағылш. ''Greenwich Mean Time'', ''GMT'') тікелей аналогы еді. Астрономиялық контексте «GMT» – Дүниежүзілік уақыттың (ағылш. ''Universal Time''), нақтырақ айтсақ, UT1-дің ескірген атауы. AMT әлі күнге дейін ресми ғарыштық миссияда уақыт өлшеу жүйесі ретінде қолданылған жоқ. Бұл ішінара Эйри-0 кратерінің нақты орнын анықтауда белгілі бір қателік барлығына байланысты, яғни AMT бойынша бағдарлау ғаламшар бетіндегі зерттеу жүргізілген нүктелердегі жергілікті уақыт бойынша бағдарлау сияқты дәл уақытты анықтауға мүмкіндік бермес еді. Mars Exploration Rover миссиясының бастапқы кезеңінде Эйри-0 орнын анықтаудағы позициялық қателік AMT бойынша уақытты анықтаудың шамамен 20 секундтық қателігіне сәйкес келді. ==Уақыт белдеулері== Марс бетіне қонуды жүзеге асырған әрбір миссия өзінің жеке уақыт белдеулерін пайдаланды. Бұл белдеулер қону орнындағы жергілікті орташа күн уақытына сәйкес келді. Бүгінгі күні Марсқа сәтті қонған алты миссияның бесеуі уақыттық бағдар ретінде жерүсті ғарыш аппараты орналасқан жердің жергілікті орташа күн уақытын (LMST, ағылш. ''local mean solar time'') қолданса, алтыншы қону (Mars Pathfinder) жергілікті нақты күн уақытын (LTST, ағылш. ''local true solar time'') пайдаланды<ref>{{Cite web|url=http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html |title=A post-Pathfinder evaluation of areocentric solar coordinates with improved timing recipes for Mars seasonal/diurnal climate studies |publisher=Planet. Space Sci. |tom=48 |страницы=215—235 |doi=10.1016/S0032-0633(99)00092-6 |lang=en |type=journal |author=Allison, M.; McEwen, M. |year=2000 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905214350/http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html }}</ref><ref name='giss1'>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |title=Technical Notes on Mars Solar Time |lang=en |first=Michael |last=Allison |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2015-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151125113743/http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |url-status=live }}</ref>. Mars Pathfinder қонған нүктедегі жергілікті нақты күн уақытын пайдаланды. Оның уақыт белдеуі AAT−02:13:01 болды, мұндағы AAT — Эйри бойынша нақты уақыт (ағылш. Airy Apparent Time), яғни Эйри-0 кратеріндегі нақты күн уақыты. o7zg1gww3r93cukq005u6wxscv4qh68 3597975 3597974 2026-05-01T17:10:06Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Уақыт белдеулері */ 3597975 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. ''Coordinated Mars Time'') — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген кібісе секундтардың болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. «MTC» терминін Марс үшін ғаламшарлық уақыт стандартының атауы ретінде қолдану алғаш рет Mars24 тәуліктік сағаттарында<ref>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |title=NASA GISS: Mars24 Sunclock — Time on Mars |lang=en |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2019-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215021808/https://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |url-status=live }}</ref> жүзеге асты, оны баптаумен НАСА-ның Годдард атындағы ғарыштық зерттеулер институты айналысты. Бұл жаңа термин бұрынғы – «Эйри бойынша орташа уақыт» (ағылш. ''Airy Mean Time'', ''AMT'') атауының орнына келді. Бұл атау, мәні бойынша, Гринвич бойынша орташа уақыттың (ағылш. ''Greenwich Mean Time'', ''GMT'') тікелей аналогы еді. Астрономиялық контексте «GMT» – Дүниежүзілік уақыттың (ағылш. ''Universal Time''), нақтырақ айтсақ, UT1-дің ескірген атауы. AMT әлі күнге дейін ресми ғарыштық миссияда уақыт өлшеу жүйесі ретінде қолданылған жоқ. Бұл ішінара Эйри-0 кратерінің нақты орнын анықтауда белгілі бір қателік барлығына байланысты, яғни AMT бойынша бағдарлау ғаламшар бетіндегі зерттеу жүргізілген нүктелердегі жергілікті уақыт бойынша бағдарлау сияқты дәл уақытты анықтауға мүмкіндік бермес еді. Mars Exploration Rover миссиясының бастапқы кезеңінде Эйри-0 орнын анықтаудағы позициялық қателік AMT бойынша уақытты анықтаудың шамамен 20 секундтық қателігіне сәйкес келді. ==Уақыт белдеулері== Марс бетіне қонуды жүзеге асырған әрбір миссия өзінің жеке уақыт белдеулерін пайдаланды. Бұл белдеулер қону орнындағы жергілікті орташа күн уақытына сәйкес келді. Бүгінгі күні Марсқа сәтті қонған алты миссияның бесеуі уақыттық бағдар ретінде жерүсті ғарыш аппараты орналасқан жердің жергілікті орташа күн уақытын (LMST, ағылш. ''local mean solar time'') қолданса, алтыншы қону (Mars Pathfinder) жергілікті нақты күн уақытын (LTST, ағылш. ''local true solar time'') пайдаланды<ref>{{Cite web|url=http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html |title=A post-Pathfinder evaluation of areocentric solar coordinates with improved timing recipes for Mars seasonal/diurnal climate studies |publisher=Planet. Space Sci. |tom=48 |страницы=215—235 |doi=10.1016/S0032-0633(99)00092-6 |lang=en |type=journal |author=Allison, M.; McEwen, M. |year=2000 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905214350/http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html }}</ref><ref name='giss1'>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |title=Technical Notes on Mars Solar Time |lang=en |first=Michael |last=Allison |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2015-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151125113743/http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |url-status=live }}</ref>. Mars Pathfinder қонған нүктедегі жергілікті нақты күн уақытын пайдаланды. Оның уақыт белдеуі AAT−02:13:01 болды, мұндағы AAT — Эйри бойынша нақты уақыт (ағылш. ''Airy Apparent Time''), яғни Эйри-0 кратеріндегі нақты күн уақыты. 459z4pxkxvjjrww9nlt0acw43lzajuc 3597993 3597975 2026-05-01T17:51:57Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Уақыт белдеулері */ 3597993 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. ''Coordinated Mars Time'') — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген кібісе секундтардың болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. «MTC» терминін Марс үшін ғаламшарлық уақыт стандартының атауы ретінде қолдану алғаш рет Mars24 тәуліктік сағаттарында<ref>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |title=NASA GISS: Mars24 Sunclock — Time on Mars |lang=en |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2019-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215021808/https://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |url-status=live }}</ref> жүзеге асты, оны баптаумен НАСА-ның Годдард атындағы ғарыштық зерттеулер институты айналысты. Бұл жаңа термин бұрынғы – «Эйри бойынша орташа уақыт» (ағылш. ''Airy Mean Time'', ''AMT'') атауының орнына келді. Бұл атау, мәні бойынша, Гринвич бойынша орташа уақыттың (ағылш. ''Greenwich Mean Time'', ''GMT'') тікелей аналогы еді. Астрономиялық контексте «GMT» – Дүниежүзілік уақыттың (ағылш. ''Universal Time''), нақтырақ айтсақ, UT1-дің ескірген атауы. AMT әлі күнге дейін ресми ғарыштық миссияда уақыт өлшеу жүйесі ретінде қолданылған жоқ. Бұл ішінара Эйри-0 кратерінің нақты орнын анықтауда белгілі бір қателік барлығына байланысты, яғни AMT бойынша бағдарлау ғаламшар бетіндегі зерттеу жүргізілген нүктелердегі жергілікті уақыт бойынша бағдарлау сияқты дәл уақытты анықтауға мүмкіндік бермес еді. Mars Exploration Rover миссиясының бастапқы кезеңінде Эйри-0 орнын анықтаудағы позициялық қателік AMT бойынша уақытты анықтаудың шамамен 20 секундтық қателігіне сәйкес келді. ==Уақыт белдеулері== Марс бетіне қонуды жүзеге асырған әрбір миссия өзінің жеке уақыт белдеулерін пайдаланды. Бұл белдеулер қону орнындағы жергілікті орташа күн уақытына сәйкес келді. Бүгінгі күні Марсқа сәтті қонған алты миссияның бесеуі уақыттық бағдар ретінде жерүсті ғарыш аппараты орналасқан жердің жергілікті орташа күн уақытын (LMST, ағылш. ''local mean solar time'') қолданса, алтыншы қону (Mars Pathfinder) жергілікті нақты күн уақытын (LTST, ағылш. ''local true solar time'') пайдаланды<ref>{{Cite web|url=http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html |title=A post-Pathfinder evaluation of areocentric solar coordinates with improved timing recipes for Mars seasonal/diurnal climate studies |publisher=Planet. Space Sci. |tom=48 |страницы=215—235 |doi=10.1016/S0032-0633(99)00092-6 |lang=en |type=journal |author=Allison, M.; McEwen, M. |year=2000 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905214350/http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html }}</ref><ref name='giss1'>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |title=Technical Notes on Mars Solar Time |lang=en |first=Michael |last=Allison |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2015-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151125113743/http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |url-status=live }}</ref>. Mars Pathfinder қонған нүктедегі жергілікті нақты күн уақытын пайдаланды. Оның уақыт белдеуі AAT−02:13:01 болды, мұндағы AAT — Эйри бойынша нақты уақыт (ағылш. ''Airy Apparent Time''), яғни Эйри-0 кратеріндегі нақты күн уақыты. == Дереккөздер</span> == <references/> 6j07dusrffc3ua15dmnp8w20crb03pl 3597995 3597993 2026-05-01T17:58:54Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Уақыт белдеулері */ 3597995 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. ''Coordinated Mars Time'') — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген кібісе секундтардың болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. «MTC» терминін Марс үшін ғаламшарлық уақыт стандартының атауы ретінде қолдану алғаш рет Mars24 тәуліктік сағаттарында<ref>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |title=NASA GISS: Mars24 Sunclock — Time on Mars |lang=en |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2019-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215021808/https://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |url-status=live }}</ref> жүзеге асты, оны баптаумен НАСА-ның Годдард атындағы ғарыштық зерттеулер институты айналысты. Бұл жаңа термин бұрынғы – «Эйри бойынша орташа уақыт» (ағылш. ''Airy Mean Time'', ''AMT'') атауының орнына келді. Бұл атау, мәні бойынша, Гринвич бойынша орташа уақыттың (ағылш. ''Greenwich Mean Time'', ''GMT'') тікелей аналогы еді. Астрономиялық контексте «GMT» – Дүниежүзілік уақыттың (ағылш. ''Universal Time''), нақтырақ айтсақ, UT1-дің ескірген атауы. AMT әлі күнге дейін ресми ғарыштық миссияда уақыт өлшеу жүйесі ретінде қолданылған жоқ. Бұл ішінара Эйри-0 кратерінің нақты орнын анықтауда белгілі бір қателік барлығына байланысты, яғни AMT бойынша бағдарлау ғаламшар бетіндегі зерттеу жүргізілген нүктелердегі жергілікті уақыт бойынша бағдарлау сияқты дәл уақытты анықтауға мүмкіндік бермес еді. Mars Exploration Rover миссиясының бастапқы кезеңінде Эйри-0 орнын анықтаудағы позициялық қателік AMT бойынша уақытты анықтаудың шамамен 20 секундтық қателігіне сәйкес келді. ==Уақыт белдеулері== Марс бетіне қонуды жүзеге асырған әрбір миссия өзінің жеке уақыт белдеулерін пайдаланды. Бұл белдеулер қону орнындағы жергілікті орташа күн уақытына сәйкес келді. Бүгінгі күні Марсқа сәтті қонған алты миссияның бесеуі уақыттық бағдар ретінде жерүсті ғарыш аппараты орналасқан жердің жергілікті орташа күн уақытын (LMST, ағылш. ''local mean solar time'') қолданса, алтыншы қону (Mars Pathfinder) жергілікті нақты күн уақытын (LTST, ағылш. ''local true solar time'') пайдаланды<ref>{{Cite web|url=http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html |title=A post-Pathfinder evaluation of areocentric solar coordinates with improved timing recipes for Mars seasonal/diurnal climate studies |publisher=Planet. Space Sci. |tom=48 |страницы=215—235 |doi=10.1016/S0032-0633(99)00092-6 |lang=en |type=journal |author=Allison, M.; McEwen, M. |year=2000 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905214350/http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html }}</ref><ref name='giss1'>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |title=Technical Notes on Mars Solar Time |lang=en |first=Michael |last=Allison |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2015-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151125113743/http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |url-status=live }}</ref>. Mars Pathfinder қонған нүктедегі жергілікті нақты күн уақытын пайдаланды. Оның уақыт белдеуі AAT−02:13:01 болды, мұндағы AAT — Эйри бойынша нақты уақыт (ағылш. ''Airy Apparent Time''), яғни Эйри-0 кратеріндегі нақты күн уақыты. Mars Exploration Rover миссиясы барысында жіберілген екі марсоход қону орнындағы LMST нақты мәнін пайдаланбайды. Осы миссияның марсоходтарының кейінгі жұмысына ыңғайлы болу үшін олар үшін уақыт шкаласы анықталды. Бұл шкала әрбір марсоходта қолданылатын сағаттарды миссияның номиналды жоспарланған 90 солдық жолының шамамен жартысында орналасқан нүктедегі нақты күн уақытының мәніне сәйкес келетіндей етіп баптауға мүмкіндік берді. Миссияларды жоспарлауда мұндай уақыттық схема «гибридті жергілікті күн уақыты» (ағылш. ''Hybrid Local Solar Time'') терминімен анықталады. Бұл уақыт шкалалары орташа күн уақыты тұрғысынан тұтас болып табылады (шын мәнінде, олардың әрқайсысы белгілі бір бойлық үшін орташа уақыт болып табылады) және марсоход ғаламшар бетімен қозғалған кезде түзетуді қажет етпейді. Әдетте марсоходтар жергілікті күн уақытынан бірнеше секундқа ығысуға сәйкес келетін қашықтыққа жылжиды. «Спирит» AMT+11:00:04 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT+11:41:55. «Опортьюнити» AMT−01:01:06 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT−00:22:06. Бұл марсоходтардың ешқайсысы миссия үшін қабылданған уақыт жергілікті орташа уақытпен теңесетін бойлыққа жете алмайды. Ғылыми мақсатта жергілікті нақты күн уақыты (LTST) қолданылады. == Дереккөздер</span> == <references/> jyge5xmczz8wu022g0sdg1w2if9u8ul 3597997 3597995 2026-05-01T18:03:11Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Уақыт белдеулері */ 3597997 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. ''Coordinated Mars Time'') — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген кібісе секундтардың болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. «MTC» терминін Марс үшін ғаламшарлық уақыт стандартының атауы ретінде қолдану алғаш рет Mars24 тәуліктік сағаттарында<ref>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |title=NASA GISS: Mars24 Sunclock — Time on Mars |lang=en |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2019-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215021808/https://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |url-status=live }}</ref> жүзеге асты, оны баптаумен НАСА-ның Годдард атындағы ғарыштық зерттеулер институты айналысты. Бұл жаңа термин бұрынғы – «Эйри бойынша орташа уақыт» (ағылш. ''Airy Mean Time'', ''AMT'') атауының орнына келді. Бұл атау, мәні бойынша, Гринвич бойынша орташа уақыттың (ағылш. ''Greenwich Mean Time'', ''GMT'') тікелей аналогы еді. Астрономиялық контексте «GMT» – Дүниежүзілік уақыттың (ағылш. ''Universal Time''), нақтырақ айтсақ, UT1-дің ескірген атауы. AMT әлі күнге дейін ресми ғарыштық миссияда уақыт өлшеу жүйесі ретінде қолданылған жоқ. Бұл ішінара Эйри-0 кратерінің нақты орнын анықтауда белгілі бір қателік барлығына байланысты, яғни AMT бойынша бағдарлау ғаламшар бетіндегі зерттеу жүргізілген нүктелердегі жергілікті уақыт бойынша бағдарлау сияқты дәл уақытты анықтауға мүмкіндік бермес еді. Mars Exploration Rover миссиясының бастапқы кезеңінде Эйри-0 орнын анықтаудағы позициялық қателік AMT бойынша уақытты анықтаудың шамамен 20 секундтық қателігіне сәйкес келді. ==Уақыт белдеулері== Марс бетіне қонуды жүзеге асырған әрбір миссия өзінің жеке уақыт белдеулерін пайдаланды. Бұл белдеулер қону орнындағы жергілікті орташа күн уақытына сәйкес келді. Бүгінгі күні Марсқа сәтті қонған алты миссияның бесеуі уақыттық бағдар ретінде жерүсті ғарыш аппараты орналасқан жердің жергілікті орташа күн уақытын (LMST, ағылш. ''local mean solar time'') қолданса, алтыншы қону (Mars Pathfinder) жергілікті нақты күн уақытын (LTST, ағылш. ''local true solar time'') пайдаланды<ref>{{Cite web|url=http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html |title=A post-Pathfinder evaluation of areocentric solar coordinates with improved timing recipes for Mars seasonal/diurnal climate studies |publisher=Planet. Space Sci. |tom=48 |страницы=215—235 |doi=10.1016/S0032-0633(99)00092-6 |lang=en |type=journal |author=Allison, M.; McEwen, M. |year=2000 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905214350/http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html }}</ref><ref name='giss1'>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |title=Technical Notes on Mars Solar Time |lang=en |first=Michael |last=Allison |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2015-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151125113743/http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |url-status=live }}</ref>. Mars Pathfinder қонған нүктедегі жергілікті нақты күн уақытын пайдаланды. Оның уақыт белдеуі AAT−02:13:01 болды, мұндағы AAT — Эйри бойынша нақты уақыт (ағылш. ''Airy Apparent Time''), яғни Эйри-0 кратеріндегі нақты күн уақыты. Mars Exploration Rover миссиясы барысында жіберілген екі марсоход қону орнындағы LMST нақты мәнін пайдаланбайды. Осы миссияның марсоходтарының кейінгі жұмысына ыңғайлы болу үшін олар үшін уақыт шкаласы анықталды. Бұл шкала әрбір марсоходта қолданылатын сағаттарды миссияның номиналды жоспарланған 90 солдық жолының шамамен жартысында орналасқан нүктедегі нақты күн уақытының мәніне сәйкес келетіндей етіп баптауға мүмкіндік берді. Миссияларды жоспарлауда мұндай уақыттық схема «гибридті жергілікті күн уақыты» (ағылш. ''Hybrid Local Solar Time'') терминімен анықталады. Бұл уақыт шкалалары орташа күн уақыты тұрғысынан тұтас болып табылады (шын мәнінде, олардың әрқайсысы белгілі бір бойлық үшін орташа уақыт болып табылады) және марсоход ғаламшар бетімен қозғалған кезде түзетуді қажет етпейді. Әдетте марсоходтар жергілікті күн уақытынан бірнеше секундқа ығысуға сәйкес келетін қашықтыққа жылжиды. «Спирит» AMT+11:00:04 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT+11:41:55. «Опортьюнити» AMT−01:01:06 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT−00:22:06. Бұл марсоходтардың ешқайсысы миссия үшін қабылданған уақыт жергілікті орташа уақытпен теңесетін бойлыққа жете алмайды. Ғылыми мақсатта жергілікті нақты күн уақыты (LTST) қолданылады. «Кьюриосити» марсоходының жергілікті уақыты — AMT+09:09:46. Эйри-0 кратерінің орналасу орны қазіргі уақытта жоғарыда аталған марсоходтар Марсқа қонған кездегіден әлдеқайда дәлірек белгілі болғандықтан, болашақ миссияларда толығымен бейстандартты уақыт белдеулерін пайдаланудың орнына, Эйри бойынша орташа уақытқа (ағылш. ''Airy Mean Time'') байланыстырылған ыңғайлы уақыттық схеманы қолдану техникалық тұрғыдан мүмкін болады. == Дереккөздер</span> == <references/> 014rkizw6qd6b97sv9zgdsm9k5qcjcj 3597999 3597997 2026-05-01T18:06:44Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Уақыт белдеулері */ 3597999 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. ''Coordinated Mars Time'') — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген кібісе секундтардың болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. «MTC» терминін Марс үшін ғаламшарлық уақыт стандартының атауы ретінде қолдану алғаш рет Mars24 тәуліктік сағаттарында<ref>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |title=NASA GISS: Mars24 Sunclock — Time on Mars |lang=en |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2019-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215021808/https://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |url-status=live }}</ref> жүзеге асты, оны баптаумен НАСА-ның Годдард атындағы ғарыштық зерттеулер институты айналысты. Бұл жаңа термин бұрынғы – «Эйри бойынша орташа уақыт» (ағылш. ''Airy Mean Time'', ''AMT'') атауының орнына келді. Бұл атау, мәні бойынша, Гринвич бойынша орташа уақыттың (ағылш. ''Greenwich Mean Time'', ''GMT'') тікелей аналогы еді. Астрономиялық контексте «GMT» – Дүниежүзілік уақыттың (ағылш. ''Universal Time''), нақтырақ айтсақ, UT1-дің ескірген атауы. AMT әлі күнге дейін ресми ғарыштық миссияда уақыт өлшеу жүйесі ретінде қолданылған жоқ. Бұл ішінара Эйри-0 кратерінің нақты орнын анықтауда белгілі бір қателік барлығына байланысты, яғни AMT бойынша бағдарлау ғаламшар бетіндегі зерттеу жүргізілген нүктелердегі жергілікті уақыт бойынша бағдарлау сияқты дәл уақытты анықтауға мүмкіндік бермес еді. Mars Exploration Rover миссиясының бастапқы кезеңінде Эйри-0 орнын анықтаудағы позициялық қателік AMT бойынша уақытты анықтаудың шамамен 20 секундтық қателігіне сәйкес келді. ==Уақыт белдеулері== Марс бетіне қонуды жүзеге асырған әрбір миссия өзінің жеке уақыт белдеулерін пайдаланды. Бұл белдеулер қону орнындағы жергілікті орташа күн уақытына сәйкес келді. Бүгінгі күні Марсқа сәтті қонған алты миссияның бесеуі уақыттық бағдар ретінде жерүсті ғарыш аппараты орналасқан жердің жергілікті орташа күн уақытын (LMST, ағылш. ''local mean solar time'') қолданса, алтыншы қону (Mars Pathfinder) жергілікті нақты күн уақытын (LTST, ағылш. ''local true solar time'') пайдаланды<ref>{{Cite web|url=http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html |title=A post-Pathfinder evaluation of areocentric solar coordinates with improved timing recipes for Mars seasonal/diurnal climate studies |publisher=Planet. Space Sci. |tom=48 |страницы=215—235 |doi=10.1016/S0032-0633(99)00092-6 |lang=en |type=journal |author=Allison, M.; McEwen, M. |year=2000 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905214350/http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html }}</ref><ref name='giss1'>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |title=Technical Notes on Mars Solar Time |lang=en |first=Michael |last=Allison |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2015-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151125113743/http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |url-status=live }}</ref>. Mars Pathfinder қонған нүктедегі жергілікті нақты күн уақытын пайдаланды. Оның уақыт белдеуі AAT−02:13:01 болды, мұндағы AAT — Эйри бойынша нақты уақыт (ағылш. ''Airy Apparent Time''), яғни Эйри-0 кратеріндегі нақты күн уақыты. Mars Exploration Rover миссиясы барысында жіберілген екі марсоход қону орнындағы LMST нақты мәнін пайдаланбайды. Осы миссияның марсоходтарының кейінгі жұмысына ыңғайлы болу үшін олар үшін уақыт шкаласы анықталды. Бұл шкала әрбір марсоходта қолданылатын сағаттарды миссияның номиналды жоспарланған 90 солдық жолының шамамен жартысында орналасқан нүктедегі нақты күн уақытының мәніне сәйкес келетіндей етіп баптауға мүмкіндік берді. Миссияларды жоспарлауда мұндай уақыттық схема «гибридті жергілікті күн уақыты» (ағылш. ''Hybrid Local Solar Time'') терминімен анықталады. Бұл уақыт шкалалары орташа күн уақыты тұрғысынан тұтас болып табылады (шын мәнінде, олардың әрқайсысы белгілі бір бойлық үшін орташа уақыт болып табылады) және марсоход ғаламшар бетімен қозғалған кезде түзетуді қажет етпейді. Әдетте марсоходтар жергілікті күн уақытынан бірнеше секундқа ығысуға сәйкес келетін қашықтыққа жылжиды. «Спирит» AMT+11:00:04 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT+11:41:55. «Опортьюнити» AMT−01:01:06 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT−00:22:06. Бұл марсоходтардың ешқайсысы миссия үшін қабылданған уақыт жергілікті орташа уақытпен теңесетін бойлыққа жете алмайды. Ғылыми мақсатта жергілікті нақты күн уақыты (LTST) қолданылады. «Кьюриосити» марсоходының жергілікті уақыты — AMT+09:09:46. Эйри-0 кратерінің орналасу орны қазіргі уақытта жоғарыда аталған марсоходтар Марсқа қонған кездегіден әлдеқайда дәлірек белгілі болғандықтан, болашақ миссияларда толығымен бейстандартты уақыт белдеулерін пайдаланудың орнына, Эйри бойынша орташа уақытқа (ағылш. ''Airy Mean Time'') байланыстырылған ыңғайлы уақыттық схеманы қолдану техникалық тұрғыдан мүмкін болады. ==Сол== Сол термині (ағылш. ''sol'') ғаламшар астрономдарымен Марстағы күн тәулігінің ұзақтығын анықтау үшін қолданылады[7]. Марстағы орташа күн тәулігінің, яғни «солдың», ұзақтығы 24 сағат, 39 минут және 35,244 секундты құрайды[6]. == Дереккөздер</span> == <references/> 30clu1wj6akvxwy05h98k7pw7xdcgzs 3598000 3597999 2026-05-01T18:07:53Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Сол */ 3598000 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. ''Coordinated Mars Time'') — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген кібісе секундтардың болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. «MTC» терминін Марс үшін ғаламшарлық уақыт стандартының атауы ретінде қолдану алғаш рет Mars24 тәуліктік сағаттарында<ref>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |title=NASA GISS: Mars24 Sunclock — Time on Mars |lang=en |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2019-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215021808/https://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |url-status=live }}</ref> жүзеге асты, оны баптаумен НАСА-ның Годдард атындағы ғарыштық зерттеулер институты айналысты. Бұл жаңа термин бұрынғы – «Эйри бойынша орташа уақыт» (ағылш. ''Airy Mean Time'', ''AMT'') атауының орнына келді. Бұл атау, мәні бойынша, Гринвич бойынша орташа уақыттың (ағылш. ''Greenwich Mean Time'', ''GMT'') тікелей аналогы еді. Астрономиялық контексте «GMT» – Дүниежүзілік уақыттың (ағылш. ''Universal Time''), нақтырақ айтсақ, UT1-дің ескірген атауы. AMT әлі күнге дейін ресми ғарыштық миссияда уақыт өлшеу жүйесі ретінде қолданылған жоқ. Бұл ішінара Эйри-0 кратерінің нақты орнын анықтауда белгілі бір қателік барлығына байланысты, яғни AMT бойынша бағдарлау ғаламшар бетіндегі зерттеу жүргізілген нүктелердегі жергілікті уақыт бойынша бағдарлау сияқты дәл уақытты анықтауға мүмкіндік бермес еді. Mars Exploration Rover миссиясының бастапқы кезеңінде Эйри-0 орнын анықтаудағы позициялық қателік AMT бойынша уақытты анықтаудың шамамен 20 секундтық қателігіне сәйкес келді. ==Уақыт белдеулері== Марс бетіне қонуды жүзеге асырған әрбір миссия өзінің жеке уақыт белдеулерін пайдаланды. Бұл белдеулер қону орнындағы жергілікті орташа күн уақытына сәйкес келді. Бүгінгі күні Марсқа сәтті қонған алты миссияның бесеуі уақыттық бағдар ретінде жерүсті ғарыш аппараты орналасқан жердің жергілікті орташа күн уақытын (LMST, ағылш. ''local mean solar time'') қолданса, алтыншы қону (Mars Pathfinder) жергілікті нақты күн уақытын (LTST, ағылш. ''local true solar time'') пайдаланды<ref>{{Cite web|url=http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html |title=A post-Pathfinder evaluation of areocentric solar coordinates with improved timing recipes for Mars seasonal/diurnal climate studies |publisher=Planet. Space Sci. |tom=48 |страницы=215—235 |doi=10.1016/S0032-0633(99)00092-6 |lang=en |type=journal |author=Allison, M.; McEwen, M. |year=2000 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905214350/http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html }}</ref><ref name='giss1'>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |title=Technical Notes on Mars Solar Time |lang=en |first=Michael |last=Allison |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2015-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151125113743/http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |url-status=live }}</ref>. Mars Pathfinder қонған нүктедегі жергілікті нақты күн уақытын пайдаланды. Оның уақыт белдеуі AAT−02:13:01 болды, мұндағы AAT — Эйри бойынша нақты уақыт (ағылш. ''Airy Apparent Time''), яғни Эйри-0 кратеріндегі нақты күн уақыты. Mars Exploration Rover миссиясы барысында жіберілген екі марсоход қону орнындағы LMST нақты мәнін пайдаланбайды. Осы миссияның марсоходтарының кейінгі жұмысына ыңғайлы болу үшін олар үшін уақыт шкаласы анықталды. Бұл шкала әрбір марсоходта қолданылатын сағаттарды миссияның номиналды жоспарланған 90 солдық жолының шамамен жартысында орналасқан нүктедегі нақты күн уақытының мәніне сәйкес келетіндей етіп баптауға мүмкіндік берді. Миссияларды жоспарлауда мұндай уақыттық схема «гибридті жергілікті күн уақыты» (ағылш. ''Hybrid Local Solar Time'') терминімен анықталады. Бұл уақыт шкалалары орташа күн уақыты тұрғысынан тұтас болып табылады (шын мәнінде, олардың әрқайсысы белгілі бір бойлық үшін орташа уақыт болып табылады) және марсоход ғаламшар бетімен қозғалған кезде түзетуді қажет етпейді. Әдетте марсоходтар жергілікті күн уақытынан бірнеше секундқа ығысуға сәйкес келетін қашықтыққа жылжиды. «Спирит» AMT+11:00:04 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT+11:41:55. «Опортьюнити» AMT−01:01:06 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT−00:22:06. Бұл марсоходтардың ешқайсысы миссия үшін қабылданған уақыт жергілікті орташа уақытпен теңесетін бойлыққа жете алмайды. Ғылыми мақсатта жергілікті нақты күн уақыты (LTST) қолданылады. «Кьюриосити» марсоходының жергілікті уақыты — AMT+09:09:46. Эйри-0 кратерінің орналасу орны қазіргі уақытта жоғарыда аталған марсоходтар Марсқа қонған кездегіден әлдеқайда дәлірек белгілі болғандықтан, болашақ миссияларда толығымен бейстандартты уақыт белдеулерін пайдаланудың орнына, Эйри бойынша орташа уақытқа (ағылш. ''Airy Mean Time'') байланыстырылған ыңғайлы уақыттық схеманы қолдану техникалық тұрғыдан мүмкін болады. ==Сол== Сол термині (ағылш. ''sol'') ғаламшар астрономдарымен Марстағы күн тәулігінің ұзақтығын анықтау үшін қолданылады<ref>{{Cite web |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |title=NASA — Opportunity's View, Sol 959 (Vertical) |lang=en |date= |publisher=Nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022155351/http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |url-status=dead }}</ref>. Марстағы орташа күн тәулігінің, яғни «солдың», ұзақтығы 24 сағат, 39 минут және 35,244 секундты құрайды[6]. == Дереккөздер</span> == <references/> 0v2ejzq83de0vgdq4g7ri5xgd3rk1sf 3598001 3598000 2026-05-01T18:09:52Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Сол */ 3598001 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. ''Coordinated Mars Time'') — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген кібісе секундтардың болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. «MTC» терминін Марс үшін ғаламшарлық уақыт стандартының атауы ретінде қолдану алғаш рет Mars24 тәуліктік сағаттарында<ref>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |title=NASA GISS: Mars24 Sunclock — Time on Mars |lang=en |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2019-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215021808/https://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |url-status=live }}</ref> жүзеге асты, оны баптаумен НАСА-ның Годдард атындағы ғарыштық зерттеулер институты айналысты. Бұл жаңа термин бұрынғы – «Эйри бойынша орташа уақыт» (ағылш. ''Airy Mean Time'', ''AMT'') атауының орнына келді. Бұл атау, мәні бойынша, Гринвич бойынша орташа уақыттың (ағылш. ''Greenwich Mean Time'', ''GMT'') тікелей аналогы еді. Астрономиялық контексте «GMT» – Дүниежүзілік уақыттың (ағылш. ''Universal Time''), нақтырақ айтсақ, UT1-дің ескірген атауы. AMT әлі күнге дейін ресми ғарыштық миссияда уақыт өлшеу жүйесі ретінде қолданылған жоқ. Бұл ішінара Эйри-0 кратерінің нақты орнын анықтауда белгілі бір қателік барлығына байланысты, яғни AMT бойынша бағдарлау ғаламшар бетіндегі зерттеу жүргізілген нүктелердегі жергілікті уақыт бойынша бағдарлау сияқты дәл уақытты анықтауға мүмкіндік бермес еді. Mars Exploration Rover миссиясының бастапқы кезеңінде Эйри-0 орнын анықтаудағы позициялық қателік AMT бойынша уақытты анықтаудың шамамен 20 секундтық қателігіне сәйкес келді. ==Уақыт белдеулері== Марс бетіне қонуды жүзеге асырған әрбір миссия өзінің жеке уақыт белдеулерін пайдаланды. Бұл белдеулер қону орнындағы жергілікті орташа күн уақытына сәйкес келді. Бүгінгі күні Марсқа сәтті қонған алты миссияның бесеуі уақыттық бағдар ретінде жерүсті ғарыш аппараты орналасқан жердің жергілікті орташа күн уақытын (LMST, ағылш. ''local mean solar time'') қолданса, алтыншы қону (Mars Pathfinder) жергілікті нақты күн уақытын (LTST, ағылш. ''local true solar time'') пайдаланды<ref>{{Cite web|url=http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html |title=A post-Pathfinder evaluation of areocentric solar coordinates with improved timing recipes for Mars seasonal/diurnal climate studies |publisher=Planet. Space Sci. |tom=48 |страницы=215—235 |doi=10.1016/S0032-0633(99)00092-6 |lang=en |type=journal |author=Allison, M.; McEwen, M. |year=2000 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905214350/http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html }}</ref><ref name='giss1'>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |title=Technical Notes on Mars Solar Time |lang=en |first=Michael |last=Allison |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2015-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151125113743/http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |url-status=live }}</ref>. Mars Pathfinder қонған нүктедегі жергілікті нақты күн уақытын пайдаланды. Оның уақыт белдеуі AAT−02:13:01 болды, мұндағы AAT — Эйри бойынша нақты уақыт (ағылш. ''Airy Apparent Time''), яғни Эйри-0 кратеріндегі нақты күн уақыты. Mars Exploration Rover миссиясы барысында жіберілген екі марсоход қону орнындағы LMST нақты мәнін пайдаланбайды. Осы миссияның марсоходтарының кейінгі жұмысына ыңғайлы болу үшін олар үшін уақыт шкаласы анықталды. Бұл шкала әрбір марсоходта қолданылатын сағаттарды миссияның номиналды жоспарланған 90 солдық жолының шамамен жартысында орналасқан нүктедегі нақты күн уақытының мәніне сәйкес келетіндей етіп баптауға мүмкіндік берді. Миссияларды жоспарлауда мұндай уақыттық схема «гибридті жергілікті күн уақыты» (ағылш. ''Hybrid Local Solar Time'') терминімен анықталады. Бұл уақыт шкалалары орташа күн уақыты тұрғысынан тұтас болып табылады (шын мәнінде, олардың әрқайсысы белгілі бір бойлық үшін орташа уақыт болып табылады) және марсоход ғаламшар бетімен қозғалған кезде түзетуді қажет етпейді. Әдетте марсоходтар жергілікті күн уақытынан бірнеше секундқа ығысуға сәйкес келетін қашықтыққа жылжиды. «Спирит» AMT+11:00:04 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT+11:41:55. «Опортьюнити» AMT−01:01:06 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT−00:22:06. Бұл марсоходтардың ешқайсысы миссия үшін қабылданған уақыт жергілікті орташа уақытпен теңесетін бойлыққа жете алмайды. Ғылыми мақсатта жергілікті нақты күн уақыты (LTST) қолданылады. «Кьюриосити» марсоходының жергілікті уақыты — AMT+09:09:46. Эйри-0 кратерінің орналасу орны қазіргі уақытта жоғарыда аталған марсоходтар Марсқа қонған кездегіден әлдеқайда дәлірек белгілі болғандықтан, болашақ миссияларда толығымен бейстандартты уақыт белдеулерін пайдаланудың орнына, Эйри бойынша орташа уақытқа (ағылш. ''Airy Mean Time'') байланыстырылған ыңғайлы уақыттық схеманы қолдану техникалық тұрғыдан мүмкін болады. ==Сол== Сол термині (ағылш. ''sol'') ғаламшар астрономдарымен Марстағы күн тәулігінің ұзақтығын анықтау үшін қолданылады<ref>{{Cite web |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |title=NASA — Opportunity's View, Sol 959 (Vertical) |lang=en |date= |publisher=Nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022155351/http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |url-status=dead }}</ref>. Марстағы орташа күн тәулігінің, яғни «солдың», ұзақтығы 24 сағат, 39 минут және 35,244 секундты құрайды<ref name="giss1" />. == Дереккөздер</span> == <references/> p5yp2thr07kr3ecb6us0ecy7vv5qevh 3598002 3598001 2026-05-01T18:11:26Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Сол */ 3598002 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. ''Coordinated Mars Time'') — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген кібісе секундтардың болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. «MTC» терминін Марс үшін ғаламшарлық уақыт стандартының атауы ретінде қолдану алғаш рет Mars24 тәуліктік сағаттарында<ref>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |title=NASA GISS: Mars24 Sunclock — Time on Mars |lang=en |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2019-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215021808/https://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |url-status=live }}</ref> жүзеге асты, оны баптаумен НАСА-ның Годдард атындағы ғарыштық зерттеулер институты айналысты. Бұл жаңа термин бұрынғы – «Эйри бойынша орташа уақыт» (ағылш. ''Airy Mean Time'', ''AMT'') атауының орнына келді. Бұл атау, мәні бойынша, Гринвич бойынша орташа уақыттың (ағылш. ''Greenwich Mean Time'', ''GMT'') тікелей аналогы еді. Астрономиялық контексте «GMT» – Дүниежүзілік уақыттың (ағылш. ''Universal Time''), нақтырақ айтсақ, UT1-дің ескірген атауы. AMT әлі күнге дейін ресми ғарыштық миссияда уақыт өлшеу жүйесі ретінде қолданылған жоқ. Бұл ішінара Эйри-0 кратерінің нақты орнын анықтауда белгілі бір қателік барлығына байланысты, яғни AMT бойынша бағдарлау ғаламшар бетіндегі зерттеу жүргізілген нүктелердегі жергілікті уақыт бойынша бағдарлау сияқты дәл уақытты анықтауға мүмкіндік бермес еді. Mars Exploration Rover миссиясының бастапқы кезеңінде Эйри-0 орнын анықтаудағы позициялық қателік AMT бойынша уақытты анықтаудың шамамен 20 секундтық қателігіне сәйкес келді. ==Уақыт белдеулері== Марс бетіне қонуды жүзеге асырған әрбір миссия өзінің жеке уақыт белдеулерін пайдаланды. Бұл белдеулер қону орнындағы жергілікті орташа күн уақытына сәйкес келді. Бүгінгі күні Марсқа сәтті қонған алты миссияның бесеуі уақыттық бағдар ретінде жерүсті ғарыш аппараты орналасқан жердің жергілікті орташа күн уақытын (LMST, ағылш. ''local mean solar time'') қолданса, алтыншы қону (Mars Pathfinder) жергілікті нақты күн уақытын (LTST, ағылш. ''local true solar time'') пайдаланды<ref>{{Cite web|url=http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html |title=A post-Pathfinder evaluation of areocentric solar coordinates with improved timing recipes for Mars seasonal/diurnal climate studies |publisher=Planet. Space Sci. |tom=48 |страницы=215—235 |doi=10.1016/S0032-0633(99)00092-6 |lang=en |type=journal |author=Allison, M.; McEwen, M. |year=2000 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905214350/http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html }}</ref><ref name='giss1'>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |title=Technical Notes on Mars Solar Time |lang=en |first=Michael |last=Allison |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2015-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151125113743/http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |url-status=live }}</ref>. Mars Pathfinder қонған нүктедегі жергілікті нақты күн уақытын пайдаланды. Оның уақыт белдеуі AAT−02:13:01 болды, мұндағы AAT — Эйри бойынша нақты уақыт (ағылш. ''Airy Apparent Time''), яғни Эйри-0 кратеріндегі нақты күн уақыты. Mars Exploration Rover миссиясы барысында жіберілген екі марсоход қону орнындағы LMST нақты мәнін пайдаланбайды. Осы миссияның марсоходтарының кейінгі жұмысына ыңғайлы болу үшін олар үшін уақыт шкаласы анықталды. Бұл шкала әрбір марсоходта қолданылатын сағаттарды миссияның номиналды жоспарланған 90 солдық жолының шамамен жартысында орналасқан нүктедегі нақты күн уақытының мәніне сәйкес келетіндей етіп баптауға мүмкіндік берді. Миссияларды жоспарлауда мұндай уақыттық схема «гибридті жергілікті күн уақыты» (ағылш. ''Hybrid Local Solar Time'') терминімен анықталады. Бұл уақыт шкалалары орташа күн уақыты тұрғысынан тұтас болып табылады (шын мәнінде, олардың әрқайсысы белгілі бір бойлық үшін орташа уақыт болып табылады) және марсоход ғаламшар бетімен қозғалған кезде түзетуді қажет етпейді. Әдетте марсоходтар жергілікті күн уақытынан бірнеше секундқа ығысуға сәйкес келетін қашықтыққа жылжиды. «Спирит» AMT+11:00:04 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT+11:41:55. «Опортьюнити» AMT−01:01:06 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT−00:22:06. Бұл марсоходтардың ешқайсысы миссия үшін қабылданған уақыт жергілікті орташа уақытпен теңесетін бойлыққа жете алмайды. Ғылыми мақсатта жергілікті нақты күн уақыты (LTST) қолданылады. «Кьюриосити» марсоходының жергілікті уақыты — AMT+09:09:46. Эйри-0 кратерінің орналасу орны қазіргі уақытта жоғарыда аталған марсоходтар Марсқа қонған кездегіден әлдеқайда дәлірек белгілі болғандықтан, болашақ миссияларда толығымен бейстандартты уақыт белдеулерін пайдаланудың орнына, Эйри бойынша орташа уақытқа (ағылш. ''Airy Mean Time'') байланыстырылған ыңғайлы уақыттық схеманы қолдану техникалық тұрғыдан мүмкін болады. ==Сол== Сол термині (ағылш. ''sol'') ғаламшар астрономдарымен Марстағы күн тәулігінің ұзақтығын анықтау үшін қолданылады<ref>{{Cite web |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |title=NASA — Opportunity's View, Sol 959 (Vertical) |lang=en |date= |publisher=Nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022155351/http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |url-status=dead }}</ref>. Марстағы орташа күн тәулігінің, яғни «солдың», ұзақтығы 24 сағат, 39 минут және 35,244 секундты құрайды<ref name="giss1" />. Ғарыш аппараты Марс бетінде жұмысын бастаған кезде, миссияның марстық күндері (солдары) қарапайым сандық реттік санақ арқылы есептеледі. Екі «Викинг» жерүсті миссиясы, Mars Phoenix, сондай-ақ Марстық ғылыми зертхананың «Кьюриосити» марсоходы марсоход Марс бетіне қонған күнді «сол 0» («sol 0») деп белгілесе, ал Mars Pathfinder және Mars Exploration Rover миссиясының екі марсоходы қону уақытын «сол 1» («sol 1») деп белгіледі[8]. == Дереккөздер</span> == <references/> 7ys00slh46xiplxododijoxhbxxvr67 3598003 3598002 2026-05-01T18:13:32Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Сол */ 3598003 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. ''Coordinated Mars Time'') — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген кібісе секундтардың болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. «MTC» терминін Марс үшін ғаламшарлық уақыт стандартының атауы ретінде қолдану алғаш рет Mars24 тәуліктік сағаттарында<ref>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |title=NASA GISS: Mars24 Sunclock — Time on Mars |lang=en |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2019-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215021808/https://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |url-status=live }}</ref> жүзеге асты, оны баптаумен НАСА-ның Годдард атындағы ғарыштық зерттеулер институты айналысты. Бұл жаңа термин бұрынғы – «Эйри бойынша орташа уақыт» (ағылш. ''Airy Mean Time'', ''AMT'') атауының орнына келді. Бұл атау, мәні бойынша, Гринвич бойынша орташа уақыттың (ағылш. ''Greenwich Mean Time'', ''GMT'') тікелей аналогы еді. Астрономиялық контексте «GMT» – Дүниежүзілік уақыттың (ағылш. ''Universal Time''), нақтырақ айтсақ, UT1-дің ескірген атауы. AMT әлі күнге дейін ресми ғарыштық миссияда уақыт өлшеу жүйесі ретінде қолданылған жоқ. Бұл ішінара Эйри-0 кратерінің нақты орнын анықтауда белгілі бір қателік барлығына байланысты, яғни AMT бойынша бағдарлау ғаламшар бетіндегі зерттеу жүргізілген нүктелердегі жергілікті уақыт бойынша бағдарлау сияқты дәл уақытты анықтауға мүмкіндік бермес еді. Mars Exploration Rover миссиясының бастапқы кезеңінде Эйри-0 орнын анықтаудағы позициялық қателік AMT бойынша уақытты анықтаудың шамамен 20 секундтық қателігіне сәйкес келді. ==Уақыт белдеулері== Марс бетіне қонуды жүзеге асырған әрбір миссия өзінің жеке уақыт белдеулерін пайдаланды. Бұл белдеулер қону орнындағы жергілікті орташа күн уақытына сәйкес келді. Бүгінгі күні Марсқа сәтті қонған алты миссияның бесеуі уақыттық бағдар ретінде жерүсті ғарыш аппараты орналасқан жердің жергілікті орташа күн уақытын (LMST, ағылш. ''local mean solar time'') қолданса, алтыншы қону (Mars Pathfinder) жергілікті нақты күн уақытын (LTST, ағылш. ''local true solar time'') пайдаланды<ref>{{Cite web|url=http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html |title=A post-Pathfinder evaluation of areocentric solar coordinates with improved timing recipes for Mars seasonal/diurnal climate studies |publisher=Planet. Space Sci. |tom=48 |страницы=215—235 |doi=10.1016/S0032-0633(99)00092-6 |lang=en |type=journal |author=Allison, M.; McEwen, M. |year=2000 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905214350/http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html }}</ref><ref name='giss1'>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |title=Technical Notes on Mars Solar Time |lang=en |first=Michael |last=Allison |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2015-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151125113743/http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |url-status=live }}</ref>. Mars Pathfinder қонған нүктедегі жергілікті нақты күн уақытын пайдаланды. Оның уақыт белдеуі AAT−02:13:01 болды, мұндағы AAT — Эйри бойынша нақты уақыт (ағылш. ''Airy Apparent Time''), яғни Эйри-0 кратеріндегі нақты күн уақыты. Mars Exploration Rover миссиясы барысында жіберілген екі марсоход қону орнындағы LMST нақты мәнін пайдаланбайды. Осы миссияның марсоходтарының кейінгі жұмысына ыңғайлы болу үшін олар үшін уақыт шкаласы анықталды. Бұл шкала әрбір марсоходта қолданылатын сағаттарды миссияның номиналды жоспарланған 90 солдық жолының шамамен жартысында орналасқан нүктедегі нақты күн уақытының мәніне сәйкес келетіндей етіп баптауға мүмкіндік берді. Миссияларды жоспарлауда мұндай уақыттық схема «гибридті жергілікті күн уақыты» (ағылш. ''Hybrid Local Solar Time'') терминімен анықталады. Бұл уақыт шкалалары орташа күн уақыты тұрғысынан тұтас болып табылады (шын мәнінде, олардың әрқайсысы белгілі бір бойлық үшін орташа уақыт болып табылады) және марсоход ғаламшар бетімен қозғалған кезде түзетуді қажет етпейді. Әдетте марсоходтар жергілікті күн уақытынан бірнеше секундқа ығысуға сәйкес келетін қашықтыққа жылжиды. «Спирит» AMT+11:00:04 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT+11:41:55. «Опортьюнити» AMT−01:01:06 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT−00:22:06. Бұл марсоходтардың ешқайсысы миссия үшін қабылданған уақыт жергілікті орташа уақытпен теңесетін бойлыққа жете алмайды. Ғылыми мақсатта жергілікті нақты күн уақыты (LTST) қолданылады. «Кьюриосити» марсоходының жергілікті уақыты — AMT+09:09:46. Эйри-0 кратерінің орналасу орны қазіргі уақытта жоғарыда аталған марсоходтар Марсқа қонған кездегіден әлдеқайда дәлірек белгілі болғандықтан, болашақ миссияларда толығымен бейстандартты уақыт белдеулерін пайдаланудың орнына, Эйри бойынша орташа уақытқа (ағылш. ''Airy Mean Time'') байланыстырылған ыңғайлы уақыттық схеманы қолдану техникалық тұрғыдан мүмкін болады. ==Сол== Сол термині (ағылш. ''sol'') ғаламшар астрономдарымен Марстағы күн тәулігінің ұзақтығын анықтау үшін қолданылады<ref>{{Cite web |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |title=NASA — Opportunity's View, Sol 959 (Vertical) |lang=en |date= |publisher=Nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022155351/http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |url-status=dead }}</ref>. Марстағы орташа күн тәулігінің, яғни «солдың», ұзақтығы 24 сағат, 39 минут және 35,244 секундты құрайды<ref name="giss1" />. Ғарыш аппараты Марс бетінде жұмысын бастаған кезде, миссияның марстық күндері (солдары) қарапайым сандық реттік санақ арқылы есептеледі. Екі «Викинг» жерүсті миссиясы, Mars Phoenix, сондай-ақ Марстық ғылыми зертхананың «Кьюриосити» марсоходы марсоход Марс бетіне қонған күнді «сол 0» («sol 0») деп белгілесе, ал Mars Pathfinder және Mars Exploration Rover миссиясының екі марсоходы қону уақытын «сол 1» («sol 1») деп белгіледіref><ref>{{Cite web |url=http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |title=Phoenix Mars Mission — Mission — Mission Phases — On Mars |lang=en |date=2008-02-29 |publisher=Phoenix.lpl.arizona.edu |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208081458/http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |url-status=dead }}</ref>. == Дереккөздер</span> == <references/> d1q4js1vb517crlcz649r2p4a8st57n 3598004 3598003 2026-05-01T18:14:07Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Сол */ 3598004 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. ''Coordinated Mars Time'') — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген кібісе секундтардың болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. «MTC» терминін Марс үшін ғаламшарлық уақыт стандартының атауы ретінде қолдану алғаш рет Mars24 тәуліктік сағаттарында<ref>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |title=NASA GISS: Mars24 Sunclock — Time on Mars |lang=en |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2019-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215021808/https://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |url-status=live }}</ref> жүзеге асты, оны баптаумен НАСА-ның Годдард атындағы ғарыштық зерттеулер институты айналысты. Бұл жаңа термин бұрынғы – «Эйри бойынша орташа уақыт» (ағылш. ''Airy Mean Time'', ''AMT'') атауының орнына келді. Бұл атау, мәні бойынша, Гринвич бойынша орташа уақыттың (ағылш. ''Greenwich Mean Time'', ''GMT'') тікелей аналогы еді. Астрономиялық контексте «GMT» – Дүниежүзілік уақыттың (ағылш. ''Universal Time''), нақтырақ айтсақ, UT1-дің ескірген атауы. AMT әлі күнге дейін ресми ғарыштық миссияда уақыт өлшеу жүйесі ретінде қолданылған жоқ. Бұл ішінара Эйри-0 кратерінің нақты орнын анықтауда белгілі бір қателік барлығына байланысты, яғни AMT бойынша бағдарлау ғаламшар бетіндегі зерттеу жүргізілген нүктелердегі жергілікті уақыт бойынша бағдарлау сияқты дәл уақытты анықтауға мүмкіндік бермес еді. Mars Exploration Rover миссиясының бастапқы кезеңінде Эйри-0 орнын анықтаудағы позициялық қателік AMT бойынша уақытты анықтаудың шамамен 20 секундтық қателігіне сәйкес келді. ==Уақыт белдеулері== Марс бетіне қонуды жүзеге асырған әрбір миссия өзінің жеке уақыт белдеулерін пайдаланды. Бұл белдеулер қону орнындағы жергілікті орташа күн уақытына сәйкес келді. Бүгінгі күні Марсқа сәтті қонған алты миссияның бесеуі уақыттық бағдар ретінде жерүсті ғарыш аппараты орналасқан жердің жергілікті орташа күн уақытын (LMST, ағылш. ''local mean solar time'') қолданса, алтыншы қону (Mars Pathfinder) жергілікті нақты күн уақытын (LTST, ағылш. ''local true solar time'') пайдаланды<ref>{{Cite web|url=http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html |title=A post-Pathfinder evaluation of areocentric solar coordinates with improved timing recipes for Mars seasonal/diurnal climate studies |publisher=Planet. Space Sci. |tom=48 |страницы=215—235 |doi=10.1016/S0032-0633(99)00092-6 |lang=en |type=journal |author=Allison, M.; McEwen, M. |year=2000 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905214350/http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html }}</ref><ref name='giss1'>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |title=Technical Notes on Mars Solar Time |lang=en |first=Michael |last=Allison |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2015-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151125113743/http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |url-status=live }}</ref>. Mars Pathfinder қонған нүктедегі жергілікті нақты күн уақытын пайдаланды. Оның уақыт белдеуі AAT−02:13:01 болды, мұндағы AAT — Эйри бойынша нақты уақыт (ағылш. ''Airy Apparent Time''), яғни Эйри-0 кратеріндегі нақты күн уақыты. Mars Exploration Rover миссиясы барысында жіберілген екі марсоход қону орнындағы LMST нақты мәнін пайдаланбайды. Осы миссияның марсоходтарының кейінгі жұмысына ыңғайлы болу үшін олар үшін уақыт шкаласы анықталды. Бұл шкала әрбір марсоходта қолданылатын сағаттарды миссияның номиналды жоспарланған 90 солдық жолының шамамен жартысында орналасқан нүктедегі нақты күн уақытының мәніне сәйкес келетіндей етіп баптауға мүмкіндік берді. Миссияларды жоспарлауда мұндай уақыттық схема «гибридті жергілікті күн уақыты» (ағылш. ''Hybrid Local Solar Time'') терминімен анықталады. Бұл уақыт шкалалары орташа күн уақыты тұрғысынан тұтас болып табылады (шын мәнінде, олардың әрқайсысы белгілі бір бойлық үшін орташа уақыт болып табылады) және марсоход ғаламшар бетімен қозғалған кезде түзетуді қажет етпейді. Әдетте марсоходтар жергілікті күн уақытынан бірнеше секундқа ығысуға сәйкес келетін қашықтыққа жылжиды. «Спирит» AMT+11:00:04 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT+11:41:55. «Опортьюнити» AMT−01:01:06 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT−00:22:06. Бұл марсоходтардың ешқайсысы миссия үшін қабылданған уақыт жергілікті орташа уақытпен теңесетін бойлыққа жете алмайды. Ғылыми мақсатта жергілікті нақты күн уақыты (LTST) қолданылады. «Кьюриосити» марсоходының жергілікті уақыты — AMT+09:09:46. Эйри-0 кратерінің орналасу орны қазіргі уақытта жоғарыда аталған марсоходтар Марсқа қонған кездегіден әлдеқайда дәлірек белгілі болғандықтан, болашақ миссияларда толығымен бейстандартты уақыт белдеулерін пайдаланудың орнына, Эйри бойынша орташа уақытқа (ағылш. ''Airy Mean Time'') байланыстырылған ыңғайлы уақыттық схеманы қолдану техникалық тұрғыдан мүмкін болады. ==Сол== Сол термині (ағылш. ''sol'') ғаламшар астрономдарымен Марстағы күн тәулігінің ұзақтығын анықтау үшін қолданылады<ref>{{Cite web |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |title=NASA — Opportunity's View, Sol 959 (Vertical) |lang=en |date= |publisher=Nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022155351/http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |url-status=dead }}</ref>. Марстағы орташа күн тәулігінің, яғни «солдың», ұзақтығы 24 сағат, 39 минут және 35,244 секундты құрайды<ref name="giss1" />. Ғарыш аппараты Марс бетінде жұмысын бастаған кезде, миссияның марстық күндері (солдары) қарапайым сандық реттік санақ арқылы есептеледі. Екі «Викинг» жерүсті миссиясы, Mars Phoenix, сондай-ақ Марстық ғылыми зертхананың «Кьюриосити» марсоходы марсоход Марс бетіне қонған күнді «сол 0» («sol 0») деп белгілесе, ал Mars Pathfinder және Mars Exploration Rover миссиясының екі марсоходы қону уақытын «сол 1» («sol 1») деп белгіледі<ref>{{Cite web |url=http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |title=Phoenix Mars Mission — Mission — Mission Phases — On Mars |lang=en |date=2008-02-29 |publisher=Phoenix.lpl.arizona.edu |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208081458/http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |url-status=dead }}</ref>. == Дереккөздер</span> == <references/> hehefavw5jikpyby71no5cvk9dpczzh 3598009 3598004 2026-05-01T18:18:29Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Сол */ 3598009 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. ''Coordinated Mars Time'') — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген кібісе секундтардың болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. «MTC» терминін Марс үшін ғаламшарлық уақыт стандартының атауы ретінде қолдану алғаш рет Mars24 тәуліктік сағаттарында<ref>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |title=NASA GISS: Mars24 Sunclock — Time on Mars |lang=en |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2019-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215021808/https://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |url-status=live }}</ref> жүзеге асты, оны баптаумен НАСА-ның Годдард атындағы ғарыштық зерттеулер институты айналысты. Бұл жаңа термин бұрынғы – «Эйри бойынша орташа уақыт» (ағылш. ''Airy Mean Time'', ''AMT'') атауының орнына келді. Бұл атау, мәні бойынша, Гринвич бойынша орташа уақыттың (ағылш. ''Greenwich Mean Time'', ''GMT'') тікелей аналогы еді. Астрономиялық контексте «GMT» – Дүниежүзілік уақыттың (ағылш. ''Universal Time''), нақтырақ айтсақ, UT1-дің ескірген атауы. AMT әлі күнге дейін ресми ғарыштық миссияда уақыт өлшеу жүйесі ретінде қолданылған жоқ. Бұл ішінара Эйри-0 кратерінің нақты орнын анықтауда белгілі бір қателік барлығына байланысты, яғни AMT бойынша бағдарлау ғаламшар бетіндегі зерттеу жүргізілген нүктелердегі жергілікті уақыт бойынша бағдарлау сияқты дәл уақытты анықтауға мүмкіндік бермес еді. Mars Exploration Rover миссиясының бастапқы кезеңінде Эйри-0 орнын анықтаудағы позициялық қателік AMT бойынша уақытты анықтаудың шамамен 20 секундтық қателігіне сәйкес келді. ==Уақыт белдеулері== Марс бетіне қонуды жүзеге асырған әрбір миссия өзінің жеке уақыт белдеулерін пайдаланды. Бұл белдеулер қону орнындағы жергілікті орташа күн уақытына сәйкес келді. Бүгінгі күні Марсқа сәтті қонған алты миссияның бесеуі уақыттық бағдар ретінде жерүсті ғарыш аппараты орналасқан жердің жергілікті орташа күн уақытын (LMST, ағылш. ''local mean solar time'') қолданса, алтыншы қону (Mars Pathfinder) жергілікті нақты күн уақытын (LTST, ағылш. ''local true solar time'') пайдаланды<ref>{{Cite web|url=http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html |title=A post-Pathfinder evaluation of areocentric solar coordinates with improved timing recipes for Mars seasonal/diurnal climate studies |publisher=Planet. Space Sci. |tom=48 |страницы=215—235 |doi=10.1016/S0032-0633(99)00092-6 |lang=en |type=journal |author=Allison, M.; McEwen, M. |year=2000 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905214350/http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html }}</ref><ref name='giss1'>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |title=Technical Notes on Mars Solar Time |lang=en |first=Michael |last=Allison |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2015-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151125113743/http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |url-status=live }}</ref>. Mars Pathfinder қонған нүктедегі жергілікті нақты күн уақытын пайдаланды. Оның уақыт белдеуі AAT−02:13:01 болды, мұндағы AAT — Эйри бойынша нақты уақыт (ағылш. ''Airy Apparent Time''), яғни Эйри-0 кратеріндегі нақты күн уақыты. Mars Exploration Rover миссиясы барысында жіберілген екі марсоход қону орнындағы LMST нақты мәнін пайдаланбайды. Осы миссияның марсоходтарының кейінгі жұмысына ыңғайлы болу үшін олар үшін уақыт шкаласы анықталды. Бұл шкала әрбір марсоходта қолданылатын сағаттарды миссияның номиналды жоспарланған 90 солдық жолының шамамен жартысында орналасқан нүктедегі нақты күн уақытының мәніне сәйкес келетіндей етіп баптауға мүмкіндік берді. Миссияларды жоспарлауда мұндай уақыттық схема «гибридті жергілікті күн уақыты» (ағылш. ''Hybrid Local Solar Time'') терминімен анықталады. Бұл уақыт шкалалары орташа күн уақыты тұрғысынан тұтас болып табылады (шын мәнінде, олардың әрқайсысы белгілі бір бойлық үшін орташа уақыт болып табылады) және марсоход ғаламшар бетімен қозғалған кезде түзетуді қажет етпейді. Әдетте марсоходтар жергілікті күн уақытынан бірнеше секундқа ығысуға сәйкес келетін қашықтыққа жылжиды. «Спирит» AMT+11:00:04 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT+11:41:55. «Опортьюнити» AMT−01:01:06 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT−00:22:06. Бұл марсоходтардың ешқайсысы миссия үшін қабылданған уақыт жергілікті орташа уақытпен теңесетін бойлыққа жете алмайды. Ғылыми мақсатта жергілікті нақты күн уақыты (LTST) қолданылады. «Кьюриосити» марсоходының жергілікті уақыты — AMT+09:09:46. Эйри-0 кратерінің орналасу орны қазіргі уақытта жоғарыда аталған марсоходтар Марсқа қонған кездегіден әлдеқайда дәлірек белгілі болғандықтан, болашақ миссияларда толығымен бейстандартты уақыт белдеулерін пайдаланудың орнына, Эйри бойынша орташа уақытқа (ағылш. ''Airy Mean Time'') байланыстырылған ыңғайлы уақыттық схеманы қолдану техникалық тұрғыдан мүмкін болады. ==Сол== Сол термині (ағылш. ''sol'') ғаламшар астрономдарымен Марстағы күн тәулігінің ұзақтығын анықтау үшін қолданылады<ref>{{Cite web |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |title=NASA — Opportunity's View, Sol 959 (Vertical) |lang=en |date= |publisher=Nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022155351/http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |url-status=dead }}</ref>. Марстағы орташа күн тәулігінің, яғни «солдың», ұзақтығы 24 сағат, 39 минут және 35,244 секундты құрайды<ref name="giss1" />. Ғарыш аппараты Марс бетінде жұмысын бастаған кезде, миссияның марстық күндері (солдары) қарапайым сандық реттік санақ арқылы есептеледі. Екі «Викинг» жерүсті миссиясы, Mars Phoenix, сондай-ақ Марстық ғылыми зертхананың «Кьюриосити» марсоходы марсоход Марс бетіне қонған күнді «сол 0» («sol 0») деп белгілесе, ал Mars Pathfinder және Mars Exploration Rover миссиясының екі марсоходы қону уақытын «сол 1» («sol 1») деп белгіледі<ref>{{Cite web |url=http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |title=Phoenix Mars Mission — Mission — Mission Phases — On Mars |lang=en |date=2008-02-29 |publisher=Phoenix.lpl.arizona.edu |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208081458/http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |url-status=dead }}</ref>. Марсоходтардың қону миссиялары екі рет жұп болып жүзеге асқанымен, әрбір жұптағы екі марсоход арасында солдардың санағын синхрондау үшін бірде-бір әрекет жасалмады. Сондықтан, мысалы, «Спирит» пен «Опортьюнити» Марс бетінде зерттеу жүргізу үшін бір уақытта жіберілгенімен, олардың әрқайсысы сол санағын өзінің қону сәтінен бастады, бұл екі жағдайда да «сол 1» деп анықталды, нәтижесінде бұл екі аппарат марстық күндерді санауда синхрондалмай қалды — айырмашылық шамамен 21 солды құрайды. «Спирит» пен «Опортьюнити» бойлықтарының айырмашылығы 179°-қа тең бойлықтарда орналасқан, сондықтан олардың біреуінде күн болса, екіншісінде түн болады, және олардың әрқайсысы бір-бірінен тәуелсіз жұмыс істейді. == Дереккөздер</span> == <references/> 6bd1qwmg7uoielu43hurpj30cqrwmix 3598013 3598009 2026-05-01T18:23:04Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Сол */ 3598013 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. ''Coordinated Mars Time'') — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген кібісе секундтардың болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. «MTC» терминін Марс үшін ғаламшарлық уақыт стандартының атауы ретінде қолдану алғаш рет Mars24 тәуліктік сағаттарында<ref>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |title=NASA GISS: Mars24 Sunclock — Time on Mars |lang=en |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2019-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215021808/https://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |url-status=live }}</ref> жүзеге асты, оны баптаумен НАСА-ның Годдард атындағы ғарыштық зерттеулер институты айналысты. Бұл жаңа термин бұрынғы – «Эйри бойынша орташа уақыт» (ағылш. ''Airy Mean Time'', ''AMT'') атауының орнына келді. Бұл атау, мәні бойынша, Гринвич бойынша орташа уақыттың (ағылш. ''Greenwich Mean Time'', ''GMT'') тікелей аналогы еді. Астрономиялық контексте «GMT» – Дүниежүзілік уақыттың (ағылш. ''Universal Time''), нақтырақ айтсақ, UT1-дің ескірген атауы. AMT әлі күнге дейін ресми ғарыштық миссияда уақыт өлшеу жүйесі ретінде қолданылған жоқ. Бұл ішінара Эйри-0 кратерінің нақты орнын анықтауда белгілі бір қателік барлығына байланысты, яғни AMT бойынша бағдарлау ғаламшар бетіндегі зерттеу жүргізілген нүктелердегі жергілікті уақыт бойынша бағдарлау сияқты дәл уақытты анықтауға мүмкіндік бермес еді. Mars Exploration Rover миссиясының бастапқы кезеңінде Эйри-0 орнын анықтаудағы позициялық қателік AMT бойынша уақытты анықтаудың шамамен 20 секундтық қателігіне сәйкес келді. ==Уақыт белдеулері== Марс бетіне қонуды жүзеге асырған әрбір миссия өзінің жеке уақыт белдеулерін пайдаланды. Бұл белдеулер қону орнындағы жергілікті орташа күн уақытына сәйкес келді. Бүгінгі күні Марсқа сәтті қонған алты миссияның бесеуі уақыттық бағдар ретінде жерүсті ғарыш аппараты орналасқан жердің жергілікті орташа күн уақытын (LMST, ағылш. ''local mean solar time'') қолданса, алтыншы қону (Mars Pathfinder) жергілікті нақты күн уақытын (LTST, ағылш. ''local true solar time'') пайдаланды<ref>{{Cite web|url=http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html |title=A post-Pathfinder evaluation of areocentric solar coordinates with improved timing recipes for Mars seasonal/diurnal climate studies |publisher=Planet. Space Sci. |tom=48 |страницы=215—235 |doi=10.1016/S0032-0633(99)00092-6 |lang=en |type=journal |author=Allison, M.; McEwen, M. |year=2000 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905214350/http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html }}</ref><ref name='giss1'>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |title=Technical Notes on Mars Solar Time |lang=en |first=Michael |last=Allison |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2015-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151125113743/http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |url-status=live }}</ref>. Mars Pathfinder қонған нүктедегі жергілікті нақты күн уақытын пайдаланды. Оның уақыт белдеуі AAT−02:13:01 болды, мұндағы AAT — Эйри бойынша нақты уақыт (ағылш. ''Airy Apparent Time''), яғни Эйри-0 кратеріндегі нақты күн уақыты. Mars Exploration Rover миссиясы барысында жіберілген екі марсоход қону орнындағы LMST нақты мәнін пайдаланбайды. Осы миссияның марсоходтарының кейінгі жұмысына ыңғайлы болу үшін олар үшін уақыт шкаласы анықталды. Бұл шкала әрбір марсоходта қолданылатын сағаттарды миссияның номиналды жоспарланған 90 солдық жолының шамамен жартысында орналасқан нүктедегі нақты күн уақытының мәніне сәйкес келетіндей етіп баптауға мүмкіндік берді. Миссияларды жоспарлауда мұндай уақыттық схема «гибридті жергілікті күн уақыты» (ағылш. ''Hybrid Local Solar Time'') терминімен анықталады. Бұл уақыт шкалалары орташа күн уақыты тұрғысынан тұтас болып табылады (шын мәнінде, олардың әрқайсысы белгілі бір бойлық үшін орташа уақыт болып табылады) және марсоход ғаламшар бетімен қозғалған кезде түзетуді қажет етпейді. Әдетте марсоходтар жергілікті күн уақытынан бірнеше секундқа ығысуға сәйкес келетін қашықтыққа жылжиды. «Спирит» AMT+11:00:04 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT+11:41:55. «Опортьюнити» AMT−01:01:06 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT−00:22:06. Бұл марсоходтардың ешқайсысы миссия үшін қабылданған уақыт жергілікті орташа уақытпен теңесетін бойлыққа жете алмайды. Ғылыми мақсатта жергілікті нақты күн уақыты (LTST) қолданылады. «Кьюриосити» марсоходының жергілікті уақыты — AMT+09:09:46. Эйри-0 кратерінің орналасу орны қазіргі уақытта жоғарыда аталған марсоходтар Марсқа қонған кездегіден әлдеқайда дәлірек белгілі болғандықтан, болашақ миссияларда толығымен бейстандартты уақыт белдеулерін пайдаланудың орнына, Эйри бойынша орташа уақытқа (ағылш. ''Airy Mean Time'') байланыстырылған ыңғайлы уақыттық схеманы қолдану техникалық тұрғыдан мүмкін болады. ==Сол== Сол термині (ағылш. ''sol'') ғаламшар астрономдарымен Марстағы күн тәулігінің ұзақтығын анықтау үшін қолданылады<ref>{{Cite web |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |title=NASA — Opportunity's View, Sol 959 (Vertical) |lang=en |date= |publisher=Nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022155351/http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |url-status=dead }}</ref>. Марстағы орташа күн тәулігінің, яғни «солдың», ұзақтығы 24 сағат, 39 минут және 35,244 секундты құрайды<ref name="giss1" />. Ғарыш аппараты Марс бетінде жұмысын бастаған кезде, миссияның марстық күндері (солдары) қарапайым сандық реттік санақ арқылы есептеледі. Екі «Викинг» жерүсті миссиясы, Mars Phoenix, сондай-ақ Марстық ғылыми зертхананың «Кьюриосити» марсоходы марсоход Марс бетіне қонған күнді «сол 0» («sol 0») деп белгілесе, ал Mars Pathfinder және Mars Exploration Rover миссиясының екі марсоходы қону уақытын «сол 1» («sol 1») деп белгіледі<ref>{{Cite web |url=http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |title=Phoenix Mars Mission — Mission — Mission Phases — On Mars |lang=en |date=2008-02-29 |publisher=Phoenix.lpl.arizona.edu |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208081458/http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |url-status=dead }}</ref>. Марсоходтардың қону миссиялары екі рет жұп болып жүзеге асқанымен, әрбір жұптағы екі марсоход арасында солдардың санағын синхрондау үшін бірде-бір әрекет жасалмады. Сондықтан, мысалы, «Спирит» пен «Опортьюнити» Марс бетінде зерттеу жүргізу үшін бір уақытта жіберілгенімен, олардың әрқайсысы сол санағын өзінің қону сәтінен бастады, бұл екі жағдайда да «сол 1» деп анықталды, нәтижесінде бұл екі аппарат марстық күндерді санауда синхрондалмай қалды — айырмашылық шамамен 21 солды құрайды. «Спирит» пен «Опортьюнити» бойлықтарының айырмашылығы 179°-қа тең бойлықтарда орналасқан, сондықтан олардың біреуінде күн болса, екіншісінде түн болады, және олардың әрқайсысы бір-бірінен тәуелсіз жұмыс істейді. Жерде астрономдар хронометрия мақсатында жиі юлиандық күнді – күндердің қарапайым реттік санағын – пайдаланады. Марс үшін осындай уақыт өлшеу жүйесінің ұсынылған баламасы Mars Sol Date (MSD) болып табылады. Бұл – 1873 жылғы 29 желтоқсаннан (астроном Карл Отто Лампландтың туған күні) бастап солтардың ағымдағы реттік санағы. Бұл жүйенің басқа нұсқасында санақ басталған күн (немесе эпоха) ретінде 1608 жылды (телескоптың ойлап табылған жылы) таңдау ұсынылады. == Дереккөздер</span> == <references/> tfa3dpu34k1u5nrw7lb0of4u2xs8acw 3598016 3598013 2026-05-01T18:27:06Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Сол */ 3598016 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. ''Coordinated Mars Time'') — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген кібісе секундтардың болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. «MTC» терминін Марс үшін ғаламшарлық уақыт стандартының атауы ретінде қолдану алғаш рет Mars24 тәуліктік сағаттарында<ref>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |title=NASA GISS: Mars24 Sunclock — Time on Mars |lang=en |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2019-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215021808/https://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |url-status=live }}</ref> жүзеге асты, оны баптаумен НАСА-ның Годдард атындағы ғарыштық зерттеулер институты айналысты. Бұл жаңа термин бұрынғы – «Эйри бойынша орташа уақыт» (ағылш. ''Airy Mean Time'', ''AMT'') атауының орнына келді. Бұл атау, мәні бойынша, Гринвич бойынша орташа уақыттың (ағылш. ''Greenwich Mean Time'', ''GMT'') тікелей аналогы еді. Астрономиялық контексте «GMT» – Дүниежүзілік уақыттың (ағылш. ''Universal Time''), нақтырақ айтсақ, UT1-дің ескірген атауы. AMT әлі күнге дейін ресми ғарыштық миссияда уақыт өлшеу жүйесі ретінде қолданылған жоқ. Бұл ішінара Эйри-0 кратерінің нақты орнын анықтауда белгілі бір қателік барлығына байланысты, яғни AMT бойынша бағдарлау ғаламшар бетіндегі зерттеу жүргізілген нүктелердегі жергілікті уақыт бойынша бағдарлау сияқты дәл уақытты анықтауға мүмкіндік бермес еді. Mars Exploration Rover миссиясының бастапқы кезеңінде Эйри-0 орнын анықтаудағы позициялық қателік AMT бойынша уақытты анықтаудың шамамен 20 секундтық қателігіне сәйкес келді. ==Уақыт белдеулері== Марс бетіне қонуды жүзеге асырған әрбір миссия өзінің жеке уақыт белдеулерін пайдаланды. Бұл белдеулер қону орнындағы жергілікті орташа күн уақытына сәйкес келді. Бүгінгі күні Марсқа сәтті қонған алты миссияның бесеуі уақыттық бағдар ретінде жерүсті ғарыш аппараты орналасқан жердің жергілікті орташа күн уақытын (LMST, ағылш. ''local mean solar time'') қолданса, алтыншы қону (Mars Pathfinder) жергілікті нақты күн уақытын (LTST, ағылш. ''local true solar time'') пайдаланды<ref>{{Cite web|url=http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html |title=A post-Pathfinder evaluation of areocentric solar coordinates with improved timing recipes for Mars seasonal/diurnal climate studies |publisher=Planet. Space Sci. |tom=48 |страницы=215—235 |doi=10.1016/S0032-0633(99)00092-6 |lang=en |type=journal |author=Allison, M.; McEwen, M. |year=2000 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905214350/http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html }}</ref><ref name='giss1'>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |title=Technical Notes on Mars Solar Time |lang=en |first=Michael |last=Allison |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2015-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151125113743/http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |url-status=live }}</ref>. Mars Pathfinder қонған нүктедегі жергілікті нақты күн уақытын пайдаланды. Оның уақыт белдеуі AAT−02:13:01 болды, мұндағы AAT — Эйри бойынша нақты уақыт (ағылш. ''Airy Apparent Time''), яғни Эйри-0 кратеріндегі нақты күн уақыты. Mars Exploration Rover миссиясы барысында жіберілген екі марсоход қону орнындағы LMST нақты мәнін пайдаланбайды. Осы миссияның марсоходтарының кейінгі жұмысына ыңғайлы болу үшін олар үшін уақыт шкаласы анықталды. Бұл шкала әрбір марсоходта қолданылатын сағаттарды миссияның номиналды жоспарланған 90 солдық жолының шамамен жартысында орналасқан нүктедегі нақты күн уақытының мәніне сәйкес келетіндей етіп баптауға мүмкіндік берді. Миссияларды жоспарлауда мұндай уақыттық схема «гибридті жергілікті күн уақыты» (ағылш. ''Hybrid Local Solar Time'') терминімен анықталады. Бұл уақыт шкалалары орташа күн уақыты тұрғысынан тұтас болып табылады (шын мәнінде, олардың әрқайсысы белгілі бір бойлық үшін орташа уақыт болып табылады) және марсоход ғаламшар бетімен қозғалған кезде түзетуді қажет етпейді. Әдетте марсоходтар жергілікті күн уақытынан бірнеше секундқа ығысуға сәйкес келетін қашықтыққа жылжиды. «Спирит» AMT+11:00:04 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT+11:41:55. «Опортьюнити» AMT−01:01:06 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT−00:22:06. Бұл марсоходтардың ешқайсысы миссия үшін қабылданған уақыт жергілікті орташа уақытпен теңесетін бойлыққа жете алмайды. Ғылыми мақсатта жергілікті нақты күн уақыты (LTST) қолданылады. «Кьюриосити» марсоходының жергілікті уақыты — AMT+09:09:46. Эйри-0 кратерінің орналасу орны қазіргі уақытта жоғарыда аталған марсоходтар Марсқа қонған кездегіден әлдеқайда дәлірек белгілі болғандықтан, болашақ миссияларда толығымен бейстандартты уақыт белдеулерін пайдаланудың орнына, Эйри бойынша орташа уақытқа (ағылш. ''Airy Mean Time'') байланыстырылған ыңғайлы уақыттық схеманы қолдану техникалық тұрғыдан мүмкін болады. ==Сол== Сол термині (ағылш. ''sol'') ғаламшар астрономдарымен Марстағы күн тәулігінің ұзақтығын анықтау үшін қолданылады<ref>{{Cite web |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |title=NASA — Opportunity's View, Sol 959 (Vertical) |lang=en |date= |publisher=Nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022155351/http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |url-status=dead }}</ref>. Марстағы орташа күн тәулігінің, яғни «солдың», ұзақтығы 24 сағат, 39 минут және 35,244 секундты құрайды<ref name="giss1" />. Ғарыш аппараты Марс бетінде жұмысын бастаған кезде, миссияның марстық күндері (солдары) қарапайым сандық реттік санақ арқылы есептеледі. Екі «Викинг» жерүсті миссиясы, Mars Phoenix, сондай-ақ Марстық ғылыми зертхананың «Кьюриосити» марсоходы марсоход Марс бетіне қонған күнді «сол 0» («sol 0») деп белгілесе, ал Mars Pathfinder және Mars Exploration Rover миссиясының екі марсоходы қону уақытын «сол 1» («sol 1») деп белгіледі<ref>{{Cite web |url=http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |title=Phoenix Mars Mission — Mission — Mission Phases — On Mars |lang=en |date=2008-02-29 |publisher=Phoenix.lpl.arizona.edu |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208081458/http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |url-status=dead }}</ref>. Марсоходтардың қону миссиялары екі рет жұп болып жүзеге асқанымен, әрбір жұптағы екі марсоход арасында солдардың санағын синхрондау үшін бірде-бір әрекет жасалмады. Сондықтан, мысалы, «Спирит» пен «Опортьюнити» Марс бетінде зерттеу жүргізу үшін бір уақытта жіберілгенімен, олардың әрқайсысы сол санағын өзінің қону сәтінен бастады, бұл екі жағдайда да «сол 1» деп анықталды, нәтижесінде бұл екі аппарат марстық күндерді санауда синхрондалмай қалды — айырмашылық шамамен 21 солды құрайды. «Спирит» пен «Опортьюнити» бойлықтарының айырмашылығы 179°-қа тең бойлықтарда орналасқан, сондықтан олардың біреуінде күн болса, екіншісінде түн болады, және олардың әрқайсысы бір-бірінен тәуелсіз жұмыс істейді. Жерде астрономдар хронометрия мақсатында жиі юлиандық күнді – күндердің қарапайым реттік санағын – пайдаланады. Марс үшін осындай уақыт өлшеу жүйесінің ұсынылған баламасы Mars Sol Date (MSD) болып табылады. Бұл – 1873 жылғы 29 желтоқсаннан (астроном Карл Отто Лампландтың туған күні) бастап солтардың ағымдағы реттік санағы. Бұл жүйенің басқа нұсқасында санақ басталған күн (немесе эпоха) ретінде 1608 жылды (телескоптың ойлап табылған жылы) таңдау ұсынылады. Осы екі жүйенің қайсысы таңдалса да, әрқайсысы Марсқа қатысты кез келген тарихи тіркелген оқиғалар сол жүйе пайда болғаннан кейін болғанына көз жеткізу мақсатын көздейді. Mars Sol Date санақ жүйесі математикалық түрде келесі формуламен анықталады: MSD = (халықаралық атомдық уақытты қолданатын юлиандық күн − 2451549,5 + k) / 1,02749125 + 44796,0, мұндағы k – Эйри-0 кратері арқылы өтетін бас меридианның географиялық орналасуын анықтаудағы дәлсіздікті есепке алу үшін қажетті шамамен 0,00014 күнге (немесе 12 секундқа) тең шағын түзету. == Дереккөздер</span> == <references/> 08wg1dqbuatqykecus0h9ktjx97aoh0 3598017 3598016 2026-05-01T18:28:37Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Сол */ 3598017 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. ''Coordinated Mars Time'') — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген кібісе секундтардың болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. «MTC» терминін Марс үшін ғаламшарлық уақыт стандартының атауы ретінде қолдану алғаш рет Mars24 тәуліктік сағаттарында<ref>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |title=NASA GISS: Mars24 Sunclock — Time on Mars |lang=en |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2019-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215021808/https://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |url-status=live }}</ref> жүзеге асты, оны баптаумен НАСА-ның Годдард атындағы ғарыштық зерттеулер институты айналысты. Бұл жаңа термин бұрынғы – «Эйри бойынша орташа уақыт» (ағылш. ''Airy Mean Time'', ''AMT'') атауының орнына келді. Бұл атау, мәні бойынша, Гринвич бойынша орташа уақыттың (ағылш. ''Greenwich Mean Time'', ''GMT'') тікелей аналогы еді. Астрономиялық контексте «GMT» – Дүниежүзілік уақыттың (ағылш. ''Universal Time''), нақтырақ айтсақ, UT1-дің ескірген атауы. AMT әлі күнге дейін ресми ғарыштық миссияда уақыт өлшеу жүйесі ретінде қолданылған жоқ. Бұл ішінара Эйри-0 кратерінің нақты орнын анықтауда белгілі бір қателік барлығына байланысты, яғни AMT бойынша бағдарлау ғаламшар бетіндегі зерттеу жүргізілген нүктелердегі жергілікті уақыт бойынша бағдарлау сияқты дәл уақытты анықтауға мүмкіндік бермес еді. Mars Exploration Rover миссиясының бастапқы кезеңінде Эйри-0 орнын анықтаудағы позициялық қателік AMT бойынша уақытты анықтаудың шамамен 20 секундтық қателігіне сәйкес келді. ==Уақыт белдеулері== Марс бетіне қонуды жүзеге асырған әрбір миссия өзінің жеке уақыт белдеулерін пайдаланды. Бұл белдеулер қону орнындағы жергілікті орташа күн уақытына сәйкес келді. Бүгінгі күні Марсқа сәтті қонған алты миссияның бесеуі уақыттық бағдар ретінде жерүсті ғарыш аппараты орналасқан жердің жергілікті орташа күн уақытын (LMST, ағылш. ''local mean solar time'') қолданса, алтыншы қону (Mars Pathfinder) жергілікті нақты күн уақытын (LTST, ағылш. ''local true solar time'') пайдаланды<ref>{{Cite web|url=http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html |title=A post-Pathfinder evaluation of areocentric solar coordinates with improved timing recipes for Mars seasonal/diurnal climate studies |publisher=Planet. Space Sci. |tom=48 |страницы=215—235 |doi=10.1016/S0032-0633(99)00092-6 |lang=en |type=journal |author=Allison, M.; McEwen, M. |year=2000 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905214350/http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html }}</ref><ref name='giss1'>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |title=Technical Notes on Mars Solar Time |lang=en |first=Michael |last=Allison |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2015-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151125113743/http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |url-status=live }}</ref>. Mars Pathfinder қонған нүктедегі жергілікті нақты күн уақытын пайдаланды. Оның уақыт белдеуі AAT−02:13:01 болды, мұндағы AAT — Эйри бойынша нақты уақыт (ағылш. ''Airy Apparent Time''), яғни Эйри-0 кратеріндегі нақты күн уақыты. Mars Exploration Rover миссиясы барысында жіберілген екі марсоход қону орнындағы LMST нақты мәнін пайдаланбайды. Осы миссияның марсоходтарының кейінгі жұмысына ыңғайлы болу үшін олар үшін уақыт шкаласы анықталды. Бұл шкала әрбір марсоходта қолданылатын сағаттарды миссияның номиналды жоспарланған 90 солдық жолының шамамен жартысында орналасқан нүктедегі нақты күн уақытының мәніне сәйкес келетіндей етіп баптауға мүмкіндік берді. Миссияларды жоспарлауда мұндай уақыттық схема «гибридті жергілікті күн уақыты» (ағылш. ''Hybrid Local Solar Time'') терминімен анықталады. Бұл уақыт шкалалары орташа күн уақыты тұрғысынан тұтас болып табылады (шын мәнінде, олардың әрқайсысы белгілі бір бойлық үшін орташа уақыт болып табылады) және марсоход ғаламшар бетімен қозғалған кезде түзетуді қажет етпейді. Әдетте марсоходтар жергілікті күн уақытынан бірнеше секундқа ығысуға сәйкес келетін қашықтыққа жылжиды. «Спирит» AMT+11:00:04 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT+11:41:55. «Опортьюнити» AMT−01:01:06 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT−00:22:06. Бұл марсоходтардың ешқайсысы миссия үшін қабылданған уақыт жергілікті орташа уақытпен теңесетін бойлыққа жете алмайды. Ғылыми мақсатта жергілікті нақты күн уақыты (LTST) қолданылады. «Кьюриосити» марсоходының жергілікті уақыты — AMT+09:09:46. Эйри-0 кратерінің орналасу орны қазіргі уақытта жоғарыда аталған марсоходтар Марсқа қонған кездегіден әлдеқайда дәлірек белгілі болғандықтан, болашақ миссияларда толығымен бейстандартты уақыт белдеулерін пайдаланудың орнына, Эйри бойынша орташа уақытқа (ағылш. ''Airy Mean Time'') байланыстырылған ыңғайлы уақыттық схеманы қолдану техникалық тұрғыдан мүмкін болады. ==Сол== Сол термині (ағылш. ''sol'') ғаламшар астрономдарымен Марстағы күн тәулігінің ұзақтығын анықтау үшін қолданылады<ref>{{Cite web |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |title=NASA — Opportunity's View, Sol 959 (Vertical) |lang=en |date= |publisher=Nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022155351/http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |url-status=dead }}</ref>. Марстағы орташа күн тәулігінің, яғни «солдың», ұзақтығы 24 сағат, 39 минут және 35,244 секундты құрайды<ref name="giss1" />. Ғарыш аппараты Марс бетінде жұмысын бастаған кезде, миссияның марстық күндері (солдары) қарапайым сандық реттік санақ арқылы есептеледі. Екі «Викинг» жерүсті миссиясы, Mars Phoenix, сондай-ақ Марстық ғылыми зертхананың «Кьюриосити» марсоходы марсоход Марс бетіне қонған күнді «сол 0» («sol 0») деп белгілесе, ал Mars Pathfinder және Mars Exploration Rover миссиясының екі марсоходы қону уақытын «сол 1» («sol 1») деп белгіледі<ref>{{Cite web |url=http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |title=Phoenix Mars Mission — Mission — Mission Phases — On Mars |lang=en |date=2008-02-29 |publisher=Phoenix.lpl.arizona.edu |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208081458/http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |url-status=dead }}</ref>. Марсоходтардың қону миссиялары екі рет жұп болып жүзеге асқанымен, әрбір жұптағы екі марсоход арасында солдардың санағын синхрондау үшін бірде-бір әрекет жасалмады. Сондықтан, мысалы, «Спирит» пен «Опортьюнити» Марс бетінде зерттеу жүргізу үшін бір уақытта жіберілгенімен, олардың әрқайсысы сол санағын өзінің қону сәтінен бастады, бұл екі жағдайда да «сол 1» деп анықталды, нәтижесінде бұл екі аппарат марстық күндерді санауда синхрондалмай қалды — айырмашылық шамамен 21 солды құрайды. «Спирит» пен «Опортьюнити» бойлықтарының айырмашылығы 179°-қа тең бойлықтарда орналасқан, сондықтан олардың біреуінде күн болса, екіншісінде түн болады, және олардың әрқайсысы бір-бірінен тәуелсіз жұмыс істейді. Жерде астрономдар хронометрия мақсатында жиі юлиандық күнді – күндердің қарапайым реттік санағын – пайдаланады. Марс үшін осындай уақыт өлшеу жүйесінің ұсынылған баламасы Mars Sol Date (MSD) болып табылады. Бұл – 1873 жылғы 29 желтоқсаннан (астроном Карл Отто Лампландтың туған күні) бастап солтардың ағымдағы реттік санағы. Бұл жүйенің басқа нұсқасында санақ басталған күн (немесе эпоха) ретінде 1608 жылды (телескоптың ойлап табылған жылы) таңдау ұсынылады. Осы екі жүйенің қайсысы таңдалса да, әрқайсысы Марсқа қатысты кез келген тарихи тіркелген оқиғалар сол жүйе пайда болғаннан кейін болғанына көз жеткізу мақсатын көздейді. Mars Sol Date санақ жүйесі математикалық түрде келесі формуламен анықталады: MSD = (халықаралық атомдық уақытты қолданатын юлиандық күн − 2451549,5 + ''k'') / 1,02749125 + 44796,0, мұндағы ''k'' – Эйри-0 кратері арқылы өтетін бас меридианның географиялық орналасуын анықтаудағы дәлсіздікті есепке алу үшін қажетті шамамен 0,00014 күнге (немесе 12 секундқа) тең шағын түзету. == Дереккөздер</span> == <references/> jxtb1lnhv31e5z4b0dlyfdm3grsgiim 3598018 3598017 2026-05-01T18:31:40Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Сол */ 3598018 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. ''Coordinated Mars Time'') — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген кібісе секундтардың болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. «MTC» терминін Марс үшін ғаламшарлық уақыт стандартының атауы ретінде қолдану алғаш рет Mars24 тәуліктік сағаттарында<ref>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |title=NASA GISS: Mars24 Sunclock — Time on Mars |lang=en |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2019-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215021808/https://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |url-status=live }}</ref> жүзеге асты, оны баптаумен НАСА-ның Годдард атындағы ғарыштық зерттеулер институты айналысты. Бұл жаңа термин бұрынғы – «Эйри бойынша орташа уақыт» (ағылш. ''Airy Mean Time'', ''AMT'') атауының орнына келді. Бұл атау, мәні бойынша, Гринвич бойынша орташа уақыттың (ағылш. ''Greenwich Mean Time'', ''GMT'') тікелей аналогы еді. Астрономиялық контексте «GMT» – Дүниежүзілік уақыттың (ағылш. ''Universal Time''), нақтырақ айтсақ, UT1-дің ескірген атауы. AMT әлі күнге дейін ресми ғарыштық миссияда уақыт өлшеу жүйесі ретінде қолданылған жоқ. Бұл ішінара Эйри-0 кратерінің нақты орнын анықтауда белгілі бір қателік барлығына байланысты, яғни AMT бойынша бағдарлау ғаламшар бетіндегі зерттеу жүргізілген нүктелердегі жергілікті уақыт бойынша бағдарлау сияқты дәл уақытты анықтауға мүмкіндік бермес еді. Mars Exploration Rover миссиясының бастапқы кезеңінде Эйри-0 орнын анықтаудағы позициялық қателік AMT бойынша уақытты анықтаудың шамамен 20 секундтық қателігіне сәйкес келді. ==Уақыт белдеулері== Марс бетіне қонуды жүзеге асырған әрбір миссия өзінің жеке уақыт белдеулерін пайдаланды. Бұл белдеулер қону орнындағы жергілікті орташа күн уақытына сәйкес келді. Бүгінгі күні Марсқа сәтті қонған алты миссияның бесеуі уақыттық бағдар ретінде жерүсті ғарыш аппараты орналасқан жердің жергілікті орташа күн уақытын (LMST, ағылш. ''local mean solar time'') қолданса, алтыншы қону (Mars Pathfinder) жергілікті нақты күн уақытын (LTST, ағылш. ''local true solar time'') пайдаланды<ref>{{Cite web|url=http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html |title=A post-Pathfinder evaluation of areocentric solar coordinates with improved timing recipes for Mars seasonal/diurnal climate studies |publisher=Planet. Space Sci. |tom=48 |страницы=215—235 |doi=10.1016/S0032-0633(99)00092-6 |lang=en |type=journal |author=Allison, M.; McEwen, M. |year=2000 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905214350/http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html }}</ref><ref name='giss1'>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |title=Technical Notes on Mars Solar Time |lang=en |first=Michael |last=Allison |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2015-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151125113743/http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |url-status=live }}</ref>. Mars Pathfinder қонған нүктедегі жергілікті нақты күн уақытын пайдаланды. Оның уақыт белдеуі AAT−02:13:01 болды, мұндағы AAT — Эйри бойынша нақты уақыт (ағылш. ''Airy Apparent Time''), яғни Эйри-0 кратеріндегі нақты күн уақыты. Mars Exploration Rover миссиясы барысында жіберілген екі марсоход қону орнындағы LMST нақты мәнін пайдаланбайды. Осы миссияның марсоходтарының кейінгі жұмысына ыңғайлы болу үшін олар үшін уақыт шкаласы анықталды. Бұл шкала әрбір марсоходта қолданылатын сағаттарды миссияның номиналды жоспарланған 90 солдық жолының шамамен жартысында орналасқан нүктедегі нақты күн уақытының мәніне сәйкес келетіндей етіп баптауға мүмкіндік берді. Миссияларды жоспарлауда мұндай уақыттық схема «гибридті жергілікті күн уақыты» (ағылш. ''Hybrid Local Solar Time'') терминімен анықталады. Бұл уақыт шкалалары орташа күн уақыты тұрғысынан тұтас болып табылады (шын мәнінде, олардың әрқайсысы белгілі бір бойлық үшін орташа уақыт болып табылады) және марсоход ғаламшар бетімен қозғалған кезде түзетуді қажет етпейді. Әдетте марсоходтар жергілікті күн уақытынан бірнеше секундқа ығысуға сәйкес келетін қашықтыққа жылжиды. «Спирит» AMT+11:00:04 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT+11:41:55. «Опортьюнити» AMT−01:01:06 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT−00:22:06. Бұл марсоходтардың ешқайсысы миссия үшін қабылданған уақыт жергілікті орташа уақытпен теңесетін бойлыққа жете алмайды. Ғылыми мақсатта жергілікті нақты күн уақыты (LTST) қолданылады. «Кьюриосити» марсоходының жергілікті уақыты — AMT+09:09:46. Эйри-0 кратерінің орналасу орны қазіргі уақытта жоғарыда аталған марсоходтар Марсқа қонған кездегіден әлдеқайда дәлірек белгілі болғандықтан, болашақ миссияларда толығымен бейстандартты уақыт белдеулерін пайдаланудың орнына, Эйри бойынша орташа уақытқа (ағылш. ''Airy Mean Time'') байланыстырылған ыңғайлы уақыттық схеманы қолдану техникалық тұрғыдан мүмкін болады. ==Сол== Сол термині (ағылш. ''sol'') ғаламшар астрономдарымен Марстағы күн тәулігінің ұзақтығын анықтау үшін қолданылады<ref>{{Cite web |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |title=NASA — Opportunity's View, Sol 959 (Vertical) |lang=en |date= |publisher=Nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022155351/http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |url-status=dead }}</ref>. Марстағы орташа күн тәулігінің, яғни «солдың», ұзақтығы 24 сағат, 39 минут және 35,244 секундты құрайды<ref name="giss1" />. Ғарыш аппараты Марс бетінде жұмысын бастаған кезде, миссияның марстық күндері (солдары) қарапайым сандық реттік санақ арқылы есептеледі. Екі «Викинг» жерүсті миссиясы, Mars Phoenix, сондай-ақ Марстық ғылыми зертхананың «Кьюриосити» марсоходы марсоход Марс бетіне қонған күнді «сол 0» («sol 0») деп белгілесе, ал Mars Pathfinder және Mars Exploration Rover миссиясының екі марсоходы қону уақытын «сол 1» («sol 1») деп белгіледі<ref>{{Cite web |url=http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |title=Phoenix Mars Mission — Mission — Mission Phases — On Mars |lang=en |date=2008-02-29 |publisher=Phoenix.lpl.arizona.edu |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208081458/http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |url-status=dead }}</ref>. Марсоходтардың қону миссиялары екі рет жұп болып жүзеге асқанымен, әрбір жұптағы екі марсоход арасында солдардың санағын синхрондау үшін бірде-бір әрекет жасалмады. Сондықтан, мысалы, «Спирит» пен «Опортьюнити» Марс бетінде зерттеу жүргізу үшін бір уақытта жіберілгенімен, олардың әрқайсысы сол санағын өзінің қону сәтінен бастады, бұл екі жағдайда да «сол 1» деп анықталды, нәтижесінде бұл екі аппарат марстық күндерді санауда синхрондалмай қалды — айырмашылық шамамен 21 солды құрайды. «Спирит» пен «Опортьюнити» бойлықтарының айырмашылығы 179°-қа тең бойлықтарда орналасқан, сондықтан олардың біреуінде күн болса, екіншісінде түн болады, және олардың әрқайсысы бір-бірінен тәуелсіз жұмыс істейді. Жерде астрономдар хронометрия мақсатында жиі юлиандық күнді – күндердің қарапайым реттік санағын – пайдаланады. Марс үшін осындай уақыт өлшеу жүйесінің ұсынылған баламасы Mars Sol Date (MSD) болып табылады. Бұл – 1873 жылғы 29 желтоқсаннан (астроном Карл Отто Лампландтың туған күні) бастап солтардың ағымдағы реттік санағы. Бұл жүйенің басқа нұсқасында санақ басталған күн (немесе эпоха) ретінде 1608 жылды (телескоптың ойлап табылған жылы) таңдау ұсынылады. Осы екі жүйенің қайсысы таңдалса да, әрқайсысы Марсқа қатысты кез келген тарихи тіркелген оқиғалар сол жүйе пайда болғаннан кейін болғанына көз жеткізу мақсатын көздейді. Mars Sol Date санақ жүйесі математикалық түрде келесі формуламен анықталады: MSD = (халықаралық атомдық уақытты қолданатын юлиандық күн − 2451549,5 + ''k'') / 1,02749125 + 44796,0, мұндағы ''k'' – Эйри-0 кратері арқылы өтетін бас меридианның географиялық орналасуын анықтаудағы дәлсіздікті есепке алу үшін қажетті шамамен 0,00014 күнге (немесе 12 секундқа) тең шағын түзету. «Yestersol» термині (ағылш. ''yesterday'' – кеше деген сөзінен) алғаш рет MER миссиясы барысында Марста зерттеу жүргізген НАСА тобымен алдыңғы солды белгілеу үшін қолданылды («кеше» сөзінің марстық ағылшын нұсқасы ретінде) және 2003 жылғы Mars Exploration Rover ғарыштық миссиясы кезінде осы ұйым шеңберінде айтарлықтай кең қолданысқа ие болды[9]. Бұл сөз ағылшын тілді бұқаралық ақпарат құралдарында да жиі қолданыла бастады. Басқа неологизмдерге «tosol» (ағылш. ''today'' – бүгін деген сөзінен), сондай-ақ «nextersol», «morrowsol» немесе «solmorrow» («ертең» сөзінің марстық баламалары) сияқты сөздер жатады[10]. == Дереккөздер</span> == <references/> jm6vpp1043kemeh4wkrp0wrs2hmqj6o 3598019 3598018 2026-05-01T18:34:03Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Сол */ 3598019 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. ''Coordinated Mars Time'') — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген кібісе секундтардың болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. «MTC» терминін Марс үшін ғаламшарлық уақыт стандартының атауы ретінде қолдану алғаш рет Mars24 тәуліктік сағаттарында<ref>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |title=NASA GISS: Mars24 Sunclock — Time on Mars |lang=en |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2019-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215021808/https://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |url-status=live }}</ref> жүзеге асты, оны баптаумен НАСА-ның Годдард атындағы ғарыштық зерттеулер институты айналысты. Бұл жаңа термин бұрынғы – «Эйри бойынша орташа уақыт» (ағылш. ''Airy Mean Time'', ''AMT'') атауының орнына келді. Бұл атау, мәні бойынша, Гринвич бойынша орташа уақыттың (ағылш. ''Greenwich Mean Time'', ''GMT'') тікелей аналогы еді. Астрономиялық контексте «GMT» – Дүниежүзілік уақыттың (ағылш. ''Universal Time''), нақтырақ айтсақ, UT1-дің ескірген атауы. AMT әлі күнге дейін ресми ғарыштық миссияда уақыт өлшеу жүйесі ретінде қолданылған жоқ. Бұл ішінара Эйри-0 кратерінің нақты орнын анықтауда белгілі бір қателік барлығына байланысты, яғни AMT бойынша бағдарлау ғаламшар бетіндегі зерттеу жүргізілген нүктелердегі жергілікті уақыт бойынша бағдарлау сияқты дәл уақытты анықтауға мүмкіндік бермес еді. Mars Exploration Rover миссиясының бастапқы кезеңінде Эйри-0 орнын анықтаудағы позициялық қателік AMT бойынша уақытты анықтаудың шамамен 20 секундтық қателігіне сәйкес келді. ==Уақыт белдеулері== Марс бетіне қонуды жүзеге асырған әрбір миссия өзінің жеке уақыт белдеулерін пайдаланды. Бұл белдеулер қону орнындағы жергілікті орташа күн уақытына сәйкес келді. Бүгінгі күні Марсқа сәтті қонған алты миссияның бесеуі уақыттық бағдар ретінде жерүсті ғарыш аппараты орналасқан жердің жергілікті орташа күн уақытын (LMST, ағылш. ''local mean solar time'') қолданса, алтыншы қону (Mars Pathfinder) жергілікті нақты күн уақытын (LTST, ағылш. ''local true solar time'') пайдаланды<ref>{{Cite web|url=http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html |title=A post-Pathfinder evaluation of areocentric solar coordinates with improved timing recipes for Mars seasonal/diurnal climate studies |publisher=Planet. Space Sci. |tom=48 |страницы=215—235 |doi=10.1016/S0032-0633(99)00092-6 |lang=en |type=journal |author=Allison, M.; McEwen, M. |year=2000 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905214350/http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html }}</ref><ref name='giss1'>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |title=Technical Notes on Mars Solar Time |lang=en |first=Michael |last=Allison |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2015-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151125113743/http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |url-status=live }}</ref>. Mars Pathfinder қонған нүктедегі жергілікті нақты күн уақытын пайдаланды. Оның уақыт белдеуі AAT−02:13:01 болды, мұндағы AAT — Эйри бойынша нақты уақыт (ағылш. ''Airy Apparent Time''), яғни Эйри-0 кратеріндегі нақты күн уақыты. Mars Exploration Rover миссиясы барысында жіберілген екі марсоход қону орнындағы LMST нақты мәнін пайдаланбайды. Осы миссияның марсоходтарының кейінгі жұмысына ыңғайлы болу үшін олар үшін уақыт шкаласы анықталды. Бұл шкала әрбір марсоходта қолданылатын сағаттарды миссияның номиналды жоспарланған 90 солдық жолының шамамен жартысында орналасқан нүктедегі нақты күн уақытының мәніне сәйкес келетіндей етіп баптауға мүмкіндік берді. Миссияларды жоспарлауда мұндай уақыттық схема «гибридті жергілікті күн уақыты» (ағылш. ''Hybrid Local Solar Time'') терминімен анықталады. Бұл уақыт шкалалары орташа күн уақыты тұрғысынан тұтас болып табылады (шын мәнінде, олардың әрқайсысы белгілі бір бойлық үшін орташа уақыт болып табылады) және марсоход ғаламшар бетімен қозғалған кезде түзетуді қажет етпейді. Әдетте марсоходтар жергілікті күн уақытынан бірнеше секундқа ығысуға сәйкес келетін қашықтыққа жылжиды. «Спирит» AMT+11:00:04 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT+11:41:55. «Опортьюнити» AMT−01:01:06 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT−00:22:06. Бұл марсоходтардың ешқайсысы миссия үшін қабылданған уақыт жергілікті орташа уақытпен теңесетін бойлыққа жете алмайды. Ғылыми мақсатта жергілікті нақты күн уақыты (LTST) қолданылады. «Кьюриосити» марсоходының жергілікті уақыты — AMT+09:09:46. Эйри-0 кратерінің орналасу орны қазіргі уақытта жоғарыда аталған марсоходтар Марсқа қонған кездегіден әлдеқайда дәлірек белгілі болғандықтан, болашақ миссияларда толығымен бейстандартты уақыт белдеулерін пайдаланудың орнына, Эйри бойынша орташа уақытқа (ағылш. ''Airy Mean Time'') байланыстырылған ыңғайлы уақыттық схеманы қолдану техникалық тұрғыдан мүмкін болады. ==Сол== Сол термині (ағылш. ''sol'') ғаламшар астрономдарымен Марстағы күн тәулігінің ұзақтығын анықтау үшін қолданылады<ref>{{Cite web |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |title=NASA — Opportunity's View, Sol 959 (Vertical) |lang=en |date= |publisher=Nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022155351/http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |url-status=dead }}</ref>. Марстағы орташа күн тәулігінің, яғни «солдың», ұзақтығы 24 сағат, 39 минут және 35,244 секундты құрайды<ref name="giss1" />. Ғарыш аппараты Марс бетінде жұмысын бастаған кезде, миссияның марстық күндері (солдары) қарапайым сандық реттік санақ арқылы есептеледі. Екі «Викинг» жерүсті миссиясы, Mars Phoenix, сондай-ақ Марстық ғылыми зертхананың «Кьюриосити» марсоходы марсоход Марс бетіне қонған күнді «сол 0» («sol 0») деп белгілесе, ал Mars Pathfinder және Mars Exploration Rover миссиясының екі марсоходы қону уақытын «сол 1» («sol 1») деп белгіледі<ref>{{Cite web |url=http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |title=Phoenix Mars Mission — Mission — Mission Phases — On Mars |lang=en |date=2008-02-29 |publisher=Phoenix.lpl.arizona.edu |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208081458/http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |url-status=dead }}</ref>. Марсоходтардың қону миссиялары екі рет жұп болып жүзеге асқанымен, әрбір жұптағы екі марсоход арасында солдардың санағын синхрондау үшін бірде-бір әрекет жасалмады. Сондықтан, мысалы, «Спирит» пен «Опортьюнити» Марс бетінде зерттеу жүргізу үшін бір уақытта жіберілгенімен, олардың әрқайсысы сол санағын өзінің қону сәтінен бастады, бұл екі жағдайда да «сол 1» деп анықталды, нәтижесінде бұл екі аппарат марстық күндерді санауда синхрондалмай қалды — айырмашылық шамамен 21 солды құрайды. «Спирит» пен «Опортьюнити» бойлықтарының айырмашылығы 179°-қа тең бойлықтарда орналасқан, сондықтан олардың біреуінде күн болса, екіншісінде түн болады, және олардың әрқайсысы бір-бірінен тәуелсіз жұмыс істейді. Жерде астрономдар хронометрия мақсатында жиі юлиандық күнді – күндердің қарапайым реттік санағын – пайдаланады. Марс үшін осындай уақыт өлшеу жүйесінің ұсынылған баламасы Mars Sol Date (MSD) болып табылады. Бұл – 1873 жылғы 29 желтоқсаннан (астроном Карл Отто Лампландтың туған күні) бастап солтардың ағымдағы реттік санағы. Бұл жүйенің басқа нұсқасында санақ басталған күн (немесе эпоха) ретінде 1608 жылды (телескоптың ойлап табылған жылы) таңдау ұсынылады. Осы екі жүйенің қайсысы таңдалса да, әрқайсысы Марсқа қатысты кез келген тарихи тіркелген оқиғалар сол жүйе пайда болғаннан кейін болғанына көз жеткізу мақсатын көздейді. Mars Sol Date санақ жүйесі математикалық түрде келесі формуламен анықталады: MSD = (халықаралық атомдық уақытты қолданатын юлиандық күн − 2451549,5 + ''k'') / 1,02749125 + 44796,0, мұндағы ''k'' – Эйри-0 кратері арқылы өтетін бас меридианның географиялық орналасуын анықтаудағы дәлсіздікті есепке алу үшін қажетті шамамен 0,00014 күнге (немесе 12 секундқа) тең шағын түзету. «Yestersol» термині (ағылш. ''yesterday'' – кеше деген сөзінен) алғаш рет MER миссиясы барысында Марста зерттеу жүргізген НАСА тобымен алдыңғы солды белгілеу үшін қолданылды («кеше» сөзінің марстық ағылшын нұсқасы ретінде) және 2003 жылғы Mars Exploration Rover ғарыштық миссиясы кезінде осы ұйым шеңберінде айтарлықтай кең қолданысқа ие болды<ref>{{book |title=The Mighty Mars Rovers: The Incredible Adventures of Spirit and Opportunity |year=2012 |isbn=978-0547822808 |ref=Rusch |lang=en |author=Rusch, Elizabeth}}</ref>. Бұл сөз ағылшын тілді бұқаралық ақпарат құралдарында да жиі қолданыла бастады. Басқа неологизмдерге «tosol» (ағылш. ''today'' – бүгін деген сөзінен), сондай-ақ «nextersol», «morrowsol» немесе «solmorrow» («ертең» сөзінің марстық баламалары) сияқты сөздер жатады[10]. == Дереккөздер</span> == <references/> fcf5ccfaz4efqqyfb3jvs01p2mtqyet 3598022 3598019 2026-05-01T18:41:57Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Сол */ 3598022 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. ''Coordinated Mars Time'') — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген кібісе секундтардың болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. «MTC» терминін Марс үшін ғаламшарлық уақыт стандартының атауы ретінде қолдану алғаш рет Mars24 тәуліктік сағаттарында<ref>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |title=NASA GISS: Mars24 Sunclock — Time on Mars |lang=en |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2019-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215021808/https://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |url-status=live }}</ref> жүзеге асты, оны баптаумен НАСА-ның Годдард атындағы ғарыштық зерттеулер институты айналысты. Бұл жаңа термин бұрынғы – «Эйри бойынша орташа уақыт» (ағылш. ''Airy Mean Time'', ''AMT'') атауының орнына келді. Бұл атау, мәні бойынша, Гринвич бойынша орташа уақыттың (ағылш. ''Greenwich Mean Time'', ''GMT'') тікелей аналогы еді. Астрономиялық контексте «GMT» – Дүниежүзілік уақыттың (ағылш. ''Universal Time''), нақтырақ айтсақ, UT1-дің ескірген атауы. AMT әлі күнге дейін ресми ғарыштық миссияда уақыт өлшеу жүйесі ретінде қолданылған жоқ. Бұл ішінара Эйри-0 кратерінің нақты орнын анықтауда белгілі бір қателік барлығына байланысты, яғни AMT бойынша бағдарлау ғаламшар бетіндегі зерттеу жүргізілген нүктелердегі жергілікті уақыт бойынша бағдарлау сияқты дәл уақытты анықтауға мүмкіндік бермес еді. Mars Exploration Rover миссиясының бастапқы кезеңінде Эйри-0 орнын анықтаудағы позициялық қателік AMT бойынша уақытты анықтаудың шамамен 20 секундтық қателігіне сәйкес келді. ==Уақыт белдеулері== Марс бетіне қонуды жүзеге асырған әрбір миссия өзінің жеке уақыт белдеулерін пайдаланды. Бұл белдеулер қону орнындағы жергілікті орташа күн уақытына сәйкес келді. Бүгінгі күні Марсқа сәтті қонған алты миссияның бесеуі уақыттық бағдар ретінде жерүсті ғарыш аппараты орналасқан жердің жергілікті орташа күн уақытын (LMST, ағылш. ''local mean solar time'') қолданса, алтыншы қону (Mars Pathfinder) жергілікті нақты күн уақытын (LTST, ағылш. ''local true solar time'') пайдаланды<ref>{{Cite web|url=http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html |title=A post-Pathfinder evaluation of areocentric solar coordinates with improved timing recipes for Mars seasonal/diurnal climate studies |publisher=Planet. Space Sci. |tom=48 |страницы=215—235 |doi=10.1016/S0032-0633(99)00092-6 |lang=en |type=journal |author=Allison, M.; McEwen, M. |year=2000 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905214350/http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html }}</ref><ref name='giss1'>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |title=Technical Notes on Mars Solar Time |lang=en |first=Michael |last=Allison |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2015-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151125113743/http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |url-status=live }}</ref>. Mars Pathfinder қонған нүктедегі жергілікті нақты күн уақытын пайдаланды. Оның уақыт белдеуі AAT−02:13:01 болды, мұндағы AAT — Эйри бойынша нақты уақыт (ағылш. ''Airy Apparent Time''), яғни Эйри-0 кратеріндегі нақты күн уақыты. Mars Exploration Rover миссиясы барысында жіберілген екі марсоход қону орнындағы LMST нақты мәнін пайдаланбайды. Осы миссияның марсоходтарының кейінгі жұмысына ыңғайлы болу үшін олар үшін уақыт шкаласы анықталды. Бұл шкала әрбір марсоходта қолданылатын сағаттарды миссияның номиналды жоспарланған 90 солдық жолының шамамен жартысында орналасқан нүктедегі нақты күн уақытының мәніне сәйкес келетіндей етіп баптауға мүмкіндік берді. Миссияларды жоспарлауда мұндай уақыттық схема «гибридті жергілікті күн уақыты» (ағылш. ''Hybrid Local Solar Time'') терминімен анықталады. Бұл уақыт шкалалары орташа күн уақыты тұрғысынан тұтас болып табылады (шын мәнінде, олардың әрқайсысы белгілі бір бойлық үшін орташа уақыт болып табылады) және марсоход ғаламшар бетімен қозғалған кезде түзетуді қажет етпейді. Әдетте марсоходтар жергілікті күн уақытынан бірнеше секундқа ығысуға сәйкес келетін қашықтыққа жылжиды. «Спирит» AMT+11:00:04 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT+11:41:55. «Опортьюнити» AMT−01:01:06 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT−00:22:06. Бұл марсоходтардың ешқайсысы миссия үшін қабылданған уақыт жергілікті орташа уақытпен теңесетін бойлыққа жете алмайды. Ғылыми мақсатта жергілікті нақты күн уақыты (LTST) қолданылады. «Кьюриосити» марсоходының жергілікті уақыты — AMT+09:09:46. Эйри-0 кратерінің орналасу орны қазіргі уақытта жоғарыда аталған марсоходтар Марсқа қонған кездегіден әлдеқайда дәлірек белгілі болғандықтан, болашақ миссияларда толығымен бейстандартты уақыт белдеулерін пайдаланудың орнына, Эйри бойынша орташа уақытқа (ағылш. ''Airy Mean Time'') байланыстырылған ыңғайлы уақыттық схеманы қолдану техникалық тұрғыдан мүмкін болады. ==Сол== Сол термині (ағылш. ''sol'') ғаламшар астрономдарымен Марстағы күн тәулігінің ұзақтығын анықтау үшін қолданылады<ref>{{Cite web |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |title=NASA — Opportunity's View, Sol 959 (Vertical) |lang=en |date= |publisher=Nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022155351/http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |url-status=dead }}</ref>. Марстағы орташа күн тәулігінің, яғни «солдың», ұзақтығы 24 сағат, 39 минут және 35,244 секундты құрайды<ref name="giss1" />. Ғарыш аппараты Марс бетінде жұмысын бастаған кезде, миссияның марстық күндері (солдары) қарапайым сандық реттік санақ арқылы есептеледі. Екі «Викинг» жерүсті миссиясы, Mars Phoenix, сондай-ақ Марстық ғылыми зертхананың «Кьюриосити» марсоходы марсоход Марс бетіне қонған күнді «сол 0» («sol 0») деп белгілесе, ал Mars Pathfinder және Mars Exploration Rover миссиясының екі марсоходы қону уақытын «сол 1» («sol 1») деп белгіледі<ref>{{Cite web |url=http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |title=Phoenix Mars Mission — Mission — Mission Phases — On Mars |lang=en |date=2008-02-29 |publisher=Phoenix.lpl.arizona.edu |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208081458/http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |url-status=dead }}</ref>. Марсоходтардың қону миссиялары екі рет жұп болып жүзеге асқанымен, әрбір жұптағы екі марсоход арасында солдардың санағын синхрондау үшін бірде-бір әрекет жасалмады. Сондықтан, мысалы, «Спирит» пен «Опортьюнити» Марс бетінде зерттеу жүргізу үшін бір уақытта жіберілгенімен, олардың әрқайсысы сол санағын өзінің қону сәтінен бастады, бұл екі жағдайда да «сол 1» деп анықталды, нәтижесінде бұл екі аппарат марстық күндерді санауда синхрондалмай қалды — айырмашылық шамамен 21 солды құрайды. «Спирит» пен «Опортьюнити» бойлықтарының айырмашылығы 179°-қа тең бойлықтарда орналасқан, сондықтан олардың біреуінде күн болса, екіншісінде түн болады, және олардың әрқайсысы бір-бірінен тәуелсіз жұмыс істейді. Жерде астрономдар хронометрия мақсатында жиі юлиандық күнді – күндердің қарапайым реттік санағын – пайдаланады. Марс үшін осындай уақыт өлшеу жүйесінің ұсынылған баламасы Mars Sol Date (MSD) болып табылады. Бұл – 1873 жылғы 29 желтоқсаннан (астроном Карл Отто Лампландтың туған күні) бастап солтардың ағымдағы реттік санағы. Бұл жүйенің басқа нұсқасында санақ басталған күн (немесе эпоха) ретінде 1608 жылды (телескоптың ойлап табылған жылы) таңдау ұсынылады. Осы екі жүйенің қайсысы таңдалса да, әрқайсысы Марсқа қатысты кез келген тарихи тіркелген оқиғалар сол жүйе пайда болғаннан кейін болғанына көз жеткізу мақсатын көздейді. Mars Sol Date санақ жүйесі математикалық түрде келесі формуламен анықталады: {{nowrap|1=MSD = {{sfrac|''k'' − 2451549,5|1,0274912517}} + 44796,0 − 0,0009626}}, мұндағы ''k'' – Эйри-0 кратері арқылы өтетін бас меридианның географиялық орналасуын анықтаудағы дәлсіздікті есепке алу үшін қажетті шамамен 0,00014 күнге (немесе 12 секундқа) тең шағын түзету. «Yestersol» термині (ағылш. ''yesterday'' – кеше деген сөзінен) алғаш рет MER миссиясы барысында Марста зерттеу жүргізген НАСА тобымен алдыңғы солды белгілеу үшін қолданылды («кеше» сөзінің марстық ағылшын нұсқасы ретінде) және 2003 жылғы Mars Exploration Rover ғарыштық миссиясы кезінде осы ұйым шеңберінде айтарлықтай кең қолданысқа ие болды<ref>{{book |title=The Mighty Mars Rovers: The Incredible Adventures of Spirit and Opportunity |year=2012 |isbn=978-0547822808 |ref=Rusch |lang=en |author=Rusch, Elizabeth}}</ref>. Бұл сөз ағылшын тілді бұқаралық ақпарат құралдарында да жиі қолданыла бастады. Басқа неологизмдерге «tosol» (ағылш. ''today'' – бүгін деген сөзінен), сондай-ақ «nextersol», «morrowsol» немесе «solmorrow» («ертең» сөзінің марстық баламалары) сияқты сөздер жатады[10]. == Дереккөздер</span> == <references/> ig7mg9dl5lweczpyo9ptcckxy50jx65 3598025 3598022 2026-05-01T18:47:11Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Сол */ 3598025 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. ''Coordinated Mars Time'') — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген кібісе секундтардың болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. «MTC» терминін Марс үшін ғаламшарлық уақыт стандартының атауы ретінде қолдану алғаш рет Mars24 тәуліктік сағаттарында<ref>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |title=NASA GISS: Mars24 Sunclock — Time on Mars |lang=en |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2019-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215021808/https://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |url-status=live }}</ref> жүзеге асты, оны баптаумен НАСА-ның Годдард атындағы ғарыштық зерттеулер институты айналысты. Бұл жаңа термин бұрынғы – «Эйри бойынша орташа уақыт» (ағылш. ''Airy Mean Time'', ''AMT'') атауының орнына келді. Бұл атау, мәні бойынша, Гринвич бойынша орташа уақыттың (ағылш. ''Greenwich Mean Time'', ''GMT'') тікелей аналогы еді. Астрономиялық контексте «GMT» – Дүниежүзілік уақыттың (ағылш. ''Universal Time''), нақтырақ айтсақ, UT1-дің ескірген атауы. AMT әлі күнге дейін ресми ғарыштық миссияда уақыт өлшеу жүйесі ретінде қолданылған жоқ. Бұл ішінара Эйри-0 кратерінің нақты орнын анықтауда белгілі бір қателік барлығына байланысты, яғни AMT бойынша бағдарлау ғаламшар бетіндегі зерттеу жүргізілген нүктелердегі жергілікті уақыт бойынша бағдарлау сияқты дәл уақытты анықтауға мүмкіндік бермес еді. Mars Exploration Rover миссиясының бастапқы кезеңінде Эйри-0 орнын анықтаудағы позициялық қателік AMT бойынша уақытты анықтаудың шамамен 20 секундтық қателігіне сәйкес келді. ==Уақыт белдеулері== Марс бетіне қонуды жүзеге асырған әрбір миссия өзінің жеке уақыт белдеулерін пайдаланды. Бұл белдеулер қону орнындағы жергілікті орташа күн уақытына сәйкес келді. Бүгінгі күні Марсқа сәтті қонған алты миссияның бесеуі уақыттық бағдар ретінде жерүсті ғарыш аппараты орналасқан жердің жергілікті орташа күн уақытын (LMST, ағылш. ''local mean solar time'') қолданса, алтыншы қону (Mars Pathfinder) жергілікті нақты күн уақытын (LTST, ағылш. ''local true solar time'') пайдаланды<ref>{{Cite web|url=http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html |title=A post-Pathfinder evaluation of areocentric solar coordinates with improved timing recipes for Mars seasonal/diurnal climate studies |publisher=Planet. Space Sci. |tom=48 |страницы=215—235 |doi=10.1016/S0032-0633(99)00092-6 |lang=en |type=journal |author=Allison, M.; McEwen, M. |year=2000 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905214350/http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html }}</ref><ref name='giss1'>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |title=Technical Notes on Mars Solar Time |lang=en |first=Michael |last=Allison |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2015-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151125113743/http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |url-status=live }}</ref>. Mars Pathfinder қонған нүктедегі жергілікті нақты күн уақытын пайдаланды. Оның уақыт белдеуі AAT−02:13:01 болды, мұндағы AAT — Эйри бойынша нақты уақыт (ағылш. ''Airy Apparent Time''), яғни Эйри-0 кратеріндегі нақты күн уақыты. Mars Exploration Rover миссиясы барысында жіберілген екі марсоход қону орнындағы LMST нақты мәнін пайдаланбайды. Осы миссияның марсоходтарының кейінгі жұмысына ыңғайлы болу үшін олар үшін уақыт шкаласы анықталды. Бұл шкала әрбір марсоходта қолданылатын сағаттарды миссияның номиналды жоспарланған 90 солдық жолының шамамен жартысында орналасқан нүктедегі нақты күн уақытының мәніне сәйкес келетіндей етіп баптауға мүмкіндік берді. Миссияларды жоспарлауда мұндай уақыттық схема «гибридті жергілікті күн уақыты» (ағылш. ''Hybrid Local Solar Time'') терминімен анықталады. Бұл уақыт шкалалары орташа күн уақыты тұрғысынан тұтас болып табылады (шын мәнінде, олардың әрқайсысы белгілі бір бойлық үшін орташа уақыт болып табылады) және марсоход ғаламшар бетімен қозғалған кезде түзетуді қажет етпейді. Әдетте марсоходтар жергілікті күн уақытынан бірнеше секундқа ығысуға сәйкес келетін қашықтыққа жылжиды. «Спирит» AMT+11:00:04 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT+11:41:55. «Опортьюнити» AMT−01:01:06 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT−00:22:06. Бұл марсоходтардың ешқайсысы миссия үшін қабылданған уақыт жергілікті орташа уақытпен теңесетін бойлыққа жете алмайды. Ғылыми мақсатта жергілікті нақты күн уақыты (LTST) қолданылады. «Кьюриосити» марсоходының жергілікті уақыты — AMT+09:09:46. Эйри-0 кратерінің орналасу орны қазіргі уақытта жоғарыда аталған марсоходтар Марсқа қонған кездегіден әлдеқайда дәлірек белгілі болғандықтан, болашақ миссияларда толығымен бейстандартты уақыт белдеулерін пайдаланудың орнына, Эйри бойынша орташа уақытқа (ағылш. ''Airy Mean Time'') байланыстырылған ыңғайлы уақыттық схеманы қолдану техникалық тұрғыдан мүмкін болады. ==Сол== Сол термині (ағылш. ''sol'') ғаламшар астрономдарымен Марстағы күн тәулігінің ұзақтығын анықтау үшін қолданылады<ref>{{Cite web |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |title=NASA — Opportunity's View, Sol 959 (Vertical) |lang=en |date= |publisher=Nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022155351/http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |url-status=dead }}</ref>. Марстағы орташа күн тәулігінің, яғни «солдың», ұзақтығы 24 сағат, 39 минут және 35,244 секундты құрайды<ref name="giss1" />. Ғарыш аппараты Марс бетінде жұмысын бастаған кезде, миссияның марстық күндері (солдары) қарапайым сандық реттік санақ арқылы есептеледі. Екі «Викинг» жерүсті миссиясы, Mars Phoenix, сондай-ақ Марстық ғылыми зертхананың «Кьюриосити» марсоходы марсоход Марс бетіне қонған күнді «сол 0» («sol 0») деп белгілесе, ал Mars Pathfinder және Mars Exploration Rover миссиясының екі марсоходы қону уақытын «сол 1» («sol 1») деп белгіледі<ref>{{Cite web |url=http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |title=Phoenix Mars Mission — Mission — Mission Phases — On Mars |lang=en |date=2008-02-29 |publisher=Phoenix.lpl.arizona.edu |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208081458/http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |url-status=dead }}</ref>. Марсоходтардың қону миссиялары екі рет жұп болып жүзеге асқанымен, әрбір жұптағы екі марсоход арасында солдардың санағын синхрондау үшін бірде-бір әрекет жасалмады. Сондықтан, мысалы, «Спирит» пен «Опортьюнити» Марс бетінде зерттеу жүргізу үшін бір уақытта жіберілгенімен, олардың әрқайсысы сол санағын өзінің қону сәтінен бастады, бұл екі жағдайда да «сол 1» деп анықталды, нәтижесінде бұл екі аппарат марстық күндерді санауда синхрондалмай қалды — айырмашылық шамамен 21 солды құрайды. «Спирит» пен «Опортьюнити» бойлықтарының айырмашылығы 179°-қа тең бойлықтарда орналасқан, сондықтан олардың біреуінде күн болса, екіншісінде түн болады, және олардың әрқайсысы бір-бірінен тәуелсіз жұмыс істейді. Жерде астрономдар хронометрия мақсатында жиі юлиандық күнді – күндердің қарапайым реттік санағын – пайдаланады. Марс үшін осындай уақыт өлшеу жүйесінің ұсынылған баламасы Mars Sol Date (MSD) болып табылады. Бұл – 1873 жылғы 29 желтоқсаннан (астроном Карл Отто Лампландтың туған күні) бастап солтардың ағымдағы реттік санағы. Бұл жүйенің басқа нұсқасында санақ басталған күн (немесе эпоха) ретінде 1608 жылды (телескоптың ойлап табылған жылы) таңдау ұсынылады. Осы екі жүйенің қайсысы таңдалса да, әрқайсысы Марсқа қатысты кез келген тарихи тіркелген оқиғалар сол жүйе пайда болғаннан кейін болғанына көз жеткізу мақсатын көздейді. Mars Sol Date санақ жүйесі математикалық түрде келесі формуламен анықталады: {{nowrap|1=MSD = {{sfrac|''k'' − 2451549,5|1,0274912517}} + 44796,0 − 0,0009626}}, мұндағы ''k'' – Эйри-0 кратері арқылы өтетін бас меридианның географиялық орналасуын анықтаудағы дәлсіздікті есепке алу үшін қажетті шамамен 0,00014 күнге (немесе 12 секундқа) тең шағын түзету. «Yestersol» термині (ағылш. ''yesterday'' – кеше деген сөзінен) алғаш рет MER миссиясы барысында Марста зерттеу жүргізген НАСА тобымен алдыңғы солды белгілеу үшін қолданылды («кеше» сөзінің марстық ағылшын нұсқасы ретінде) және 2003 жылғы Mars Exploration Rover ғарыштық миссиясы кезінде осы ұйым шеңберінде айтарлықтай кең қолданысқа ие болды. Бұл сөз ағылшын тілді бұқаралық ақпарат құралдарында да жиі қолданыла бастады. Басқа неологизмдерге «tosol» (ағылш. ''today'' – бүгін деген сөзінен), сондай-ақ «nextersol», «morrowsol» немесе «solmorrow» («ертең» сөзінің марстық баламалары) сияқты сөздер жатады[10]. == Дереккөздер</span> == <references/> h4tmb90783kkruc1kg66429la8qs2di 3598027 3598025 2026-05-01T18:48:48Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Сол */ 3598027 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. ''Coordinated Mars Time'') — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген кібісе секундтардың болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. «MTC» терминін Марс үшін ғаламшарлық уақыт стандартының атауы ретінде қолдану алғаш рет Mars24 тәуліктік сағаттарында<ref>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |title=NASA GISS: Mars24 Sunclock — Time on Mars |lang=en |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2019-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215021808/https://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |url-status=live }}</ref> жүзеге асты, оны баптаумен НАСА-ның Годдард атындағы ғарыштық зерттеулер институты айналысты. Бұл жаңа термин бұрынғы – «Эйри бойынша орташа уақыт» (ағылш. ''Airy Mean Time'', ''AMT'') атауының орнына келді. Бұл атау, мәні бойынша, Гринвич бойынша орташа уақыттың (ағылш. ''Greenwich Mean Time'', ''GMT'') тікелей аналогы еді. Астрономиялық контексте «GMT» – Дүниежүзілік уақыттың (ағылш. ''Universal Time''), нақтырақ айтсақ, UT1-дің ескірген атауы. AMT әлі күнге дейін ресми ғарыштық миссияда уақыт өлшеу жүйесі ретінде қолданылған жоқ. Бұл ішінара Эйри-0 кратерінің нақты орнын анықтауда белгілі бір қателік барлығына байланысты, яғни AMT бойынша бағдарлау ғаламшар бетіндегі зерттеу жүргізілген нүктелердегі жергілікті уақыт бойынша бағдарлау сияқты дәл уақытты анықтауға мүмкіндік бермес еді. Mars Exploration Rover миссиясының бастапқы кезеңінде Эйри-0 орнын анықтаудағы позициялық қателік AMT бойынша уақытты анықтаудың шамамен 20 секундтық қателігіне сәйкес келді. ==Уақыт белдеулері== Марс бетіне қонуды жүзеге асырған әрбір миссия өзінің жеке уақыт белдеулерін пайдаланды. Бұл белдеулер қону орнындағы жергілікті орташа күн уақытына сәйкес келді. Бүгінгі күні Марсқа сәтті қонған алты миссияның бесеуі уақыттық бағдар ретінде жерүсті ғарыш аппараты орналасқан жердің жергілікті орташа күн уақытын (LMST, ағылш. ''local mean solar time'') қолданса, алтыншы қону (Mars Pathfinder) жергілікті нақты күн уақытын (LTST, ағылш. ''local true solar time'') пайдаланды<ref>{{Cite web|url=http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html |title=A post-Pathfinder evaluation of areocentric solar coordinates with improved timing recipes for Mars seasonal/diurnal climate studies |publisher=Planet. Space Sci. |tom=48 |страницы=215—235 |doi=10.1016/S0032-0633(99)00092-6 |lang=en |type=journal |author=Allison, M.; McEwen, M. |year=2000 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905214350/http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html }}</ref><ref name='giss1'>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |title=Technical Notes on Mars Solar Time |lang=en |first=Michael |last=Allison |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2015-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151125113743/http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |url-status=live }}</ref>. Mars Pathfinder қонған нүктедегі жергілікті нақты күн уақытын пайдаланды. Оның уақыт белдеуі AAT−02:13:01 болды, мұндағы AAT — Эйри бойынша нақты уақыт (ағылш. ''Airy Apparent Time''), яғни Эйри-0 кратеріндегі нақты күн уақыты. Mars Exploration Rover миссиясы барысында жіберілген екі марсоход қону орнындағы LMST нақты мәнін пайдаланбайды. Осы миссияның марсоходтарының кейінгі жұмысына ыңғайлы болу үшін олар үшін уақыт шкаласы анықталды. Бұл шкала әрбір марсоходта қолданылатын сағаттарды миссияның номиналды жоспарланған 90 солдық жолының шамамен жартысында орналасқан нүктедегі нақты күн уақытының мәніне сәйкес келетіндей етіп баптауға мүмкіндік берді. Миссияларды жоспарлауда мұндай уақыттық схема «гибридті жергілікті күн уақыты» (ағылш. ''Hybrid Local Solar Time'') терминімен анықталады. Бұл уақыт шкалалары орташа күн уақыты тұрғысынан тұтас болып табылады (шын мәнінде, олардың әрқайсысы белгілі бір бойлық үшін орташа уақыт болып табылады) және марсоход ғаламшар бетімен қозғалған кезде түзетуді қажет етпейді. Әдетте марсоходтар жергілікті күн уақытынан бірнеше секундқа ығысуға сәйкес келетін қашықтыққа жылжиды. «Спирит» AMT+11:00:04 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT+11:41:55. «Опортьюнити» AMT−01:01:06 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT−00:22:06. Бұл марсоходтардың ешқайсысы миссия үшін қабылданған уақыт жергілікті орташа уақытпен теңесетін бойлыққа жете алмайды. Ғылыми мақсатта жергілікті нақты күн уақыты (LTST) қолданылады. «Кьюриосити» марсоходының жергілікті уақыты — AMT+09:09:46. Эйри-0 кратерінің орналасу орны қазіргі уақытта жоғарыда аталған марсоходтар Марсқа қонған кездегіден әлдеқайда дәлірек белгілі болғандықтан, болашақ миссияларда толығымен бейстандартты уақыт белдеулерін пайдаланудың орнына, Эйри бойынша орташа уақытқа (ағылш. ''Airy Mean Time'') байланыстырылған ыңғайлы уақыттық схеманы қолдану техникалық тұрғыдан мүмкін болады. ==Сол== Сол термині (ағылш. ''sol'') ғаламшар астрономдарымен Марстағы күн тәулігінің ұзақтығын анықтау үшін қолданылады<ref>{{Cite web |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |title=NASA — Opportunity's View, Sol 959 (Vertical) |lang=en |date= |publisher=Nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022155351/http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |url-status=dead }}</ref>. Марстағы орташа күн тәулігінің, яғни «солдың», ұзақтығы 24 сағат, 39 минут және 35,244 секундты құрайды<ref name="giss1" />. Ғарыш аппараты Марс бетінде жұмысын бастаған кезде, миссияның марстық күндері (солдары) қарапайым сандық реттік санақ арқылы есептеледі. Екі «Викинг» жерүсті миссиясы, Mars Phoenix, сондай-ақ Марстық ғылыми зертхананың «Кьюриосити» марсоходы марсоход Марс бетіне қонған күнді «сол 0» («sol 0») деп белгілесе, ал Mars Pathfinder және Mars Exploration Rover миссиясының екі марсоходы қону уақытын «сол 1» («sol 1») деп белгіледі<ref>{{Cite web |url=http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |title=Phoenix Mars Mission — Mission — Mission Phases — On Mars |lang=en |date=2008-02-29 |publisher=Phoenix.lpl.arizona.edu |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208081458/http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |url-status=dead }}</ref>. Марсоходтардың қону миссиялары екі рет жұп болып жүзеге асқанымен, әрбір жұптағы екі марсоход арасында солдардың санағын синхрондау үшін бірде-бір әрекет жасалмады. Сондықтан, мысалы, «Спирит» пен «Опортьюнити» Марс бетінде зерттеу жүргізу үшін бір уақытта жіберілгенімен, олардың әрқайсысы сол санағын өзінің қону сәтінен бастады, бұл екі жағдайда да «сол 1» деп анықталды, нәтижесінде бұл екі аппарат марстық күндерді санауда синхрондалмай қалды — айырмашылық шамамен 21 солды құрайды. «Спирит» пен «Опортьюнити» бойлықтарының айырмашылығы 179°-қа тең бойлықтарда орналасқан, сондықтан олардың біреуінде күн болса, екіншісінде түн болады, және олардың әрқайсысы бір-бірінен тәуелсіз жұмыс істейді. Жерде астрономдар хронометрия мақсатында жиі юлиандық күнді – күндердің қарапайым реттік санағын – пайдаланады. Марс үшін осындай уақыт өлшеу жүйесінің ұсынылған баламасы Mars Sol Date (MSD) болып табылады. Бұл – 1873 жылғы 29 желтоқсаннан (астроном Карл Отто Лампландтың туған күні) бастап солтардың ағымдағы реттік санағы. Бұл жүйенің басқа нұсқасында санақ басталған күн (немесе эпоха) ретінде 1608 жылды (телескоптың ойлап табылған жылы) таңдау ұсынылады. Осы екі жүйенің қайсысы таңдалса да, әрқайсысы Марсқа қатысты кез келген тарихи тіркелген оқиғалар сол жүйе пайда болғаннан кейін болғанына көз жеткізу мақсатын көздейді. Mars Sol Date санақ жүйесі математикалық түрде келесі формуламен анықталады: {{nowrap|1=MSD = {{sfrac|''k'' − 2451549,5|1,0274912517}} + 44796,0 − 0,0009626}}, мұндағы ''k'' – Эйри-0 кратері арқылы өтетін бас меридианның географиялық орналасуын анықтаудағы дәлсіздікті есепке алу үшін қажетті шамамен 0,00014 күнге (немесе 12 секундқа) тең шағын түзету. «Yestersol» термині (ағылш. ''yesterday'' – кеше деген сөзінен) алғаш рет MER миссиясы барысында Марста зерттеу жүргізген НАСА тобымен алдыңғы солды белгілеу үшін қолданылды («кеше» сөзінің марстық ағылшын нұсқасы ретінде) және 2003 жылғы Mars Exploration Rover ғарыштық миссиясы кезінде осы ұйым шеңберінде айтарлықтай кең қолданысқа ие болды. Бұл сөз ағылшын тілді бұқаралық ақпарат құралдарында да жиі қолданыла бастады. Басқа неологизмдерге «tosol» (ағылш. ''today'' – бүгін деген сөзінен), сондай-ақ «nextersol», «morrowsol» немесе «solmorrow» («ертең» сөзінің марстық баламалары) сияқты сөздер жатады<ref>{{Cite news |author=Martinez-Frias |first=Jesus |date=2002-09-28 |title=Marte: “yestersol”, “tosol” y “solmorrow” |lang=es |url=http://www.elmundo.es/elmundo/2012/09/27/ciencia/1348773912.html |work=El Mundo |location=Мадрид, Испания |publisher=Unidad Editorial S.A. |access-date=2014-04-23 |archive-date=2014-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141028134703/http://www.elmundo.es/elmundo/2012/09/27/ciencia/1348773912.html |url-status=live }}</ref>. == Дереккөздер</span> == <references/> reqk6hovmj5z57i2qtjkwjo5sq8qwzg 3598044 3598027 2026-05-01T19:20:01Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Сол */ 3598044 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. ''Coordinated Mars Time'') — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген кібісе секундтардың болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. «MTC» терминін Марс үшін ғаламшарлық уақыт стандартының атауы ретінде қолдану алғаш рет Mars24 тәуліктік сағаттарында<ref>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |title=NASA GISS: Mars24 Sunclock — Time on Mars |lang=en |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2019-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215021808/https://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |url-status=live }}</ref> жүзеге асты, оны баптаумен НАСА-ның Годдард атындағы ғарыштық зерттеулер институты айналысты. Бұл жаңа термин бұрынғы – «Эйри бойынша орташа уақыт» (ағылш. ''Airy Mean Time'', ''AMT'') атауының орнына келді. Бұл атау, мәні бойынша, Гринвич бойынша орташа уақыттың (ағылш. ''Greenwich Mean Time'', ''GMT'') тікелей аналогы еді. Астрономиялық контексте «GMT» – Дүниежүзілік уақыттың (ағылш. ''Universal Time''), нақтырақ айтсақ, UT1-дің ескірген атауы. AMT әлі күнге дейін ресми ғарыштық миссияда уақыт өлшеу жүйесі ретінде қолданылған жоқ. Бұл ішінара Эйри-0 кратерінің нақты орнын анықтауда белгілі бір қателік барлығына байланысты, яғни AMT бойынша бағдарлау ғаламшар бетіндегі зерттеу жүргізілген нүктелердегі жергілікті уақыт бойынша бағдарлау сияқты дәл уақытты анықтауға мүмкіндік бермес еді. Mars Exploration Rover миссиясының бастапқы кезеңінде Эйри-0 орнын анықтаудағы позициялық қателік AMT бойынша уақытты анықтаудың шамамен 20 секундтық қателігіне сәйкес келді. ==Уақыт белдеулері== Марс бетіне қонуды жүзеге асырған әрбір миссия өзінің жеке уақыт белдеулерін пайдаланды. Бұл белдеулер қону орнындағы жергілікті орташа күн уақытына сәйкес келді. Бүгінгі күні Марсқа сәтті қонған алты миссияның бесеуі уақыттық бағдар ретінде жерүсті ғарыш аппараты орналасқан жердің жергілікті орташа күн уақытын (LMST, ағылш. ''local mean solar time'') қолданса, алтыншы қону (Mars Pathfinder) жергілікті нақты күн уақытын (LTST, ағылш. ''local true solar time'') пайдаланды<ref>{{Cite web|url=http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html |title=A post-Pathfinder evaluation of areocentric solar coordinates with improved timing recipes for Mars seasonal/diurnal climate studies |publisher=Planet. Space Sci. |tom=48 |страницы=215—235 |doi=10.1016/S0032-0633(99)00092-6 |lang=en |type=journal |author=Allison, M.; McEwen, M. |year=2000 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905214350/http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html }}</ref><ref name='giss1'>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |title=Technical Notes on Mars Solar Time |lang=en |first=Michael |last=Allison |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2015-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151125113743/http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |url-status=live }}</ref>. Mars Pathfinder қонған нүктедегі жергілікті нақты күн уақытын пайдаланды. Оның уақыт белдеуі AAT−02:13:01 болды, мұндағы AAT — Эйри бойынша нақты уақыт (ағылш. ''Airy Apparent Time''), яғни Эйри-0 кратеріндегі нақты күн уақыты. Mars Exploration Rover миссиясы барысында жіберілген екі марсоход қону орнындағы LMST нақты мәнін пайдаланбайды. Осы миссияның марсоходтарының кейінгі жұмысына ыңғайлы болу үшін олар үшін уақыт шкаласы анықталды. Бұл шкала әрбір марсоходта қолданылатын сағаттарды миссияның номиналды жоспарланған 90 солдық жолының шамамен жартысында орналасқан нүктедегі нақты күн уақытының мәніне сәйкес келетіндей етіп баптауға мүмкіндік берді. Миссияларды жоспарлауда мұндай уақыттық схема «гибридті жергілікті күн уақыты» (ағылш. ''Hybrid Local Solar Time'') терминімен анықталады. Бұл уақыт шкалалары орташа күн уақыты тұрғысынан тұтас болып табылады (шын мәнінде, олардың әрқайсысы белгілі бір бойлық үшін орташа уақыт болып табылады) және марсоход ғаламшар бетімен қозғалған кезде түзетуді қажет етпейді. Әдетте марсоходтар жергілікті күн уақытынан бірнеше секундқа ығысуға сәйкес келетін қашықтыққа жылжиды. «Спирит» AMT+11:00:04 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT+11:41:55. «Опортьюнити» AMT−01:01:06 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT−00:22:06. Бұл марсоходтардың ешқайсысы миссия үшін қабылданған уақыт жергілікті орташа уақытпен теңесетін бойлыққа жете алмайды. Ғылыми мақсатта жергілікті нақты күн уақыты (LTST) қолданылады. «Кьюриосити» марсоходының жергілікті уақыты — AMT+09:09:46. Эйри-0 кратерінің орналасу орны қазіргі уақытта жоғарыда аталған марсоходтар Марсқа қонған кездегіден әлдеқайда дәлірек белгілі болғандықтан, болашақ миссияларда толығымен бейстандартты уақыт белдеулерін пайдаланудың орнына, Эйри бойынша орташа уақытқа (ағылш. ''Airy Mean Time'') байланыстырылған ыңғайлы уақыттық схеманы қолдану техникалық тұрғыдан мүмкін болады. ==Сол== Сол термині (ағылш. ''sol'') ғаламшар астрономдарымен Марстағы күн тәулігінің ұзақтығын анықтау үшін қолданылады<ref>{{Cite web |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |title=NASA — Opportunity's View, Sol 959 (Vertical) |lang=en |date= |publisher=Nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022155351/http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |url-status=dead }}</ref>. Марстағы орташа күн тәулігінің, яғни «солдың», ұзақтығы 24 сағат, 39 минут және 35,244 секундты құрайды<ref name="giss1" />. Ғарыш аппараты Марс бетінде жұмысын бастаған кезде, миссияның марстық күндері (солдары) қарапайым сандық реттік санақ арқылы есептеледі. Екі «Викинг» жерүсті миссиясы, Mars Phoenix, сондай-ақ Марстық ғылыми зертхананың «Кьюриосити» марсоходы марсоход Марс бетіне қонған күнді «сол 0» («sol 0») деп белгілесе, ал Mars Pathfinder және Mars Exploration Rover миссиясының екі марсоходы қону уақытын «сол 1» («sol 1») деп белгіледі<ref>{{Cite web |url=http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |title=Phoenix Mars Mission — Mission — Mission Phases — On Mars |lang=en |date=2008-02-29 |publisher=Phoenix.lpl.arizona.edu |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208081458/http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |url-status=dead }}</ref>. Марсоходтардың қону миссиялары екі рет жұп болып жүзеге асқанымен, әрбір жұптағы екі марсоход арасында солдардың санағын синхрондау үшін бірде-бір әрекет жасалмады. Сондықтан, мысалы, «Спирит» пен «Опортьюнити» Марс бетінде зерттеу жүргізу үшін бір уақытта жіберілгенімен, олардың әрқайсысы сол санағын өзінің қону сәтінен бастады, бұл екі жағдайда да «сол 1» деп анықталды, нәтижесінде бұл екі аппарат марстық күндерді санауда синхрондалмай қалды — айырмашылық шамамен 21 солды құрайды. «Спирит» пен «Опортьюнити» бойлықтарының айырмашылығы 179°-қа тең бойлықтарда орналасқан, сондықтан олардың біреуінде күн болса, екіншісінде түн болады, және олардың әрқайсысы бір-бірінен тәуелсіз жұмыс істейді. Жерде астрономдар хронометрия мақсатында жиі юлиандық күнді – күндердің қарапайым реттік санағын – пайдаланады. Марс үшін осындай уақыт өлшеу жүйесінің ұсынылған баламасы Mars Sol Date (MSD) болып табылады. Бұл – 1873 жылғы 29 желтоқсаннан (астроном Карл Отто Лампландтың туған күні) бастап солтардың ағымдағы реттік санағы. Бұл жүйенің басқа нұсқасында санақ басталған күн (немесе эпоха) ретінде 1608 жылды (телескоптың ойлап табылған жылы) таңдау ұсынылады. Осы екі жүйенің қайсысы таңдалса да, әрқайсысы Марсқа қатысты кез келген тарихи тіркелген оқиғалар сол жүйе пайда болғаннан кейін болғанына көз жеткізу мақсатын көздейді. Mars Sol Date санақ жүйесі математикалық түрде келесі формуламен анықталады: {{nowrap|1=MSD = {{sfrac|''k'' − 2451549,5|1,0274912517}} + 44796,0 − 0,0009626}}, мұндағы ''k'' – Эйри-0 кратері арқылы өтетін бас меридианның географиялық орналасуын анықтаудағы дәлсіздікті есепке алу үшін қажетті шамамен 0,00014 күнге (немесе 12 секундқа) тең шағын түзету. «Yestersol» термині (ағылш. ''yesterday'' – кеше деген сөзінен) алғаш рет MER миссиясы барысында Марста зерттеу жүргізген НАСА тобымен алдыңғы солды белгілеу үшін қолданылды («кеше» сөзінің марстық ағылшын нұсқасы ретінде) және 2003 жылғы Mars Exploration Rover ғарыштық миссиясы кезінде осы ұйым шеңберінде айтарлықтай кең қолданысқа ие болды. Бұл сөз ағылшын тілді бұқаралық ақпарат құралдарында да жиі қолданыла бастады. Басқа неологизмдерге «tosol» (ағылш. ''today'' – бүгін деген сөзінен), сондай-ақ «nextersol», «morrowsol» немесе «solmorrow» («ертең» сөзінің марстық баламалары) сияқты сөздер жатады<ref>{{Cite news |author=Martinez-Frias |first=Jesus |date=2002-09-28 |title=Marte: “yestersol”, “tosol” y “solmorrow” |lang=es |url=http://www.elmundo.es/elmundo/2012/09/27/ciencia/1348773912.html |work=El Mundo |location=Мадрид, Испания |publisher=Unidad Editorial S.A. |access-date=2014-04-23 |archive-date=2014-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141028134703/http://www.elmundo.es/elmundo/2012/09/27/ciencia/1348773912.html |url-status=live }}</ref>. ==Марстық жыл== Күнді айнала бір толық айналым жасауға қажетті уақыт ұзақтығы жұлдыздық жыл деп аталады және ол шамамен 686,98 жердегі күн тәулігін немесе 668,5991 солды құрайды. Марстық орбитаның эксцентриситетіне байланысты Марстағы жыл мезгілдерінің ұзақтығы бірдей емес. Марстағы мезгілдер күн мен түннің теңелуінен күн тоқырауына дейін және керісінше өзгеретіндіктен, L_s 0 (күн тоқырауы нүктесі) басталып, L_s 90 (күн мен түннің теңелуі нүктесі) аяқталатын мезгіл (солтүстік жартышарда көктем / оңтүстік жартышарда күз) ең ұзақ мезгіл болып табылады және ол 194 марстық солға созылады, ал L_s 180-ден L_s 270-ке дейінгі мезгіл (солтүстік жартышарда күз / оңтүстік жартышарда көктем) ең қысқа мезгіл болып табылады және бар болғаны 142 марстық солға созылады[11]. Ғылыми әдебиеттегі бір жалпы қабылданған уақыт санақ жүйесі санақ нүктесі ретінде 1955 жылғы 11 сәуірдегі көктемгі күн мен түннің теңелуін ала отырып, жылдың реттік нөмірін анықтайды. Бұл күн 1-марстық жыл (ағылш. Mars Year 1, MY1) деп белгіленеді[12]. == Дереккөздер</span> == <references/> gcq1olahcd3km6bfexmd0j7snmonpi2 3598047 3598044 2026-05-01T19:22:30Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Марстық жыл */ 3598047 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. ''Coordinated Mars Time'') — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген кібісе секундтардың болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. «MTC» терминін Марс үшін ғаламшарлық уақыт стандартының атауы ретінде қолдану алғаш рет Mars24 тәуліктік сағаттарында<ref>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |title=NASA GISS: Mars24 Sunclock — Time on Mars |lang=en |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2019-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215021808/https://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |url-status=live }}</ref> жүзеге асты, оны баптаумен НАСА-ның Годдард атындағы ғарыштық зерттеулер институты айналысты. Бұл жаңа термин бұрынғы – «Эйри бойынша орташа уақыт» (ағылш. ''Airy Mean Time'', ''AMT'') атауының орнына келді. Бұл атау, мәні бойынша, Гринвич бойынша орташа уақыттың (ағылш. ''Greenwich Mean Time'', ''GMT'') тікелей аналогы еді. Астрономиялық контексте «GMT» – Дүниежүзілік уақыттың (ағылш. ''Universal Time''), нақтырақ айтсақ, UT1-дің ескірген атауы. AMT әлі күнге дейін ресми ғарыштық миссияда уақыт өлшеу жүйесі ретінде қолданылған жоқ. Бұл ішінара Эйри-0 кратерінің нақты орнын анықтауда белгілі бір қателік барлығына байланысты, яғни AMT бойынша бағдарлау ғаламшар бетіндегі зерттеу жүргізілген нүктелердегі жергілікті уақыт бойынша бағдарлау сияқты дәл уақытты анықтауға мүмкіндік бермес еді. Mars Exploration Rover миссиясының бастапқы кезеңінде Эйри-0 орнын анықтаудағы позициялық қателік AMT бойынша уақытты анықтаудың шамамен 20 секундтық қателігіне сәйкес келді. ==Уақыт белдеулері== Марс бетіне қонуды жүзеге асырған әрбір миссия өзінің жеке уақыт белдеулерін пайдаланды. Бұл белдеулер қону орнындағы жергілікті орташа күн уақытына сәйкес келді. Бүгінгі күні Марсқа сәтті қонған алты миссияның бесеуі уақыттық бағдар ретінде жерүсті ғарыш аппараты орналасқан жердің жергілікті орташа күн уақытын (LMST, ағылш. ''local mean solar time'') қолданса, алтыншы қону (Mars Pathfinder) жергілікті нақты күн уақытын (LTST, ағылш. ''local true solar time'') пайдаланды<ref>{{Cite web|url=http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html |title=A post-Pathfinder evaluation of areocentric solar coordinates with improved timing recipes for Mars seasonal/diurnal climate studies |publisher=Planet. Space Sci. |tom=48 |страницы=215—235 |doi=10.1016/S0032-0633(99)00092-6 |lang=en |type=journal |author=Allison, M.; McEwen, M. |year=2000 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905214350/http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html }}</ref><ref name='giss1'>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |title=Technical Notes on Mars Solar Time |lang=en |first=Michael |last=Allison |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2015-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151125113743/http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |url-status=live }}</ref>. Mars Pathfinder қонған нүктедегі жергілікті нақты күн уақытын пайдаланды. Оның уақыт белдеуі AAT−02:13:01 болды, мұндағы AAT — Эйри бойынша нақты уақыт (ағылш. ''Airy Apparent Time''), яғни Эйри-0 кратеріндегі нақты күн уақыты. Mars Exploration Rover миссиясы барысында жіберілген екі марсоход қону орнындағы LMST нақты мәнін пайдаланбайды. Осы миссияның марсоходтарының кейінгі жұмысына ыңғайлы болу үшін олар үшін уақыт шкаласы анықталды. Бұл шкала әрбір марсоходта қолданылатын сағаттарды миссияның номиналды жоспарланған 90 солдық жолының шамамен жартысында орналасқан нүктедегі нақты күн уақытының мәніне сәйкес келетіндей етіп баптауға мүмкіндік берді. Миссияларды жоспарлауда мұндай уақыттық схема «гибридті жергілікті күн уақыты» (ағылш. ''Hybrid Local Solar Time'') терминімен анықталады. Бұл уақыт шкалалары орташа күн уақыты тұрғысынан тұтас болып табылады (шын мәнінде, олардың әрқайсысы белгілі бір бойлық үшін орташа уақыт болып табылады) және марсоход ғаламшар бетімен қозғалған кезде түзетуді қажет етпейді. Әдетте марсоходтар жергілікті күн уақытынан бірнеше секундқа ығысуға сәйкес келетін қашықтыққа жылжиды. «Спирит» AMT+11:00:04 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT+11:41:55. «Опортьюнити» AMT−01:01:06 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT−00:22:06. Бұл марсоходтардың ешқайсысы миссия үшін қабылданған уақыт жергілікті орташа уақытпен теңесетін бойлыққа жете алмайды. Ғылыми мақсатта жергілікті нақты күн уақыты (LTST) қолданылады. «Кьюриосити» марсоходының жергілікті уақыты — AMT+09:09:46. Эйри-0 кратерінің орналасу орны қазіргі уақытта жоғарыда аталған марсоходтар Марсқа қонған кездегіден әлдеқайда дәлірек белгілі болғандықтан, болашақ миссияларда толығымен бейстандартты уақыт белдеулерін пайдаланудың орнына, Эйри бойынша орташа уақытқа (ағылш. ''Airy Mean Time'') байланыстырылған ыңғайлы уақыттық схеманы қолдану техникалық тұрғыдан мүмкін болады. ==Сол== Сол термині (ағылш. ''sol'') ғаламшар астрономдарымен Марстағы күн тәулігінің ұзақтығын анықтау үшін қолданылады<ref>{{Cite web |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |title=NASA — Opportunity's View, Sol 959 (Vertical) |lang=en |date= |publisher=Nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022155351/http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |url-status=dead }}</ref>. Марстағы орташа күн тәулігінің, яғни «солдың», ұзақтығы 24 сағат, 39 минут және 35,244 секундты құрайды<ref name="giss1" />. Ғарыш аппараты Марс бетінде жұмысын бастаған кезде, миссияның марстық күндері (солдары) қарапайым сандық реттік санақ арқылы есептеледі. Екі «Викинг» жерүсті миссиясы, Mars Phoenix, сондай-ақ Марстық ғылыми зертхананың «Кьюриосити» марсоходы марсоход Марс бетіне қонған күнді «сол 0» («sol 0») деп белгілесе, ал Mars Pathfinder және Mars Exploration Rover миссиясының екі марсоходы қону уақытын «сол 1» («sol 1») деп белгіледі<ref>{{Cite web |url=http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |title=Phoenix Mars Mission — Mission — Mission Phases — On Mars |lang=en |date=2008-02-29 |publisher=Phoenix.lpl.arizona.edu |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208081458/http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |url-status=dead }}</ref>. Марсоходтардың қону миссиялары екі рет жұп болып жүзеге асқанымен, әрбір жұптағы екі марсоход арасында солдардың санағын синхрондау үшін бірде-бір әрекет жасалмады. Сондықтан, мысалы, «Спирит» пен «Опортьюнити» Марс бетінде зерттеу жүргізу үшін бір уақытта жіберілгенімен, олардың әрқайсысы сол санағын өзінің қону сәтінен бастады, бұл екі жағдайда да «сол 1» деп анықталды, нәтижесінде бұл екі аппарат марстық күндерді санауда синхрондалмай қалды — айырмашылық шамамен 21 солды құрайды. «Спирит» пен «Опортьюнити» бойлықтарының айырмашылығы 179°-қа тең бойлықтарда орналасқан, сондықтан олардың біреуінде күн болса, екіншісінде түн болады, және олардың әрқайсысы бір-бірінен тәуелсіз жұмыс істейді. Жерде астрономдар хронометрия мақсатында жиі юлиандық күнді – күндердің қарапайым реттік санағын – пайдаланады. Марс үшін осындай уақыт өлшеу жүйесінің ұсынылған баламасы Mars Sol Date (MSD) болып табылады. Бұл – 1873 жылғы 29 желтоқсаннан (астроном Карл Отто Лампландтың туған күні) бастап солтардың ағымдағы реттік санағы. Бұл жүйенің басқа нұсқасында санақ басталған күн (немесе эпоха) ретінде 1608 жылды (телескоптың ойлап табылған жылы) таңдау ұсынылады. Осы екі жүйенің қайсысы таңдалса да, әрқайсысы Марсқа қатысты кез келген тарихи тіркелген оқиғалар сол жүйе пайда болғаннан кейін болғанына көз жеткізу мақсатын көздейді. Mars Sol Date санақ жүйесі математикалық түрде келесі формуламен анықталады: {{nowrap|1=MSD = {{sfrac|''k'' − 2451549,5|1,0274912517}} + 44796,0 − 0,0009626}}, мұндағы ''k'' – Эйри-0 кратері арқылы өтетін бас меридианның географиялық орналасуын анықтаудағы дәлсіздікті есепке алу үшін қажетті шамамен 0,00014 күнге (немесе 12 секундқа) тең шағын түзету. «Yestersol» термині (ағылш. ''yesterday'' – кеше деген сөзінен) алғаш рет MER миссиясы барысында Марста зерттеу жүргізген НАСА тобымен алдыңғы солды белгілеу үшін қолданылды («кеше» сөзінің марстық ағылшын нұсқасы ретінде) және 2003 жылғы Mars Exploration Rover ғарыштық миссиясы кезінде осы ұйым шеңберінде айтарлықтай кең қолданысқа ие болды. Бұл сөз ағылшын тілді бұқаралық ақпарат құралдарында да жиі қолданыла бастады. Басқа неологизмдерге «tosol» (ағылш. ''today'' – бүгін деген сөзінен), сондай-ақ «nextersol», «morrowsol» немесе «solmorrow» («ертең» сөзінің марстық баламалары) сияқты сөздер жатады<ref>{{Cite news |author=Martinez-Frias |first=Jesus |date=2002-09-28 |title=Marte: “yestersol”, “tosol” y “solmorrow” |lang=es |url=http://www.elmundo.es/elmundo/2012/09/27/ciencia/1348773912.html |work=El Mundo |location=Мадрид, Испания |publisher=Unidad Editorial S.A. |access-date=2014-04-23 |archive-date=2014-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141028134703/http://www.elmundo.es/elmundo/2012/09/27/ciencia/1348773912.html |url-status=live }}</ref>. ==Марстық жыл== Күнді айнала бір толық айналым жасауға қажетті уақыт ұзақтығы жұлдыздық жыл деп аталады және ол шамамен 686,98 жердегі күн тәулігін немесе 668,5991 солды құрайды. Марстық орбитаның эксцентриситетіне байланысты Марстағы жыл мезгілдерінің ұзақтығы бірдей емес. Марстағы мезгілдер күн мен түннің теңелуінен күн тоқырауына дейін және керісінше өзгеретіндіктен, L_s 0 (күн тоқырауы нүктесі) басталып, L_s 90 (күн мен түннің теңелуі нүктесі) аяқталатын мезгіл (солтүстік жартышарда көктем / оңтүстік жартышарда күз) ең ұзақ мезгіл болып табылады және ол 194 марстық солға созылады, ал L_s 180-ден L_s 270-ке дейінгі мезгіл (солтүстік жартышарда күз / оңтүстік жартышарда көктем) ең қысқа мезгіл болып табылады және бар болғаны 142 марстық солға созылады<ref>J. Appelbaum, G. A. Landis, ''Solar Radiation on Mars-- Update 1991''{{Ref|en}}, NASA Technical Memorandum TM-105216, September 1991 (also published in ''Solar Energy'', Vol. 50, No. 1 (1993)).</ref>. Ғылыми әдебиеттегі бір жалпы қабылданған уақыт санақ жүйесі санақ нүктесі ретінде 1955 жылғы 11 сәуірдегі көктемгі күн мен түннің теңелуін ала отырып, жылдың реттік нөмірін анықтайды. Бұл күн 1-марстық жыл (ағылш. Mars Year 1, MY1) деп белгіленеді[12]. == Дереккөздер</span> == <references/> 5qsuv7pcbionmw38ivcg2xen6a1jwii 3598051 3598047 2026-05-01T19:25:43Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Марстық жыл */ 3598051 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. ''Coordinated Mars Time'') — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген кібісе секундтардың болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. «MTC» терминін Марс үшін ғаламшарлық уақыт стандартының атауы ретінде қолдану алғаш рет Mars24 тәуліктік сағаттарында<ref>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |title=NASA GISS: Mars24 Sunclock — Time on Mars |lang=en |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2019-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215021808/https://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |url-status=live }}</ref> жүзеге асты, оны баптаумен НАСА-ның Годдард атындағы ғарыштық зерттеулер институты айналысты. Бұл жаңа термин бұрынғы – «Эйри бойынша орташа уақыт» (ағылш. ''Airy Mean Time'', ''AMT'') атауының орнына келді. Бұл атау, мәні бойынша, Гринвич бойынша орташа уақыттың (ағылш. ''Greenwich Mean Time'', ''GMT'') тікелей аналогы еді. Астрономиялық контексте «GMT» – Дүниежүзілік уақыттың (ағылш. ''Universal Time''), нақтырақ айтсақ, UT1-дің ескірген атауы. AMT әлі күнге дейін ресми ғарыштық миссияда уақыт өлшеу жүйесі ретінде қолданылған жоқ. Бұл ішінара Эйри-0 кратерінің нақты орнын анықтауда белгілі бір қателік барлығына байланысты, яғни AMT бойынша бағдарлау ғаламшар бетіндегі зерттеу жүргізілген нүктелердегі жергілікті уақыт бойынша бағдарлау сияқты дәл уақытты анықтауға мүмкіндік бермес еді. Mars Exploration Rover миссиясының бастапқы кезеңінде Эйри-0 орнын анықтаудағы позициялық қателік AMT бойынша уақытты анықтаудың шамамен 20 секундтық қателігіне сәйкес келді. ==Уақыт белдеулері== Марс бетіне қонуды жүзеге асырған әрбір миссия өзінің жеке уақыт белдеулерін пайдаланды. Бұл белдеулер қону орнындағы жергілікті орташа күн уақытына сәйкес келді. Бүгінгі күні Марсқа сәтті қонған алты миссияның бесеуі уақыттық бағдар ретінде жерүсті ғарыш аппараты орналасқан жердің жергілікті орташа күн уақытын (LMST, ағылш. ''local mean solar time'') қолданса, алтыншы қону (Mars Pathfinder) жергілікті нақты күн уақытын (LTST, ағылш. ''local true solar time'') пайдаланды<ref>{{Cite web|url=http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html |title=A post-Pathfinder evaluation of areocentric solar coordinates with improved timing recipes for Mars seasonal/diurnal climate studies |publisher=Planet. Space Sci. |tom=48 |страницы=215—235 |doi=10.1016/S0032-0633(99)00092-6 |lang=en |type=journal |author=Allison, M.; McEwen, M. |year=2000 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905214350/http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html }}</ref><ref name='giss1'>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |title=Technical Notes on Mars Solar Time |lang=en |first=Michael |last=Allison |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2015-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151125113743/http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |url-status=live }}</ref>. Mars Pathfinder қонған нүктедегі жергілікті нақты күн уақытын пайдаланды. Оның уақыт белдеуі AAT−02:13:01 болды, мұндағы AAT — Эйри бойынша нақты уақыт (ағылш. ''Airy Apparent Time''), яғни Эйри-0 кратеріндегі нақты күн уақыты. Mars Exploration Rover миссиясы барысында жіберілген екі марсоход қону орнындағы LMST нақты мәнін пайдаланбайды. Осы миссияның марсоходтарының кейінгі жұмысына ыңғайлы болу үшін олар үшін уақыт шкаласы анықталды. Бұл шкала әрбір марсоходта қолданылатын сағаттарды миссияның номиналды жоспарланған 90 солдық жолының шамамен жартысында орналасқан нүктедегі нақты күн уақытының мәніне сәйкес келетіндей етіп баптауға мүмкіндік берді. Миссияларды жоспарлауда мұндай уақыттық схема «гибридті жергілікті күн уақыты» (ағылш. ''Hybrid Local Solar Time'') терминімен анықталады. Бұл уақыт шкалалары орташа күн уақыты тұрғысынан тұтас болып табылады (шын мәнінде, олардың әрқайсысы белгілі бір бойлық үшін орташа уақыт болып табылады) және марсоход ғаламшар бетімен қозғалған кезде түзетуді қажет етпейді. Әдетте марсоходтар жергілікті күн уақытынан бірнеше секундқа ығысуға сәйкес келетін қашықтыққа жылжиды. «Спирит» AMT+11:00:04 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT+11:41:55. «Опортьюнити» AMT−01:01:06 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT−00:22:06. Бұл марсоходтардың ешқайсысы миссия үшін қабылданған уақыт жергілікті орташа уақытпен теңесетін бойлыққа жете алмайды. Ғылыми мақсатта жергілікті нақты күн уақыты (LTST) қолданылады. «Кьюриосити» марсоходының жергілікті уақыты — AMT+09:09:46. Эйри-0 кратерінің орналасу орны қазіргі уақытта жоғарыда аталған марсоходтар Марсқа қонған кездегіден әлдеқайда дәлірек белгілі болғандықтан, болашақ миссияларда толығымен бейстандартты уақыт белдеулерін пайдаланудың орнына, Эйри бойынша орташа уақытқа (ағылш. ''Airy Mean Time'') байланыстырылған ыңғайлы уақыттық схеманы қолдану техникалық тұрғыдан мүмкін болады. ==Сол== Сол термині (ағылш. ''sol'') ғаламшар астрономдарымен Марстағы күн тәулігінің ұзақтығын анықтау үшін қолданылады<ref>{{Cite web |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |title=NASA — Opportunity's View, Sol 959 (Vertical) |lang=en |date= |publisher=Nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022155351/http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |url-status=dead }}</ref>. Марстағы орташа күн тәулігінің, яғни «солдың», ұзақтығы 24 сағат, 39 минут және 35,244 секундты құрайды<ref name="giss1" />. Ғарыш аппараты Марс бетінде жұмысын бастаған кезде, миссияның марстық күндері (солдары) қарапайым сандық реттік санақ арқылы есептеледі. Екі «Викинг» жерүсті миссиясы, Mars Phoenix, сондай-ақ Марстық ғылыми зертхананың «Кьюриосити» марсоходы марсоход Марс бетіне қонған күнді «сол 0» («sol 0») деп белгілесе, ал Mars Pathfinder және Mars Exploration Rover миссиясының екі марсоходы қону уақытын «сол 1» («sol 1») деп белгіледі<ref>{{Cite web |url=http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |title=Phoenix Mars Mission — Mission — Mission Phases — On Mars |lang=en |date=2008-02-29 |publisher=Phoenix.lpl.arizona.edu |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208081458/http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |url-status=dead }}</ref>. Марсоходтардың қону миссиялары екі рет жұп болып жүзеге асқанымен, әрбір жұптағы екі марсоход арасында солдардың санағын синхрондау үшін бірде-бір әрекет жасалмады. Сондықтан, мысалы, «Спирит» пен «Опортьюнити» Марс бетінде зерттеу жүргізу үшін бір уақытта жіберілгенімен, олардың әрқайсысы сол санағын өзінің қону сәтінен бастады, бұл екі жағдайда да «сол 1» деп анықталды, нәтижесінде бұл екі аппарат марстық күндерді санауда синхрондалмай қалды — айырмашылық шамамен 21 солды құрайды. «Спирит» пен «Опортьюнити» бойлықтарының айырмашылығы 179°-қа тең бойлықтарда орналасқан, сондықтан олардың біреуінде күн болса, екіншісінде түн болады, және олардың әрқайсысы бір-бірінен тәуелсіз жұмыс істейді. Жерде астрономдар хронометрия мақсатында жиі юлиандық күнді – күндердің қарапайым реттік санағын – пайдаланады. Марс үшін осындай уақыт өлшеу жүйесінің ұсынылған баламасы Mars Sol Date (MSD) болып табылады. Бұл – 1873 жылғы 29 желтоқсаннан (астроном Карл Отто Лампландтың туған күні) бастап солтардың ағымдағы реттік санағы. Бұл жүйенің басқа нұсқасында санақ басталған күн (немесе эпоха) ретінде 1608 жылды (телескоптың ойлап табылған жылы) таңдау ұсынылады. Осы екі жүйенің қайсысы таңдалса да, әрқайсысы Марсқа қатысты кез келген тарихи тіркелген оқиғалар сол жүйе пайда болғаннан кейін болғанына көз жеткізу мақсатын көздейді. Mars Sol Date санақ жүйесі математикалық түрде келесі формуламен анықталады: {{nowrap|1=MSD = {{sfrac|''k'' − 2451549,5|1,0274912517}} + 44796,0 − 0,0009626}}, мұндағы ''k'' – Эйри-0 кратері арқылы өтетін бас меридианның географиялық орналасуын анықтаудағы дәлсіздікті есепке алу үшін қажетті шамамен 0,00014 күнге (немесе 12 секундқа) тең шағын түзету. «Yestersol» термині (ағылш. ''yesterday'' – кеше деген сөзінен) алғаш рет MER миссиясы барысында Марста зерттеу жүргізген НАСА тобымен алдыңғы солды белгілеу үшін қолданылды («кеше» сөзінің марстық ағылшын нұсқасы ретінде) және 2003 жылғы Mars Exploration Rover ғарыштық миссиясы кезінде осы ұйым шеңберінде айтарлықтай кең қолданысқа ие болды. Бұл сөз ағылшын тілді бұқаралық ақпарат құралдарында да жиі қолданыла бастады. Басқа неологизмдерге «tosol» (ағылш. ''today'' – бүгін деген сөзінен), сондай-ақ «nextersol», «morrowsol» немесе «solmorrow» («ертең» сөзінің марстық баламалары) сияқты сөздер жатады<ref>{{Cite news |author=Martinez-Frias |first=Jesus |date=2002-09-28 |title=Marte: “yestersol”, “tosol” y “solmorrow” |lang=es |url=http://www.elmundo.es/elmundo/2012/09/27/ciencia/1348773912.html |work=El Mundo |location=Мадрид, Испания |publisher=Unidad Editorial S.A. |access-date=2014-04-23 |archive-date=2014-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141028134703/http://www.elmundo.es/elmundo/2012/09/27/ciencia/1348773912.html |url-status=live }}</ref>. ==Марстық жыл== Күнді айнала бір толық айналым жасауға қажетті уақыт ұзақтығы жұлдыздық жыл деп аталады және ол шамамен 686,98 жердегі күн тәулігін немесе 668,5991 солды құрайды. Марстық орбитаның эксцентриситетіне байланысты Марстағы жыл мезгілдерінің ұзақтығы бірдей емес. Марстағы мезгілдер күн мен түннің теңелуінен күн тоқырауына дейін және керісінше өзгеретіндіктен, L_s 0 (күн тоқырауы нүктесі) басталып, L_s 90 (күн мен түннің теңелуі нүктесі) аяқталатын мезгіл (солтүстік жартышарда көктем / оңтүстік жартышарда күз) ең ұзақ мезгіл болып табылады және ол 194 марстық солға созылады, ал L_s 180-ден L_s 270-ке дейінгі мезгіл (солтүстік жартышарда күз / оңтүстік жартышарда көктем) ең қысқа мезгіл болып табылады және бар болғаны 142 марстық солға созылады<ref>J. Appelbaum, G. A. Landis, ''Solar Radiation on Mars-- Update 1991''{{Ref|en}}, NASA Technical Memorandum TM-105216, September 1991 (also published in ''Solar Energy'', Vol. 50, No. 1 (1993)).</ref>. Ғылыми әдебиеттегі бір жалпы қабылданған уақыт санақ жүйесі санақ нүктесі ретінде 1955 жылғы 11 сәуірдегі көктемгі күн мен түннің теңелуін ала отырып, жылдың реттік нөмірін анықтайды. Бұл күн 1-марстық жыл (ағылш. Mars Year 1, MY1) деп белгіленеді<ref>{{article |title=An intercomparison of ground-based millimeter, MGS TES, and Viking atmospheric temperature measurements: Seasonal and interannual variability of temperatures and dust loading in the global Mars atmosphere |publish={{|Journal of Geophysical Research}} |tom=105 (E4) |lang=en |type=journal |author=Clancy, R. T.; Sandor, B. J.; Wolff, M. J.; Christensen, P. R.; Smith, M. D.; Pearl, J. C.; Conrath, B. J.; Wilson, R. J. |year=2000}}</ref>.. == Дереккөздер</span> == <references/> 6lfwsfvrn7l9ktbii1ne8lymfif8tlo 3598054 3598051 2026-05-01T19:29:17Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Марстық жыл */ 3598054 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. ''Coordinated Mars Time'') — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген кібісе секундтардың болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. «MTC» терминін Марс үшін ғаламшарлық уақыт стандартының атауы ретінде қолдану алғаш рет Mars24 тәуліктік сағаттарында<ref>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |title=NASA GISS: Mars24 Sunclock — Time on Mars |lang=en |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2019-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215021808/https://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |url-status=live }}</ref> жүзеге асты, оны баптаумен НАСА-ның Годдард атындағы ғарыштық зерттеулер институты айналысты. Бұл жаңа термин бұрынғы – «Эйри бойынша орташа уақыт» (ағылш. ''Airy Mean Time'', ''AMT'') атауының орнына келді. Бұл атау, мәні бойынша, Гринвич бойынша орташа уақыттың (ағылш. ''Greenwich Mean Time'', ''GMT'') тікелей аналогы еді. Астрономиялық контексте «GMT» – Дүниежүзілік уақыттың (ағылш. ''Universal Time''), нақтырақ айтсақ, UT1-дің ескірген атауы. AMT әлі күнге дейін ресми ғарыштық миссияда уақыт өлшеу жүйесі ретінде қолданылған жоқ. Бұл ішінара Эйри-0 кратерінің нақты орнын анықтауда белгілі бір қателік барлығына байланысты, яғни AMT бойынша бағдарлау ғаламшар бетіндегі зерттеу жүргізілген нүктелердегі жергілікті уақыт бойынша бағдарлау сияқты дәл уақытты анықтауға мүмкіндік бермес еді. Mars Exploration Rover миссиясының бастапқы кезеңінде Эйри-0 орнын анықтаудағы позициялық қателік AMT бойынша уақытты анықтаудың шамамен 20 секундтық қателігіне сәйкес келді. ==Уақыт белдеулері== Марс бетіне қонуды жүзеге асырған әрбір миссия өзінің жеке уақыт белдеулерін пайдаланды. Бұл белдеулер қону орнындағы жергілікті орташа күн уақытына сәйкес келді. Бүгінгі күні Марсқа сәтті қонған алты миссияның бесеуі уақыттық бағдар ретінде жерүсті ғарыш аппараты орналасқан жердің жергілікті орташа күн уақытын (LMST, ағылш. ''local mean solar time'') қолданса, алтыншы қону (Mars Pathfinder) жергілікті нақты күн уақытын (LTST, ағылш. ''local true solar time'') пайдаланды<ref>{{Cite web|url=http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html |title=A post-Pathfinder evaluation of areocentric solar coordinates with improved timing recipes for Mars seasonal/diurnal climate studies |publisher=Planet. Space Sci. |tom=48 |страницы=215—235 |doi=10.1016/S0032-0633(99)00092-6 |lang=en |type=journal |author=Allison, M.; McEwen, M. |year=2000 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905214350/http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html }}</ref><ref name='giss1'>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |title=Technical Notes on Mars Solar Time |lang=en |first=Michael |last=Allison |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2015-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151125113743/http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |url-status=live }}</ref>. Mars Pathfinder қонған нүктедегі жергілікті нақты күн уақытын пайдаланды. Оның уақыт белдеуі AAT−02:13:01 болды, мұндағы AAT — Эйри бойынша нақты уақыт (ағылш. ''Airy Apparent Time''), яғни Эйри-0 кратеріндегі нақты күн уақыты. Mars Exploration Rover миссиясы барысында жіберілген екі марсоход қону орнындағы LMST нақты мәнін пайдаланбайды. Осы миссияның марсоходтарының кейінгі жұмысына ыңғайлы болу үшін олар үшін уақыт шкаласы анықталды. Бұл шкала әрбір марсоходта қолданылатын сағаттарды миссияның номиналды жоспарланған 90 солдық жолының шамамен жартысында орналасқан нүктедегі нақты күн уақытының мәніне сәйкес келетіндей етіп баптауға мүмкіндік берді. Миссияларды жоспарлауда мұндай уақыттық схема «гибридті жергілікті күн уақыты» (ағылш. ''Hybrid Local Solar Time'') терминімен анықталады. Бұл уақыт шкалалары орташа күн уақыты тұрғысынан тұтас болып табылады (шын мәнінде, олардың әрқайсысы белгілі бір бойлық үшін орташа уақыт болып табылады) және марсоход ғаламшар бетімен қозғалған кезде түзетуді қажет етпейді. Әдетте марсоходтар жергілікті күн уақытынан бірнеше секундқа ығысуға сәйкес келетін қашықтыққа жылжиды. «Спирит» AMT+11:00:04 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT+11:41:55. «Опортьюнити» AMT−01:01:06 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT−00:22:06. Бұл марсоходтардың ешқайсысы миссия үшін қабылданған уақыт жергілікті орташа уақытпен теңесетін бойлыққа жете алмайды. Ғылыми мақсатта жергілікті нақты күн уақыты (LTST) қолданылады. «Кьюриосити» марсоходының жергілікті уақыты — AMT+09:09:46. Эйри-0 кратерінің орналасу орны қазіргі уақытта жоғарыда аталған марсоходтар Марсқа қонған кездегіден әлдеқайда дәлірек белгілі болғандықтан, болашақ миссияларда толығымен бейстандартты уақыт белдеулерін пайдаланудың орнына, Эйри бойынша орташа уақытқа (ағылш. ''Airy Mean Time'') байланыстырылған ыңғайлы уақыттық схеманы қолдану техникалық тұрғыдан мүмкін болады. ==Сол== Сол термині (ағылш. ''sol'') ғаламшар астрономдарымен Марстағы күн тәулігінің ұзақтығын анықтау үшін қолданылады<ref>{{Cite web |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |title=NASA — Opportunity's View, Sol 959 (Vertical) |lang=en |date= |publisher=Nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022155351/http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |url-status=dead }}</ref>. Марстағы орташа күн тәулігінің, яғни «солдың», ұзақтығы 24 сағат, 39 минут және 35,244 секундты құрайды<ref name="giss1" />. Ғарыш аппараты Марс бетінде жұмысын бастаған кезде, миссияның марстық күндері (солдары) қарапайым сандық реттік санақ арқылы есептеледі. Екі «Викинг» жерүсті миссиясы, Mars Phoenix, сондай-ақ Марстық ғылыми зертхананың «Кьюриосити» марсоходы марсоход Марс бетіне қонған күнді «сол 0» («sol 0») деп белгілесе, ал Mars Pathfinder және Mars Exploration Rover миссиясының екі марсоходы қону уақытын «сол 1» («sol 1») деп белгіледі<ref>{{Cite web |url=http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |title=Phoenix Mars Mission — Mission — Mission Phases — On Mars |lang=en |date=2008-02-29 |publisher=Phoenix.lpl.arizona.edu |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208081458/http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |url-status=dead }}</ref>. Марсоходтардың қону миссиялары екі рет жұп болып жүзеге асқанымен, әрбір жұптағы екі марсоход арасында солдардың санағын синхрондау үшін бірде-бір әрекет жасалмады. Сондықтан, мысалы, «Спирит» пен «Опортьюнити» Марс бетінде зерттеу жүргізу үшін бір уақытта жіберілгенімен, олардың әрқайсысы сол санағын өзінің қону сәтінен бастады, бұл екі жағдайда да «сол 1» деп анықталды, нәтижесінде бұл екі аппарат марстық күндерді санауда синхрондалмай қалды — айырмашылық шамамен 21 солды құрайды. «Спирит» пен «Опортьюнити» бойлықтарының айырмашылығы 179°-қа тең бойлықтарда орналасқан, сондықтан олардың біреуінде күн болса, екіншісінде түн болады, және олардың әрқайсысы бір-бірінен тәуелсіз жұмыс істейді. Жерде астрономдар хронометрия мақсатында жиі юлиандық күнді – күндердің қарапайым реттік санағын – пайдаланады. Марс үшін осындай уақыт өлшеу жүйесінің ұсынылған баламасы Mars Sol Date (MSD) болып табылады. Бұл – 1873 жылғы 29 желтоқсаннан (астроном Карл Отто Лампландтың туған күні) бастап солтардың ағымдағы реттік санағы. Бұл жүйенің басқа нұсқасында санақ басталған күн (немесе эпоха) ретінде 1608 жылды (телескоптың ойлап табылған жылы) таңдау ұсынылады. Осы екі жүйенің қайсысы таңдалса да, әрқайсысы Марсқа қатысты кез келген тарихи тіркелген оқиғалар сол жүйе пайда болғаннан кейін болғанына көз жеткізу мақсатын көздейді. Mars Sol Date санақ жүйесі математикалық түрде келесі формуламен анықталады: {{nowrap|1=MSD = {{sfrac|''k'' − 2451549,5|1,0274912517}} + 44796,0 − 0,0009626}}, мұндағы ''k'' – Эйри-0 кратері арқылы өтетін бас меридианның географиялық орналасуын анықтаудағы дәлсіздікті есепке алу үшін қажетті шамамен 0,00014 күнге (немесе 12 секундқа) тең шағын түзету. «Yestersol» термині (ағылш. ''yesterday'' – кеше деген сөзінен) алғаш рет MER миссиясы барысында Марста зерттеу жүргізген НАСА тобымен алдыңғы солды белгілеу үшін қолданылды («кеше» сөзінің марстық ағылшын нұсқасы ретінде) және 2003 жылғы Mars Exploration Rover ғарыштық миссиясы кезінде осы ұйым шеңберінде айтарлықтай кең қолданысқа ие болды. Бұл сөз ағылшын тілді бұқаралық ақпарат құралдарында да жиі қолданыла бастады. Басқа неологизмдерге «tosol» (ағылш. ''today'' – бүгін деген сөзінен), сондай-ақ «nextersol», «morrowsol» немесе «solmorrow» («ертең» сөзінің марстық баламалары) сияқты сөздер жатады<ref>{{Cite news |author=Martinez-Frias |first=Jesus |date=2002-09-28 |title=Marte: “yestersol”, “tosol” y “solmorrow” |lang=es |url=http://www.elmundo.es/elmundo/2012/09/27/ciencia/1348773912.html |work=El Mundo |location=Мадрид, Испания |publisher=Unidad Editorial S.A. |access-date=2014-04-23 |archive-date=2014-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141028134703/http://www.elmundo.es/elmundo/2012/09/27/ciencia/1348773912.html |url-status=live }}</ref>. ==Марстық жыл== Күнді айнала бір толық айналым жасауға қажетті уақыт ұзақтығы жұлдыздық жыл деп аталады және ол шамамен 686,98 жердегі күн тәулігін немесе 668,5991 солды құрайды. Марстық орбитаның эксцентриситетіне байланысты Марстағы жыл мезгілдерінің ұзақтығы бірдей емес. Марстағы мезгілдер күн мен түннің теңелуінен күн тоқырауына дейін және керісінше өзгеретіндіктен, L_s 0 (күн тоқырауы нүктесі) басталып, L_s 90 (күн мен түннің теңелуі нүктесі) аяқталатын мезгіл (солтүстік жартышарда көктем / оңтүстік жартышарда күз) ең ұзақ мезгіл болып табылады және ол 194 марстық солға созылады, ал L_s 180-ден L_s 270-ке дейінгі мезгіл (солтүстік жартышарда күз / оңтүстік жартышарда көктем) ең қысқа мезгіл болып табылады және бар болғаны 142 марстық солға созылады<ref>J. Appelbaum, G. A. Landis, ''Solar Radiation on Mars-- Update 1991''{{Ref|en}}, NASA Technical Memorandum TM-105216, September 1991 (also published in ''Solar Energy'', Vol. 50, No. 1 (1993)).</ref>. Ғылыми әдебиеттегі бір жалпы қабылданған уақыт санақ жүйесі санақ нүктесі ретінде 1955 жылғы 11 сәуірдегі көктемгі күн мен түннің теңелуін ала отырып, жылдың реттік нөмірін анықтайды. Бұл күн 1-марстық жыл (ағылш. ''Mars Year 1'', ''MY1'') деп белгіленеді<ref>An intercomparison of ground-based millimeter, MGS TES, and Viking atmospheric temperature measurements: Seasonal and interannual variability of temperatures and dust loading in the global Mars atmosphere (2000)</ref>. == Дереккөздер</span> == <references/> 4vs49z3ibzx6dl5c79wv7eaosjr0lnr 3598056 3598054 2026-05-01T19:30:41Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Марстық жыл */ 3598056 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. ''Coordinated Mars Time'') — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген кібісе секундтардың болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. «MTC» терминін Марс үшін ғаламшарлық уақыт стандартының атауы ретінде қолдану алғаш рет Mars24 тәуліктік сағаттарында<ref>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |title=NASA GISS: Mars24 Sunclock — Time on Mars |lang=en |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2019-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215021808/https://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |url-status=live }}</ref> жүзеге асты, оны баптаумен НАСА-ның Годдард атындағы ғарыштық зерттеулер институты айналысты. Бұл жаңа термин бұрынғы – «Эйри бойынша орташа уақыт» (ағылш. ''Airy Mean Time'', ''AMT'') атауының орнына келді. Бұл атау, мәні бойынша, Гринвич бойынша орташа уақыттың (ағылш. ''Greenwich Mean Time'', ''GMT'') тікелей аналогы еді. Астрономиялық контексте «GMT» – Дүниежүзілік уақыттың (ағылш. ''Universal Time''), нақтырақ айтсақ, UT1-дің ескірген атауы. AMT әлі күнге дейін ресми ғарыштық миссияда уақыт өлшеу жүйесі ретінде қолданылған жоқ. Бұл ішінара Эйри-0 кратерінің нақты орнын анықтауда белгілі бір қателік барлығына байланысты, яғни AMT бойынша бағдарлау ғаламшар бетіндегі зерттеу жүргізілген нүктелердегі жергілікті уақыт бойынша бағдарлау сияқты дәл уақытты анықтауға мүмкіндік бермес еді. Mars Exploration Rover миссиясының бастапқы кезеңінде Эйри-0 орнын анықтаудағы позициялық қателік AMT бойынша уақытты анықтаудың шамамен 20 секундтық қателігіне сәйкес келді. ==Уақыт белдеулері== Марс бетіне қонуды жүзеге асырған әрбір миссия өзінің жеке уақыт белдеулерін пайдаланды. Бұл белдеулер қону орнындағы жергілікті орташа күн уақытына сәйкес келді. Бүгінгі күні Марсқа сәтті қонған алты миссияның бесеуі уақыттық бағдар ретінде жерүсті ғарыш аппараты орналасқан жердің жергілікті орташа күн уақытын (LMST, ағылш. ''local mean solar time'') қолданса, алтыншы қону (Mars Pathfinder) жергілікті нақты күн уақытын (LTST, ағылш. ''local true solar time'') пайдаланды<ref>{{Cite web|url=http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html |title=A post-Pathfinder evaluation of areocentric solar coordinates with improved timing recipes for Mars seasonal/diurnal climate studies |publisher=Planet. Space Sci. |tom=48 |страницы=215—235 |doi=10.1016/S0032-0633(99)00092-6 |lang=en |type=journal |author=Allison, M.; McEwen, M. |year=2000 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905214350/http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html }}</ref><ref name='giss1'>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |title=Technical Notes on Mars Solar Time |lang=en |first=Michael |last=Allison |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2015-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151125113743/http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |url-status=live }}</ref>. Mars Pathfinder қонған нүктедегі жергілікті нақты күн уақытын пайдаланды. Оның уақыт белдеуі AAT−02:13:01 болды, мұндағы AAT — Эйри бойынша нақты уақыт (ағылш. ''Airy Apparent Time''), яғни Эйри-0 кратеріндегі нақты күн уақыты. Mars Exploration Rover миссиясы барысында жіберілген екі марсоход қону орнындағы LMST нақты мәнін пайдаланбайды. Осы миссияның марсоходтарының кейінгі жұмысына ыңғайлы болу үшін олар үшін уақыт шкаласы анықталды. Бұл шкала әрбір марсоходта қолданылатын сағаттарды миссияның номиналды жоспарланған 90 солдық жолының шамамен жартысында орналасқан нүктедегі нақты күн уақытының мәніне сәйкес келетіндей етіп баптауға мүмкіндік берді. Миссияларды жоспарлауда мұндай уақыттық схема «гибридті жергілікті күн уақыты» (ағылш. ''Hybrid Local Solar Time'') терминімен анықталады. Бұл уақыт шкалалары орташа күн уақыты тұрғысынан тұтас болып табылады (шын мәнінде, олардың әрқайсысы белгілі бір бойлық үшін орташа уақыт болып табылады) және марсоход ғаламшар бетімен қозғалған кезде түзетуді қажет етпейді. Әдетте марсоходтар жергілікті күн уақытынан бірнеше секундқа ығысуға сәйкес келетін қашықтыққа жылжиды. «Спирит» AMT+11:00:04 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT+11:41:55. «Опортьюнити» AMT−01:01:06 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT−00:22:06. Бұл марсоходтардың ешқайсысы миссия үшін қабылданған уақыт жергілікті орташа уақытпен теңесетін бойлыққа жете алмайды. Ғылыми мақсатта жергілікті нақты күн уақыты (LTST) қолданылады. «Кьюриосити» марсоходының жергілікті уақыты — AMT+09:09:46. Эйри-0 кратерінің орналасу орны қазіргі уақытта жоғарыда аталған марсоходтар Марсқа қонған кездегіден әлдеқайда дәлірек белгілі болғандықтан, болашақ миссияларда толығымен бейстандартты уақыт белдеулерін пайдаланудың орнына, Эйри бойынша орташа уақытқа (ағылш. ''Airy Mean Time'') байланыстырылған ыңғайлы уақыттық схеманы қолдану техникалық тұрғыдан мүмкін болады. ==Сол== Сол термині (ағылш. ''sol'') ғаламшар астрономдарымен Марстағы күн тәулігінің ұзақтығын анықтау үшін қолданылады<ref>{{Cite web |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |title=NASA — Opportunity's View, Sol 959 (Vertical) |lang=en |date= |publisher=Nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022155351/http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |url-status=dead }}</ref>. Марстағы орташа күн тәулігінің, яғни «солдың», ұзақтығы 24 сағат, 39 минут және 35,244 секундты құрайды<ref name="giss1" />. Ғарыш аппараты Марс бетінде жұмысын бастаған кезде, миссияның марстық күндері (солдары) қарапайым сандық реттік санақ арқылы есептеледі. Екі «Викинг» жерүсті миссиясы, Mars Phoenix, сондай-ақ Марстық ғылыми зертхананың «Кьюриосити» марсоходы марсоход Марс бетіне қонған күнді «сол 0» («sol 0») деп белгілесе, ал Mars Pathfinder және Mars Exploration Rover миссиясының екі марсоходы қону уақытын «сол 1» («sol 1») деп белгіледі<ref>{{Cite web |url=http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |title=Phoenix Mars Mission — Mission — Mission Phases — On Mars |lang=en |date=2008-02-29 |publisher=Phoenix.lpl.arizona.edu |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208081458/http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |url-status=dead }}</ref>. Марсоходтардың қону миссиялары екі рет жұп болып жүзеге асқанымен, әрбір жұптағы екі марсоход арасында солдардың санағын синхрондау үшін бірде-бір әрекет жасалмады. Сондықтан, мысалы, «Спирит» пен «Опортьюнити» Марс бетінде зерттеу жүргізу үшін бір уақытта жіберілгенімен, олардың әрқайсысы сол санағын өзінің қону сәтінен бастады, бұл екі жағдайда да «сол 1» деп анықталды, нәтижесінде бұл екі аппарат марстық күндерді санауда синхрондалмай қалды — айырмашылық шамамен 21 солды құрайды. «Спирит» пен «Опортьюнити» бойлықтарының айырмашылығы 179°-қа тең бойлықтарда орналасқан, сондықтан олардың біреуінде күн болса, екіншісінде түн болады, және олардың әрқайсысы бір-бірінен тәуелсіз жұмыс істейді. Жерде астрономдар хронометрия мақсатында жиі юлиандық күнді – күндердің қарапайым реттік санағын – пайдаланады. Марс үшін осындай уақыт өлшеу жүйесінің ұсынылған баламасы Mars Sol Date (MSD) болып табылады. Бұл – 1873 жылғы 29 желтоқсаннан (астроном Карл Отто Лампландтың туған күні) бастап солтардың ағымдағы реттік санағы. Бұл жүйенің басқа нұсқасында санақ басталған күн (немесе эпоха) ретінде 1608 жылды (телескоптың ойлап табылған жылы) таңдау ұсынылады. Осы екі жүйенің қайсысы таңдалса да, әрқайсысы Марсқа қатысты кез келген тарихи тіркелген оқиғалар сол жүйе пайда болғаннан кейін болғанына көз жеткізу мақсатын көздейді. Mars Sol Date санақ жүйесі математикалық түрде келесі формуламен анықталады: {{nowrap|1=MSD = {{sfrac|''k'' − 2451549,5|1,0274912517}} + 44796,0 − 0,0009626}}, мұндағы ''k'' – Эйри-0 кратері арқылы өтетін бас меридианның географиялық орналасуын анықтаудағы дәлсіздікті есепке алу үшін қажетті шамамен 0,00014 күнге (немесе 12 секундқа) тең шағын түзету. «Yestersol» термині (ағылш. ''yesterday'' – кеше деген сөзінен) алғаш рет MER миссиясы барысында Марста зерттеу жүргізген НАСА тобымен алдыңғы солды белгілеу үшін қолданылды («кеше» сөзінің марстық ағылшын нұсқасы ретінде) және 2003 жылғы Mars Exploration Rover ғарыштық миссиясы кезінде осы ұйым шеңберінде айтарлықтай кең қолданысқа ие болды. Бұл сөз ағылшын тілді бұқаралық ақпарат құралдарында да жиі қолданыла бастады. Басқа неологизмдерге «tosol» (ағылш. ''today'' – бүгін деген сөзінен), сондай-ақ «nextersol», «morrowsol» немесе «solmorrow» («ертең» сөзінің марстық баламалары) сияқты сөздер жатады<ref>{{Cite news |author=Martinez-Frias |first=Jesus |date=2002-09-28 |title=Marte: “yestersol”, “tosol” y “solmorrow” |lang=es |url=http://www.elmundo.es/elmundo/2012/09/27/ciencia/1348773912.html |work=El Mundo |location=Мадрид, Испания |publisher=Unidad Editorial S.A. |access-date=2014-04-23 |archive-date=2014-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141028134703/http://www.elmundo.es/elmundo/2012/09/27/ciencia/1348773912.html |url-status=live }}</ref>. ==Марстық жыл== Күнді айнала бір толық айналым жасауға қажетті уақыт ұзақтығы жұлдыздық жыл деп аталады және ол шамамен 686,98 жердегі күн тәулігін немесе 668,5991 солды құрайды. Марстық орбитаның эксцентриситетіне байланысты Марстағы жыл мезгілдерінің ұзақтығы бірдей емес. Марстағы мезгілдер күн мен түннің теңелуінен күн тоқырауына дейін және керісінше өзгеретіндіктен, L_s 0 (күн тоқырауы нүктесі) басталып, L_s 90 (күн мен түннің теңелуі нүктесі) аяқталатын мезгіл (солтүстік жартышарда көктем / оңтүстік жартышарда күз) ең ұзақ мезгіл болып табылады және ол 194 марстық солға созылады, ал L_s 180-ден L_s 270-ке дейінгі мезгіл (солтүстік жартышарда күз / оңтүстік жартышарда көктем) ең қысқа мезгіл болып табылады және бар болғаны 142 марстық солға созылады<ref>J. Appelbaum, G. A. Landis, ''Solar Radiation on Mars-- Update 1991''{{Ref|en}}, NASA Technical Memorandum TM-105216, September 1991 (also published in ''Solar Energy'', Vol. 50, No. 1 (1993)).</ref>. Ғылыми әдебиеттегі бір жалпы қабылданған уақыт санақ жүйесі санақ нүктесі ретінде 1955 жылғы 11 сәуірдегі көктемгі күн мен түннің теңелуін ала отырып, жылдың реттік нөмірін анықтайды. Бұл күн 1-марстық жыл (ағылш. ''Mars Year 1'', ''MY1'') деп белгіленеді<ref>An intercomparison of ground-based millimeter, MGS TES, and Viking atmospheric temperature measurements: Seasonal and interannual variability of temperatures and dust loading in the global Mars atmosphere. Journal of Geophysical Research, №105 (2000)</ref>. == Дереккөздер</span> == <references/> j9jbwxtxyq2snfmfxp2cvtyim2tz44j 3598070 3598056 2026-05-01T19:50:00Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Марстық жыл */ 3598070 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. ''Coordinated Mars Time'') — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген кібісе секундтардың болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. «MTC» терминін Марс үшін ғаламшарлық уақыт стандартының атауы ретінде қолдану алғаш рет Mars24 тәуліктік сағаттарында<ref>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |title=NASA GISS: Mars24 Sunclock — Time on Mars |lang=en |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2019-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215021808/https://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |url-status=live }}</ref> жүзеге асты, оны баптаумен НАСА-ның Годдард атындағы ғарыштық зерттеулер институты айналысты. Бұл жаңа термин бұрынғы – «Эйри бойынша орташа уақыт» (ағылш. ''Airy Mean Time'', ''AMT'') атауының орнына келді. Бұл атау, мәні бойынша, Гринвич бойынша орташа уақыттың (ағылш. ''Greenwich Mean Time'', ''GMT'') тікелей аналогы еді. Астрономиялық контексте «GMT» – Дүниежүзілік уақыттың (ағылш. ''Universal Time''), нақтырақ айтсақ, UT1-дің ескірген атауы. AMT әлі күнге дейін ресми ғарыштық миссияда уақыт өлшеу жүйесі ретінде қолданылған жоқ. Бұл ішінара Эйри-0 кратерінің нақты орнын анықтауда белгілі бір қателік барлығына байланысты, яғни AMT бойынша бағдарлау ғаламшар бетіндегі зерттеу жүргізілген нүктелердегі жергілікті уақыт бойынша бағдарлау сияқты дәл уақытты анықтауға мүмкіндік бермес еді. Mars Exploration Rover миссиясының бастапқы кезеңінде Эйри-0 орнын анықтаудағы позициялық қателік AMT бойынша уақытты анықтаудың шамамен 20 секундтық қателігіне сәйкес келді. ==Уақыт белдеулері== Марс бетіне қонуды жүзеге асырған әрбір миссия өзінің жеке уақыт белдеулерін пайдаланды. Бұл белдеулер қону орнындағы жергілікті орташа күн уақытына сәйкес келді. Бүгінгі күні Марсқа сәтті қонған алты миссияның бесеуі уақыттық бағдар ретінде жерүсті ғарыш аппараты орналасқан жердің жергілікті орташа күн уақытын (LMST, ағылш. ''local mean solar time'') қолданса, алтыншы қону (Mars Pathfinder) жергілікті нақты күн уақытын (LTST, ағылш. ''local true solar time'') пайдаланды<ref>{{Cite web|url=http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html |title=A post-Pathfinder evaluation of areocentric solar coordinates with improved timing recipes for Mars seasonal/diurnal climate studies |publisher=Planet. Space Sci. |tom=48 |страницы=215—235 |doi=10.1016/S0032-0633(99)00092-6 |lang=en |type=journal |author=Allison, M.; McEwen, M. |year=2000 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905214350/http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html }}</ref><ref name='giss1'>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |title=Technical Notes on Mars Solar Time |lang=en |first=Michael |last=Allison |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2015-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151125113743/http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |url-status=live }}</ref>. Mars Pathfinder қонған нүктедегі жергілікті нақты күн уақытын пайдаланды. Оның уақыт белдеуі AAT−02:13:01 болды, мұндағы AAT — Эйри бойынша нақты уақыт (ағылш. ''Airy Apparent Time''), яғни Эйри-0 кратеріндегі нақты күн уақыты. Mars Exploration Rover миссиясы барысында жіберілген екі марсоход қону орнындағы LMST нақты мәнін пайдаланбайды. Осы миссияның марсоходтарының кейінгі жұмысына ыңғайлы болу үшін олар үшін уақыт шкаласы анықталды. Бұл шкала әрбір марсоходта қолданылатын сағаттарды миссияның номиналды жоспарланған 90 солдық жолының шамамен жартысында орналасқан нүктедегі нақты күн уақытының мәніне сәйкес келетіндей етіп баптауға мүмкіндік берді. Миссияларды жоспарлауда мұндай уақыттық схема «гибридті жергілікті күн уақыты» (ағылш. ''Hybrid Local Solar Time'') терминімен анықталады. Бұл уақыт шкалалары орташа күн уақыты тұрғысынан тұтас болып табылады (шын мәнінде, олардың әрқайсысы белгілі бір бойлық үшін орташа уақыт болып табылады) және марсоход ғаламшар бетімен қозғалған кезде түзетуді қажет етпейді. Әдетте марсоходтар жергілікті күн уақытынан бірнеше секундқа ығысуға сәйкес келетін қашықтыққа жылжиды. «Спирит» AMT+11:00:04 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT+11:41:55. «Опортьюнити» AMT−01:01:06 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT−00:22:06. Бұл марсоходтардың ешқайсысы миссия үшін қабылданған уақыт жергілікті орташа уақытпен теңесетін бойлыққа жете алмайды. Ғылыми мақсатта жергілікті нақты күн уақыты (LTST) қолданылады. «Кьюриосити» марсоходының жергілікті уақыты — AMT+09:09:46. Эйри-0 кратерінің орналасу орны қазіргі уақытта жоғарыда аталған марсоходтар Марсқа қонған кездегіден әлдеқайда дәлірек белгілі болғандықтан, болашақ миссияларда толығымен бейстандартты уақыт белдеулерін пайдаланудың орнына, Эйри бойынша орташа уақытқа (ағылш. ''Airy Mean Time'') байланыстырылған ыңғайлы уақыттық схеманы қолдану техникалық тұрғыдан мүмкін болады. ==Сол== Сол термині (ағылш. ''sol'') ғаламшар астрономдарымен Марстағы күн тәулігінің ұзақтығын анықтау үшін қолданылады<ref>{{Cite web |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |title=NASA — Opportunity's View, Sol 959 (Vertical) |lang=en |date= |publisher=Nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022155351/http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |url-status=dead }}</ref>. Марстағы орташа күн тәулігінің, яғни «солдың», ұзақтығы 24 сағат, 39 минут және 35,244 секундты құрайды<ref name="giss1" />. Ғарыш аппараты Марс бетінде жұмысын бастаған кезде, миссияның марстық күндері (солдары) қарапайым сандық реттік санақ арқылы есептеледі. Екі «Викинг» жерүсті миссиясы, Mars Phoenix, сондай-ақ Марстық ғылыми зертхананың «Кьюриосити» марсоходы марсоход Марс бетіне қонған күнді «сол 0» («sol 0») деп белгілесе, ал Mars Pathfinder және Mars Exploration Rover миссиясының екі марсоходы қону уақытын «сол 1» («sol 1») деп белгіледі<ref>{{Cite web |url=http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |title=Phoenix Mars Mission — Mission — Mission Phases — On Mars |lang=en |date=2008-02-29 |publisher=Phoenix.lpl.arizona.edu |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208081458/http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |url-status=dead }}</ref>. Марсоходтардың қону миссиялары екі рет жұп болып жүзеге асқанымен, әрбір жұптағы екі марсоход арасында солдардың санағын синхрондау үшін бірде-бір әрекет жасалмады. Сондықтан, мысалы, «Спирит» пен «Опортьюнити» Марс бетінде зерттеу жүргізу үшін бір уақытта жіберілгенімен, олардың әрқайсысы сол санағын өзінің қону сәтінен бастады, бұл екі жағдайда да «сол 1» деп анықталды, нәтижесінде бұл екі аппарат марстық күндерді санауда синхрондалмай қалды — айырмашылық шамамен 21 солды құрайды. «Спирит» пен «Опортьюнити» бойлықтарының айырмашылығы 179°-қа тең бойлықтарда орналасқан, сондықтан олардың біреуінде күн болса, екіншісінде түн болады, және олардың әрқайсысы бір-бірінен тәуелсіз жұмыс істейді. Жерде астрономдар хронометрия мақсатында жиі юлиандық күнді – күндердің қарапайым реттік санағын – пайдаланады. Марс үшін осындай уақыт өлшеу жүйесінің ұсынылған баламасы Mars Sol Date (MSD) болып табылады. Бұл – 1873 жылғы 29 желтоқсаннан (астроном Карл Отто Лампландтың туған күні) бастап солтардың ағымдағы реттік санағы. Бұл жүйенің басқа нұсқасында санақ басталған күн (немесе эпоха) ретінде 1608 жылды (телескоптың ойлап табылған жылы) таңдау ұсынылады. Осы екі жүйенің қайсысы таңдалса да, әрқайсысы Марсқа қатысты кез келген тарихи тіркелген оқиғалар сол жүйе пайда болғаннан кейін болғанына көз жеткізу мақсатын көздейді. Mars Sol Date санақ жүйесі математикалық түрде келесі формуламен анықталады: {{nowrap|1=MSD = {{sfrac|''k'' − 2451549,5|1,0274912517}} + 44796,0 − 0,0009626}}, мұндағы ''k'' – Эйри-0 кратері арқылы өтетін бас меридианның географиялық орналасуын анықтаудағы дәлсіздікті есепке алу үшін қажетті шамамен 0,00014 күнге (немесе 12 секундқа) тең шағын түзету. «Yestersol» термині (ағылш. ''yesterday'' – кеше деген сөзінен) алғаш рет MER миссиясы барысында Марста зерттеу жүргізген НАСА тобымен алдыңғы солды белгілеу үшін қолданылды («кеше» сөзінің марстық ағылшын нұсқасы ретінде) және 2003 жылғы Mars Exploration Rover ғарыштық миссиясы кезінде осы ұйым шеңберінде айтарлықтай кең қолданысқа ие болды. Бұл сөз ағылшын тілді бұқаралық ақпарат құралдарында да жиі қолданыла бастады. Басқа неологизмдерге «tosol» (ағылш. ''today'' – бүгін деген сөзінен), сондай-ақ «nextersol», «morrowsol» немесе «solmorrow» («ертең» сөзінің марстық баламалары) сияқты сөздер жатады<ref>{{Cite news |author=Martinez-Frias |first=Jesus |date=2002-09-28 |title=Marte: “yestersol”, “tosol” y “solmorrow” |lang=es |url=http://www.elmundo.es/elmundo/2012/09/27/ciencia/1348773912.html |work=El Mundo |location=Мадрид, Испания |publisher=Unidad Editorial S.A. |access-date=2014-04-23 |archive-date=2014-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141028134703/http://www.elmundo.es/elmundo/2012/09/27/ciencia/1348773912.html |url-status=live }}</ref>. ==Марстық жыл== Күнді айнала бір толық айналым жасауға қажетті уақыт ұзақтығы жұлдыздық жыл деп аталады және ол шамамен 686,98 жердегі күн тәулігін немесе 668,5991 солды құрайды. Марстық орбитаның эксцентриситетіне байланысты Марстағы жыл мезгілдерінің ұзақтығы бірдей емес. Марстағы мезгілдер күн мен түннің теңелуінен күн тоқырауына дейін және керісінше өзгеретіндіктен, L_s 0 (күн тоқырауы нүктесі) басталып, L_s 90 (күн мен түннің теңелуі нүктесі) аяқталатын мезгіл (солтүстік жартышарда көктем / оңтүстік жартышарда күз) ең ұзақ мезгіл болып табылады және ол 194 марстық солға созылады, ал L_s 180-ден L_s 270-ке дейінгі мезгіл (солтүстік жартышарда күз / оңтүстік жартышарда көктем) ең қысқа мезгіл болып табылады және бар болғаны 142 марстық солға созылады<ref>J. Appelbaum, G. A. Landis, ''Solar Radiation on Mars-- Update 1991''{{Ref|en}}, NASA Technical Memorandum TM-105216, September 1991 (also published in ''Solar Energy'', Vol. 50, No. 1 (1993)).</ref>. Ғылыми әдебиеттегі бір жалпы қабылданған уақыт санақ жүйесі санақ нүктесі ретінде 1955 жылғы 11 сәуірдегі көктемгі күн мен түннің теңелуін ала отырып, жылдың реттік нөмірін анықтайды. Бұл күн 1-марстық жыл (ағылш. ''Mars Year 1'', MY1) деп белгіленеді<ref>An intercomparison of ground-based millimeter, MGS TES, and Viking atmospheric temperature measurements: Seasonal and interannual variability of temperatures and dust loading in the global Mars atmosphere. Journal of Geophysical Research, №105 (2000)</ref>. Жердегі сияқты, жұлдыздық жыл күнтізбе жүргізу кезіндегі қажеттіліктерді қанағаттандыра алатын уақыт бірлігі болып табылмайды. Бұл мақсатқа тропиктік жыл анағұрлым қолайлы, өйткені ол жыл мезгілдерінің ауысуымен көбірек сәйкес келеді. Марс айналу осінің прецессиясына байланысты тропиктік жыл жұлдыздық жылдан сәл қысқарақ. Марс үшін прецессия циклі 93 000 марстық жылды (шамамен 175 000 жердегі жылды) құрайды және сондықтан Жердің прецессия циклінен әлдеқайда ұзағырақ. Оның тропиктік жылдардағы ұзақтығын жұлдыздық жыл мен тропиктік жыл арасындағы айырманы тропиктік жылдың ұзақтығына бөлу арқылы есептеуге болады. == Дереккөздер</span> == <references/> 7d06uydz2ga2osknr9rs61h8ch4qdf4 3598079 3598070 2026-05-01T20:05:32Z 1nter pares 146705 /* */ 3598079 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. ''Coordinated Mars Time'') — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген кібісе секундтардың болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. «MTC» терминін Марс үшін ғаламшарлық уақыт стандартының атауы ретінде қолдану алғаш рет Mars24 тәуліктік сағаттарында<ref>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |title=NASA GISS: Mars24 Sunclock — Time on Mars |lang=en |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2019-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215021808/https://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |url-status=live }}</ref> жүзеге асты, оны баптаумен НАСА-ның Годдард атындағы ғарыштық зерттеулер институты айналысты. Бұл жаңа термин бұрынғы – «Эйри бойынша орташа уақыт» (ағылш. ''Airy Mean Time'', ''AMT'') атауының орнына келді. Бұл атау, мәні бойынша, Гринвич бойынша орташа уақыттың (ағылш. ''Greenwich Mean Time'', ''GMT'') тікелей аналогы еді. Астрономиялық контексте «GMT» – Дүниежүзілік уақыттың (ағылш. ''Universal Time''), нақтырақ айтсақ, UT1-дің ескірген атауы. AMT әлі күнге дейін ресми ғарыштық миссияда уақыт өлшеу жүйесі ретінде қолданылған жоқ. Бұл ішінара Эйри-0 кратерінің нақты орнын анықтауда белгілі бір қателік барлығына байланысты, яғни AMT бойынша бағдарлау ғаламшар бетіндегі зерттеу жүргізілген нүктелердегі жергілікті уақыт бойынша бағдарлау сияқты дәл уақытты анықтауға мүмкіндік бермес еді. Mars Exploration Rover миссиясының бастапқы кезеңінде Эйри-0 орнын анықтаудағы позициялық қателік AMT бойынша уақытты анықтаудың шамамен 20 секундтық қателігіне сәйкес келді. ==Уақыт белдеулері== Марс бетіне қонуды жүзеге асырған әрбір миссия өзінің жеке уақыт белдеулерін пайдаланды. Бұл белдеулер қону орнындағы жергілікті орташа күн уақытына сәйкес келді. Бүгінгі күні Марсқа сәтті қонған алты миссияның бесеуі уақыттық бағдар ретінде жерүсті ғарыш аппараты орналасқан жердің жергілікті орташа күн уақытын (LMST, ағылш. ''local mean solar time'') қолданса, алтыншы қону (Mars Pathfinder) жергілікті нақты күн уақытын (LTST, ағылш. ''local true solar time'') пайдаланды<ref>{{Cite web|url=http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html |title=A post-Pathfinder evaluation of areocentric solar coordinates with improved timing recipes for Mars seasonal/diurnal climate studies |publisher=Planet. Space Sci. |tom=48 |страницы=215—235 |doi=10.1016/S0032-0633(99)00092-6 |lang=en |type=journal |author=Allison, M.; McEwen, M. |year=2000 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905214350/http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html }}</ref><ref name='giss1'>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |title=Technical Notes on Mars Solar Time |lang=en |first=Michael |last=Allison |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2015-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151125113743/http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |url-status=live }}</ref>. Mars Pathfinder қонған нүктедегі жергілікті нақты күн уақытын пайдаланды. Оның уақыт белдеуі AAT−02:13:01 болды, мұндағы AAT — Эйри бойынша нақты уақыт (ағылш. ''Airy Apparent Time''), яғни Эйри-0 кратеріндегі нақты күн уақыты. Mars Exploration Rover миссиясы барысында жіберілген екі марсоход қону орнындағы LMST нақты мәнін пайдаланбайды. Осы миссияның марсоходтарының кейінгі жұмысына ыңғайлы болу үшін олар үшін уақыт шкаласы анықталды. Бұл шкала әрбір марсоходта қолданылатын сағаттарды миссияның номиналды жоспарланған 90 солдық жолының шамамен жартысында орналасқан нүктедегі нақты күн уақытының мәніне сәйкес келетіндей етіп баптауға мүмкіндік берді. Миссияларды жоспарлауда мұндай уақыттық схема «гибридті жергілікті күн уақыты» (ағылш. ''Hybrid Local Solar Time'') терминімен анықталады. Бұл уақыт шкалалары орташа күн уақыты тұрғысынан тұтас болып табылады (шын мәнінде, олардың әрқайсысы белгілі бір бойлық үшін орташа уақыт болып табылады) және марсоход ғаламшар бетімен қозғалған кезде түзетуді қажет етпейді. Әдетте марсоходтар жергілікті күн уақытынан бірнеше секундқа ығысуға сәйкес келетін қашықтыққа жылжиды. «Спирит» AMT+11:00:04 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT+11:41:55. «Опортьюнити» AMT−01:01:06 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT−00:22:06. Бұл марсоходтардың ешқайсысы миссия үшін қабылданған уақыт жергілікті орташа уақытпен теңесетін бойлыққа жете алмайды. Ғылыми мақсатта жергілікті нақты күн уақыты (LTST) қолданылады. «Кьюриосити» марсоходының жергілікті уақыты — AMT+09:09:46. Эйри-0 кратерінің орналасу орны қазіргі уақытта жоғарыда аталған марсоходтар Марсқа қонған кездегіден әлдеқайда дәлірек белгілі болғандықтан, болашақ миссияларда толығымен бейстандартты уақыт белдеулерін пайдаланудың орнына, Эйри бойынша орташа уақытқа (ағылш. ''Airy Mean Time'') байланыстырылған ыңғайлы уақыттық схеманы қолдану техникалық тұрғыдан мүмкін болады. ==Сол== Сол термині (ағылш. ''sol'') ғаламшар астрономдарымен Марстағы күн тәулігінің ұзақтығын анықтау үшін қолданылады<ref>{{Cite web |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |title=NASA — Opportunity's View, Sol 959 (Vertical) |lang=en |date= |publisher=Nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022155351/http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |url-status=dead }}</ref>. Марстағы орташа күн тәулігінің, яғни «солдың», ұзақтығы 24 сағат, 39 минут және 35,244 секундты құрайды<ref name="giss1" />. Ғарыш аппараты Марс бетінде жұмысын бастаған кезде, миссияның марстық күндері (солдары) қарапайым сандық реттік санақ арқылы есептеледі. Екі «Викинг» жерүсті миссиясы, Mars Phoenix, сондай-ақ Марстық ғылыми зертхананың «Кьюриосити» марсоходы марсоход Марс бетіне қонған күнді «сол 0» («sol 0») деп белгілесе, ал Mars Pathfinder және Mars Exploration Rover миссиясының екі марсоходы қону уақытын «сол 1» («sol 1») деп белгіледі<ref>{{Cite web |url=http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |title=Phoenix Mars Mission — Mission — Mission Phases — On Mars |lang=en |date=2008-02-29 |publisher=Phoenix.lpl.arizona.edu |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208081458/http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |url-status=dead }}</ref>. Марсоходтардың қону миссиялары екі рет жұп болып жүзеге асқанымен, әрбір жұптағы екі марсоход арасында солдардың санағын синхрондау үшін бірде-бір әрекет жасалмады. Сондықтан, мысалы, «Спирит» пен «Опортьюнити» Марс бетінде зерттеу жүргізу үшін бір уақытта жіберілгенімен, олардың әрқайсысы сол санағын өзінің қону сәтінен бастады, бұл екі жағдайда да «сол 1» деп анықталды, нәтижесінде бұл екі аппарат марстық күндерді санауда синхрондалмай қалды — айырмашылық шамамен 21 солды құрайды. «Спирит» пен «Опортьюнити» бойлықтарының айырмашылығы 179°-қа тең бойлықтарда орналасқан, сондықтан олардың біреуінде күн болса, екіншісінде түн болады, және олардың әрқайсысы бір-бірінен тәуелсіз жұмыс істейді. Жерде астрономдар хронометрия мақсатында жиі юлиандық күнді – күндердің қарапайым реттік санағын – пайдаланады. Марс үшін осындай уақыт өлшеу жүйесінің ұсынылған баламасы Mars Sol Date (MSD) болып табылады. Бұл – 1873 жылғы 29 желтоқсаннан (астроном Карл Отто Лампландтың туған күні) бастап солтардың ағымдағы реттік санағы. Бұл жүйенің басқа нұсқасында санақ басталған күн (немесе эпоха) ретінде 1608 жылды (телескоптың ойлап табылған жылы) таңдау ұсынылады. Осы екі жүйенің қайсысы таңдалса да, әрқайсысы Марсқа қатысты кез келген тарихи тіркелген оқиғалар сол жүйе пайда болғаннан кейін болғанына көз жеткізу мақсатын көздейді. Mars Sol Date санақ жүйесі математикалық түрде келесі формуламен анықталады: {{nowrap|1=MSD = {{sfrac|''k'' − 2451549,5|1,0274912517}} + 44796,0 − 0,0009626}}, мұндағы ''k'' – Эйри-0 кратері арқылы өтетін бас меридианның географиялық орналасуын анықтаудағы дәлсіздікті есепке алу үшін қажетті шамамен 0,00014 күнге (немесе 12 секундқа) тең шағын түзету. «Yestersol» термині (ағылш. ''yesterday'' – кеше деген сөзінен) алғаш рет MER миссиясы барысында Марста зерттеу жүргізген НАСА тобымен алдыңғы солды белгілеу үшін қолданылды («кеше» сөзінің марстық ағылшын нұсқасы ретінде) және 2003 жылғы Mars Exploration Rover ғарыштық миссиясы кезінде осы ұйым шеңберінде айтарлықтай кең қолданысқа ие болды. Бұл сөз ағылшын тілді бұқаралық ақпарат құралдарында да жиі қолданыла бастады. Басқа неологизмдерге «tosol» (ағылш. ''today'' – бүгін деген сөзінен), сондай-ақ «nextersol», «morrowsol» немесе «solmorrow» («ертең» сөзінің марстық баламалары) сияқты сөздер жатады<ref>{{Cite news |author=Martinez-Frias |first=Jesus |date=2002-09-28 |title=Marte: “yestersol”, “tosol” y “solmorrow” |lang=es |url=http://www.elmundo.es/elmundo/2012/09/27/ciencia/1348773912.html |work=El Mundo |location=Мадрид, Испания |publisher=Unidad Editorial S.A. |access-date=2014-04-23 |archive-date=2014-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141028134703/http://www.elmundo.es/elmundo/2012/09/27/ciencia/1348773912.html |url-status=live }}</ref>. ==Марстық жыл== Күнді айнала бір толық айналым жасауға қажетті уақыт ұзақтығы жұлдыздық жыл деп аталады және ол шамамен 686,98 жердегі күн тәулігін немесе 668,5991 солды құрайды. Марстық орбитаның эксцентриситетіне байланысты Марстағы жыл мезгілдерінің ұзақтығы бірдей емес. Марстағы мезгілдер күн мен түннің теңелуінен күн тоқырауына дейін және керісінше өзгеретіндіктен, L_s 0 (күн тоқырауы нүктесі) басталып, L_s 90 (күн мен түннің теңелуі нүктесі) аяқталатын мезгіл (солтүстік жартышарда көктем / оңтүстік жартышарда күз) ең ұзақ мезгіл болып табылады және ол 194 марстық солға созылады, ал L_s 180-ден L_s 270-ке дейінгі мезгіл (солтүстік жартышарда күз / оңтүстік жартышарда көктем) ең қысқа мезгіл болып табылады және бар болғаны 142 марстық солға созылады<ref>J. Appelbaum, G. A. Landis, ''Solar Radiation on Mars-- Update 1991''{{Ref|en}}, NASA Technical Memorandum TM-105216, September 1991 (also published in ''Solar Energy'', Vol. 50, No. 1 (1993)).</ref>. Ғылыми әдебиеттегі бір жалпы қабылданған уақыт санақ жүйесі санақ нүктесі ретінде 1955 жылғы 11 сәуірдегі көктемгі күн мен түннің теңелуін ала отырып, жылдың реттік нөмірін анықтайды. Бұл күн 1-марстық жыл (ағылш. ''Mars Year 1'', MY1) деп белгіленеді<ref>An intercomparison of ground-based millimeter, MGS TES, and Viking atmospheric temperature measurements: Seasonal and interannual variability of temperatures and dust loading in the global Mars atmosphere. Journal of Geophysical Research, №105 (2000)</ref>. Жердегі сияқты, жұлдыздық жыл күнтізбе жүргізу кезіндегі қажеттіліктерді қанағаттандыра алатын уақыт бірлігі болып табылмайды. Бұл мақсатқа тропиктік жыл анағұрлым қолайлы, өйткені ол жыл мезгілдерінің ауысуымен көбірек сәйкес келеді. Марс айналу осінің прецессиясына байланысты тропиктік жыл жұлдыздық жылдан сәл қысқарақ. Марс үшін прецессия циклі 93 000 марстық жылды (шамамен 175 000 жердегі жылды) құрайды және сондықтан Жердің прецессия циклінен әлдеқайда ұзағырақ. Оның тропиктік жылдардағы ұзақтығын жұлдыздық жыл мен тропиктік жыл арасындағы айырманы тропиктік жылдың ұзақтығына бөлу арқылы есептеуге болады. == Дереккөздер</span> == <references/> 8f8dpkqdas6uavgw3hy478np056jl6o 3598080 3598079 2026-05-01T20:09:09Z 1nter pares 146705 +[[Санат:Уақытты өлшеу]]; +[[Санат:Марс]] ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3598080 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл планетада Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының эксцентриситеті Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. ''Coordinated Mars Time'') — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген кібісе секундтардың болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. «MTC» терминін Марс үшін ғаламшарлық уақыт стандартының атауы ретінде қолдану алғаш рет Mars24 тәуліктік сағаттарында<ref>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |title=NASA GISS: Mars24 Sunclock — Time on Mars |lang=en |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2019-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215021808/https://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |url-status=live }}</ref> жүзеге асты, оны баптаумен НАСА-ның Годдард атындағы ғарыштық зерттеулер институты айналысты. Бұл жаңа термин бұрынғы – «Эйри бойынша орташа уақыт» (ағылш. ''Airy Mean Time'', ''AMT'') атауының орнына келді. Бұл атау, мәні бойынша, Гринвич бойынша орташа уақыттың (ағылш. ''Greenwich Mean Time'', ''GMT'') тікелей аналогы еді. Астрономиялық контексте «GMT» – Дүниежүзілік уақыттың (ағылш. ''Universal Time''), нақтырақ айтсақ, UT1-дің ескірген атауы. AMT әлі күнге дейін ресми ғарыштық миссияда уақыт өлшеу жүйесі ретінде қолданылған жоқ. Бұл ішінара Эйри-0 кратерінің нақты орнын анықтауда белгілі бір қателік барлығына байланысты, яғни AMT бойынша бағдарлау ғаламшар бетіндегі зерттеу жүргізілген нүктелердегі жергілікті уақыт бойынша бағдарлау сияқты дәл уақытты анықтауға мүмкіндік бермес еді. Mars Exploration Rover миссиясының бастапқы кезеңінде Эйри-0 орнын анықтаудағы позициялық қателік AMT бойынша уақытты анықтаудың шамамен 20 секундтық қателігіне сәйкес келді. ==Уақыт белдеулері== Марс бетіне қонуды жүзеге асырған әрбір миссия өзінің жеке уақыт белдеулерін пайдаланды. Бұл белдеулер қону орнындағы жергілікті орташа күн уақытына сәйкес келді. Бүгінгі күні Марсқа сәтті қонған алты миссияның бесеуі уақыттық бағдар ретінде жерүсті ғарыш аппараты орналасқан жердің жергілікті орташа күн уақытын (LMST, ағылш. ''local mean solar time'') қолданса, алтыншы қону (Mars Pathfinder) жергілікті нақты күн уақытын (LTST, ағылш. ''local true solar time'') пайдаланды<ref>{{Cite web|url=http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html |title=A post-Pathfinder evaluation of areocentric solar coordinates with improved timing recipes for Mars seasonal/diurnal climate studies |publisher=Planet. Space Sci. |tom=48 |страницы=215—235 |doi=10.1016/S0032-0633(99)00092-6 |lang=en |type=journal |author=Allison, M.; McEwen, M. |year=2000 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905214350/http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html }}</ref><ref name='giss1'>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |title=Technical Notes on Mars Solar Time |lang=en |first=Michael |last=Allison |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2015-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151125113743/http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |url-status=live }}</ref>. Mars Pathfinder қонған нүктедегі жергілікті нақты күн уақытын пайдаланды. Оның уақыт белдеуі AAT−02:13:01 болды, мұндағы AAT — Эйри бойынша нақты уақыт (ағылш. ''Airy Apparent Time''), яғни Эйри-0 кратеріндегі нақты күн уақыты. Mars Exploration Rover миссиясы барысында жіберілген екі марсоход қону орнындағы LMST нақты мәнін пайдаланбайды. Осы миссияның марсоходтарының кейінгі жұмысына ыңғайлы болу үшін олар үшін уақыт шкаласы анықталды. Бұл шкала әрбір марсоходта қолданылатын сағаттарды миссияның номиналды жоспарланған 90 солдық жолының шамамен жартысында орналасқан нүктедегі нақты күн уақытының мәніне сәйкес келетіндей етіп баптауға мүмкіндік берді. Миссияларды жоспарлауда мұндай уақыттық схема «гибридті жергілікті күн уақыты» (ағылш. ''Hybrid Local Solar Time'') терминімен анықталады. Бұл уақыт шкалалары орташа күн уақыты тұрғысынан тұтас болып табылады (шын мәнінде, олардың әрқайсысы белгілі бір бойлық үшін орташа уақыт болып табылады) және марсоход ғаламшар бетімен қозғалған кезде түзетуді қажет етпейді. Әдетте марсоходтар жергілікті күн уақытынан бірнеше секундқа ығысуға сәйкес келетін қашықтыққа жылжиды. «Спирит» AMT+11:00:04 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT+11:41:55. «Опортьюнити» AMT−01:01:06 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT−00:22:06. Бұл марсоходтардың ешқайсысы миссия үшін қабылданған уақыт жергілікті орташа уақытпен теңесетін бойлыққа жете алмайды. Ғылыми мақсатта жергілікті нақты күн уақыты (LTST) қолданылады. «Кьюриосити» марсоходының жергілікті уақыты — AMT+09:09:46. Эйри-0 кратерінің орналасу орны қазіргі уақытта жоғарыда аталған марсоходтар Марсқа қонған кездегіден әлдеқайда дәлірек белгілі болғандықтан, болашақ миссияларда толығымен бейстандартты уақыт белдеулерін пайдаланудың орнына, Эйри бойынша орташа уақытқа (ағылш. ''Airy Mean Time'') байланыстырылған ыңғайлы уақыттық схеманы қолдану техникалық тұрғыдан мүмкін болады. ==Сол== Сол термині (ағылш. ''sol'') ғаламшар астрономдарымен Марстағы күн тәулігінің ұзақтығын анықтау үшін қолданылады<ref>{{Cite web |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |title=NASA — Opportunity's View, Sol 959 (Vertical) |lang=en |date= |publisher=Nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022155351/http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |url-status=dead }}</ref>. Марстағы орташа күн тәулігінің, яғни «солдың», ұзақтығы 24 сағат, 39 минут және 35,244 секундты құрайды<ref name="giss1" />. Ғарыш аппараты Марс бетінде жұмысын бастаған кезде, миссияның марстық күндері (солдары) қарапайым сандық реттік санақ арқылы есептеледі. Екі «Викинг» жерүсті миссиясы, Mars Phoenix, сондай-ақ Марстық ғылыми зертхананың «Кьюриосити» марсоходы марсоход Марс бетіне қонған күнді «сол 0» («sol 0») деп белгілесе, ал Mars Pathfinder және Mars Exploration Rover миссиясының екі марсоходы қону уақытын «сол 1» («sol 1») деп белгіледі<ref>{{Cite web |url=http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |title=Phoenix Mars Mission — Mission — Mission Phases — On Mars |lang=en |date=2008-02-29 |publisher=Phoenix.lpl.arizona.edu |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208081458/http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |url-status=dead }}</ref>. Марсоходтардың қону миссиялары екі рет жұп болып жүзеге асқанымен, әрбір жұптағы екі марсоход арасында солдардың санағын синхрондау үшін бірде-бір әрекет жасалмады. Сондықтан, мысалы, «Спирит» пен «Опортьюнити» Марс бетінде зерттеу жүргізу үшін бір уақытта жіберілгенімен, олардың әрқайсысы сол санағын өзінің қону сәтінен бастады, бұл екі жағдайда да «сол 1» деп анықталды, нәтижесінде бұл екі аппарат марстық күндерді санауда синхрондалмай қалды — айырмашылық шамамен 21 солды құрайды. «Спирит» пен «Опортьюнити» бойлықтарының айырмашылығы 179°-қа тең бойлықтарда орналасқан, сондықтан олардың біреуінде күн болса, екіншісінде түн болады, және олардың әрқайсысы бір-бірінен тәуелсіз жұмыс істейді. Жерде астрономдар хронометрия мақсатында жиі юлиандық күнді – күндердің қарапайым реттік санағын – пайдаланады. Марс үшін осындай уақыт өлшеу жүйесінің ұсынылған баламасы Mars Sol Date (MSD) болып табылады. Бұл – 1873 жылғы 29 желтоқсаннан (астроном Карл Отто Лампландтың туған күні) бастап солтардың ағымдағы реттік санағы. Бұл жүйенің басқа нұсқасында санақ басталған күн (немесе эпоха) ретінде 1608 жылды (телескоптың ойлап табылған жылы) таңдау ұсынылады. Осы екі жүйенің қайсысы таңдалса да, әрқайсысы Марсқа қатысты кез келген тарихи тіркелген оқиғалар сол жүйе пайда болғаннан кейін болғанына көз жеткізу мақсатын көздейді. Mars Sol Date санақ жүйесі математикалық түрде келесі формуламен анықталады: {{nowrap|1=MSD = {{sfrac|''k'' − 2451549,5|1,0274912517}} + 44796,0 − 0,0009626}}, мұндағы ''k'' – Эйри-0 кратері арқылы өтетін бас меридианның географиялық орналасуын анықтаудағы дәлсіздікті есепке алу үшін қажетті шамамен 0,00014 күнге (немесе 12 секундқа) тең шағын түзету. «Yestersol» термині (ағылш. ''yesterday'' – кеше деген сөзінен) алғаш рет MER миссиясы барысында Марста зерттеу жүргізген НАСА тобымен алдыңғы солды белгілеу үшін қолданылды («кеше» сөзінің марстық ағылшын нұсқасы ретінде) және 2003 жылғы Mars Exploration Rover ғарыштық миссиясы кезінде осы ұйым шеңберінде айтарлықтай кең қолданысқа ие болды. Бұл сөз ағылшын тілді бұқаралық ақпарат құралдарында да жиі қолданыла бастады. Басқа неологизмдерге «tosol» (ағылш. ''today'' – бүгін деген сөзінен), сондай-ақ «nextersol», «morrowsol» немесе «solmorrow» («ертең» сөзінің марстық баламалары) сияқты сөздер жатады<ref>{{Cite news |author=Martinez-Frias |first=Jesus |date=2002-09-28 |title=Marte: “yestersol”, “tosol” y “solmorrow” |lang=es |url=http://www.elmundo.es/elmundo/2012/09/27/ciencia/1348773912.html |work=El Mundo |location=Мадрид, Испания |publisher=Unidad Editorial S.A. |access-date=2014-04-23 |archive-date=2014-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141028134703/http://www.elmundo.es/elmundo/2012/09/27/ciencia/1348773912.html |url-status=live }}</ref>. ==Марстық жыл== Күнді айнала бір толық айналым жасауға қажетті уақыт ұзақтығы жұлдыздық жыл деп аталады және ол шамамен 686,98 жердегі күн тәулігін немесе 668,5991 солды құрайды. Марстық орбитаның эксцентриситетіне байланысты Марстағы жыл мезгілдерінің ұзақтығы бірдей емес. Марстағы мезгілдер күн мен түннің теңелуінен күн тоқырауына дейін және керісінше өзгеретіндіктен, L_s 0 (күн тоқырауы нүктесі) басталып, L_s 90 (күн мен түннің теңелуі нүктесі) аяқталатын мезгіл (солтүстік жартышарда көктем / оңтүстік жартышарда күз) ең ұзақ мезгіл болып табылады және ол 194 марстық солға созылады, ал L_s 180-ден L_s 270-ке дейінгі мезгіл (солтүстік жартышарда күз / оңтүстік жартышарда көктем) ең қысқа мезгіл болып табылады және бар болғаны 142 марстық солға созылады<ref>J. Appelbaum, G. A. Landis, ''Solar Radiation on Mars-- Update 1991''{{Ref|en}}, NASA Technical Memorandum TM-105216, September 1991 (also published in ''Solar Energy'', Vol. 50, No. 1 (1993)).</ref>. Ғылыми әдебиеттегі бір жалпы қабылданған уақыт санақ жүйесі санақ нүктесі ретінде 1955 жылғы 11 сәуірдегі көктемгі күн мен түннің теңелуін ала отырып, жылдың реттік нөмірін анықтайды. Бұл күн 1-марстық жыл (ағылш. ''Mars Year 1'', MY1) деп белгіленеді<ref>An intercomparison of ground-based millimeter, MGS TES, and Viking atmospheric temperature measurements: Seasonal and interannual variability of temperatures and dust loading in the global Mars atmosphere. Journal of Geophysical Research, №105 (2000)</ref>. Жердегі сияқты, жұлдыздық жыл күнтізбе жүргізу кезіндегі қажеттіліктерді қанағаттандыра алатын уақыт бірлігі болып табылмайды. Бұл мақсатқа тропиктік жыл анағұрлым қолайлы, өйткені ол жыл мезгілдерінің ауысуымен көбірек сәйкес келеді. Марс айналу осінің прецессиясына байланысты тропиктік жыл жұлдыздық жылдан сәл қысқарақ. Марс үшін прецессия циклі 93 000 марстық жылды (шамамен 175 000 жердегі жылды) құрайды және сондықтан Жердің прецессия циклінен әлдеқайда ұзағырақ. Оның тропиктік жылдардағы ұзақтығын жұлдыздық жыл мен тропиктік жыл арасындағы айырманы тропиктік жылдың ұзақтығына бөлу арқылы есептеуге болады. == Дереккөздер</span> == <references/> [[Санат:Уақытты өлшеу]] [[Санат:Марс]] rd3nmnfype5zafrsbq7ddah5h5rem4n 3598081 3598080 2026-05-01T20:09:17Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 3598081 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Mars_earth_orbit.png|thumb|Марстық маусымдардың уақыты мен ұзақтығының Жердегі [[жыл мезгілдері]]мен салыстыруы]] [[Марс]]та уақытты өлшеу үшін осы уақытқа дейін Жер уақыты мен жерлік күнтізбелерге тәуелсіз әртүрлі жүйелер қолданылып келген немесе қолдану ұсынылған. Ғылыми әдебиетте марстық жылдардың нөмірленуі 1955 жылғы 11 сәуірден — Марстың солтүстік жартышардағы көктемгі теңелу күнінен басталады. Марстың осьтік еңкеюі мен айналу кезеңі Жердікіне ұқсас. Сондықтан бұл ғаламшарда Жердегідей дерлік жыл мезгілдері — көктем, жаз, күз және қыс болады, ал тәуліктің ұзақтығы да Жерге жақын. Алайда Марстағы жыл Жердегіден шамамен екі есе ұзын, ал орбитасының [[эксцентриситет]]і Жердікінен әлдеқайда үлкен. Соның салдарынан Марста әртүрлі жыл мезгілдерінің ұзақтығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал күн уақыты сағаттық уақыттан Жерге қарағанда әлдеқайда көбірек ауытқиды. ==Тәуліктің ұзақтығы== Марстағы жұлдыздық тәуліктің орташа ұзақтығы ([[Халықаралық бірліктер жүйесі]] — SI негізінде) '''24 сағат 37 минут 22,663 секундты''' құрайды. Ал күн тәулігінің ұзақтығы (оны белгілеу үшін ағылшынның ''solar'' — «күндік» сөзінен шыққан ''сол'' термині жиі қолданылады) '''88 775,24409 секундқа''', яғни '''24 сағат 39 минут 35,24409 секундқа''' тең. Салыстыру үшін, Жердегі осы шамалар сәйкесінше '''23 сағат 56 минут 4,0916 секунд''' (жұлдыздық тәулік) және '''24 сағат 00 минут 00,002 секунд''' (күн тәулігі) болады. Осыдан '''сол/тәулік''' қатынасын есептеуге болады, оның мәні '''1,0274912510 сол/тәулікке''' тең. Басқаша айтқанда, Марстың күн тәулігі Жердің күн тәулігінен небәрі '''2,7 %''' ұзақ. Марс бетінде жұмыс істейтін ғарыш аппараттарымен және оларға байланысты жобалармен ең алғашқы кезеңдерден бастап жергілікті күн уақытын бақылау дәстүрі қалыптасқан. Бұл ретте 24 сағаттық «марстық сағат» жүйесі қолданылады, онда сағат, минут және секунд ұзақтығы стандартты (жерлік) баламаларымен салыстырғанда '''2,7 %''' ұзағырақ. Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover, Phoenix және Mars Science Laboratory сияқты миссиялар барысында операторлар командалары «марстық уақыт» бойынша жұмыс істеді, яғни Жердегі уақытқа қарамастан, жұмыс кестесі аппарат қонған Марс аймағының жергілікті уақытымен синхрондалды. Осындай тәсілдің нәтижесінде әрбір команданың жұмыс кестесі күн сайын шамамен '''40 минутқа''' ығысып отырды. Марстық уақытқа бейімделген (жерлік уақыттың орнына) қолсағаттар Mars Exploration Rover (MER)<ref>{{Cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |title=Watchmaker with time to lose |lang=en |date=2004-01-08 |publisher=MER |access-date=2019-05-04 |archive-date=2013-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127121627/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/spirit/a3_20040108.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |title=After finding Mars was habitable, Curiosity Rover to keep roving |lang=en |date=2013-03-18 |publisher=SPACE.com |access-date=2019-05-04 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420085053/https://www.space.com/20243-mars-rover-curiosity-discoveries-grotzinger.html |url-status=live }}</ref> жобасының көптеген қатысушылары тарапынан пайдаланылды. Жергілікті нақты күн уақыты Марстағы аппараттардың күнделікті жұмысын жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Күндізгі жарық бетіндегі ғарыш аппараттарының, атап айтқанда, роверлер мен қону модульдерінің фотоэлектрлік панельдерінің тиімді жұмыс істеуінің маңызды шарты болып табылады. Марста Жердегідей тығыз атмосфера мен мұхиттар болмағандықтан, олар температуралық ауытқуларды тегістей алмайды, сондықтан беткі қабаттың температурасы күн шыққан кезде күрт көтеріліп, батқанда қатты төмендейді. Марс үшін баламалы сағаттарды қолдану ұсынылған болатын, алайда олардың ешқайсысын пайдалатуға бірде-бір ғарыштық миссия келісім бермеген. Уақытты өлшеудің мұндай жүйелеріне, атап айтқанда, «милликүн» және «сантикүн» сияқты бірліктері бар метрикалық уақыт, сондай-ақ ұзартылған күн жүйесі (ағылш. ''extended day'') жатады. Бұл жүйеде стандартты уақыт бірліктері қолданылады, алайда әрбір келесі эпоха ағымдағы эпоха басталғаннан кейін 24 сағ 39 мин 35 с өткен соң басталады. ===Уақытты түзету=== [[Сурет:Mars_analemma.GIF|thumb|Марстың аналеммасы]] Жердегі сияқты, Марста да уақытты түзетудің өзіндік нұсқасы қолданылады. Ол күн уақыты мен нақты (сағаттық) уақыт арасындағы айырмашылықты есепке алудан тұрады. Уақытты түзету аналемма арқылы бейнеленеді. Орбитаның эксцентриситетіне байланысты күн тәулігінің ұзақтығы тұрақты болмай шығады. Ал Марстың орбиталық эксцентриситеті Жердің эксцентриситетінен үлкен екенін ескерсек, тәулік ұзақтығы орташа мәннен Жерге қарағанда айтарлықтай көп ауытқиды, сондықтан мұнда уақытты түзету Жердегіге қарағанда әлдеқайда күшті вариацияларды көрсетеді: Марста Күн аспан бойымен марстық сағаттар көрсеткен уақытпен салыстырғанда 50 минут баяу немесе 40 минут жылдам қозғалуы мүмкін (Жерде бұл шамалар сәйкесінше 14 минут 22 секунд кешігу және 16 минут 23 секунд жылдамдау болып табылады). Марстың нөлдік меридианы ретінде Эйри-0 шағын кратері арқылы өтетін меридиан қабылданған. Алайда Марс үшін Жердегідей басты меридианнан біркелкі аралықтармен есептелетін сағаттық белдеулер анықталмаған. Сондықтан әлі күнге дейін Марстағы барлық жерүсті аппараттары тәулік уақыты бойынша бағдарлау ыңғайлылығы үшін жергілікті күн уақытының жуық мәнін пайдаланды, дәл XIX ғасырда стандартты уақыт енгізілгенге дейін Жердегі ірі қалалар жасағандай. Mars Exploration Rover бағдарламасы аясында жұмыс істеген екі марсоход жергілікті күн уақытының өзара айырмашылығы шамамен 12 сағат 1 минутты құрайтын әртүрлі мәндерін пайдаланды. Атап өту керек, Марстағы бойлықты өлшеудің заманауи стандарттары бойынша «планетоцентрлік бойлық» деген ұғым бар. Ол 0°-тан 360°-қа дейін шығысқа қарай өлшенеді және Марстың орталығынан бұрыштарды өлшеуден тұрады. Ескі әдіс – «планетографиялық бойлық» – батысқа қарай 0°-тан 360°-қа дейін өлшеуден тұрды, бұл ретте Марс бетінің картасына түсірілген координаттар пайдаланылды<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |title=ESA — Mars Express — Where is zero degrees longitude on Mars? |lang=en |date=2004-08-19 |publisher=Esa.int |access-date=2012-07-13 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922172444/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEM0VQV4QWD_0.html |url-status=live }}</ref>. ===Марстық үйлестірілген уақыт (MTC)=== MTC (ағылш. ''Coordinated Mars Time'') — Марс үшін ұсынылған, Жерде қабылданған Дүниежүзілік уақыттың (UT) баламасы. Ол Марстың бас меридианындағы орташа күн уақыты ретінде анықталады (яғни, Эйри-0 кратерінің орталығында). MTC қысқартуы бұл уақыт өлшеу жүйесінің Жердегі Үйлестірілген әмбебап уақытпен (UTC) ұқсастығын көрсету мақсатында қолданылады, алайда бұл толықтай дәл емес: UTC уақытын UT жүйесінің басқа түрлерінен ерекшелендіретін жалғыз нәрсе — оның құрамында енгізілген кібісе секундтардың болуы, ал MTC мұндай түзету схемасын пайдаланбайды. Ұқсастық іздеген жағдайда, MTC Жердегі UT1 уақытына анағұрлым жақын. «MTC» терминін Марс үшін ғаламшарлық уақыт стандартының атауы ретінде қолдану алғаш рет Mars24 тәуліктік сағаттарында<ref>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |title=NASA GISS: Mars24 Sunclock — Time on Mars |lang=en |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2019-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215021808/https://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/ |url-status=live }}</ref> жүзеге асты, оны баптаумен НАСА-ның Годдард атындағы ғарыштық зерттеулер институты айналысты. Бұл жаңа термин бұрынғы – «Эйри бойынша орташа уақыт» (ағылш. ''Airy Mean Time'', ''AMT'') атауының орнына келді. Бұл атау, мәні бойынша, Гринвич бойынша орташа уақыттың (ағылш. ''Greenwich Mean Time'', ''GMT'') тікелей аналогы еді. Астрономиялық контексте «GMT» – Дүниежүзілік уақыттың (ағылш. ''Universal Time''), нақтырақ айтсақ, UT1-дің ескірген атауы. AMT әлі күнге дейін ресми ғарыштық миссияда уақыт өлшеу жүйесі ретінде қолданылған жоқ. Бұл ішінара Эйри-0 кратерінің нақты орнын анықтауда белгілі бір қателік барлығына байланысты, яғни AMT бойынша бағдарлау ғаламшар бетіндегі зерттеу жүргізілген нүктелердегі жергілікті уақыт бойынша бағдарлау сияқты дәл уақытты анықтауға мүмкіндік бермес еді. Mars Exploration Rover миссиясының бастапқы кезеңінде Эйри-0 орнын анықтаудағы позициялық қателік AMT бойынша уақытты анықтаудың шамамен 20 секундтық қателігіне сәйкес келді. ==Уақыт белдеулері== Марс бетіне қонуды жүзеге асырған әрбір миссия өзінің жеке уақыт белдеулерін пайдаланды. Бұл белдеулер қону орнындағы жергілікті орташа күн уақытына сәйкес келді. Бүгінгі күні Марсқа сәтті қонған алты миссияның бесеуі уақыттық бағдар ретінде жерүсті ғарыш аппараты орналасқан жердің жергілікті орташа күн уақытын (LMST, ағылш. ''local mean solar time'') қолданса, алтыншы қону (Mars Pathfinder) жергілікті нақты күн уақытын (LTST, ағылш. ''local true solar time'') пайдаланды<ref>{{Cite web|url=http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html |title=A post-Pathfinder evaluation of areocentric solar coordinates with improved timing recipes for Mars seasonal/diurnal climate studies |publisher=Planet. Space Sci. |tom=48 |страницы=215—235 |doi=10.1016/S0032-0633(99)00092-6 |lang=en |type=journal |author=Allison, M.; McEwen, M. |year=2000 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905214350/http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/2000/Allison_McEwen.html }}</ref><ref name='giss1'>{{Cite web |url=http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |title=Technical Notes on Mars Solar Time |lang=en |first=Michael |last=Allison |date=2008-08-05 |publisher=Giss.nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2015-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151125113743/http://www.giss.nasa.gov/tools/mars24/help/notes.html |url-status=live }}</ref>. Mars Pathfinder қонған нүктедегі жергілікті нақты күн уақытын пайдаланды. Оның уақыт белдеуі AAT−02:13:01 болды, мұндағы AAT — Эйри бойынша нақты уақыт (ағылш. ''Airy Apparent Time''), яғни Эйри-0 кратеріндегі нақты күн уақыты. Mars Exploration Rover миссиясы барысында жіберілген екі марсоход қону орнындағы LMST нақты мәнін пайдаланбайды. Осы миссияның марсоходтарының кейінгі жұмысына ыңғайлы болу үшін олар үшін уақыт шкаласы анықталды. Бұл шкала әрбір марсоходта қолданылатын сағаттарды миссияның номиналды жоспарланған 90 солдық жолының шамамен жартысында орналасқан нүктедегі нақты күн уақытының мәніне сәйкес келетіндей етіп баптауға мүмкіндік берді. Миссияларды жоспарлауда мұндай уақыттық схема «гибридті жергілікті күн уақыты» (ағылш. ''Hybrid Local Solar Time'') терминімен анықталады. Бұл уақыт шкалалары орташа күн уақыты тұрғысынан тұтас болып табылады (шын мәнінде, олардың әрқайсысы белгілі бір бойлық үшін орташа уақыт болып табылады) және марсоход ғаламшар бетімен қозғалған кезде түзетуді қажет етпейді. Әдетте марсоходтар жергілікті күн уақытынан бірнеше секундқа ығысуға сәйкес келетін қашықтыққа жылжиды. «Спирит» AMT+11:00:04 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT+11:41:55. «Опортьюнити» AMT−01:01:06 уақытын пайдаланады. Оның қону орнындағы орташа уақыт — AMT−00:22:06. Бұл марсоходтардың ешқайсысы миссия үшін қабылданған уақыт жергілікті орташа уақытпен теңесетін бойлыққа жете алмайды. Ғылыми мақсатта жергілікті нақты күн уақыты (LTST) қолданылады. «Кьюриосити» марсоходының жергілікті уақыты — AMT+09:09:46. Эйри-0 кратерінің орналасу орны қазіргі уақытта жоғарыда аталған марсоходтар Марсқа қонған кездегіден әлдеқайда дәлірек белгілі болғандықтан, болашақ миссияларда толығымен бейстандартты уақыт белдеулерін пайдаланудың орнына, Эйри бойынша орташа уақытқа (ағылш. ''Airy Mean Time'') байланыстырылған ыңғайлы уақыттық схеманы қолдану техникалық тұрғыдан мүмкін болады. ==Сол== Сол термині (ағылш. ''sol'') ғаламшар астрономдарымен Марстағы күн тәулігінің ұзақтығын анықтау үшін қолданылады<ref>{{Cite web |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |title=NASA — Opportunity's View, Sol 959 (Vertical) |lang=en |date= |publisher=Nasa.gov |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022155351/http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |url-status=dead }}</ref>. Марстағы орташа күн тәулігінің, яғни «солдың», ұзақтығы 24 сағат, 39 минут және 35,244 секундты құрайды<ref name="giss1" />. Ғарыш аппараты Марс бетінде жұмысын бастаған кезде, миссияның марстық күндері (солдары) қарапайым сандық реттік санақ арқылы есептеледі. Екі «Викинг» жерүсті миссиясы, Mars Phoenix, сондай-ақ Марстық ғылыми зертхананың «Кьюриосити» марсоходы марсоход Марс бетіне қонған күнді «сол 0» («sol 0») деп белгілесе, ал Mars Pathfinder және Mars Exploration Rover миссиясының екі марсоходы қону уақытын «сол 1» («sol 1») деп белгіледі<ref>{{Cite web |url=http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |title=Phoenix Mars Mission — Mission — Mission Phases — On Mars |lang=en |date=2008-02-29 |publisher=Phoenix.lpl.arizona.edu |access-date=2012-07-13 |archive-date=2012-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208081458/http://phoenix.lpl.arizona.edu/phases05.php |url-status=dead }}</ref>. Марсоходтардың қону миссиялары екі рет жұп болып жүзеге асқанымен, әрбір жұптағы екі марсоход арасында солдардың санағын синхрондау үшін бірде-бір әрекет жасалмады. Сондықтан, мысалы, «Спирит» пен «Опортьюнити» Марс бетінде зерттеу жүргізу үшін бір уақытта жіберілгенімен, олардың әрқайсысы сол санағын өзінің қону сәтінен бастады, бұл екі жағдайда да «сол 1» деп анықталды, нәтижесінде бұл екі аппарат марстық күндерді санауда синхрондалмай қалды — айырмашылық шамамен 21 солды құрайды. «Спирит» пен «Опортьюнити» бойлықтарының айырмашылығы 179°-қа тең бойлықтарда орналасқан, сондықтан олардың біреуінде күн болса, екіншісінде түн болады, және олардың әрқайсысы бір-бірінен тәуелсіз жұмыс істейді. Жерде астрономдар хронометрия мақсатында жиі юлиандық күнді – күндердің қарапайым реттік санағын – пайдаланады. Марс үшін осындай уақыт өлшеу жүйесінің ұсынылған баламасы Mars Sol Date (MSD) болып табылады. Бұл – 1873 жылғы 29 желтоқсаннан (астроном Карл Отто Лампландтың туған күні) бастап солтардың ағымдағы реттік санағы. Бұл жүйенің басқа нұсқасында санақ басталған күн (немесе эпоха) ретінде 1608 жылды (телескоптың ойлап табылған жылы) таңдау ұсынылады. Осы екі жүйенің қайсысы таңдалса да, әрқайсысы Марсқа қатысты кез келген тарихи тіркелген оқиғалар сол жүйе пайда болғаннан кейін болғанына көз жеткізу мақсатын көздейді. Mars Sol Date санақ жүйесі математикалық түрде келесі формуламен анықталады: {{nowrap|1=MSD = {{sfrac|''k'' − 2451549,5|1,0274912517}} + 44796,0 − 0,0009626}}, мұндағы ''k'' – Эйри-0 кратері арқылы өтетін бас меридианның географиялық орналасуын анықтаудағы дәлсіздікті есепке алу үшін қажетті шамамен 0,00014 күнге (немесе 12 секундқа) тең шағын түзету. «Yestersol» термині (ағылш. ''yesterday'' – кеше деген сөзінен) алғаш рет MER миссиясы барысында Марста зерттеу жүргізген НАСА тобымен алдыңғы солды белгілеу үшін қолданылды («кеше» сөзінің марстық ағылшын нұсқасы ретінде) және 2003 жылғы Mars Exploration Rover ғарыштық миссиясы кезінде осы ұйым шеңберінде айтарлықтай кең қолданысқа ие болды. Бұл сөз ағылшын тілді бұқаралық ақпарат құралдарында да жиі қолданыла бастады. Басқа неологизмдерге «tosol» (ағылш. ''today'' – бүгін деген сөзінен), сондай-ақ «nextersol», «morrowsol» немесе «solmorrow» («ертең» сөзінің марстық баламалары) сияқты сөздер жатады<ref>{{Cite news |author=Martinez-Frias |first=Jesus |date=2002-09-28 |title=Marte: “yestersol”, “tosol” y “solmorrow” |lang=es |url=http://www.elmundo.es/elmundo/2012/09/27/ciencia/1348773912.html |work=El Mundo |location=Мадрид, Испания |publisher=Unidad Editorial S.A. |access-date=2014-04-23 |archive-date=2014-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141028134703/http://www.elmundo.es/elmundo/2012/09/27/ciencia/1348773912.html |url-status=live }}</ref>. ==Марстық жыл== Күнді айнала бір толық айналым жасауға қажетті уақыт ұзақтығы жұлдыздық жыл деп аталады және ол шамамен 686,98 жердегі күн тәулігін немесе 668,5991 солды құрайды. Марстық орбитаның эксцентриситетіне байланысты Марстағы жыл мезгілдерінің ұзақтығы бірдей емес. Марстағы мезгілдер күн мен түннің теңелуінен күн тоқырауына дейін және керісінше өзгеретіндіктен, L_s 0 (күн тоқырауы нүктесі) басталып, L_s 90 (күн мен түннің теңелуі нүктесі) аяқталатын мезгіл (солтүстік жартышарда көктем / оңтүстік жартышарда күз) ең ұзақ мезгіл болып табылады және ол 194 марстық солға созылады, ал L_s 180-ден L_s 270-ке дейінгі мезгіл (солтүстік жартышарда күз / оңтүстік жартышарда көктем) ең қысқа мезгіл болып табылады және бар болғаны 142 марстық солға созылады<ref>J. Appelbaum, G. A. Landis, ''Solar Radiation on Mars-- Update 1991''{{Ref|en}}, NASA Technical Memorandum TM-105216, September 1991 (also published in ''Solar Energy'', Vol. 50, No. 1 (1993)).</ref>. Ғылыми әдебиеттегі бір жалпы қабылданған уақыт санақ жүйесі санақ нүктесі ретінде 1955 жылғы 11 сәуірдегі көктемгі күн мен түннің теңелуін ала отырып, жылдың реттік нөмірін анықтайды. Бұл күн 1-марстық жыл (ағылш. ''Mars Year 1'', MY1) деп белгіленеді<ref>An intercomparison of ground-based millimeter, MGS TES, and Viking atmospheric temperature measurements: Seasonal and interannual variability of temperatures and dust loading in the global Mars atmosphere. Journal of Geophysical Research, №105 (2000)</ref>. Жердегі сияқты, жұлдыздық жыл күнтізбе жүргізу кезіндегі қажеттіліктерді қанағаттандыра алатын уақыт бірлігі болып табылмайды. Бұл мақсатқа тропиктік жыл анағұрлым қолайлы, өйткені ол жыл мезгілдерінің ауысуымен көбірек сәйкес келеді. Марс айналу осінің прецессиясына байланысты тропиктік жыл жұлдыздық жылдан сәл қысқарақ. Марс үшін прецессия циклі 93 000 марстық жылды (шамамен 175 000 жердегі жылды) құрайды және сондықтан Жердің прецессия циклінен әлдеқайда ұзағырақ. Оның тропиктік жылдардағы ұзақтығын жұлдыздық жыл мен тропиктік жыл арасындағы айырманы тропиктік жылдың ұзақтығына бөлу арқылы есептеуге болады. == Дереккөздер</span> == <references/> [[Санат:Уақытты өлшеу]] [[Санат:Марс]] juoq7yso71c5goi4r7sb2wokyu4gmfd 0 780538 3597709 2026-05-01T12:21:04Z Салиха 17167 Жаңа бетте: {{Ғалым |Есімі = Дина Наурызбайқызы Ақбаева |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 28.01.1968 |Туған жері = қазіргі [[Түркістан облысы]], {{туғанжері|Төле би ауданы|Төле би ауданында}}, [[Көксәйек]] ауы... 3597709 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Дина Наурызбайқызы Ақбаева |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 28.01.1968 |Туған жері = қазіргі [[Түркістан облысы]], {{туғанжері|Төле би ауданы|Төле би ауданында}}, [[Көксәйек]] ауылы. |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Медицина |Жұмыс орны = [[Оңтүстік Қазақстан медицина академиясы]] |Ғылыми дәрежесі = Медицина ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор |Альма-матер = Қарағанды мемлекеттік медицина институты (қазіргі [[Қарағанды медицина университеті]]), ординатурасы; Шымкент мемлекеттік фармацевтика институты аспирантурасы. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * {{Денсаулық сақтау ісінің үздігі медалі}} (2012); * {{Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} (2016). |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Мария Ұласбекқызы Анартаева''' — медицина ғылымының докторы ([[2008 жыл|2008]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1968 жыл|1968]] жылы 28 қаңтарда қазіргі [[Түркістан облысы]], [[Төле би ауданы]], [[Көксәйек]] ауылында туған.<br> Қарағанды мемлекеттік медицина институтын ([[1991 жыл|1991]], қазіргі [[Қарағанды медицина университеті]]), ординатурасын ([[1993 жыл|1993]]), Шымкент мемлекеттік фармацевтика институтының аспирантурасын ([[1996 жыл|1996]]) бітірген.<br> [[Оңтүстік Қазақстан медицина академиясы|Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік медицина академиясы]]нда кафедра доценті ([[1999 жыл|1999]]-[[2003 жыл|2003]]), деканның орынбасары ([[2001 жыл|2001]]-[[2006 жыл|06]]), кафедра доценті (2006-[[2007 жыл|07]]), 2006 жылдан бері [[Оңтүстік Қазақстан медицина академиясы]]ның кафедрасында профессор, проректор қызметін атқарады. == Ғылыми бағыты, еңбектері == Негізгі ғылыми бағыты қоғамдық денсаулық және қоғамдық денсаулықты сақтау.<br> "Научное обоснование современных медико-организационных технологий по снижению материнской смертности в Южном регионе Республики Казахстан" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. <br> 60-тан астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 3 авторлық куəлік, 3 патент, 6 əдістемелік нұсқаулықтың авторы.<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.</ref> == Марапаттары == * Қазақстан Республикасы "[[Денсаулық сақтау ісінің үздігі медалі]]" (2012); * "[[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл медалі]]" (2016).<ref>[https://skma.edu.kz/kk/pages/oqu-distemelik-zh-ne-t-rbie-zhumystar-zh-nindegi-prorektor Академиялық жұмыстар жөніндегі проректор.]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Медицина ғылымдарының докторлары]] 0ywakvi7638agk0zw6apxdgpkvd9bn5 3597712 3597709 2026-05-01T12:21:58Z Салиха 17167 «[[Санат:Қарағанды медицина университеті түлектері|Қарағанды медицина университеті түлектері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3597712 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Дина Наурызбайқызы Ақбаева |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 28.01.1968 |Туған жері = қазіргі [[Түркістан облысы]], {{туғанжері|Төле би ауданы|Төле би ауданында}}, [[Көксәйек]] ауылы. |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Медицина |Жұмыс орны = [[Оңтүстік Қазақстан медицина академиясы]] |Ғылыми дәрежесі = Медицина ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор |Альма-матер = Қарағанды мемлекеттік медицина институты (қазіргі [[Қарағанды медицина университеті]]), ординатурасы; Шымкент мемлекеттік фармацевтика институты аспирантурасы. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * {{Денсаулық сақтау ісінің үздігі медалі}} (2012); * {{Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} (2016). |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Мария Ұласбекқызы Анартаева''' — медицина ғылымының докторы ([[2008 жыл|2008]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1968 жыл|1968]] жылы 28 қаңтарда қазіргі [[Түркістан облысы]], [[Төле би ауданы]], [[Көксәйек]] ауылында туған.<br> Қарағанды мемлекеттік медицина институтын ([[1991 жыл|1991]], қазіргі [[Қарағанды медицина университеті]]), ординатурасын ([[1993 жыл|1993]]), Шымкент мемлекеттік фармацевтика институтының аспирантурасын ([[1996 жыл|1996]]) бітірген.<br> [[Оңтүстік Қазақстан медицина академиясы|Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік медицина академиясы]]нда кафедра доценті ([[1999 жыл|1999]]-[[2003 жыл|2003]]), деканның орынбасары ([[2001 жыл|2001]]-[[2006 жыл|06]]), кафедра доценті (2006-[[2007 жыл|07]]), 2006 жылдан бері [[Оңтүстік Қазақстан медицина академиясы]]ның кафедрасында профессор, проректор қызметін атқарады. == Ғылыми бағыты, еңбектері == Негізгі ғылыми бағыты қоғамдық денсаулық және қоғамдық денсаулықты сақтау.<br> "Научное обоснование современных медико-организационных технологий по снижению материнской смертности в Южном регионе Республики Казахстан" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. <br> 60-тан астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 3 авторлық куəлік, 3 патент, 6 əдістемелік нұсқаулықтың авторы.<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.</ref> == Марапаттары == * Қазақстан Республикасы "[[Денсаулық сақтау ісінің үздігі медалі]]" (2012); * "[[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл медалі]]" (2016).<ref>[https://skma.edu.kz/kk/pages/oqu-distemelik-zh-ne-t-rbie-zhumystar-zh-nindegi-prorektor Академиялық жұмыстар жөніндегі проректор.]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Медицина ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қарағанды медицина университеті түлектері]] r61iwwr18vh9p8m9cxm9ggvt6f7w6so 3597715 3597712 2026-05-01T12:22:41Z Салиха 17167 «[[Санат:Оңтүстік Қазақстан медицина академиясы тұлғалары|Оңтүстік Қазақстан медицина академиясы тұлғалары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3597715 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Дина Наурызбайқызы Ақбаева |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 28.01.1968 |Туған жері = қазіргі [[Түркістан облысы]], {{туғанжері|Төле би ауданы|Төле би ауданында}}, [[Көксәйек]] ауылы. |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Медицина |Жұмыс орны = [[Оңтүстік Қазақстан медицина академиясы]] |Ғылыми дәрежесі = Медицина ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор |Альма-матер = Қарағанды мемлекеттік медицина институты (қазіргі [[Қарағанды медицина университеті]]), ординатурасы; Шымкент мемлекеттік фармацевтика институты аспирантурасы. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * {{Денсаулық сақтау ісінің үздігі медалі}} (2012); * {{Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} (2016). |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Мария Ұласбекқызы Анартаева''' — медицина ғылымының докторы ([[2008 жыл|2008]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1968 жыл|1968]] жылы 28 қаңтарда қазіргі [[Түркістан облысы]], [[Төле би ауданы]], [[Көксәйек]] ауылында туған.<br> Қарағанды мемлекеттік медицина институтын ([[1991 жыл|1991]], қазіргі [[Қарағанды медицина университеті]]), ординатурасын ([[1993 жыл|1993]]), Шымкент мемлекеттік фармацевтика институтының аспирантурасын ([[1996 жыл|1996]]) бітірген.<br> [[Оңтүстік Қазақстан медицина академиясы|Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік медицина академиясы]]нда кафедра доценті ([[1999 жыл|1999]]-[[2003 жыл|2003]]), деканның орынбасары ([[2001 жыл|2001]]-[[2006 жыл|06]]), кафедра доценті (2006-[[2007 жыл|07]]), 2006 жылдан бері [[Оңтүстік Қазақстан медицина академиясы]]ның кафедрасында профессор, проректор қызметін атқарады. == Ғылыми бағыты, еңбектері == Негізгі ғылыми бағыты қоғамдық денсаулық және қоғамдық денсаулықты сақтау.<br> "Научное обоснование современных медико-организационных технологий по снижению материнской смертности в Южном регионе Республики Казахстан" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. <br> 60-тан астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 3 авторлық куəлік, 3 патент, 6 əдістемелік нұсқаулықтың авторы.<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.</ref> == Марапаттары == * Қазақстан Республикасы "[[Денсаулық сақтау ісінің үздігі медалі]]" (2012); * "[[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл медалі]]" (2016).<ref>[https://skma.edu.kz/kk/pages/oqu-distemelik-zh-ne-t-rbie-zhumystar-zh-nindegi-prorektor Академиялық жұмыстар жөніндегі проректор.]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Медицина ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қарағанды медицина университеті түлектері]] [[Санат:Оңтүстік Қазақстан медицина академиясы тұлғалары]] dfwodzmskgq4n5iaxiph2ut42gouanj 3597717 3597715 2026-05-01T12:23:30Z Салиха 17167 3597717 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Дина Наурызбайқызы Ақбаева |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 28.01.1968 |Туған жері = қазіргі [[Түркістан облысы]], {{туғанжері|Төле би ауданы|Төле би ауданында}}, [[Көксәйек]] ауылы. |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Медицина |Жұмыс орны = [[Оңтүстік Қазақстан медицина академиясы]] |Ғылыми дәрежесі = Медицина ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор |Альма-матер = Қарағанды мемлекеттік медицина институты (қазіргі [[Қарағанды медицина университеті]]), ординатурасы; Шымкент мемлекеттік фармацевтика институты аспирантурасы. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * {{Денсаулық сақтау ісінің үздігі медалі}} (2012); * [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл медалі]] (2016). |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Мария Ұласбекқызы Анартаева''' — медицина ғылымының докторы ([[2008 жыл|2008]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1968 жыл|1968]] жылы 28 қаңтарда қазіргі [[Түркістан облысы]], [[Төле би ауданы]], [[Көксәйек]] ауылында туған.<br> Қарағанды мемлекеттік медицина институтын ([[1991 жыл|1991]], қазіргі [[Қарағанды медицина университеті]]), ординатурасын ([[1993 жыл|1993]]), Шымкент мемлекеттік фармацевтика институтының аспирантурасын ([[1996 жыл|1996]]) бітірген.<br> [[Оңтүстік Қазақстан медицина академиясы|Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік медицина академиясы]]нда кафедра доценті ([[1999 жыл|1999]]-[[2003 жыл|2003]]), деканның орынбасары ([[2001 жыл|2001]]-[[2006 жыл|06]]), кафедра доценті (2006-[[2007 жыл|07]]), 2006 жылдан бері [[Оңтүстік Қазақстан медицина академиясы]]ның кафедрасында профессор, проректор қызметін атқарады. == Ғылыми бағыты, еңбектері == Негізгі ғылыми бағыты қоғамдық денсаулық және қоғамдық денсаулықты сақтау.<br> "Научное обоснование современных медико-организационных технологий по снижению материнской смертности в Южном регионе Республики Казахстан" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. <br> 60-тан астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 3 авторлық куəлік, 3 патент, 6 əдістемелік нұсқаулықтың авторы.<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.</ref> == Марапаттары == * Қазақстан Республикасы "[[Денсаулық сақтау ісінің үздігі медалі]]" (2012); * "[[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл медалі]]" (2016).<ref>[https://skma.edu.kz/kk/pages/oqu-distemelik-zh-ne-t-rbie-zhumystar-zh-nindegi-prorektor Академиялық жұмыстар жөніндегі проректор.]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Медицина ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қарағанды медицина университеті түлектері]] [[Санат:Оңтүстік Қазақстан медицина академиясы тұлғалары]] 5mqkmwiqkgc78msmjystm62255dxd7y 3 780539 3597722 2026-05-01T12:29:04Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3597722 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Tanatzhansezim}} -- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 17:29, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) jr2iv109z5i0frs58yx7u6rxngt1fcs 3 780543 3597753 2026-05-01T13:05:07Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3597753 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=IronBull2020}} -- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 18:05, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) kajdv3qu1hjqatg6nzniy3ulubjl221 3 780544 3597759 2026-05-01T13:11:53Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3597759 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Lub1tel M4sl4}} -- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 18:11, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) 8decpv3k7zh52bx3j5fxwl583p776jr 3 780545 3597760 2026-05-01T13:15:02Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3597760 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=ИстГуру}} -- [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 18:15, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) k2f4n8znnkgyvsb3g9s35yiuxb3vvx7 0 780546 3597763 2026-05-01T13:20:04Z Салиха 17167 Жаңа бетте: {{Ғалым |Есімі = Анар Тұрмағанбетқызы Асанова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 17.08.1967 |Туған жері = [[Қызылорда облысы]], {{туғанжері|Жалағаш ауданы|Жалағаш ауданында}}, Жаңаталап (Қызылор... 3597763 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Анар Тұрмағанбетқызы Асанова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 17.08.1967 |Туған жері = [[Қызылорда облысы]], {{туғанжері|Жалағаш ауданы|Жалағаш ауданында}}, [[Жаңаталап (Қызылорда облысы)|Жаңаталап]] ауылы. |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Физика-математика |Жұмыс орны = [[Математика және математикалық модельдеу институты]] |Ғылыми дәрежесі = Физика-математика ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = ҚазМУ (қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]). |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Анар Тұрмағанбетқызы Асанова''' — физика-математика ғылымының докторы ([[2006 жыл|2006]]), профессор ([[2011 жыл|2011]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1967 жыл|1967]] жылы 17 тамызда [[Қызылорда облысы]], [[Жалағаш ауданы]], [[Жаңаталап (Қызылорда облысы)|Жаңаталап]] ауылында туған.<br> ҚазМУ-ды (1989, қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]) бітірген.<br> Математика жəне механика институтында (қазіргі [[Математика және математикалық модельдеу институты]]) лаборант, аға лаборант, кіші, аға, жетекші, бас ғылыми қызметкер болып қызмет атқарады ([[1989 жыл|1989]]-[[2012 жыл|2012]]). == Ғылыми бағыты, еңбектері == Негізгі ғылыми бағыты – сызықсыз параболалық теңдеулер үшін жартылай кеңістіктік шеттік есептердің периодты дерлік шешімдері теориясын жасап, гиперболалық теңдеулер жүйесі үшін бейлокал шеттік есептерді зерттеудің жəне шешудің функционалдық параметрлер əдісін ұсынып, осы əдіс негізінде бейлокал есептердің шешімді табу алгоритмдері құрылып, корректілі шешілімділіктің коэффициенттік критерийлер тағайындауды зерттеуге арналған.<br> "Аралас туындысы бар гиперболалық теңдеулер жүйелері үшін бейлокал шеттік есептер" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.<br> 180-ге жуық ғылыми еңбегі бар.<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.math.kz/profile/29 Асанова Анар Тұрмағанбетқызы.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Физика-математика ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] gtik9rfk6hshaenfp7wxtbhy5jpqgj8 3597764 3597763 2026-05-01T13:20:52Z Салиха 17167 «[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3597764 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Анар Тұрмағанбетқызы Асанова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 17.08.1967 |Туған жері = [[Қызылорда облысы]], {{туғанжері|Жалағаш ауданы|Жалағаш ауданында}}, [[Жаңаталап (Қызылорда облысы)|Жаңаталап]] ауылы. |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Физика-математика |Жұмыс орны = [[Математика және математикалық модельдеу институты]] |Ғылыми дәрежесі = Физика-математика ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = ҚазМУ (қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]). |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Анар Тұрмағанбетқызы Асанова''' — физика-математика ғылымының докторы ([[2006 жыл|2006]]), профессор ([[2011 жыл|2011]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1967 жыл|1967]] жылы 17 тамызда [[Қызылорда облысы]], [[Жалағаш ауданы]], [[Жаңаталап (Қызылорда облысы)|Жаңаталап]] ауылында туған.<br> ҚазМУ-ды (1989, қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]) бітірген.<br> Математика жəне механика институтында (қазіргі [[Математика және математикалық модельдеу институты]]) лаборант, аға лаборант, кіші, аға, жетекші, бас ғылыми қызметкер болып қызмет атқарады ([[1989 жыл|1989]]-[[2012 жыл|2012]]). == Ғылыми бағыты, еңбектері == Негізгі ғылыми бағыты – сызықсыз параболалық теңдеулер үшін жартылай кеңістіктік шеттік есептердің периодты дерлік шешімдері теориясын жасап, гиперболалық теңдеулер жүйесі үшін бейлокал шеттік есептерді зерттеудің жəне шешудің функционалдық параметрлер əдісін ұсынып, осы əдіс негізінде бейлокал есептердің шешімді табу алгоритмдері құрылып, корректілі шешілімділіктің коэффициенттік критерийлер тағайындауды зерттеуге арналған.<br> "Аралас туындысы бар гиперболалық теңдеулер жүйелері үшін бейлокал шеттік есептер" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.<br> 180-ге жуық ғылыми еңбегі бар.<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.math.kz/profile/29 Асанова Анар Тұрмағанбетқызы.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Физика-математика ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] 6wjgydk53e7mu3zzozux541xonvp31w 3 780547 3597773 2026-05-01T13:43:38Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3597773 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Gsadfaw1223}} -- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 18:43, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) 88g7olzeysvg2yzhb7rxlp78ax6kvuc 0 780548 3597774 2026-05-01T13:44:33Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: '''Құрманбек эпосы''' ({{Lang-ky|Курманбек эпосу}}) — Орталық Азиядағы Моғол хандығы, қазақ, ноғай халықтарының тарихындағы «қалмақ дәуірі» деп аталатын XV–XVIII ғасырлар аралығындағы тарихи оқиғаларға, Құрманбек пен Аққан секілді тарихи тұлғалардың өмір жолына негі... 3597774 wikitext text/x-wiki '''Құрманбек эпосы''' ({{Lang-ky|Курманбек эпосу}}) — Орталық Азиядағы Моғол хандығы, қазақ, ноғай халықтарының тарихындағы «қалмақ дәуірі» деп аталатын XV–XVIII ғасырлар аралығындағы тарихи оқиғаларға, Құрманбек пен Аққан секілді тарихи тұлғалардың өмір жолына негізделіп жасалған эпикалық шығарма. Дастандағы тарихи негіз ретінде [[Шығыс Түркістан]], [[Қашқар]], [[Жаркент]], Қаржар, Жамбыл, Ауғанстан, Әндіжан, Қоқан, Ақсы, Алай, Жазы (Ясы) секілді өңірлер қамтылады. Шығармада Құрманбектің тарихи тұлға ретіндегі болмысы, өмір сүрген кезеңі, қоныстанған жерлері, көрші хандықтармен дипломатиялық байланыстары және қалмақ билеушілерімен соғыстары тарихи деректер негізінде баяндалады.<ref>{{cite web|url=https://massaget.kz/uy_tapsyirmasyi/kyirgyiz-halkyinyin-auyiz-adebiet--33518/|title=Қырғыз халқының ауыз әдебиеті|author=Жасұлан Исакаев|date=2015-10-17|work=|publisher=massaget.kz|accessdate=2026-05-01|lang=kk}}</ref> XVI ғасырда [[Тәңір тауы]]нан моңғол ақсүйектері ығыстырылғаннан кейін қырғыз рулары Қашғармен тікелей байланыс орнатып отырған. XVII ғасырдың басында қалмақтардың қысымы күшейгендіктен, қырғыз рулары Қашғар, Тұрпан және Ақсу қалаларынан көшіп келіп, біртіндеп отырықтана бастаған. Әсіресе XVII ғасырда Қашғар хандығы мен Жаркент хандығы аумағында құшчу, шонбағыш, қыпшақ, нойгут, тейіт, булғачы, отузул сияқты қырғыз рулары мемлекеттің саяси өміріне белсене араласып, тарихи оқиғаларға ықпал еткен. Бұл туралы Шах Махмуд Хорас хроникасы және Мир Холиддиннің «Хидаят» еңбегі сияқты деректерде айтылған.<ref>{{cite web|url=https://adyrna.kz/kr/post/6481|title=Қазақтың тарихи жырлары мен өлеңдері|author=Едіге Тұрсынов|date=2017-02-05|work=|publisher=adyrna.kz|accessdate=2026-05-01|lang=kk}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} gifmfk4kec08m1vw01k580cg2sbi1sm 3597779 3597774 2026-05-01T13:51:27Z TheNomadEditor 120280 3597779 wikitext text/x-wiki {{Әдеби шығарма|Атауы=Құрманбек эпосы|Шынайы атауы={{Lang-ky|Курманбек эпосу}}|Түпнұсқа тілі=қырғыз тілі|Жанр=эпос}} '''Құрманбек эпосы''' ({{Lang-ky|Курманбек эпосу}}) — Орталық Азиядағы Моғол хандығы, қазақ, ноғай халықтарының тарихындағы «қалмақ дәуірі» деп аталатын XV–XVIII ғасырлар аралығындағы тарихи оқиғаларға, Құрманбек пен Аққан секілді тарихи тұлғалардың өмір жолына негізделіп жасалған эпикалық шығарма. Дастандағы тарихи негіз ретінде [[Шығыс Түркістан]], [[Қашқар]], [[Жаркент]], Қаржар, Жамбыл, Ауғанстан, Әндіжан, Қоқан, Ақсы, Алай, Жазы (Ясы) секілді өңірлер қамтылады. Шығармада Құрманбектің тарихи тұлға ретіндегі болмысы, өмір сүрген кезеңі, қоныстанған жерлері, көрші хандықтармен дипломатиялық байланыстары және қалмақ билеушілерімен соғыстары тарихи деректер негізінде баяндалады.<ref>{{cite web|url=https://massaget.kz/uy_tapsyirmasyi/kyirgyiz-halkyinyin-auyiz-adebiet--33518/|title=Қырғыз халқының ауыз әдебиеті|author=Жасұлан Исакаев|date=2015-10-17|work=|publisher=massaget.kz|accessdate=2026-05-01|lang=kk}}</ref> XVI ғасырда [[Тәңір тауы]]нан моңғол ақсүйектері ығыстырылғаннан кейін қырғыз рулары Қашғармен тікелей байланыс орнатып отырған. XVII ғасырдың басында қалмақтардың қысымы күшейгендіктен, қырғыз рулары Қашғар, Тұрпан және Ақсу қалаларынан көшіп келіп, біртіндеп отырықтана бастаған. XVII ғасырда Қашғар хандығы мен Жаркент хандығы аумағында құсшы, шонбағыш, қыпшақ, нойгут, тейіт, булғачы, отузул сияқты қырғыз рулары мемлекеттің саяси өміріне белсене араласып, тарихи оқиғаларға ықпал еткен. Бұл туралы Шах Махмуд Хорас хроникасы және Мир Холиддиннің «Хидаят» еңбегі сияқты деректерде айтылған.<ref>{{cite web|url=https://adyrna.kz/kr/post/6481|title=Қазақтың тарихи жырлары мен өлеңдері|author=Едіге Тұрсынов|date=2017-02-05|work=|publisher=adyrna.kz|accessdate=2026-05-01|lang=kk}}</ref> == Мазмұны == Құрманбек — XV–XVII ғасырлар аралығында өмір сүрген тарихи тұлға ретінде сипатталатын Құрманбек туралы эпикалық шығарма.<ref>{{кітап|авторы=Kebekova B. |origyear=1961-yil |сілтеме=https://www.booksite.ru/fulltext/1/001/008/067/685.htm |тақырыбы=Kurmanbek eposining variantlari}}</ref> Өз халқының еркіндігі үшін қалмақ ақсүйектеріне қарсы күрескен батыр ретінде бейнеленеді. Эпостағы қаһарманның халық жолында өлімнен тайсалмайтын ерлігі бүгінгі ұрпақты да батылдыққа, ел мен жерді сүюге тәрбиелейді. Құрманбек көп нұсқалы эпос. Оның идеялық өзегі, ішкі қуаты мен сюжеті ерекшеленеді. Әрбір нұсқа бір-бірінен өзгеше болғанымен, олардың арасында ортақ ішкі бірлік сақталады. Бұл айырмашылық көбіне жыршының қабілеті мен орындаушылық шеберлігіне байланысты. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қырғызстан әдебиеті]] [[Санат:Қырғыз әдебиеті]] ne9pahwxg0se3i1bif02wkot1it4nlj 3597784 3597779 2026-05-01T14:02:13Z TheNomadEditor 120280 /* Дереккөздер */ 3597784 wikitext text/x-wiki {{Әдеби шығарма|Атауы=Құрманбек эпосы|Шынайы атауы={{Lang-ky|Курманбек эпосу}}|Түпнұсқа тілі=қырғыз тілі|Жанр=эпос}} '''Құрманбек эпосы''' ({{Lang-ky|Курманбек эпосу}}) — Орталық Азиядағы Моғол хандығы, қазақ, ноғай халықтарының тарихындағы «қалмақ дәуірі» деп аталатын XV–XVIII ғасырлар аралығындағы тарихи оқиғаларға, Құрманбек пен Аққан секілді тарихи тұлғалардың өмір жолына негізделіп жасалған эпикалық шығарма. Дастандағы тарихи негіз ретінде [[Шығыс Түркістан]], [[Қашқар]], [[Жаркент]], Қаржар, Жамбыл, Ауғанстан, Әндіжан, Қоқан, Ақсы, Алай, Жазы (Ясы) секілді өңірлер қамтылады. Шығармада Құрманбектің тарихи тұлға ретіндегі болмысы, өмір сүрген кезеңі, қоныстанған жерлері, көрші хандықтармен дипломатиялық байланыстары және қалмақ билеушілерімен соғыстары тарихи деректер негізінде баяндалады.<ref>{{cite web|url=https://massaget.kz/uy_tapsyirmasyi/kyirgyiz-halkyinyin-auyiz-adebiet--33518/|title=Қырғыз халқының ауыз әдебиеті|author=Жасұлан Исакаев|date=2015-10-17|work=|publisher=massaget.kz|accessdate=2026-05-01|lang=kk}}</ref> XVI ғасырда [[Тәңір тауы]]нан моңғол ақсүйектері ығыстырылғаннан кейін қырғыз рулары Қашғармен тікелей байланыс орнатып отырған. XVII ғасырдың басында қалмақтардың қысымы күшейгендіктен, қырғыз рулары Қашғар, Тұрпан және Ақсу қалаларынан көшіп келіп, біртіндеп отырықтана бастаған. XVII ғасырда Қашғар хандығы мен Жаркент хандығы аумағында құсшы, шонбағыш, қыпшақ, нойгут, тейіт, булғачы, отузул сияқты қырғыз рулары мемлекеттің саяси өміріне белсене араласып, тарихи оқиғаларға ықпал еткен. Бұл туралы Шах Махмуд Хорас хроникасы және Мир Холиддиннің «Хидаят» еңбегі сияқты деректерде айтылған.<ref>{{cite web|url=https://adyrna.kz/kr/post/6481|title=Қазақтың тарихи жырлары мен өлеңдері|author=Едіге Тұрсынов|date=2017-02-05|work=|publisher=adyrna.kz|accessdate=2026-05-01|lang=kk}}</ref> == Мазмұны == Құрманбек — XV–XVII ғасырлар аралығында өмір сүрген тарихи тұлға ретінде сипатталатын Құрманбек туралы эпикалық шығарма.<ref>{{кітап|авторы=Kebekova B. |origyear=1961-yil |сілтеме=https://www.booksite.ru/fulltext/1/001/008/067/685.htm |тақырыбы=Kurmanbek eposining variantlari}}</ref> Өз халқының еркіндігі үшін қалмақ ақсүйектеріне қарсы күрескен батыр ретінде бейнеленеді. Эпостағы қаһарманның халық жолында өлімнен тайсалмайтын ерлігі бүгінгі ұрпақты да батылдыққа, ел мен жерді сүюге тәрбиелейді. Құрманбек көп нұсқалы эпос. Оның идеялық өзегі, ішкі қуаты мен сюжеті ерекшеленеді. Әрбір нұсқа бір-бірінен өзгеше болғанымен, олардың арасында ортақ ішкі бірлік сақталады. Бұл айырмашылық көбіне жыршының қабілеті мен орындаушылық шеберлігіне байланысты. == Нұсқалары == Құрманбек эпосының бірнеше нұсқасы бар. Манасшы Молдобасан Мұсылманқұлов нұсқасынан 1923 жылы фольклортанушы Қаюм Мифтаков 2500 өлең жолын жазып алған. Қырғыз халық ақыны [[Аалы Тоқамбаев]]тың прозалық баяндауы 1924 жылы Шолпан журналында жарияланған. 1933 жылы ақын Қалық Ақиев нұсқасынан 5500 жол жазып алынған.<ref>{{cite web|url=http://www.literatura.kg/articles/?aid=1712|title=Курманбек|author=|date=|work=|publisher=literatura.kg|accessdate=2026-05-01|lang=ru}}</ref> 1956 жылы Жерге-Тал ауданында тұратын Т. Каландаровтан эпостың 360 жолы жазылған. Ақын Сарықұнан Дыйқанбаев, Қөгарттық Әди Өмуралиев және Асанбай Жусупбеков еңбектерінде эпостың әртүрлі көлемдегі нұсқалары сақталған, оның ішінде 19535 жолдан тұратын үлкен нұсқасы да бар. Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында белгілі жазушы Қасымалы Жантөшев оны сол кезеңнің талаптарына сай өңдеп, драмалық шығармаға айналдырып, сахнаға қойған. Құрманбек батырдың 500 жылдық мерейтойы 2001 жылы аталып өтті. Мерекеге орай Оғанбек Стамбетов ешбір әлеуметтік құрылымға бейімдемей, өз нұсқасы бойынша «Құрманбек батыр» тарихи драмасын жазып, сахнада қойылды. Эпоста ең алдымен ұлы достық, ынтымақ және ерлік идеялары көрініс тапқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қырғызстан әдебиеті]] [[Санат:Қырғыз әдебиеті]] nnj3gojowc5igouri96rx5ofhosdhx1 0 780549 3597818 2026-05-01T14:18:09Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: '''Сынған қылыш''' ({{Lang-ky|Сынган кылыч}}) — қырғыз жазушысы Төлөгөн Қасымбековтың тарихи романы.<ref>{{cite web|url=https://quttybilik.com/index.php/journal/article/view/80/56|title=Т. Қасымбековтың «Сынған қылыш» романындағы ұлттық колоритті бейнелейтін лексикалық коннотациялар|author=Надырбаева Құ... 3597818 wikitext text/x-wiki '''Сынған қылыш''' ({{Lang-ky|Сынган кылыч}}) — қырғыз жазушысы Төлөгөн Қасымбековтың тарихи романы.<ref>{{cite web|url=https://quttybilik.com/index.php/journal/article/view/80/56|title=Т. Қасымбековтың «Сынған қылыш» романындағы ұлттық колоритті бейнелейтін лексикалық коннотациялар|author=Надырбаева Құтбү|date=|work=|publisher=quttybilik.com|accessdate=2026-05-01|lang=kk}}</ref><ref>{{cite web|url=https://adebiportal.kz/kz/authors/view/3927|title=Ілия Жақанов|author=|date=|work=|publisher=adebiportal.kz|accessdate=2026-05-01|lang=kk}}</ref> == Сипаттамасы == Сынған қылыш романы «Сынған қылыш», «Келкел», «Басқын» және «Қырғын» атты төрт кітаптан тұратын тетралогияға кіреді.<ref name="ulm">Ульмасова З. [https://www.elibrary.ru/item.asp?id=44584928 Исторический роман как отражение реальности жизни] // Вестник Бишкекского гуманитарного университета. — 2015. — № 2(32). — С. 127—130.</ref> Романдағы оқиғалар [[Қоқан хандығы]] аумағында 1801 жылдан ([[Әлім Нарботаұлы|Әлімхан]] билік еткен кезең) 1876 жылға дейін ([[Пулат хан]]ның жазалануы) аралығында өтеді.<ref name="ekl">{{кітап|ref=|сілтеме=https://new.bizdin.kg/kniga/kyrgyzskaya-literatura-entsiklopediya|тақырыбы=Кыргыз адабияты: энциклопедия = Энциклопедия «Киргизская литература»|жауапты=под ред. [[Асанов, Усен Асанович|У. А. Асанова]]|год=2004|часть=Сынган кылыч|место=Бишкек|баспасы=[[Центр государственного языка и энциклопедии|Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору]]|том=|беттері=197—199|страниц=254|isbn=|accessdate=2024-02-09|archivedate=2024-02-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240206165456/https://new.bizdin.kg/kniga/kyrgyzskaya-literatura-entsiklopediya|url-status=live}}</ref> Шығармада Қоқан хандығындағы ішкі саяси күрес пен [[Қоқан-Ресей соғысы|Ресей империясымен қарсыластық]] суреттеледі. Күрестің нәтижесінде хандық империя құрамына өтеді.<ref name="abd">Абдыраманова А. Ш. [https://www.elibrary.ru/item.asp?id=35664964 Вопросы исторической правды в романе Тологона Тасымбекова «Сломанный меч»] // Наука, новые технологии и инновации Кыргызстана. — 2018. — №. 5. — С. 197—200</ref> Сол аласапыран заманда қырғыз руларының бірінің тұрмыс-тіршілігі де қатар көрсетіледі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 6dj7ovs2v7s1g4776rxh4gqll1mk2k5 3597838 3597818 2026-05-01T14:26:44Z TheNomadEditor 120280 /* Сипаттамасы */ 3597838 wikitext text/x-wiki '''Сынған қылыш''' ({{Lang-ky|Сынган кылыч}}) — қырғыз жазушысы Төлөгөн Қасымбековтың тарихи романы.<ref>{{cite web|url=https://quttybilik.com/index.php/journal/article/view/80/56|title=Т. Қасымбековтың «Сынған қылыш» романындағы ұлттық колоритті бейнелейтін лексикалық коннотациялар|author=Надырбаева Құтбү|date=|work=|publisher=quttybilik.com|accessdate=2026-05-01|lang=kk}}</ref><ref>{{cite web|url=https://adebiportal.kz/kz/authors/view/3927|title=Ілия Жақанов|author=|date=|work=|publisher=adebiportal.kz|accessdate=2026-05-01|lang=kk}}</ref> == Сипаттамасы == Сынған қылыш романы «Сынған қылыш», «Келкел», «Басқын» және «Қырғын» атты төрт кітаптан тұратын тетралогияға кіреді.<ref name="ulm">Ульмасова З. [https://www.elibrary.ru/item.asp?id=44584928 Исторический роман как отражение реальности жизни] // Вестник Бишкекского гуманитарного университета. — 2015. — № 2(32). — С. 127—130.</ref> Романдағы оқиғалар [[Қоқан хандығы]] аумағында 1801 жылдан ([[Әлім Нарботаұлы|Әлімхан]] билік еткен кезең) 1876 жылға дейін ([[Пулат хан]]ның жазалануы) аралығында өтеді.<ref name="ekl">{{кітап|ref=|сілтеме=https://new.bizdin.kg/kniga/kyrgyzskaya-literatura-entsiklopediya|тақырыбы=Кыргыз адабияты: энциклопедия = Энциклопедия «Киргизская литература»|жауапты=под ред. [[Асанов, Усен Асанович|У. А. Асанова]]|год=2004|часть=Сынган кылыч|место=Бишкек|баспасы=[[Центр государственного языка и энциклопедии|Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору]]|том=|беттері=197—199|страниц=254|isbn=|accessdate=2024-02-09|archivedate=2024-02-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240206165456/https://new.bizdin.kg/kniga/kyrgyzskaya-literatura-entsiklopediya|url-status=live}}</ref> Шығармада Қоқан хандығындағы ішкі саяси күрес пен [[Қоқан-Ресей соғысы|Ресей империясымен қарсыластық]] суреттеледі. Күрестің нәтижесінде хандық империя құрамына өтеді.<ref name="abd">Абдыраманова А. Ш. [https://www.elibrary.ru/item.asp?id=35664964 Вопросы исторической правды в романе Тологона Тасымбекова «Сломанный меч»] // Наука, новые технологии и инновации Кыргызстана. — 2018. — №. 5. — С. 197—200</ref> Сол аласапыран заманда қырғыз руларының бірінің тұрмыс-тіршілігі де қатар көрсетіледі. == Тарихы == Сынған қылыш мәтіні автор тарапынан бірнеше рет өзгертілген.<ref name="abd" /> 1961 жылы романының журналдық нұсқасы жарық көрді.<ref name="abd2">{{мақала|авторы=Абдыраманова А. Ш.|тақырыбы=Проблемы развития исторического романа в кыргызской литературе|баспасы=Гуманитарный вектор. Серия: Филология, востоковедение|жыл=2016|сілтеме=https://cyberleninka.ru/article/n/problemy-razvitiya-istoricheskogo-romana-v-kyrgyzskoy-literature|нөмері=3}}</ref> Бұл нұсқада Пулат хан Қоқан көтерілісінің жетекшісі ретінде жағымды кейіпкер болып сипатталса, оны басуға жіберілген Ресей генералы [[Михаил Дмитриевич Скобелев|Михаил Скобелев]] теріс бейнеде көрсетілді. Осыған байланысты қызу пікірталас туындап, роман пролетарлық бауырластық пен халықтар достығы идеясына қайшы деп сынға алынды. Кейін Турдакун Усубалиевтың ұсынысымен Төлөгөн Қасымбеков романын қайта өңдеп, оны орыс тарихи романының талаптарына сәйкестендірді.<ref name="abd" /> Сынған қылыш жеке кітап болып 1966 жылы жарық көрді.<ref name="abd2" /> 1971 жылы романды Л. Лебедева орыс тіліне аударған нұсқасы шықты, 1980 жылы орысша нұсқадан ағылшын тіліне аударылған мәтін жарық көрді.<ref name="abd" /> 1998 жылы шығарманың қайта өңделген жаңа қырғызша басылымы басылды. Жалпы алғанда, роман қырғыз тілінде бес рет жарық көрген.<ref name="sputnik">{{cite web|url=https://sputnik.kg/syngan-kylych-taryhyi-romany/|title=«Сынган кылыч» тарыхый романы|website=[[Sputnik]] Кыргызстан|lang=ky|accessdate=2024-02-09|archivedate=2022-01-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220126182934/https://sputnik.kg/syngan-kylych-taryhyi-romany/|url-status=live}}</ref> Төлөгөн Қасымбеков романды идеологиялық талаптарға байланысты енгізілген өзгерістерді түзеп, қырғызша мәтінді қайта өңдеген. Бірақ орыс және ағылшын тілдеріндегі нұсқалар тек кеңестік кезеңдегі аудармаға негізделген күйінде қалған.<ref name="abd" /> == Пікірлер == Қырғыз әдебиеттанушысы, профессор Гүлнара Мурзахмедова былай деп жазады: «Сынған қылыш романынан бастап қырғыз әдебиетінде тарихи проза жоғары кәсіби деңгейде дами бастады».<ref name="ulm" /> Қырғыз әдебиеттанушысы Абдыкадыр Садықов былай деп жазады: «Сынған қылыш — қырғыз әдебиетіндегі тарихи романдардың жаңа дәуірі. Т. Қасымбеков — үлкен педагог. Тарихты құрғақ күйінде де оқуға болады, оны көркем бейнелерге айналдырады».<ref>{{мақала|авторы=Невзат Т.|тақырыбы=Роль принципа историзма в романе «Сломанный меч» Т. Касымбекова|баспасы=Бюллетень науки и практики|жыл=2021|сілтеме=https://cyberleninka.ru/article/n/rol-printsipa-istorizma-v-romane-slomannyy-mech-t-kasymbekova|номер=8}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} kxsbne86lp36fbhpdzj3mxgw164k1dh 3597843 3597838 2026-05-01T14:29:49Z TheNomadEditor 120280 3597843 wikitext text/x-wiki {{Әдеби шығарма|Атауы=Сынған қылыш|Шынайы атауы={{Lang-ky|Сынган кылыч}}|Авторы=Төлеген Қасымбеков|Жанр=тарихи роман|Түпнұсқа тілі=қырғыз тілі|Жариялануы=[[1966 жыл]]|Аударма=Л. Лебедева|Келесі=Келкел}} '''Сынған қылыш''' ({{Lang-ky|Сынган кылыч}}) — қырғыз жазушысы Төлөгөн Қасымбековтың тарихи романы.<ref>{{cite web|url=https://quttybilik.com/index.php/journal/article/view/80/56|title=Т. Қасымбековтың «Сынған қылыш» романындағы ұлттық колоритті бейнелейтін лексикалық коннотациялар|author=Надырбаева Құтбү|date=|work=|publisher=quttybilik.com|accessdate=2026-05-01|lang=kk}}</ref><ref>{{cite web|url=https://adebiportal.kz/kz/authors/view/3927|title=Ілия Жақанов|author=|date=|work=|publisher=adebiportal.kz|accessdate=2026-05-01|lang=kk}}</ref> == Сипаттамасы == Сынған қылыш романы «Сынған қылыш», «Келкел», «Басқын» және «Қырғын» атты төрт кітаптан тұратын тетралогияға кіреді.<ref name="ulm">Ульмасова З. [https://www.elibrary.ru/item.asp?id=44584928 Исторический роман как отражение реальности жизни] // Вестник Бишкекского гуманитарного университета. — 2015. — № 2(32). — С. 127—130.</ref> Романдағы оқиғалар [[Қоқан хандығы]] аумағында 1801 жылдан ([[Әлім Нарботаұлы|Әлімхан]] билік еткен кезең) 1876 жылға дейін ([[Пулат хан]]ның жазалануы) аралығында өтеді.<ref name="ekl">{{кітап|ref=|сілтеме=https://new.bizdin.kg/kniga/kyrgyzskaya-literatura-entsiklopediya|тақырыбы=Кыргыз адабияты: энциклопедия = Энциклопедия «Киргизская литература»|жауапты=под ред. [[Асанов, Усен Асанович|У. А. Асанова]]|год=2004|часть=Сынган кылыч|место=Бишкек|баспасы=[[Центр государственного языка и энциклопедии|Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору]]|том=|беттері=197—199|страниц=254|isbn=|accessdate=2024-02-09|archivedate=2024-02-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240206165456/https://new.bizdin.kg/kniga/kyrgyzskaya-literatura-entsiklopediya|url-status=live}}</ref> Шығармада Қоқан хандығындағы ішкі саяси күрес пен [[Қоқан-Ресей соғысы|Ресей империясымен қарсыластық]] суреттеледі. Күрестің нәтижесінде хандық империя құрамына өтеді.<ref name="abd">Абдыраманова А. Ш. [https://www.elibrary.ru/item.asp?id=35664964 Вопросы исторической правды в романе Тологона Тасымбекова «Сломанный меч»] // Наука, новые технологии и инновации Кыргызстана. — 2018. — №. 5. — С. 197—200</ref> Сол аласапыран заманда қырғыз руларының бірінің тұрмыс-тіршілігі де қатар көрсетіледі. == Тарихы == Сынған қылыш мәтіні автор тарапынан бірнеше рет өзгертілген.<ref name="abd" /> 1961 жылы романының журналдық нұсқасы жарық көрді.<ref name="abd2">{{мақала|авторы=Абдыраманова А. Ш.|тақырыбы=Проблемы развития исторического романа в кыргызской литературе|баспасы=Гуманитарный вектор. Серия: Филология, востоковедение|жыл=2016|сілтеме=https://cyberleninka.ru/article/n/problemy-razvitiya-istoricheskogo-romana-v-kyrgyzskoy-literature|нөмері=3}}</ref> Бұл нұсқада Пулат хан Қоқан көтерілісінің жетекшісі ретінде жағымды кейіпкер болып сипатталса, оны басуға жіберілген Ресей генералы [[Михаил Дмитриевич Скобелев|Михаил Скобелев]] теріс бейнеде көрсетілді. Осыған байланысты қызу пікірталас туындап, роман пролетарлық бауырластық пен халықтар достығы идеясына қайшы деп сынға алынды. Кейін Турдакун Усубалиевтың ұсынысымен Төлөгөн Қасымбеков романын қайта өңдеп, оны орыс тарихи романының талаптарына сәйкестендірді.<ref name="abd" /> Сынған қылыш жеке кітап болып 1966 жылы жарық көрді.<ref name="abd2" /> 1971 жылы романды Л. Лебедева орыс тіліне аударған нұсқасы шықты, 1980 жылы орысша нұсқадан ағылшын тіліне аударылған мәтін жарық көрді.<ref name="abd" /> 1998 жылы шығарманың қайта өңделген жаңа қырғызша басылымы басылды. Жалпы алғанда, роман қырғыз тілінде бес рет жарық көрген.<ref name="sputnik">{{cite web|url=https://sputnik.kg/syngan-kylych-taryhyi-romany/|title=«Сынган кылыч» тарыхый романы|website=[[Sputnik]] Кыргызстан|lang=ky|accessdate=2024-02-09|archivedate=2022-01-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220126182934/https://sputnik.kg/syngan-kylych-taryhyi-romany/|url-status=live}}</ref> Төлөгөн Қасымбеков романды идеологиялық талаптарға байланысты енгізілген өзгерістерді түзеп, қырғызша мәтінді қайта өңдеген. Бірақ орыс және ағылшын тілдеріндегі нұсқалар тек кеңестік кезеңдегі аудармаға негізделген күйінде қалған.<ref name="abd" /> == Пікірлер == Қырғыз әдебиеттанушысы, профессор Гүлнара Мурзахмедова былай деп жазады: «Сынған қылыш романынан бастап қырғыз әдебиетінде тарихи проза жоғары кәсіби деңгейде дами бастады».<ref name="ulm" /> Қырғыз әдебиеттанушысы Абдыкадыр Садықов былай деп жазады: «Сынған қылыш — қырғыз әдебиетіндегі тарихи романдардың жаңа дәуірі. Т. Қасымбеков — үлкен педагог. Тарихты құрғақ күйінде де оқуға болады, оны көркем бейнелерге айналдырады».<ref>{{мақала|авторы=Невзат Т.|тақырыбы=Роль принципа историзма в романе «Сломанный меч» Т. Касымбекова|баспасы=Бюллетень науки и практики|жыл=2021|сілтеме=https://cyberleninka.ru/article/n/rol-printsipa-istorizma-v-romane-slomannyy-mech-t-kasymbekova|номер=8}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қырғызстан әдебиеті]] [[Санат:Қырғыз әдебиеті]] qpkq85d0golgvv55l9xqhlllt6y5zhl 0 780550 3597821 2026-05-01T14:19:37Z Sagzhan 29953 Жаңа бетте: Хо Джун-хо (кор. 허준호; 1964 жылғы 14 сәуірде туған) — оңтүстіккореялық актер.[3][2] Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho[4] деп романизацияланған, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледид... 3597821 wikitext text/x-wiki Хо Джун-хо (кор. 허준호; 1964 жылғы 14 сәуірде туған) — оңтүстіккореялық актер.[3][2] Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho[4] деп романизацияланған, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.[5][6][7] Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған.[8] == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун-хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан-ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан.[9] Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген.[10] Мансабы Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен.[11] Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.[5][6][7] 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады.[12] Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды.[13][14] == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады.[14] Оның бір қызы бар.[13] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} azgwrh5dzg63fwv5utohgi1x237ahvs 3597823 3597821 2026-05-01T14:20:42Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3597823 wikitext text/x-wiki Хо Джун-хо (кор. 허준호; 1964 жылғы 14 сәуірде туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho[4] деп романизацияланған, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.[5][6][7] Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған.[8] == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун-хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан-ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан.[9] Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген.[10] Мансабы Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен.[11] Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.[5][6][7] 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады.[12] Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды.[13][14] == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады.[14] Оның бір қызы бар.[13] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} qs841yum7cklfcjk6ogqqo9hxphxuvp 3597824 3597823 2026-05-01T14:21:34Z Sagzhan 29953 3597824 wikitext text/x-wiki Хо Джун-хо (кор. 허준호; 1964 жылғы 14 сәуірде туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп романизацияланған, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.[5][6][7] Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған.[8] == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун-хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан-ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан.[9] Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген.[10] Мансабы Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен.[11] Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.[5][6][7] 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады.[12] Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды.[13][14] == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады.[14] Оның бір қызы бар.[13] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 7v8hv3ry1gowvkuh86dyelqaqo6un3n 3597825 3597824 2026-05-01T14:22:30Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3597825 wikitext text/x-wiki Хо Джун-хо (кор. 허준호; 1964 жылғы 14 сәуірде туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп романизацияланған, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. <ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған.[8] == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун-хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан-ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан.[9] Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген.[10] Мансабы Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен.[11] Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.[5][6][7] 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады.[12] Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды.[13][14] == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады.[14] Оның бір қызы бар.[13] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} fw3jyndp7qi5md4o7l9rc3mfj0mlx5g 3597826 3597825 2026-05-01T14:22:46Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3597826 wikitext text/x-wiki Хо Джун-хо (кор. 허준호; 1964 жылғы 14 сәуірде туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп романизацияланған, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған.[8] == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун-хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан-ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан.[9] Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген.[10] Мансабы Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен.[11] Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.[5][6][7] 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады.[12] Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды.[13][14] == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады.[14] Оның бір қызы бар.[13] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} izmf0a13yvcwve277jb5g9sjpvm355o 3597827 3597826 2026-05-01T14:23:26Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3597827 wikitext text/x-wiki Хо Джун-хо (кор. 허준호; 1964 жылғы 14 сәуірде туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп романизацияланған, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун-хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан-ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан.[9] Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген.[10] Мансабы Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен.[11] Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.[5][6][7] 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады.[12] Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды.[13][14] == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады.[14] Оның бір қызы бар.[13] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} dnckd5y9npglub6ozkioktnnhvqj6ju 3597829 3597827 2026-05-01T14:23:41Z Sagzhan 29953 /* Ерте өмірі және білімі */ 3597829 wikitext text/x-wiki Хо Джун-хо (кор. 허준호; 1964 жылғы 14 сәуірде туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп романизацияланған, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун-хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан-ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген.[10] Мансабы Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен.[11] Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.[5][6][7] 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады.[12] Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды.[13][14] == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады.[14] Оның бір қызы бар.[13] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ov3o9l4wocqk7nn11grm712lb9wdww3 3597830 3597829 2026-05-01T14:23:54Z Sagzhan 29953 /* Ерте өмірі және білімі */ 3597830 wikitext text/x-wiki Хо Джун-хо (кор. 허준호; 1964 жылғы 14 сәуірде туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп романизацияланған, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун-хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан-ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. Мансабы Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен.[11] Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.[5][6][7] 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады.[12] Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды.[13][14] == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады.[14] Оның бір қызы бар.[13] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 1izdcer30zkiceq33qqpaxc7uaqizje 3597832 3597830 2026-05-01T14:24:07Z Sagzhan 29953 /* Ерте өмірі және білімі */ 3597832 wikitext text/x-wiki Хо Джун-хо (кор. 허준호; 1964 жылғы 14 сәуірде туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп романизацияланған, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун-хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан-ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен.[11] Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.[5][6][7] 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады.[12] Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды.[13][14] == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады.[14] Оның бір қызы бар.[13] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} f63ocbhihsfdlmwabajkfttjhy1g0ls 3597833 3597832 2026-05-01T14:24:23Z Sagzhan 29953 /* Мансабы */ 3597833 wikitext text/x-wiki Хо Джун-хо (кор. 허준호; 1964 жылғы 14 сәуірде туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп романизацияланған, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун-хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан-ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен.[11] Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады.[12] Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды.[13][14] == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады.[14] Оның бір қызы бар.[13] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 536el9smyer7jk1vwjei0sd0ft5hvja 3597835 3597833 2026-05-01T14:25:53Z Sagzhan 29953 /* Мансабы */ 3597835 wikitext text/x-wiki Хо Джун-хо (кор. 허준호; 1964 жылғы 14 сәуірде туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп романизацияланған, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун-хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан-ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен.[11] Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады.[12] Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады.[14] Оның бір қызы бар.[13] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} krup1w9q7vzp6zlzzxqa0a77ib1j4a3 3597836 3597835 2026-05-01T14:26:14Z Sagzhan 29953 /* Мансабы */ 3597836 wikitext text/x-wiki Хо Джун-хо (кор. 허준호; 1964 жылғы 14 сәуірде туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп романизацияланған, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун-хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан-ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады.[14] Оның бір қызы бар.[13] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} qa2bd0zrmnz45qt274gabvbgdoj8hqo 3597840 3597836 2026-05-01T14:28:01Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3597840 wikitext text/x-wiki Хо Джун-хо (кор. 허준호; 1964 жылғы 14 сәуірде туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп романизацияланған, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун-хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан-ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады.[14] Оның бір қызы бар.[13] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} j347iv66e2zeqc1gh2fk4fsmml6rnmc 3597842 3597840 2026-05-01T14:28:48Z Sagzhan 29953 /* Жеке өмірі */ 3597842 wikitext text/x-wiki Хо Джун-хо (кор. 허준호; 1964 жылғы 14 сәуірде туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп романизацияланған, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун-хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан-ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады.[14] Оның бір қызы бар.[13] === Film === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Chung (Blue Sketch)'' || Joon-ho |- | 1989 || ''Good Morning, Ms. President'' || Kim Bbu-ri |- | rowspan=2|1991 || ''A Small Autocratic Republic'' || Moderator |- | ''Green Sleeves'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 Roses'' || Seung-jin |- | ''[[White Badge]]'' || Sergeant Hong |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Pirates'' || Heung-baek |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Sung-wook |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Seung-chul |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Sang-chul |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Two Men'' || Tae-sik |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Partner'' || Silhouette |- | ''The Last Defense'' || Na Hee-joo |- | ''Man with Flowers'' || Seok-beom |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Blues'' || Cafe owner |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} dkpid5y34ox4h8dsv3nbbbd0tnpiif9 3597844 3597842 2026-05-01T14:29:54Z Sagzhan 29953 /* Мансабы */ 3597844 wikitext text/x-wiki Хо Джун-хо (кор. 허준호; 1964 жылғы 14 сәуірде туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп романизацияланған, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун-хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан-ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады.[14] Оның бір қызы бар.[13] === Film === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Chung (Blue Sketch)'' || Joon-ho |- | 1989 || ''Good Morning, Ms. President'' || Kim Bbu-ri |- | rowspan=2|1991 || ''A Small Autocratic Republic'' || Moderator |- | ''Green Sleeves'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 Roses'' || Seung-jin |- | ''[[White Badge]]'' || Sergeant Hong |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Pirates'' || Heung-baek |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Sung-wook |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Seung-chul |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Sang-chul |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Two Men'' || Tae-sik |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Partner'' || Silhouette |- | ''The Last Defense'' || Na Hee-joo |- | ''Man with Flowers'' || Seok-beom |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Blues'' || Cafe owner |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} odxx4p7wtasyz9fi9gmw24jhb3e4xeo 3597846 3597844 2026-05-01T14:30:15Z Sagzhan 29953 /* Жеке өмірі */ 3597846 wikitext text/x-wiki Хо Джун-хо (кор. 허준호; 1964 жылғы 14 сәуірде туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп романизацияланған, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун-хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан-ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар.[13] === Film === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Chung (Blue Sketch)'' || Joon-ho |- | 1989 || ''Good Morning, Ms. President'' || Kim Bbu-ri |- | rowspan=2|1991 || ''A Small Autocratic Republic'' || Moderator |- | ''Green Sleeves'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 Roses'' || Seung-jin |- | ''[[White Badge]]'' || Sergeant Hong |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Pirates'' || Heung-baek |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Sung-wook |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Seung-chul |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Sang-chul |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Two Men'' || Tae-sik |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Partner'' || Silhouette |- | ''The Last Defense'' || Na Hee-joo |- | ''Man with Flowers'' || Seok-beom |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Blues'' || Cafe owner |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 8qb98f91pr0l4dng1lcsef3qflsr4oz 3597848 3597846 2026-05-01T14:30:46Z Sagzhan 29953 /* Жеке өмірі */ 3597848 wikitext text/x-wiki Хо Джун-хо (кор. 허준호; 1964 жылғы 14 сәуірде туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп романизацияланған, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун-хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан-ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. === Film === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Chung (Blue Sketch)'' || Joon-ho |- | 1989 || ''Good Morning, Ms. President'' || Kim Bbu-ri |- | rowspan=2|1991 || ''A Small Autocratic Republic'' || Moderator |- | ''Green Sleeves'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 Roses'' || Seung-jin |- | ''[[White Badge]]'' || Sergeant Hong |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Pirates'' || Heung-baek |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Sung-wook |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Seung-chul |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Sang-chul |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Two Men'' || Tae-sik |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Partner'' || Silhouette |- | ''The Last Defense'' || Na Hee-joo |- | ''Man with Flowers'' || Seok-beom |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Blues'' || Cafe owner |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 4r0ptttyqj04j8pzs06it44643mi5e8 3597849 3597848 2026-05-01T14:31:15Z Sagzhan 29953 /* Жеке өмірі */ 3597849 wikitext text/x-wiki Хо Джун-хо (кор. 허준호; 1964 жылғы 14 сәуірде туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп романизацияланған, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун-хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан-ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Film === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Chung (Blue Sketch)'' || Joon-ho |- | 1989 || ''Good Morning, Ms. President'' || Kim Bbu-ri |- | rowspan=2|1991 || ''A Small Autocratic Republic'' || Moderator |- | ''Green Sleeves'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 Roses'' || Seung-jin |- | ''[[White Badge]]'' || Sergeant Hong |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Pirates'' || Heung-baek |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Sung-wook |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Seung-chul |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Sang-chul |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Two Men'' || Tae-sik |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Partner'' || Silhouette |- | ''The Last Defense'' || Na Hee-joo |- | ''Man with Flowers'' || Seok-beom |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Blues'' || Cafe owner |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ol58eyn8mlx79w3mt6u6zlvpnpsxjup 3597850 3597849 2026-05-01T14:31:32Z Sagzhan 29953 /* Film */ 3597850 wikitext text/x-wiki Хо Джун-хо (кор. 허준호; 1964 жылғы 14 сәуірде туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп романизацияланған, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун-хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан-ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Chung (Blue Sketch)'' || Joon-ho |- | 1989 || ''Good Morning, Ms. President'' || Kim Bbu-ri |- | rowspan=2|1991 || ''A Small Autocratic Republic'' || Moderator |- | ''Green Sleeves'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 Roses'' || Seung-jin |- | ''[[White Badge]]'' || Sergeant Hong |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Pirates'' || Heung-baek |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Sung-wook |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Seung-chul |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Sang-chul |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Two Men'' || Tae-sik |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Partner'' || Silhouette |- | ''The Last Defense'' || Na Hee-joo |- | ''Man with Flowers'' || Seok-beom |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Blues'' || Cafe owner |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} eae8vk3eus1qrl26k90ezebdixp3m35 3597851 3597850 2026-05-01T14:32:03Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3597851 wikitext text/x-wiki Хо Джун Хо (кор. 허준호; 1964 жылғы 14 сәуірде туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп романизацияланған, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун-хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан-ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Chung (Blue Sketch)'' || Joon-ho |- | 1989 || ''Good Morning, Ms. President'' || Kim Bbu-ri |- | rowspan=2|1991 || ''A Small Autocratic Republic'' || Moderator |- | ''Green Sleeves'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 Roses'' || Seung-jin |- | ''[[White Badge]]'' || Sergeant Hong |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Pirates'' || Heung-baek |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Sung-wook |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Seung-chul |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Sang-chul |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Two Men'' || Tae-sik |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Partner'' || Silhouette |- | ''The Last Defense'' || Na Hee-joo |- | ''Man with Flowers'' || Seok-beom |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Blues'' || Cafe owner |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 8mg0gc1lr7uexbv6mjv203bfxa9hpye 3597853 3597851 2026-05-01T14:32:27Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3597853 wikitext text/x-wiki '''Хо Джун Хо''' (кор. 허준호; 1964 жылғы 14 сәуірде туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп романизацияланған, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун-хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан-ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Chung (Blue Sketch)'' || Joon-ho |- | 1989 || ''Good Morning, Ms. President'' || Kim Bbu-ri |- | rowspan=2|1991 || ''A Small Autocratic Republic'' || Moderator |- | ''Green Sleeves'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 Roses'' || Seung-jin |- | ''[[White Badge]]'' || Sergeant Hong |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Pirates'' || Heung-baek |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Sung-wook |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Seung-chul |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Sang-chul |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Two Men'' || Tae-sik |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Partner'' || Silhouette |- | ''The Last Defense'' || Na Hee-joo |- | ''Man with Flowers'' || Seok-beom |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Blues'' || Cafe owner |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} keoty4u3t20ro7mn5zuteewv7u2ghgd 3597854 3597853 2026-05-01T14:32:57Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3597854 wikitext text/x-wiki '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; 1964 жылғы 14 сәуірде туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп романизацияланған, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун-хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан-ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Chung (Blue Sketch)'' || Joon-ho |- | 1989 || ''Good Morning, Ms. President'' || Kim Bbu-ri |- | rowspan=2|1991 || ''A Small Autocratic Republic'' || Moderator |- | ''Green Sleeves'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 Roses'' || Seung-jin |- | ''[[White Badge]]'' || Sergeant Hong |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Pirates'' || Heung-baek |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Sung-wook |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Seung-chul |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Sang-chul |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Two Men'' || Tae-sik |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Partner'' || Silhouette |- | ''The Last Defense'' || Na Hee-joo |- | ''Man with Flowers'' || Seok-beom |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Blues'' || Cafe owner |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} s5pgnzyc8u2fiesa0t8qma24gmxxtdh 3597856 3597854 2026-05-01T14:33:43Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3597856 wikitext text/x-wiki '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; 1964 жылғы 14 сәуірде туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун-хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан-ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Chung (Blue Sketch)'' || Joon-ho |- | 1989 || ''Good Morning, Ms. President'' || Kim Bbu-ri |- | rowspan=2|1991 || ''A Small Autocratic Republic'' || Moderator |- | ''Green Sleeves'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 Roses'' || Seung-jin |- | ''[[White Badge]]'' || Sergeant Hong |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Pirates'' || Heung-baek |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Sung-wook |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Seung-chul |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Sang-chul |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Two Men'' || Tae-sik |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Partner'' || Silhouette |- | ''The Last Defense'' || Na Hee-joo |- | ''Man with Flowers'' || Seok-beom |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Blues'' || Cafe owner |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 8qhz6nknddp9ezckiodhe84ihal85r9 3597857 3597856 2026-05-01T14:34:22Z Sagzhan 29953 /* Ерте өмірі және білімі */ 3597857 wikitext text/x-wiki '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; 1964 жылғы 14 сәуірде туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан-ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Chung (Blue Sketch)'' || Joon-ho |- | 1989 || ''Good Morning, Ms. President'' || Kim Bbu-ri |- | rowspan=2|1991 || ''A Small Autocratic Republic'' || Moderator |- | ''Green Sleeves'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 Roses'' || Seung-jin |- | ''[[White Badge]]'' || Sergeant Hong |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Pirates'' || Heung-baek |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Sung-wook |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Seung-chul |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Sang-chul |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Two Men'' || Tae-sik |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Partner'' || Silhouette |- | ''The Last Defense'' || Na Hee-joo |- | ''Man with Flowers'' || Seok-beom |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Blues'' || Cafe owner |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 8htrijaw0sf52dob84ddzjc034x7nup 3597858 3597857 2026-05-01T14:34:40Z Sagzhan 29953 /* Ерте өмірі және білімі */ 3597858 wikitext text/x-wiki '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; 1964 жылғы 14 сәуірде туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Chung (Blue Sketch)'' || Joon-ho |- | 1989 || ''Good Morning, Ms. President'' || Kim Bbu-ri |- | rowspan=2|1991 || ''A Small Autocratic Republic'' || Moderator |- | ''Green Sleeves'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 Roses'' || Seung-jin |- | ''[[White Badge]]'' || Sergeant Hong |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Pirates'' || Heung-baek |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Sung-wook |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Seung-chul |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Sang-chul |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Two Men'' || Tae-sik |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Partner'' || Silhouette |- | ''The Last Defense'' || Na Hee-joo |- | ''Man with Flowers'' || Seok-beom |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Blues'' || Cafe owner |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} likptjhoc3vp01bnaab89suu6yxhs5n 3597859 3597858 2026-05-01T14:35:49Z Sagzhan 29953 /* Фильмографиясы */ 3597859 wikitext text/x-wiki '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; 1964 жылғы 14 сәуірде туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Chung (Blue Sketch)'' || Joon-ho |- | 1989 || ''Good Morning, Ms. President'' || Kim Bbu-ri |- | rowspan=2|1991 || ''A Small Autocratic Republic'' || Moderator |- | ''Green Sleeves'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 Roses'' || Seung-jin |- | ''[[White Badge]]'' || Sergeant Hong |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Pirates'' || Heung-baek |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Sung-wook |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Seung-chul |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Sang-chul |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Two Men'' || Tae-sik |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Partner'' || Silhouette |- | ''The Last Defense'' || Na Hee-joo |- | ''Man with Flowers'' || Seok-beom |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Blues'' || Cafe owner |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} === Television === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Year ! Title ! Role ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[All In (TV series)|All In]]'' || Yoo Jong-gu || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Jumong (TV series)|Jumong]]'' || [[Hae Mo-su of Buyeo|Hae Mo-su]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | <ref>{{Cite web|script-title=ko:허준호 '왜 오수재인가' 대형 로펌 회장 역..서현진과 팽팽 대립[공식]|trans-title=Heo Jun-ho as the chairman of a large law firm in 'Why Su-jae Oh'..|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|access-date=October 19, 2021|website=[[Naver News]]|language=ko|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201402/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook |<ref>{{cite web|author=Kang Seon-ae|date=October 19, 2021|script-title=ko:서현진X황인엽X허준호, '왜 오수재인가' 출연 확정...내년 상반기 방송|trans-title=Seo Hyun-jin X Hwang In-yeop X Heo Jun-ho confirmed to appear in 'Why Oh Soo-jae'... broadcast in the first half of next year|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|access-date=October 19, 2021|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112042407/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|url-status=live}}</ref> |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || <ref>{{cite web |author=Lee Seung-mi |date=November 5, 2021 |script-title=ko:[공식]넷플릭스 '사냥개들', 우도환·이상이·김새론·박성웅·허준호 출연 확정 |trans-title=[Official] Netflix 'Hounds of Dogs' confirmed to appear in Woo Do-hwan, Lee Sang-i, Kim Sae-ron, Park Seong-woong, and Heo Jun-ho |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |access-date=November 5, 2021 |publisher=[[Sports Chosun]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon |<ref>{{Cite web|script-title=ko:[단독] 허준호, SBS '보물섬' 출연‥박형식과 호흡|trans-title=[Exclusive] Heo Jun-ho to appear on SBS 'Treasure Island'‥Working with Park Hyung-sik|url=https://m.entertain.naver.com/article/437/0000386082|via=[[Naver]]|publisher=[[JTBC]]|language=ko|last=Hwang|first=So-young|date=March 28, 2024|access-date=November 4, 2024}}</ref> |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || <ref>{{Cite web |last=Kang |first=Seo-jeong |date=October 27, 2023 |script-title=ko:'광장' 가상캐스팅 1순위 소지섭 출연 확정..차승원→이준혁까지 시상식급 라인업[공식] |trans-title='Mercy For None' virtual casting No. 1 So Ji-sub confirmed to appear..Awards-level lineup from Cha Seung-won to Lee Jun-hyuk [Official] |url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |access-date=October 27, 2023 |publisher=[[Osen (newspaper)|OSEN]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=October 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027023832/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |url-status=live }}</ref> |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 3fd3yp0fq70vys94ocd259mie14xc4d 3597861 3597859 2026-05-01T14:36:11Z Sagzhan 29953 /* Television */ 3597861 wikitext text/x-wiki '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; 1964 жылғы 14 сәуірде туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Chung (Blue Sketch)'' || Joon-ho |- | 1989 || ''Good Morning, Ms. President'' || Kim Bbu-ri |- | rowspan=2|1991 || ''A Small Autocratic Republic'' || Moderator |- | ''Green Sleeves'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 Roses'' || Seung-jin |- | ''[[White Badge]]'' || Sergeant Hong |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Pirates'' || Heung-baek |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Sung-wook |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Seung-chul |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Sang-chul |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Two Men'' || Tae-sik |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Partner'' || Silhouette |- | ''The Last Defense'' || Na Hee-joo |- | ''Man with Flowers'' || Seok-beom |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Blues'' || Cafe owner |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Year ! Title ! Role ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[All In (TV series)|All In]]'' || Yoo Jong-gu || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Jumong (TV series)|Jumong]]'' || [[Hae Mo-su of Buyeo|Hae Mo-su]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | <ref>{{Cite web|script-title=ko:허준호 '왜 오수재인가' 대형 로펌 회장 역..서현진과 팽팽 대립[공식]|trans-title=Heo Jun-ho as the chairman of a large law firm in 'Why Su-jae Oh'..|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|access-date=October 19, 2021|website=[[Naver News]]|language=ko|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201402/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook |<ref>{{cite web|author=Kang Seon-ae|date=October 19, 2021|script-title=ko:서현진X황인엽X허준호, '왜 오수재인가' 출연 확정...내년 상반기 방송|trans-title=Seo Hyun-jin X Hwang In-yeop X Heo Jun-ho confirmed to appear in 'Why Oh Soo-jae'... broadcast in the first half of next year|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|access-date=October 19, 2021|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112042407/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|url-status=live}}</ref> |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || <ref>{{cite web |author=Lee Seung-mi |date=November 5, 2021 |script-title=ko:[공식]넷플릭스 '사냥개들', 우도환·이상이·김새론·박성웅·허준호 출연 확정 |trans-title=[Official] Netflix 'Hounds of Dogs' confirmed to appear in Woo Do-hwan, Lee Sang-i, Kim Sae-ron, Park Seong-woong, and Heo Jun-ho |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |access-date=November 5, 2021 |publisher=[[Sports Chosun]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon |<ref>{{Cite web|script-title=ko:[단독] 허준호, SBS '보물섬' 출연‥박형식과 호흡|trans-title=[Exclusive] Heo Jun-ho to appear on SBS 'Treasure Island'‥Working with Park Hyung-sik|url=https://m.entertain.naver.com/article/437/0000386082|via=[[Naver]]|publisher=[[JTBC]]|language=ko|last=Hwang|first=So-young|date=March 28, 2024|access-date=November 4, 2024}}</ref> |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || <ref>{{Cite web |last=Kang |first=Seo-jeong |date=October 27, 2023 |script-title=ko:'광장' 가상캐스팅 1순위 소지섭 출연 확정..차승원→이준혁까지 시상식급 라인업[공식] |trans-title='Mercy For None' virtual casting No. 1 So Ji-sub confirmed to appear..Awards-level lineup from Cha Seung-won to Lee Jun-hyuk [Official] |url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |access-date=October 27, 2023 |publisher=[[Osen (newspaper)|OSEN]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=October 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027023832/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |url-status=live }}</ref> |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 2w59cm2f0a3tisv4hyzbbu9v26fgs83 3597862 3597861 2026-05-01T14:36:50Z Sagzhan 29953 /* Телевизия */ 3597862 wikitext text/x-wiki '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; 1964 жылғы 14 сәуірде туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Chung (Blue Sketch)'' || Joon-ho |- | 1989 || ''Good Morning, Ms. President'' || Kim Bbu-ri |- | rowspan=2|1991 || ''A Small Autocratic Republic'' || Moderator |- | ''Green Sleeves'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 Roses'' || Seung-jin |- | ''[[White Badge]]'' || Sergeant Hong |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Pirates'' || Heung-baek |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Sung-wook |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Seung-chul |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Sang-chul |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Two Men'' || Tae-sik |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Partner'' || Silhouette |- | ''The Last Defense'' || Na Hee-joo |- | ''Man with Flowers'' || Seok-beom |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Blues'' || Cafe owner |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[All In (TV series)|All In]]'' || Yoo Jong-gu || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Jumong (TV series)|Jumong]]'' || [[Hae Mo-su of Buyeo|Hae Mo-su]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | <ref>{{Cite web|script-title=ko:허준호 '왜 오수재인가' 대형 로펌 회장 역..서현진과 팽팽 대립[공식]|trans-title=Heo Jun-ho as the chairman of a large law firm in 'Why Su-jae Oh'..|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|access-date=October 19, 2021|website=[[Naver News]]|language=ko|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201402/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook |<ref>{{cite web|author=Kang Seon-ae|date=October 19, 2021|script-title=ko:서현진X황인엽X허준호, '왜 오수재인가' 출연 확정...내년 상반기 방송|trans-title=Seo Hyun-jin X Hwang In-yeop X Heo Jun-ho confirmed to appear in 'Why Oh Soo-jae'... broadcast in the first half of next year|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|access-date=October 19, 2021|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112042407/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|url-status=live}}</ref> |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || <ref>{{cite web |author=Lee Seung-mi |date=November 5, 2021 |script-title=ko:[공식]넷플릭스 '사냥개들', 우도환·이상이·김새론·박성웅·허준호 출연 확정 |trans-title=[Official] Netflix 'Hounds of Dogs' confirmed to appear in Woo Do-hwan, Lee Sang-i, Kim Sae-ron, Park Seong-woong, and Heo Jun-ho |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |access-date=November 5, 2021 |publisher=[[Sports Chosun]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon |<ref>{{Cite web|script-title=ko:[단독] 허준호, SBS '보물섬' 출연‥박형식과 호흡|trans-title=[Exclusive] Heo Jun-ho to appear on SBS 'Treasure Island'‥Working with Park Hyung-sik|url=https://m.entertain.naver.com/article/437/0000386082|via=[[Naver]]|publisher=[[JTBC]]|language=ko|last=Hwang|first=So-young|date=March 28, 2024|access-date=November 4, 2024}}</ref> |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || <ref>{{Cite web |last=Kang |first=Seo-jeong |date=October 27, 2023 |script-title=ko:'광장' 가상캐스팅 1순위 소지섭 출연 확정..차승원→이준혁까지 시상식급 라인업[공식] |trans-title='Mercy For None' virtual casting No. 1 So Ji-sub confirmed to appear..Awards-level lineup from Cha Seung-won to Lee Jun-hyuk [Official] |url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |access-date=October 27, 2023 |publisher=[[Osen (newspaper)|OSEN]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=October 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027023832/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |url-status=live }}</ref> |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} l3485qpiz0z8yswjtw22ukwf92d4y15 3597863 3597862 2026-05-01T14:38:23Z Sagzhan 29953 /* Телевизия */ 3597863 wikitext text/x-wiki '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; 1964 жылғы 14 сәуірде туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Chung (Blue Sketch)'' || Joon-ho |- | 1989 || ''Good Morning, Ms. President'' || Kim Bbu-ri |- | rowspan=2|1991 || ''A Small Autocratic Republic'' || Moderator |- | ''Green Sleeves'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 Roses'' || Seung-jin |- | ''[[White Badge]]'' || Sergeant Hong |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Pirates'' || Heung-baek |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Sung-wook |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Seung-chul |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Sang-chul |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Two Men'' || Tae-sik |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Partner'' || Silhouette |- | ''The Last Defense'' || Na Hee-joo |- | ''Man with Flowers'' || Seok-beom |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Blues'' || Cafe owner |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[All In (TV series)|All In]]'' || Yoo Jong-gu || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Hae Mo-su of Buyeo|Hae Mo-su]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | <ref>{{Cite web|script-title=ko:허준호 '왜 오수재인가' 대형 로펌 회장 역..서현진과 팽팽 대립[공식]|trans-title=Heo Jun-ho as the chairman of a large law firm in 'Why Su-jae Oh'..|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|access-date=October 19, 2021|website=[[Naver News]]|language=ko|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201402/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook |<ref>{{cite web|author=Kang Seon-ae|date=October 19, 2021|script-title=ko:서현진X황인엽X허준호, '왜 오수재인가' 출연 확정...내년 상반기 방송|trans-title=Seo Hyun-jin X Hwang In-yeop X Heo Jun-ho confirmed to appear in 'Why Oh Soo-jae'... broadcast in the first half of next year|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|access-date=October 19, 2021|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112042407/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|url-status=live}}</ref> |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || <ref>{{cite web |author=Lee Seung-mi |date=November 5, 2021 |script-title=ko:[공식]넷플릭스 '사냥개들', 우도환·이상이·김새론·박성웅·허준호 출연 확정 |trans-title=[Official] Netflix 'Hounds of Dogs' confirmed to appear in Woo Do-hwan, Lee Sang-i, Kim Sae-ron, Park Seong-woong, and Heo Jun-ho |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |access-date=November 5, 2021 |publisher=[[Sports Chosun]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon |<ref>{{Cite web|script-title=ko:[단독] 허준호, SBS '보물섬' 출연‥박형식과 호흡|trans-title=[Exclusive] Heo Jun-ho to appear on SBS 'Treasure Island'‥Working with Park Hyung-sik|url=https://m.entertain.naver.com/article/437/0000386082|via=[[Naver]]|publisher=[[JTBC]]|language=ko|last=Hwang|first=So-young|date=March 28, 2024|access-date=November 4, 2024}}</ref> |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || <ref>{{Cite web |last=Kang |first=Seo-jeong |date=October 27, 2023 |script-title=ko:'광장' 가상캐스팅 1순위 소지섭 출연 확정..차승원→이준혁까지 시상식급 라인업[공식] |trans-title='Mercy For None' virtual casting No. 1 So Ji-sub confirmed to appear..Awards-level lineup from Cha Seung-won to Lee Jun-hyuk [Official] |url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |access-date=October 27, 2023 |publisher=[[Osen (newspaper)|OSEN]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=October 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027023832/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |url-status=live }}</ref> |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 4cec8u0t1far22rhdte5batsl2ej3ay 3597865 3597863 2026-05-01T14:40:48Z Sagzhan 29953 /* Телевизия */ 3597865 wikitext text/x-wiki '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; 1964 жылғы 14 сәуірде туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Chung (Blue Sketch)'' || Joon-ho |- | 1989 || ''Good Morning, Ms. President'' || Kim Bbu-ri |- | rowspan=2|1991 || ''A Small Autocratic Republic'' || Moderator |- | ''Green Sleeves'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 Roses'' || Seung-jin |- | ''[[White Badge]]'' || Sergeant Hong |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Pirates'' || Heung-baek |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Sung-wook |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Seung-chul |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Sang-chul |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Two Men'' || Tae-sik |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Partner'' || Silhouette |- | ''The Last Defense'' || Na Hee-joo |- | ''Man with Flowers'' || Seok-beom |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Blues'' || Cafe owner |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Hae Mo-su of Buyeo|Hae Mo-su]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | <ref>{{Cite web|script-title=ko:허준호 '왜 오수재인가' 대형 로펌 회장 역..서현진과 팽팽 대립[공식]|trans-title=Heo Jun-ho as the chairman of a large law firm in 'Why Su-jae Oh'..|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|access-date=October 19, 2021|website=[[Naver News]]|language=ko|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201402/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook |<ref>{{cite web|author=Kang Seon-ae|date=October 19, 2021|script-title=ko:서현진X황인엽X허준호, '왜 오수재인가' 출연 확정...내년 상반기 방송|trans-title=Seo Hyun-jin X Hwang In-yeop X Heo Jun-ho confirmed to appear in 'Why Oh Soo-jae'... broadcast in the first half of next year|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|access-date=October 19, 2021|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112042407/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|url-status=live}}</ref> |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || <ref>{{cite web |author=Lee Seung-mi |date=November 5, 2021 |script-title=ko:[공식]넷플릭스 '사냥개들', 우도환·이상이·김새론·박성웅·허준호 출연 확정 |trans-title=[Official] Netflix 'Hounds of Dogs' confirmed to appear in Woo Do-hwan, Lee Sang-i, Kim Sae-ron, Park Seong-woong, and Heo Jun-ho |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |access-date=November 5, 2021 |publisher=[[Sports Chosun]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon |<ref>{{Cite web|script-title=ko:[단독] 허준호, SBS '보물섬' 출연‥박형식과 호흡|trans-title=[Exclusive] Heo Jun-ho to appear on SBS 'Treasure Island'‥Working with Park Hyung-sik|url=https://m.entertain.naver.com/article/437/0000386082|via=[[Naver]]|publisher=[[JTBC]]|language=ko|last=Hwang|first=So-young|date=March 28, 2024|access-date=November 4, 2024}}</ref> |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || <ref>{{Cite web |last=Kang |first=Seo-jeong |date=October 27, 2023 |script-title=ko:'광장' 가상캐스팅 1순위 소지섭 출연 확정..차승원→이준혁까지 시상식급 라인업[공식] |trans-title='Mercy For None' virtual casting No. 1 So Ji-sub confirmed to appear..Awards-level lineup from Cha Seung-won to Lee Jun-hyuk [Official] |url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |access-date=October 27, 2023 |publisher=[[Osen (newspaper)|OSEN]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=October 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027023832/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |url-status=live }}</ref> |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} teoppcaq2xbbs76ifjerr0qa87zjz9c 3597866 3597865 2026-05-01T14:41:36Z Sagzhan 29953 /* Телевизия */ 3597866 wikitext text/x-wiki '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; 1964 жылғы 14 сәуірде туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Chung (Blue Sketch)'' || Joon-ho |- | 1989 || ''Good Morning, Ms. President'' || Kim Bbu-ri |- | rowspan=2|1991 || ''A Small Autocratic Republic'' || Moderator |- | ''Green Sleeves'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 Roses'' || Seung-jin |- | ''[[White Badge]]'' || Sergeant Hong |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Pirates'' || Heung-baek |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Sung-wook |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Seung-chul |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Sang-chul |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Two Men'' || Tae-sik |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Partner'' || Silhouette |- | ''The Last Defense'' || Na Hee-joo |- | ''Man with Flowers'' || Seok-beom |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Blues'' || Cafe owner |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | <ref>{{Cite web|script-title=ko:허준호 '왜 오수재인가' 대형 로펌 회장 역..서현진과 팽팽 대립[공식]|trans-title=Heo Jun-ho as the chairman of a large law firm in 'Why Su-jae Oh'..|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|access-date=October 19, 2021|website=[[Naver News]]|language=ko|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201402/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook |<ref>{{cite web|author=Kang Seon-ae|date=October 19, 2021|script-title=ko:서현진X황인엽X허준호, '왜 오수재인가' 출연 확정...내년 상반기 방송|trans-title=Seo Hyun-jin X Hwang In-yeop X Heo Jun-ho confirmed to appear in 'Why Oh Soo-jae'... broadcast in the first half of next year|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|access-date=October 19, 2021|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112042407/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|url-status=live}}</ref> |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || <ref>{{cite web |author=Lee Seung-mi |date=November 5, 2021 |script-title=ko:[공식]넷플릭스 '사냥개들', 우도환·이상이·김새론·박성웅·허준호 출연 확정 |trans-title=[Official] Netflix 'Hounds of Dogs' confirmed to appear in Woo Do-hwan, Lee Sang-i, Kim Sae-ron, Park Seong-woong, and Heo Jun-ho |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |access-date=November 5, 2021 |publisher=[[Sports Chosun]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon |<ref>{{Cite web|script-title=ko:[단독] 허준호, SBS '보물섬' 출연‥박형식과 호흡|trans-title=[Exclusive] Heo Jun-ho to appear on SBS 'Treasure Island'‥Working with Park Hyung-sik|url=https://m.entertain.naver.com/article/437/0000386082|via=[[Naver]]|publisher=[[JTBC]]|language=ko|last=Hwang|first=So-young|date=March 28, 2024|access-date=November 4, 2024}}</ref> |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || <ref>{{Cite web |last=Kang |first=Seo-jeong |date=October 27, 2023 |script-title=ko:'광장' 가상캐스팅 1순위 소지섭 출연 확정..차승원→이준혁까지 시상식급 라인업[공식] |trans-title='Mercy For None' virtual casting No. 1 So Ji-sub confirmed to appear..Awards-level lineup from Cha Seung-won to Lee Jun-hyuk [Official] |url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |access-date=October 27, 2023 |publisher=[[Osen (newspaper)|OSEN]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=October 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027023832/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |url-status=live }}</ref> |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} fz85jk432ghysvnvxpep04v835g851u 3597867 3597866 2026-05-01T14:42:49Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3597867 wikitext text/x-wiki '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Chung (Blue Sketch)'' || Joon-ho |- | 1989 || ''Good Morning, Ms. President'' || Kim Bbu-ri |- | rowspan=2|1991 || ''A Small Autocratic Republic'' || Moderator |- | ''Green Sleeves'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 Roses'' || Seung-jin |- | ''[[White Badge]]'' || Sergeant Hong |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Pirates'' || Heung-baek |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Sung-wook |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Seung-chul |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Sang-chul |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Two Men'' || Tae-sik |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Partner'' || Silhouette |- | ''The Last Defense'' || Na Hee-joo |- | ''Man with Flowers'' || Seok-beom |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Blues'' || Cafe owner |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | <ref>{{Cite web|script-title=ko:허준호 '왜 오수재인가' 대형 로펌 회장 역..서현진과 팽팽 대립[공식]|trans-title=Heo Jun-ho as the chairman of a large law firm in 'Why Su-jae Oh'..|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|access-date=October 19, 2021|website=[[Naver News]]|language=ko|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201402/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook |<ref>{{cite web|author=Kang Seon-ae|date=October 19, 2021|script-title=ko:서현진X황인엽X허준호, '왜 오수재인가' 출연 확정...내년 상반기 방송|trans-title=Seo Hyun-jin X Hwang In-yeop X Heo Jun-ho confirmed to appear in 'Why Oh Soo-jae'... broadcast in the first half of next year|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|access-date=October 19, 2021|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112042407/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|url-status=live}}</ref> |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || <ref>{{cite web |author=Lee Seung-mi |date=November 5, 2021 |script-title=ko:[공식]넷플릭스 '사냥개들', 우도환·이상이·김새론·박성웅·허준호 출연 확정 |trans-title=[Official] Netflix 'Hounds of Dogs' confirmed to appear in Woo Do-hwan, Lee Sang-i, Kim Sae-ron, Park Seong-woong, and Heo Jun-ho |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |access-date=November 5, 2021 |publisher=[[Sports Chosun]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon |<ref>{{Cite web|script-title=ko:[단독] 허준호, SBS '보물섬' 출연‥박형식과 호흡|trans-title=[Exclusive] Heo Jun-ho to appear on SBS 'Treasure Island'‥Working with Park Hyung-sik|url=https://m.entertain.naver.com/article/437/0000386082|via=[[Naver]]|publisher=[[JTBC]]|language=ko|last=Hwang|first=So-young|date=March 28, 2024|access-date=November 4, 2024}}</ref> |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || <ref>{{Cite web |last=Kang |first=Seo-jeong |date=October 27, 2023 |script-title=ko:'광장' 가상캐스팅 1순위 소지섭 출연 확정..차승원→이준혁까지 시상식급 라인업[공식] |trans-title='Mercy For None' virtual casting No. 1 So Ji-sub confirmed to appear..Awards-level lineup from Cha Seung-won to Lee Jun-hyuk [Official] |url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |access-date=October 27, 2023 |publisher=[[Osen (newspaper)|OSEN]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=October 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027023832/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |url-status=live }}</ref> |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 925lbh707dvoflxde4gjusljhc248su 3597868 3597867 2026-05-01T14:44:15Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3597868 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = |шынайы есімі = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = |туған жері = |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = |азаматтығы = |белсенді жылдары = |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Chung (Blue Sketch)'' || Joon-ho |- | 1989 || ''Good Morning, Ms. President'' || Kim Bbu-ri |- | rowspan=2|1991 || ''A Small Autocratic Republic'' || Moderator |- | ''Green Sleeves'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 Roses'' || Seung-jin |- | ''[[White Badge]]'' || Sergeant Hong |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Pirates'' || Heung-baek |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Sung-wook |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Seung-chul |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Sang-chul |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Two Men'' || Tae-sik |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Partner'' || Silhouette |- | ''The Last Defense'' || Na Hee-joo |- | ''Man with Flowers'' || Seok-beom |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Blues'' || Cafe owner |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | <ref>{{Cite web|script-title=ko:허준호 '왜 오수재인가' 대형 로펌 회장 역..서현진과 팽팽 대립[공식]|trans-title=Heo Jun-ho as the chairman of a large law firm in 'Why Su-jae Oh'..|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|access-date=October 19, 2021|website=[[Naver News]]|language=ko|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201402/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook |<ref>{{cite web|author=Kang Seon-ae|date=October 19, 2021|script-title=ko:서현진X황인엽X허준호, '왜 오수재인가' 출연 확정...내년 상반기 방송|trans-title=Seo Hyun-jin X Hwang In-yeop X Heo Jun-ho confirmed to appear in 'Why Oh Soo-jae'... broadcast in the first half of next year|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|access-date=October 19, 2021|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112042407/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|url-status=live}}</ref> |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || <ref>{{cite web |author=Lee Seung-mi |date=November 5, 2021 |script-title=ko:[공식]넷플릭스 '사냥개들', 우도환·이상이·김새론·박성웅·허준호 출연 확정 |trans-title=[Official] Netflix 'Hounds of Dogs' confirmed to appear in Woo Do-hwan, Lee Sang-i, Kim Sae-ron, Park Seong-woong, and Heo Jun-ho |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |access-date=November 5, 2021 |publisher=[[Sports Chosun]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon |<ref>{{Cite web|script-title=ko:[단독] 허준호, SBS '보물섬' 출연‥박형식과 호흡|trans-title=[Exclusive] Heo Jun-ho to appear on SBS 'Treasure Island'‥Working with Park Hyung-sik|url=https://m.entertain.naver.com/article/437/0000386082|via=[[Naver]]|publisher=[[JTBC]]|language=ko|last=Hwang|first=So-young|date=March 28, 2024|access-date=November 4, 2024}}</ref> |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || <ref>{{Cite web |last=Kang |first=Seo-jeong |date=October 27, 2023 |script-title=ko:'광장' 가상캐스팅 1순위 소지섭 출연 확정..차승원→이준혁까지 시상식급 라인업[공식] |trans-title='Mercy For None' virtual casting No. 1 So Ji-sub confirmed to appear..Awards-level lineup from Cha Seung-won to Lee Jun-hyuk [Official] |url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |access-date=October 27, 2023 |publisher=[[Osen (newspaper)|OSEN]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=October 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027023832/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |url-status=live }}</ref> |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 9die5jg1u5nlsbk5xoij4utzemdwop2 3597869 3597868 2026-05-01T14:44:31Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3597869 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = |туған жері = |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = |азаматтығы = |белсенді жылдары = |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Chung (Blue Sketch)'' || Joon-ho |- | 1989 || ''Good Morning, Ms. President'' || Kim Bbu-ri |- | rowspan=2|1991 || ''A Small Autocratic Republic'' || Moderator |- | ''Green Sleeves'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 Roses'' || Seung-jin |- | ''[[White Badge]]'' || Sergeant Hong |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Pirates'' || Heung-baek |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Sung-wook |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Seung-chul |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Sang-chul |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Two Men'' || Tae-sik |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Partner'' || Silhouette |- | ''The Last Defense'' || Na Hee-joo |- | ''Man with Flowers'' || Seok-beom |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Blues'' || Cafe owner |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | <ref>{{Cite web|script-title=ko:허준호 '왜 오수재인가' 대형 로펌 회장 역..서현진과 팽팽 대립[공식]|trans-title=Heo Jun-ho as the chairman of a large law firm in 'Why Su-jae Oh'..|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|access-date=October 19, 2021|website=[[Naver News]]|language=ko|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201402/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook |<ref>{{cite web|author=Kang Seon-ae|date=October 19, 2021|script-title=ko:서현진X황인엽X허준호, '왜 오수재인가' 출연 확정...내년 상반기 방송|trans-title=Seo Hyun-jin X Hwang In-yeop X Heo Jun-ho confirmed to appear in 'Why Oh Soo-jae'... broadcast in the first half of next year|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|access-date=October 19, 2021|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112042407/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|url-status=live}}</ref> |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || <ref>{{cite web |author=Lee Seung-mi |date=November 5, 2021 |script-title=ko:[공식]넷플릭스 '사냥개들', 우도환·이상이·김새론·박성웅·허준호 출연 확정 |trans-title=[Official] Netflix 'Hounds of Dogs' confirmed to appear in Woo Do-hwan, Lee Sang-i, Kim Sae-ron, Park Seong-woong, and Heo Jun-ho |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |access-date=November 5, 2021 |publisher=[[Sports Chosun]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon |<ref>{{Cite web|script-title=ko:[단독] 허준호, SBS '보물섬' 출연‥박형식과 호흡|trans-title=[Exclusive] Heo Jun-ho to appear on SBS 'Treasure Island'‥Working with Park Hyung-sik|url=https://m.entertain.naver.com/article/437/0000386082|via=[[Naver]]|publisher=[[JTBC]]|language=ko|last=Hwang|first=So-young|date=March 28, 2024|access-date=November 4, 2024}}</ref> |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || <ref>{{Cite web |last=Kang |first=Seo-jeong |date=October 27, 2023 |script-title=ko:'광장' 가상캐스팅 1순위 소지섭 출연 확정..차승원→이준혁까지 시상식급 라인업[공식] |trans-title='Mercy For None' virtual casting No. 1 So Ji-sub confirmed to appear..Awards-level lineup from Cha Seung-won to Lee Jun-hyuk [Official] |url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |access-date=October 27, 2023 |publisher=[[Osen (newspaper)|OSEN]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=October 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027023832/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |url-status=live }}</ref> |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ai04phybvfw3d24ndtplk6iyu8mas8x 3597870 3597869 2026-05-01T14:45:07Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3597870 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = |азаматтығы = |белсенді жылдары = |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Chung (Blue Sketch)'' || Joon-ho |- | 1989 || ''Good Morning, Ms. President'' || Kim Bbu-ri |- | rowspan=2|1991 || ''A Small Autocratic Republic'' || Moderator |- | ''Green Sleeves'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 Roses'' || Seung-jin |- | ''[[White Badge]]'' || Sergeant Hong |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Pirates'' || Heung-baek |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Sung-wook |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Seung-chul |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Sang-chul |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Two Men'' || Tae-sik |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Partner'' || Silhouette |- | ''The Last Defense'' || Na Hee-joo |- | ''Man with Flowers'' || Seok-beom |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Blues'' || Cafe owner |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | <ref>{{Cite web|script-title=ko:허준호 '왜 오수재인가' 대형 로펌 회장 역..서현진과 팽팽 대립[공식]|trans-title=Heo Jun-ho as the chairman of a large law firm in 'Why Su-jae Oh'..|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|access-date=October 19, 2021|website=[[Naver News]]|language=ko|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201402/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook |<ref>{{cite web|author=Kang Seon-ae|date=October 19, 2021|script-title=ko:서현진X황인엽X허준호, '왜 오수재인가' 출연 확정...내년 상반기 방송|trans-title=Seo Hyun-jin X Hwang In-yeop X Heo Jun-ho confirmed to appear in 'Why Oh Soo-jae'... broadcast in the first half of next year|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|access-date=October 19, 2021|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112042407/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|url-status=live}}</ref> |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || <ref>{{cite web |author=Lee Seung-mi |date=November 5, 2021 |script-title=ko:[공식]넷플릭스 '사냥개들', 우도환·이상이·김새론·박성웅·허준호 출연 확정 |trans-title=[Official] Netflix 'Hounds of Dogs' confirmed to appear in Woo Do-hwan, Lee Sang-i, Kim Sae-ron, Park Seong-woong, and Heo Jun-ho |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |access-date=November 5, 2021 |publisher=[[Sports Chosun]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon |<ref>{{Cite web|script-title=ko:[단독] 허준호, SBS '보물섬' 출연‥박형식과 호흡|trans-title=[Exclusive] Heo Jun-ho to appear on SBS 'Treasure Island'‥Working with Park Hyung-sik|url=https://m.entertain.naver.com/article/437/0000386082|via=[[Naver]]|publisher=[[JTBC]]|language=ko|last=Hwang|first=So-young|date=March 28, 2024|access-date=November 4, 2024}}</ref> |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || <ref>{{Cite web |last=Kang |first=Seo-jeong |date=October 27, 2023 |script-title=ko:'광장' 가상캐스팅 1순위 소지섭 출연 확정..차승원→이준혁까지 시상식급 라인업[공식] |trans-title='Mercy For None' virtual casting No. 1 So Ji-sub confirmed to appear..Awards-level lineup from Cha Seung-won to Lee Jun-hyuk [Official] |url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |access-date=October 27, 2023 |publisher=[[Osen (newspaper)|OSEN]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=October 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027023832/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |url-status=live }}</ref> |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 2bbl2zf0ba66ysjqty78zaha6js4gyn 3597871 3597870 2026-05-01T14:45:27Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3597871 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = |белсенді жылдары = |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Chung (Blue Sketch)'' || Joon-ho |- | 1989 || ''Good Morning, Ms. President'' || Kim Bbu-ri |- | rowspan=2|1991 || ''A Small Autocratic Republic'' || Moderator |- | ''Green Sleeves'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 Roses'' || Seung-jin |- | ''[[White Badge]]'' || Sergeant Hong |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Pirates'' || Heung-baek |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Sung-wook |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Seung-chul |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Sang-chul |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Two Men'' || Tae-sik |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Partner'' || Silhouette |- | ''The Last Defense'' || Na Hee-joo |- | ''Man with Flowers'' || Seok-beom |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Blues'' || Cafe owner |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | <ref>{{Cite web|script-title=ko:허준호 '왜 오수재인가' 대형 로펌 회장 역..서현진과 팽팽 대립[공식]|trans-title=Heo Jun-ho as the chairman of a large law firm in 'Why Su-jae Oh'..|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|access-date=October 19, 2021|website=[[Naver News]]|language=ko|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201402/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook |<ref>{{cite web|author=Kang Seon-ae|date=October 19, 2021|script-title=ko:서현진X황인엽X허준호, '왜 오수재인가' 출연 확정...내년 상반기 방송|trans-title=Seo Hyun-jin X Hwang In-yeop X Heo Jun-ho confirmed to appear in 'Why Oh Soo-jae'... broadcast in the first half of next year|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|access-date=October 19, 2021|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112042407/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|url-status=live}}</ref> |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || <ref>{{cite web |author=Lee Seung-mi |date=November 5, 2021 |script-title=ko:[공식]넷플릭스 '사냥개들', 우도환·이상이·김새론·박성웅·허준호 출연 확정 |trans-title=[Official] Netflix 'Hounds of Dogs' confirmed to appear in Woo Do-hwan, Lee Sang-i, Kim Sae-ron, Park Seong-woong, and Heo Jun-ho |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |access-date=November 5, 2021 |publisher=[[Sports Chosun]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon |<ref>{{Cite web|script-title=ko:[단독] 허준호, SBS '보물섬' 출연‥박형식과 호흡|trans-title=[Exclusive] Heo Jun-ho to appear on SBS 'Treasure Island'‥Working with Park Hyung-sik|url=https://m.entertain.naver.com/article/437/0000386082|via=[[Naver]]|publisher=[[JTBC]]|language=ko|last=Hwang|first=So-young|date=March 28, 2024|access-date=November 4, 2024}}</ref> |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || <ref>{{Cite web |last=Kang |first=Seo-jeong |date=October 27, 2023 |script-title=ko:'광장' 가상캐스팅 1순위 소지섭 출연 확정..차승원→이준혁까지 시상식급 라인업[공식] |trans-title='Mercy For None' virtual casting No. 1 So Ji-sub confirmed to appear..Awards-level lineup from Cha Seung-won to Lee Jun-hyuk [Official] |url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |access-date=October 27, 2023 |publisher=[[Osen (newspaper)|OSEN]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=October 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027023832/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |url-status=live }}</ref> |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} g26791yhd3ap9udyvpa5iyydkmghmhv 3597872 3597871 2026-05-01T14:45:44Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3597872 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Chung (Blue Sketch)'' || Joon-ho |- | 1989 || ''Good Morning, Ms. President'' || Kim Bbu-ri |- | rowspan=2|1991 || ''A Small Autocratic Republic'' || Moderator |- | ''Green Sleeves'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 Roses'' || Seung-jin |- | ''[[White Badge]]'' || Sergeant Hong |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Pirates'' || Heung-baek |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Sung-wook |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Seung-chul |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Sang-chul |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Two Men'' || Tae-sik |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Partner'' || Silhouette |- | ''The Last Defense'' || Na Hee-joo |- | ''Man with Flowers'' || Seok-beom |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Blues'' || Cafe owner |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | <ref>{{Cite web|script-title=ko:허준호 '왜 오수재인가' 대형 로펌 회장 역..서현진과 팽팽 대립[공식]|trans-title=Heo Jun-ho as the chairman of a large law firm in 'Why Su-jae Oh'..|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|access-date=October 19, 2021|website=[[Naver News]]|language=ko|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201402/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook |<ref>{{cite web|author=Kang Seon-ae|date=October 19, 2021|script-title=ko:서현진X황인엽X허준호, '왜 오수재인가' 출연 확정...내년 상반기 방송|trans-title=Seo Hyun-jin X Hwang In-yeop X Heo Jun-ho confirmed to appear in 'Why Oh Soo-jae'... broadcast in the first half of next year|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|access-date=October 19, 2021|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112042407/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|url-status=live}}</ref> |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || <ref>{{cite web |author=Lee Seung-mi |date=November 5, 2021 |script-title=ko:[공식]넷플릭스 '사냥개들', 우도환·이상이·김새론·박성웅·허준호 출연 확정 |trans-title=[Official] Netflix 'Hounds of Dogs' confirmed to appear in Woo Do-hwan, Lee Sang-i, Kim Sae-ron, Park Seong-woong, and Heo Jun-ho |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |access-date=November 5, 2021 |publisher=[[Sports Chosun]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon |<ref>{{Cite web|script-title=ko:[단독] 허준호, SBS '보물섬' 출연‥박형식과 호흡|trans-title=[Exclusive] Heo Jun-ho to appear on SBS 'Treasure Island'‥Working with Park Hyung-sik|url=https://m.entertain.naver.com/article/437/0000386082|via=[[Naver]]|publisher=[[JTBC]]|language=ko|last=Hwang|first=So-young|date=March 28, 2024|access-date=November 4, 2024}}</ref> |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || <ref>{{Cite web |last=Kang |first=Seo-jeong |date=October 27, 2023 |script-title=ko:'광장' 가상캐스팅 1순위 소지섭 출연 확정..차승원→이준혁까지 시상식급 라인업[공식] |trans-title='Mercy For None' virtual casting No. 1 So Ji-sub confirmed to appear..Awards-level lineup from Cha Seung-won to Lee Jun-hyuk [Official] |url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |access-date=October 27, 2023 |publisher=[[Osen (newspaper)|OSEN]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=October 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027023832/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |url-status=live }}</ref> |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} glp9hs723qycz06cu6ixwjbos0nw83p 3597873 3597872 2026-05-01T14:46:21Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3597873 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Chung (Blue Sketch)'' || Joon-ho |- | 1989 || ''Good Morning, Ms. President'' || Kim Bbu-ri |- | rowspan=2|1991 || ''A Small Autocratic Republic'' || Moderator |- | ''Green Sleeves'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 Roses'' || Seung-jin |- | ''[[White Badge]]'' || Sergeant Hong |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Pirates'' || Heung-baek |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Sung-wook |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Seung-chul |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Sang-chul |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Two Men'' || Tae-sik |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Partner'' || Silhouette |- | ''The Last Defense'' || Na Hee-joo |- | ''Man with Flowers'' || Seok-beom |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Blues'' || Cafe owner |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | <ref>{{Cite web|script-title=ko:허준호 '왜 오수재인가' 대형 로펌 회장 역..서현진과 팽팽 대립[공식]|trans-title=Heo Jun-ho as the chairman of a large law firm in 'Why Su-jae Oh'..|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|access-date=October 19, 2021|website=[[Naver News]]|language=ko|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201402/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook |<ref>{{cite web|author=Kang Seon-ae|date=October 19, 2021|script-title=ko:서현진X황인엽X허준호, '왜 오수재인가' 출연 확정...내년 상반기 방송|trans-title=Seo Hyun-jin X Hwang In-yeop X Heo Jun-ho confirmed to appear in 'Why Oh Soo-jae'... broadcast in the first half of next year|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|access-date=October 19, 2021|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112042407/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|url-status=live}}</ref> |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || <ref>{{cite web |author=Lee Seung-mi |date=November 5, 2021 |script-title=ko:[공식]넷플릭스 '사냥개들', 우도환·이상이·김새론·박성웅·허준호 출연 확정 |trans-title=[Official] Netflix 'Hounds of Dogs' confirmed to appear in Woo Do-hwan, Lee Sang-i, Kim Sae-ron, Park Seong-woong, and Heo Jun-ho |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |access-date=November 5, 2021 |publisher=[[Sports Chosun]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon |<ref>{{Cite web|script-title=ko:[단독] 허준호, SBS '보물섬' 출연‥박형식과 호흡|trans-title=[Exclusive] Heo Jun-ho to appear on SBS 'Treasure Island'‥Working with Park Hyung-sik|url=https://m.entertain.naver.com/article/437/0000386082|via=[[Naver]]|publisher=[[JTBC]]|language=ko|last=Hwang|first=So-young|date=March 28, 2024|access-date=November 4, 2024}}</ref> |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || <ref>{{Cite web |last=Kang |first=Seo-jeong |date=October 27, 2023 |script-title=ko:'광장' 가상캐스팅 1순위 소지섭 출연 확정..차승원→이준혁까지 시상식급 라인업[공식] |trans-title='Mercy For None' virtual casting No. 1 So Ji-sub confirmed to appear..Awards-level lineup from Cha Seung-won to Lee Jun-hyuk [Official] |url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |access-date=October 27, 2023 |publisher=[[Osen (newspaper)|OSEN]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=October 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027023832/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |url-status=live }}</ref> |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 7k3dlydzek3vm9arfbus4aj7j8w1dpa 3597875 3597873 2026-05-01T14:46:54Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3597875 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Chung (Blue Sketch)'' || Joon-ho |- | 1989 || ''Good Morning, Ms. President'' || Kim Bbu-ri |- | rowspan=2|1991 || ''A Small Autocratic Republic'' || Moderator |- | ''Green Sleeves'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 Roses'' || Seung-jin |- | ''[[White Badge]]'' || Sergeant Hong |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Pirates'' || Heung-baek |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Sung-wook |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Seung-chul |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Sang-chul |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Two Men'' || Tae-sik |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Partner'' || Silhouette |- | ''The Last Defense'' || Na Hee-joo |- | ''Man with Flowers'' || Seok-beom |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Blues'' || Cafe owner |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | <ref>{{Cite web|script-title=ko:허준호 '왜 오수재인가' 대형 로펌 회장 역..서현진과 팽팽 대립[공식]|trans-title=Heo Jun-ho as the chairman of a large law firm in 'Why Su-jae Oh'..|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|access-date=October 19, 2021|website=[[Naver News]]|language=ko|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201402/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook |<ref>{{cite web|author=Kang Seon-ae|date=October 19, 2021|script-title=ko:서현진X황인엽X허준호, '왜 오수재인가' 출연 확정...내년 상반기 방송|trans-title=Seo Hyun-jin X Hwang In-yeop X Heo Jun-ho confirmed to appear in 'Why Oh Soo-jae'... broadcast in the first half of next year|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|access-date=October 19, 2021|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112042407/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|url-status=live}}</ref> |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || <ref>{{cite web |author=Lee Seung-mi |date=November 5, 2021 |script-title=ko:[공식]넷플릭스 '사냥개들', 우도환·이상이·김새론·박성웅·허준호 출연 확정 |trans-title=[Official] Netflix 'Hounds of Dogs' confirmed to appear in Woo Do-hwan, Lee Sang-i, Kim Sae-ron, Park Seong-woong, and Heo Jun-ho |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |access-date=November 5, 2021 |publisher=[[Sports Chosun]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon |<ref>{{Cite web|script-title=ko:[단독] 허준호, SBS '보물섬' 출연‥박형식과 호흡|trans-title=[Exclusive] Heo Jun-ho to appear on SBS 'Treasure Island'‥Working with Park Hyung-sik|url=https://m.entertain.naver.com/article/437/0000386082|via=[[Naver]]|publisher=[[JTBC]]|language=ko|last=Hwang|first=So-young|date=March 28, 2024|access-date=November 4, 2024}}</ref> |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || <ref>{{Cite web |last=Kang |first=Seo-jeong |date=October 27, 2023 |script-title=ko:'광장' 가상캐스팅 1순위 소지섭 출연 확정..차승원→이준혁까지 시상식급 라인업[공식] |trans-title='Mercy For None' virtual casting No. 1 So Ji-sub confirmed to appear..Awards-level lineup from Cha Seung-won to Lee Jun-hyuk [Official] |url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |access-date=October 27, 2023 |publisher=[[Osen (newspaper)|OSEN]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=October 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027023832/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |url-status=live }}</ref> |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ak13apokbk01cvv5s243bn70xqthnwa 3597876 3597875 2026-05-01T14:47:14Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3597876 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Chung (Blue Sketch)'' || Joon-ho |- | 1989 || ''Good Morning, Ms. President'' || Kim Bbu-ri |- | rowspan=2|1991 || ''A Small Autocratic Republic'' || Moderator |- | ''Green Sleeves'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 Roses'' || Seung-jin |- | ''[[White Badge]]'' || Sergeant Hong |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Pirates'' || Heung-baek |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Sung-wook |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Seung-chul |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Sang-chul |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Two Men'' || Tae-sik |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Partner'' || Silhouette |- | ''The Last Defense'' || Na Hee-joo |- | ''Man with Flowers'' || Seok-beom |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Blues'' || Cafe owner |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | <ref>{{Cite web|script-title=ko:허준호 '왜 오수재인가' 대형 로펌 회장 역..서현진과 팽팽 대립[공식]|trans-title=Heo Jun-ho as the chairman of a large law firm in 'Why Su-jae Oh'..|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|access-date=October 19, 2021|website=[[Naver News]]|language=ko|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201402/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook |<ref>{{cite web|author=Kang Seon-ae|date=October 19, 2021|script-title=ko:서현진X황인엽X허준호, '왜 오수재인가' 출연 확정...내년 상반기 방송|trans-title=Seo Hyun-jin X Hwang In-yeop X Heo Jun-ho confirmed to appear in 'Why Oh Soo-jae'... broadcast in the first half of next year|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|access-date=October 19, 2021|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112042407/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|url-status=live}}</ref> |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || <ref>{{cite web |author=Lee Seung-mi |date=November 5, 2021 |script-title=ko:[공식]넷플릭스 '사냥개들', 우도환·이상이·김새론·박성웅·허준호 출연 확정 |trans-title=[Official] Netflix 'Hounds of Dogs' confirmed to appear in Woo Do-hwan, Lee Sang-i, Kim Sae-ron, Park Seong-woong, and Heo Jun-ho |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |access-date=November 5, 2021 |publisher=[[Sports Chosun]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon |<ref>{{Cite web|script-title=ko:[단독] 허준호, SBS '보물섬' 출연‥박형식과 호흡|trans-title=[Exclusive] Heo Jun-ho to appear on SBS 'Treasure Island'‥Working with Park Hyung-sik|url=https://m.entertain.naver.com/article/437/0000386082|via=[[Naver]]|publisher=[[JTBC]]|language=ko|last=Hwang|first=So-young|date=March 28, 2024|access-date=November 4, 2024}}</ref> |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || <ref>{{Cite web |last=Kang |first=Seo-jeong |date=October 27, 2023 |script-title=ko:'광장' 가상캐스팅 1순위 소지섭 출연 확정..차승원→이준혁까지 시상식급 라인업[공식] |trans-title='Mercy For None' virtual casting No. 1 So Ji-sub confirmed to appear..Awards-level lineup from Cha Seung-won to Lee Jun-hyuk [Official] |url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |access-date=October 27, 2023 |publisher=[[Osen (newspaper)|OSEN]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=October 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027023832/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |url-status=live }}</ref> |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} pfe91w8z2z9meboptus5w895k7tg18r 3597877 3597876 2026-05-01T14:48:09Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3597877 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Chung (Blue Sketch)'' || Joon-ho |- | 1989 || ''Good Morning, Ms. President'' || Kim Bbu-ri |- | rowspan=2|1991 || ''A Small Autocratic Republic'' || Moderator |- | ''Green Sleeves'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 Roses'' || Seung-jin |- | ''[[White Badge]]'' || Sergeant Hong |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Pirates'' || Heung-baek |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Sung-wook |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Seung-chul |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Sang-chul |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Two Men'' || Tae-sik |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Partner'' || Silhouette |- | ''The Last Defense'' || Na Hee-joo |- | ''Man with Flowers'' || Seok-beom |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Blues'' || Cafe owner |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | <ref>{{Cite web|script-title=ko:허준호 '왜 오수재인가' 대형 로펌 회장 역..서현진과 팽팽 대립[공식]|trans-title=Heo Jun-ho as the chairman of a large law firm in 'Why Su-jae Oh'..|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|access-date=October 19, 2021|website=[[Naver News]]|language=ko|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201402/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook |<ref>{{cite web|author=Kang Seon-ae|date=October 19, 2021|script-title=ko:서현진X황인엽X허준호, '왜 오수재인가' 출연 확정...내년 상반기 방송|trans-title=Seo Hyun-jin X Hwang In-yeop X Heo Jun-ho confirmed to appear in 'Why Oh Soo-jae'... broadcast in the first half of next year|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|access-date=October 19, 2021|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112042407/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|url-status=live}}</ref> |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || <ref>{{cite web |author=Lee Seung-mi |date=November 5, 2021 |script-title=ko:[공식]넷플릭스 '사냥개들', 우도환·이상이·김새론·박성웅·허준호 출연 확정 |trans-title=[Official] Netflix 'Hounds of Dogs' confirmed to appear in Woo Do-hwan, Lee Sang-i, Kim Sae-ron, Park Seong-woong, and Heo Jun-ho |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |access-date=November 5, 2021 |publisher=[[Sports Chosun]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon |<ref>{{Cite web|script-title=ko:[단독] 허준호, SBS '보물섬' 출연‥박형식과 호흡|trans-title=[Exclusive] Heo Jun-ho to appear on SBS 'Treasure Island'‥Working with Park Hyung-sik|url=https://m.entertain.naver.com/article/437/0000386082|via=[[Naver]]|publisher=[[JTBC]]|language=ko|last=Hwang|first=So-young|date=March 28, 2024|access-date=November 4, 2024}}</ref> |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || <ref>{{Cite web |last=Kang |first=Seo-jeong |date=October 27, 2023 |script-title=ko:'광장' 가상캐스팅 1순위 소지섭 출연 확정..차승원→이준혁까지 시상식급 라인업[공식] |trans-title='Mercy For None' virtual casting No. 1 So Ji-sub confirmed to appear..Awards-level lineup from Cha Seung-won to Lee Jun-hyuk [Official] |url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |access-date=October 27, 2023 |publisher=[[Osen (newspaper)|OSEN]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=October 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027023832/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |url-status=live }}</ref> |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ckx0msmdhjhxnjp77pj4xkdwb1nsmlo 3597878 3597877 2026-05-01T14:48:49Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3597878 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = Сеул, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Chung (Blue Sketch)'' || Joon-ho |- | 1989 || ''Good Morning, Ms. President'' || Kim Bbu-ri |- | rowspan=2|1991 || ''A Small Autocratic Republic'' || Moderator |- | ''Green Sleeves'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 Roses'' || Seung-jin |- | ''[[White Badge]]'' || Sergeant Hong |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Pirates'' || Heung-baek |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Sung-wook |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Seung-chul |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Sang-chul |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Two Men'' || Tae-sik |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Partner'' || Silhouette |- | ''The Last Defense'' || Na Hee-joo |- | ''Man with Flowers'' || Seok-beom |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Blues'' || Cafe owner |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | <ref>{{Cite web|script-title=ko:허준호 '왜 오수재인가' 대형 로펌 회장 역..서현진과 팽팽 대립[공식]|trans-title=Heo Jun-ho as the chairman of a large law firm in 'Why Su-jae Oh'..|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|access-date=October 19, 2021|website=[[Naver News]]|language=ko|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201402/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook |<ref>{{cite web|author=Kang Seon-ae|date=October 19, 2021|script-title=ko:서현진X황인엽X허준호, '왜 오수재인가' 출연 확정...내년 상반기 방송|trans-title=Seo Hyun-jin X Hwang In-yeop X Heo Jun-ho confirmed to appear in 'Why Oh Soo-jae'... broadcast in the first half of next year|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|access-date=October 19, 2021|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112042407/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|url-status=live}}</ref> |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || <ref>{{cite web |author=Lee Seung-mi |date=November 5, 2021 |script-title=ko:[공식]넷플릭스 '사냥개들', 우도환·이상이·김새론·박성웅·허준호 출연 확정 |trans-title=[Official] Netflix 'Hounds of Dogs' confirmed to appear in Woo Do-hwan, Lee Sang-i, Kim Sae-ron, Park Seong-woong, and Heo Jun-ho |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |access-date=November 5, 2021 |publisher=[[Sports Chosun]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon |<ref>{{Cite web|script-title=ko:[단독] 허준호, SBS '보물섬' 출연‥박형식과 호흡|trans-title=[Exclusive] Heo Jun-ho to appear on SBS 'Treasure Island'‥Working with Park Hyung-sik|url=https://m.entertain.naver.com/article/437/0000386082|via=[[Naver]]|publisher=[[JTBC]]|language=ko|last=Hwang|first=So-young|date=March 28, 2024|access-date=November 4, 2024}}</ref> |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || <ref>{{Cite web |last=Kang |first=Seo-jeong |date=October 27, 2023 |script-title=ko:'광장' 가상캐스팅 1순위 소지섭 출연 확정..차승원→이준혁까지 시상식급 라인업[공식] |trans-title='Mercy For None' virtual casting No. 1 So Ji-sub confirmed to appear..Awards-level lineup from Cha Seung-won to Lee Jun-hyuk [Official] |url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |access-date=October 27, 2023 |publisher=[[Osen (newspaper)|OSEN]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=October 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027023832/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |url-status=live }}</ref> |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} mrnmapcslenk3n4p89ontxgyvt60l10 3597880 3597878 2026-05-01T14:49:16Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3597880 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = {{lang-ko|허준호}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = Сеул, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Chung (Blue Sketch)'' || Joon-ho |- | 1989 || ''Good Morning, Ms. President'' || Kim Bbu-ri |- | rowspan=2|1991 || ''A Small Autocratic Republic'' || Moderator |- | ''Green Sleeves'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 Roses'' || Seung-jin |- | ''[[White Badge]]'' || Sergeant Hong |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Pirates'' || Heung-baek |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Sung-wook |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Seung-chul |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Sang-chul |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Two Men'' || Tae-sik |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Partner'' || Silhouette |- | ''The Last Defense'' || Na Hee-joo |- | ''Man with Flowers'' || Seok-beom |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Blues'' || Cafe owner |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | <ref>{{Cite web|script-title=ko:허준호 '왜 오수재인가' 대형 로펌 회장 역..서현진과 팽팽 대립[공식]|trans-title=Heo Jun-ho as the chairman of a large law firm in 'Why Su-jae Oh'..|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|access-date=October 19, 2021|website=[[Naver News]]|language=ko|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201402/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook |<ref>{{cite web|author=Kang Seon-ae|date=October 19, 2021|script-title=ko:서현진X황인엽X허준호, '왜 오수재인가' 출연 확정...내년 상반기 방송|trans-title=Seo Hyun-jin X Hwang In-yeop X Heo Jun-ho confirmed to appear in 'Why Oh Soo-jae'... broadcast in the first half of next year|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|access-date=October 19, 2021|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112042407/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|url-status=live}}</ref> |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || <ref>{{cite web |author=Lee Seung-mi |date=November 5, 2021 |script-title=ko:[공식]넷플릭스 '사냥개들', 우도환·이상이·김새론·박성웅·허준호 출연 확정 |trans-title=[Official] Netflix 'Hounds of Dogs' confirmed to appear in Woo Do-hwan, Lee Sang-i, Kim Sae-ron, Park Seong-woong, and Heo Jun-ho |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |access-date=November 5, 2021 |publisher=[[Sports Chosun]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon |<ref>{{Cite web|script-title=ko:[단독] 허준호, SBS '보물섬' 출연‥박형식과 호흡|trans-title=[Exclusive] Heo Jun-ho to appear on SBS 'Treasure Island'‥Working with Park Hyung-sik|url=https://m.entertain.naver.com/article/437/0000386082|via=[[Naver]]|publisher=[[JTBC]]|language=ko|last=Hwang|first=So-young|date=March 28, 2024|access-date=November 4, 2024}}</ref> |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || <ref>{{Cite web |last=Kang |first=Seo-jeong |date=October 27, 2023 |script-title=ko:'광장' 가상캐스팅 1순위 소지섭 출연 확정..차승원→이준혁까지 시상식급 라인업[공식] |trans-title='Mercy For None' virtual casting No. 1 So Ji-sub confirmed to appear..Awards-level lineup from Cha Seung-won to Lee Jun-hyuk [Official] |url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |access-date=October 27, 2023 |publisher=[[Osen (newspaper)|OSEN]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=October 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027023832/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |url-status=live }}</ref> |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 0k1hkl38az1oxdxwbi2xe5d19rj5ifl 3597881 3597880 2026-05-01T14:50:01Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3597881 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = {{lang-ko|허준호}} |сурет = 181024 허준호.png |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = Сеул, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Chung (Blue Sketch)'' || Joon-ho |- | 1989 || ''Good Morning, Ms. President'' || Kim Bbu-ri |- | rowspan=2|1991 || ''A Small Autocratic Republic'' || Moderator |- | ''Green Sleeves'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 Roses'' || Seung-jin |- | ''[[White Badge]]'' || Sergeant Hong |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Pirates'' || Heung-baek |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Sung-wook |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Seung-chul |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Sang-chul |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Two Men'' || Tae-sik |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Partner'' || Silhouette |- | ''The Last Defense'' || Na Hee-joo |- | ''Man with Flowers'' || Seok-beom |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Blues'' || Cafe owner |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | <ref>{{Cite web|script-title=ko:허준호 '왜 오수재인가' 대형 로펌 회장 역..서현진과 팽팽 대립[공식]|trans-title=Heo Jun-ho as the chairman of a large law firm in 'Why Su-jae Oh'..|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|access-date=October 19, 2021|website=[[Naver News]]|language=ko|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201402/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook |<ref>{{cite web|author=Kang Seon-ae|date=October 19, 2021|script-title=ko:서현진X황인엽X허준호, '왜 오수재인가' 출연 확정...내년 상반기 방송|trans-title=Seo Hyun-jin X Hwang In-yeop X Heo Jun-ho confirmed to appear in 'Why Oh Soo-jae'... broadcast in the first half of next year|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|access-date=October 19, 2021|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112042407/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|url-status=live}}</ref> |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || <ref>{{cite web |author=Lee Seung-mi |date=November 5, 2021 |script-title=ko:[공식]넷플릭스 '사냥개들', 우도환·이상이·김새론·박성웅·허준호 출연 확정 |trans-title=[Official] Netflix 'Hounds of Dogs' confirmed to appear in Woo Do-hwan, Lee Sang-i, Kim Sae-ron, Park Seong-woong, and Heo Jun-ho |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |access-date=November 5, 2021 |publisher=[[Sports Chosun]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon |<ref>{{Cite web|script-title=ko:[단독] 허준호, SBS '보물섬' 출연‥박형식과 호흡|trans-title=[Exclusive] Heo Jun-ho to appear on SBS 'Treasure Island'‥Working with Park Hyung-sik|url=https://m.entertain.naver.com/article/437/0000386082|via=[[Naver]]|publisher=[[JTBC]]|language=ko|last=Hwang|first=So-young|date=March 28, 2024|access-date=November 4, 2024}}</ref> |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || <ref>{{Cite web |last=Kang |first=Seo-jeong |date=October 27, 2023 |script-title=ko:'광장' 가상캐스팅 1순위 소지섭 출연 확정..차승원→이준혁까지 시상식급 라인업[공식] |trans-title='Mercy For None' virtual casting No. 1 So Ji-sub confirmed to appear..Awards-level lineup from Cha Seung-won to Lee Jun-hyuk [Official] |url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |access-date=October 27, 2023 |publisher=[[Osen (newspaper)|OSEN]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=October 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027023832/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |url-status=live }}</ref> |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 6inuez865h64tx8pdbkxn97pufirqrf 3597882 3597881 2026-05-01T14:50:34Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3597882 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = {{lang-ko|허준호}} |сурет = 181024 허준호.png |сурет ені = |сурет атауы = Хо Джун Хо 2018 жылы |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = Сеул, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 3 наурызда туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Chung (Blue Sketch)'' || Joon-ho |- | 1989 || ''Good Morning, Ms. President'' || Kim Bbu-ri |- | rowspan=2|1991 || ''A Small Autocratic Republic'' || Moderator |- | ''Green Sleeves'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 Roses'' || Seung-jin |- | ''[[White Badge]]'' || Sergeant Hong |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Pirates'' || Heung-baek |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Sung-wook |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Seung-chul |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Sang-chul |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Two Men'' || Tae-sik |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Partner'' || Silhouette |- | ''The Last Defense'' || Na Hee-joo |- | ''Man with Flowers'' || Seok-beom |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Blues'' || Cafe owner |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | <ref>{{Cite web|script-title=ko:허준호 '왜 오수재인가' 대형 로펌 회장 역..서현진과 팽팽 대립[공식]|trans-title=Heo Jun-ho as the chairman of a large law firm in 'Why Su-jae Oh'..|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|access-date=October 19, 2021|website=[[Naver News]]|language=ko|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201402/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook |<ref>{{cite web|author=Kang Seon-ae|date=October 19, 2021|script-title=ko:서현진X황인엽X허준호, '왜 오수재인가' 출연 확정...내년 상반기 방송|trans-title=Seo Hyun-jin X Hwang In-yeop X Heo Jun-ho confirmed to appear in 'Why Oh Soo-jae'... broadcast in the first half of next year|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|access-date=October 19, 2021|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112042407/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|url-status=live}}</ref> |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || <ref>{{cite web |author=Lee Seung-mi |date=November 5, 2021 |script-title=ko:[공식]넷플릭스 '사냥개들', 우도환·이상이·김새론·박성웅·허준호 출연 확정 |trans-title=[Official] Netflix 'Hounds of Dogs' confirmed to appear in Woo Do-hwan, Lee Sang-i, Kim Sae-ron, Park Seong-woong, and Heo Jun-ho |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |access-date=November 5, 2021 |publisher=[[Sports Chosun]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon |<ref>{{Cite web|script-title=ko:[단독] 허준호, SBS '보물섬' 출연‥박형식과 호흡|trans-title=[Exclusive] Heo Jun-ho to appear on SBS 'Treasure Island'‥Working with Park Hyung-sik|url=https://m.entertain.naver.com/article/437/0000386082|via=[[Naver]]|publisher=[[JTBC]]|language=ko|last=Hwang|first=So-young|date=March 28, 2024|access-date=November 4, 2024}}</ref> |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || <ref>{{Cite web |last=Kang |first=Seo-jeong |date=October 27, 2023 |script-title=ko:'광장' 가상캐스팅 1순위 소지섭 출연 확정..차승원→이준혁까지 시상식급 라인업[공식] |trans-title='Mercy For None' virtual casting No. 1 So Ji-sub confirmed to appear..Awards-level lineup from Cha Seung-won to Lee Jun-hyuk [Official] |url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |access-date=October 27, 2023 |publisher=[[Osen (newspaper)|OSEN]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=October 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027023832/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |url-status=live }}</ref> |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} dfe79ijh05qgqbwkwil2utu3xt1d0f2 3597883 3597882 2026-05-01T14:51:29Z Sagzhan 29953 /* Ерте өмірі және білімі */ 3597883 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = {{lang-ko|허준호}} |сурет = 181024 허준호.png |сурет ені = |сурет атауы = Хо Джун Хо 2018 жылы |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = Сеул, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 14 сәуірде туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Chung (Blue Sketch)'' || Joon-ho |- | 1989 || ''Good Morning, Ms. President'' || Kim Bbu-ri |- | rowspan=2|1991 || ''A Small Autocratic Republic'' || Moderator |- | ''Green Sleeves'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 Roses'' || Seung-jin |- | ''[[White Badge]]'' || Sergeant Hong |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Pirates'' || Heung-baek |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Sung-wook |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Seung-chul |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Sang-chul |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Two Men'' || Tae-sik |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Partner'' || Silhouette |- | ''The Last Defense'' || Na Hee-joo |- | ''Man with Flowers'' || Seok-beom |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Blues'' || Cafe owner |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | <ref>{{Cite web|script-title=ko:허준호 '왜 오수재인가' 대형 로펌 회장 역..서현진과 팽팽 대립[공식]|trans-title=Heo Jun-ho as the chairman of a large law firm in 'Why Su-jae Oh'..|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|access-date=October 19, 2021|website=[[Naver News]]|language=ko|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201402/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook |<ref>{{cite web|author=Kang Seon-ae|date=October 19, 2021|script-title=ko:서현진X황인엽X허준호, '왜 오수재인가' 출연 확정...내년 상반기 방송|trans-title=Seo Hyun-jin X Hwang In-yeop X Heo Jun-ho confirmed to appear in 'Why Oh Soo-jae'... broadcast in the first half of next year|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|access-date=October 19, 2021|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112042407/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|url-status=live}}</ref> |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || <ref>{{cite web |author=Lee Seung-mi |date=November 5, 2021 |script-title=ko:[공식]넷플릭스 '사냥개들', 우도환·이상이·김새론·박성웅·허준호 출연 확정 |trans-title=[Official] Netflix 'Hounds of Dogs' confirmed to appear in Woo Do-hwan, Lee Sang-i, Kim Sae-ron, Park Seong-woong, and Heo Jun-ho |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |access-date=November 5, 2021 |publisher=[[Sports Chosun]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon |<ref>{{Cite web|script-title=ko:[단독] 허준호, SBS '보물섬' 출연‥박형식과 호흡|trans-title=[Exclusive] Heo Jun-ho to appear on SBS 'Treasure Island'‥Working with Park Hyung-sik|url=https://m.entertain.naver.com/article/437/0000386082|via=[[Naver]]|publisher=[[JTBC]]|language=ko|last=Hwang|first=So-young|date=March 28, 2024|access-date=November 4, 2024}}</ref> |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || <ref>{{Cite web |last=Kang |first=Seo-jeong |date=October 27, 2023 |script-title=ko:'광장' 가상캐스팅 1순위 소지섭 출연 확정..차승원→이준혁까지 시상식급 라인업[공식] |trans-title='Mercy For None' virtual casting No. 1 So Ji-sub confirmed to appear..Awards-level lineup from Cha Seung-won to Lee Jun-hyuk [Official] |url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |access-date=October 27, 2023 |publisher=[[Osen (newspaper)|OSEN]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=October 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027023832/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |url-status=live }}</ref> |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} bbeqmn6t7pwt28vlx09yfo9l6niz0y4 3597884 3597883 2026-05-01T14:53:44Z Sagzhan 29953 /* Фильм */ 3597884 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = {{lang-ko|허준호}} |сурет = 181024 허준호.png |сурет ені = |сурет атауы = Хо Джун Хо 2018 жылы |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = Сеул, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 14 сәуірде туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Chung (Blue Sketch)'' || Джун Хо |- | 1989 || ''Қайырлы таң, Президент мырза'' || Ким Бу Ри |- | rowspan=2|1991 || ''A Small Autocratic Republic'' || Moderator |- | ''Green Sleeves'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 Roses'' || Seung-jin |- | ''[[White Badge]]'' || Сержант Хонг |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Pirates'' || Хён Бак |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Сун Вук |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Сон Чуль |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Санг Чуль |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Two Men'' || Tae-sik |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Partner'' || Silhouette |- | ''The Last Defense'' || Na Hee-joo |- | ''Man with Flowers'' || Seok-beom |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Blues'' || Cafe owner |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | <ref>{{Cite web|script-title=ko:허준호 '왜 오수재인가' 대형 로펌 회장 역..서현진과 팽팽 대립[공식]|trans-title=Heo Jun-ho as the chairman of a large law firm in 'Why Su-jae Oh'..|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|access-date=October 19, 2021|website=[[Naver News]]|language=ko|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201402/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook |<ref>{{cite web|author=Kang Seon-ae|date=October 19, 2021|script-title=ko:서현진X황인엽X허준호, '왜 오수재인가' 출연 확정...내년 상반기 방송|trans-title=Seo Hyun-jin X Hwang In-yeop X Heo Jun-ho confirmed to appear in 'Why Oh Soo-jae'... broadcast in the first half of next year|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|access-date=October 19, 2021|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112042407/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|url-status=live}}</ref> |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || <ref>{{cite web |author=Lee Seung-mi |date=November 5, 2021 |script-title=ko:[공식]넷플릭스 '사냥개들', 우도환·이상이·김새론·박성웅·허준호 출연 확정 |trans-title=[Official] Netflix 'Hounds of Dogs' confirmed to appear in Woo Do-hwan, Lee Sang-i, Kim Sae-ron, Park Seong-woong, and Heo Jun-ho |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |access-date=November 5, 2021 |publisher=[[Sports Chosun]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon |<ref>{{Cite web|script-title=ko:[단독] 허준호, SBS '보물섬' 출연‥박형식과 호흡|trans-title=[Exclusive] Heo Jun-ho to appear on SBS 'Treasure Island'‥Working with Park Hyung-sik|url=https://m.entertain.naver.com/article/437/0000386082|via=[[Naver]]|publisher=[[JTBC]]|language=ko|last=Hwang|first=So-young|date=March 28, 2024|access-date=November 4, 2024}}</ref> |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || <ref>{{Cite web |last=Kang |first=Seo-jeong |date=October 27, 2023 |script-title=ko:'광장' 가상캐스팅 1순위 소지섭 출연 확정..차승원→이준혁까지 시상식급 라인업[공식] |trans-title='Mercy For None' virtual casting No. 1 So Ji-sub confirmed to appear..Awards-level lineup from Cha Seung-won to Lee Jun-hyuk [Official] |url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |access-date=October 27, 2023 |publisher=[[Osen (newspaper)|OSEN]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=October 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027023832/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |url-status=live }}</ref> |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} auasv41nrq46q3vzjvdo0p96fsyazs2 3597887 3597884 2026-05-01T14:56:10Z Sagzhan 29953 /* Фильм */ 3597887 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = {{lang-ko|허준호}} |сурет = 181024 허준호.png |сурет ені = |сурет атауы = Хо Джун Хо 2018 жылы |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = Сеул, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 14 сәуірде туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Chung (Blue Sketch)'' || Джун Хо |- | 1989 || ''Қайырлы таң, Президент мырза'' || Ким Бу Ри |- | rowspan=2|1991 || ''A Small Autocratic Republic'' || Moderator |- | ''Green Sleeves'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 Roses'' || Seung-jin |- | ''[[White Badge]]'' || Сержант Хонг |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Теңіз қарақшылары'' || Хён Бак |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Сун Вук |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Сон Чуль |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Санг Чуль |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Екі еркек'' || Та Сик |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Серіктес'' || Silhouette |- | ''Соңғы қорғаныс'' || На Хи Джу |- | ''Man with Flowers'' || Сок Бом |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Көктер'' || Кафе иесі |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | <ref>{{Cite web|script-title=ko:허준호 '왜 오수재인가' 대형 로펌 회장 역..서현진과 팽팽 대립[공식]|trans-title=Heo Jun-ho as the chairman of a large law firm in 'Why Su-jae Oh'..|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|access-date=October 19, 2021|website=[[Naver News]]|language=ko|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201402/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook |<ref>{{cite web|author=Kang Seon-ae|date=October 19, 2021|script-title=ko:서현진X황인엽X허준호, '왜 오수재인가' 출연 확정...내년 상반기 방송|trans-title=Seo Hyun-jin X Hwang In-yeop X Heo Jun-ho confirmed to appear in 'Why Oh Soo-jae'... broadcast in the first half of next year|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|access-date=October 19, 2021|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112042407/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|url-status=live}}</ref> |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || <ref>{{cite web |author=Lee Seung-mi |date=November 5, 2021 |script-title=ko:[공식]넷플릭스 '사냥개들', 우도환·이상이·김새론·박성웅·허준호 출연 확정 |trans-title=[Official] Netflix 'Hounds of Dogs' confirmed to appear in Woo Do-hwan, Lee Sang-i, Kim Sae-ron, Park Seong-woong, and Heo Jun-ho |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |access-date=November 5, 2021 |publisher=[[Sports Chosun]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon |<ref>{{Cite web|script-title=ko:[단독] 허준호, SBS '보물섬' 출연‥박형식과 호흡|trans-title=[Exclusive] Heo Jun-ho to appear on SBS 'Treasure Island'‥Working with Park Hyung-sik|url=https://m.entertain.naver.com/article/437/0000386082|via=[[Naver]]|publisher=[[JTBC]]|language=ko|last=Hwang|first=So-young|date=March 28, 2024|access-date=November 4, 2024}}</ref> |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || <ref>{{Cite web |last=Kang |first=Seo-jeong |date=October 27, 2023 |script-title=ko:'광장' 가상캐스팅 1순위 소지섭 출연 확정..차승원→이준혁까지 시상식급 라인업[공식] |trans-title='Mercy For None' virtual casting No. 1 So Ji-sub confirmed to appear..Awards-level lineup from Cha Seung-won to Lee Jun-hyuk [Official] |url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |access-date=October 27, 2023 |publisher=[[Osen (newspaper)|OSEN]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=October 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027023832/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |url-status=live }}</ref> |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} cre7zychjy24tqqss7396epmhqn6d27 3597888 3597887 2026-05-01T14:58:00Z Sagzhan 29953 /* Фильм */ 3597888 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = {{lang-ko|허준호}} |сурет = 181024 허준호.png |сурет ені = |сурет атауы = Хо Джун Хо 2018 жылы |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = Сеул, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 14 сәуірде туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Чонг (Blue Sketch)'' || Джун Хо |- | 1989 || ''Қайырлы таң, Президент ханым'' || Ким Бу Ри |- | rowspan=2|1991 || ''Кішкентай автократиялық мемлекет'' || Модератор |- | ''Green Sleeves'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 Roses'' || Seung-jin |- | ''[[White Badge]]'' || Сержант Хонг |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Теңіз қарақшылары'' || Хён Бак |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Сун Вук |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Сон Чуль |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Санг Чуль |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Екі еркек'' || Та Сик |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Серіктес'' || Silhouette |- | ''Соңғы қорғаныс'' || На Хи Джу |- | ''Man with Flowers'' || Сок Бом |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Көктер'' || Кафе иесі |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | <ref>{{Cite web|script-title=ko:허준호 '왜 오수재인가' 대형 로펌 회장 역..서현진과 팽팽 대립[공식]|trans-title=Heo Jun-ho as the chairman of a large law firm in 'Why Su-jae Oh'..|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|access-date=October 19, 2021|website=[[Naver News]]|language=ko|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201402/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook |<ref>{{cite web|author=Kang Seon-ae|date=October 19, 2021|script-title=ko:서현진X황인엽X허준호, '왜 오수재인가' 출연 확정...내년 상반기 방송|trans-title=Seo Hyun-jin X Hwang In-yeop X Heo Jun-ho confirmed to appear in 'Why Oh Soo-jae'... broadcast in the first half of next year|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|access-date=October 19, 2021|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112042407/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|url-status=live}}</ref> |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || <ref>{{cite web |author=Lee Seung-mi |date=November 5, 2021 |script-title=ko:[공식]넷플릭스 '사냥개들', 우도환·이상이·김새론·박성웅·허준호 출연 확정 |trans-title=[Official] Netflix 'Hounds of Dogs' confirmed to appear in Woo Do-hwan, Lee Sang-i, Kim Sae-ron, Park Seong-woong, and Heo Jun-ho |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |access-date=November 5, 2021 |publisher=[[Sports Chosun]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon |<ref>{{Cite web|script-title=ko:[단독] 허준호, SBS '보물섬' 출연‥박형식과 호흡|trans-title=[Exclusive] Heo Jun-ho to appear on SBS 'Treasure Island'‥Working with Park Hyung-sik|url=https://m.entertain.naver.com/article/437/0000386082|via=[[Naver]]|publisher=[[JTBC]]|language=ko|last=Hwang|first=So-young|date=March 28, 2024|access-date=November 4, 2024}}</ref> |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || <ref>{{Cite web |last=Kang |first=Seo-jeong |date=October 27, 2023 |script-title=ko:'광장' 가상캐스팅 1순위 소지섭 출연 확정..차승원→이준혁까지 시상식급 라인업[공식] |trans-title='Mercy For None' virtual casting No. 1 So Ji-sub confirmed to appear..Awards-level lineup from Cha Seung-won to Lee Jun-hyuk [Official] |url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |access-date=October 27, 2023 |publisher=[[Osen (newspaper)|OSEN]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=October 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027023832/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |url-status=live }}</ref> |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 8otqqrjbfcuo4rlj72q7z1ecnc8ms4n 3597889 3597888 2026-05-01T14:58:31Z Sagzhan 29953 /* Фильм */ 3597889 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = {{lang-ko|허준호}} |сурет = 181024 허준호.png |сурет ені = |сурет атауы = Хо Джун Хо 2018 жылы |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = Сеул, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 14 сәуірде туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Чонг (Blue Sketch)'' || Джун Хо |- | 1989 || ''Қайырлы таң, Президент ханым'' || Ким Бу Ри |- | rowspan=2|1991 || ''Кішкентай автократиялық мемлекет'' || Модератор |- | ''Жасыл жеңдер'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 Roses'' || Seung-jin |- | ''[[White Badge]]'' || Сержант Хонг |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Теңіз қарақшылары'' || Хён Бак |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Сун Вук |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Сон Чуль |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Санг Чуль |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Екі еркек'' || Та Сик |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Серіктес'' || Silhouette |- | ''Соңғы қорғаныс'' || На Хи Джу |- | ''Man with Flowers'' || Сок Бом |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Көктер'' || Кафе иесі |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | <ref>{{Cite web|script-title=ko:허준호 '왜 오수재인가' 대형 로펌 회장 역..서현진과 팽팽 대립[공식]|trans-title=Heo Jun-ho as the chairman of a large law firm in 'Why Su-jae Oh'..|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|access-date=October 19, 2021|website=[[Naver News]]|language=ko|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201402/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook |<ref>{{cite web|author=Kang Seon-ae|date=October 19, 2021|script-title=ko:서현진X황인엽X허준호, '왜 오수재인가' 출연 확정...내년 상반기 방송|trans-title=Seo Hyun-jin X Hwang In-yeop X Heo Jun-ho confirmed to appear in 'Why Oh Soo-jae'... broadcast in the first half of next year|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|access-date=October 19, 2021|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112042407/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|url-status=live}}</ref> |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || <ref>{{cite web |author=Lee Seung-mi |date=November 5, 2021 |script-title=ko:[공식]넷플릭스 '사냥개들', 우도환·이상이·김새론·박성웅·허준호 출연 확정 |trans-title=[Official] Netflix 'Hounds of Dogs' confirmed to appear in Woo Do-hwan, Lee Sang-i, Kim Sae-ron, Park Seong-woong, and Heo Jun-ho |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |access-date=November 5, 2021 |publisher=[[Sports Chosun]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon |<ref>{{Cite web|script-title=ko:[단독] 허준호, SBS '보물섬' 출연‥박형식과 호흡|trans-title=[Exclusive] Heo Jun-ho to appear on SBS 'Treasure Island'‥Working with Park Hyung-sik|url=https://m.entertain.naver.com/article/437/0000386082|via=[[Naver]]|publisher=[[JTBC]]|language=ko|last=Hwang|first=So-young|date=March 28, 2024|access-date=November 4, 2024}}</ref> |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || <ref>{{Cite web |last=Kang |first=Seo-jeong |date=October 27, 2023 |script-title=ko:'광장' 가상캐스팅 1순위 소지섭 출연 확정..차승원→이준혁까지 시상식급 라인업[공식] |trans-title='Mercy For None' virtual casting No. 1 So Ji-sub confirmed to appear..Awards-level lineup from Cha Seung-won to Lee Jun-hyuk [Official] |url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |access-date=October 27, 2023 |publisher=[[Osen (newspaper)|OSEN]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=October 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027023832/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |url-status=live }}</ref> |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 2exn0g0fzbxye0irlsduc6jq490apgh 3597890 3597889 2026-05-01T14:59:09Z Sagzhan 29953 /* Фильм */ 3597890 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = {{lang-ko|허준호}} |сурет = 181024 허준호.png |сурет ені = |сурет атауы = Хо Джун Хо 2018 жылы |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = Сеул, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 14 сәуірде туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Year ! Title ! Role |- | 1986 || ''Чонг (Blue Sketch)'' || Джун Хо |- | 1989 || ''Қайырлы таң, Президент ханым'' || Ким Бу Ри |- | rowspan=2|1991 || ''Кішкентай автократиялық мемлекет'' || Модератор |- | ''Жасыл жеңдер'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 раушан'' || Seung-jin |- | ''Ақ белгі'' || Сержант Хонг |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Теңіз қарақшылары'' || Хён Бак |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Сун Вук |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Сон Чуль |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Санг Чуль |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Екі еркек'' || Та Сик |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Серіктес'' || Silhouette |- | ''Соңғы қорғаныс'' || На Хи Джу |- | ''Man with Flowers'' || Сок Бом |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Көктер'' || Кафе иесі |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | <ref>{{Cite web|script-title=ko:허준호 '왜 오수재인가' 대형 로펌 회장 역..서현진과 팽팽 대립[공식]|trans-title=Heo Jun-ho as the chairman of a large law firm in 'Why Su-jae Oh'..|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|access-date=October 19, 2021|website=[[Naver News]]|language=ko|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201402/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook |<ref>{{cite web|author=Kang Seon-ae|date=October 19, 2021|script-title=ko:서현진X황인엽X허준호, '왜 오수재인가' 출연 확정...내년 상반기 방송|trans-title=Seo Hyun-jin X Hwang In-yeop X Heo Jun-ho confirmed to appear in 'Why Oh Soo-jae'... broadcast in the first half of next year|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|access-date=October 19, 2021|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112042407/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|url-status=live}}</ref> |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || <ref>{{cite web |author=Lee Seung-mi |date=November 5, 2021 |script-title=ko:[공식]넷플릭스 '사냥개들', 우도환·이상이·김새론·박성웅·허준호 출연 확정 |trans-title=[Official] Netflix 'Hounds of Dogs' confirmed to appear in Woo Do-hwan, Lee Sang-i, Kim Sae-ron, Park Seong-woong, and Heo Jun-ho |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |access-date=November 5, 2021 |publisher=[[Sports Chosun]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon |<ref>{{Cite web|script-title=ko:[단독] 허준호, SBS '보물섬' 출연‥박형식과 호흡|trans-title=[Exclusive] Heo Jun-ho to appear on SBS 'Treasure Island'‥Working with Park Hyung-sik|url=https://m.entertain.naver.com/article/437/0000386082|via=[[Naver]]|publisher=[[JTBC]]|language=ko|last=Hwang|first=So-young|date=March 28, 2024|access-date=November 4, 2024}}</ref> |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || <ref>{{Cite web |last=Kang |first=Seo-jeong |date=October 27, 2023 |script-title=ko:'광장' 가상캐스팅 1순위 소지섭 출연 확정..차승원→이준혁까지 시상식급 라인업[공식] |trans-title='Mercy For None' virtual casting No. 1 So Ji-sub confirmed to appear..Awards-level lineup from Cha Seung-won to Lee Jun-hyuk [Official] |url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |access-date=October 27, 2023 |publisher=[[Osen (newspaper)|OSEN]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=October 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027023832/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |url-status=live }}</ref> |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 37lpkinol2l92ufpvs9agvvzswgcmv6 3597892 3597890 2026-05-01T15:00:33Z Sagzhan 29953 /* Фильм */ 3597892 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = {{lang-ko|허준호}} |сурет = 181024 허준호.png |сурет ені = |сурет атауы = Хо Джун Хо 2018 жылы |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = Сеул, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 14 сәуірде туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Жыл ! Атауы ! Рөлі |- | 1986 || ''Чонг (Blue Sketch)'' || Джун Хо |- | 1989 || ''Қайырлы таң, Президент ханым'' || Ким Бу Ри |- | rowspan=2|1991 || ''Кішкентай автократиялық мемлекет'' || Модератор |- | ''Жасыл жеңдер'' || Vietcong Min |- | rowspan=2|1992 || ''27 раушан'' || Seung-jin |- | ''Ақ белгі'' || Сержант Хонг |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Теңіз қарақшылары'' || Хён Бак |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Сун Вук |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Сон Чуль |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Санг Чуль |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Екі еркек'' || Та Сик |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Серіктес'' || Silhouette |- | ''Соңғы қорғаныс'' || На Хи Джу |- | ''Man with Flowers'' || Сок Бом |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Көктер'' || Кафе иесі |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | <ref>{{Cite web|script-title=ko:허준호 '왜 오수재인가' 대형 로펌 회장 역..서현진과 팽팽 대립[공식]|trans-title=Heo Jun-ho as the chairman of a large law firm in 'Why Su-jae Oh'..|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|access-date=October 19, 2021|website=[[Naver News]]|language=ko|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201402/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook |<ref>{{cite web|author=Kang Seon-ae|date=October 19, 2021|script-title=ko:서현진X황인엽X허준호, '왜 오수재인가' 출연 확정...내년 상반기 방송|trans-title=Seo Hyun-jin X Hwang In-yeop X Heo Jun-ho confirmed to appear in 'Why Oh Soo-jae'... broadcast in the first half of next year|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|access-date=October 19, 2021|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112042407/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|url-status=live}}</ref> |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || <ref>{{cite web |author=Lee Seung-mi |date=November 5, 2021 |script-title=ko:[공식]넷플릭스 '사냥개들', 우도환·이상이·김새론·박성웅·허준호 출연 확정 |trans-title=[Official] Netflix 'Hounds of Dogs' confirmed to appear in Woo Do-hwan, Lee Sang-i, Kim Sae-ron, Park Seong-woong, and Heo Jun-ho |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |access-date=November 5, 2021 |publisher=[[Sports Chosun]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon |<ref>{{Cite web|script-title=ko:[단독] 허준호, SBS '보물섬' 출연‥박형식과 호흡|trans-title=[Exclusive] Heo Jun-ho to appear on SBS 'Treasure Island'‥Working with Park Hyung-sik|url=https://m.entertain.naver.com/article/437/0000386082|via=[[Naver]]|publisher=[[JTBC]]|language=ko|last=Hwang|first=So-young|date=March 28, 2024|access-date=November 4, 2024}}</ref> |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || <ref>{{Cite web |last=Kang |first=Seo-jeong |date=October 27, 2023 |script-title=ko:'광장' 가상캐스팅 1순위 소지섭 출연 확정..차승원→이준혁까지 시상식급 라인업[공식] |trans-title='Mercy For None' virtual casting No. 1 So Ji-sub confirmed to appear..Awards-level lineup from Cha Seung-won to Lee Jun-hyuk [Official] |url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |access-date=October 27, 2023 |publisher=[[Osen (newspaper)|OSEN]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=October 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027023832/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |url-status=live }}</ref> |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 3xbxtjb6vl9j7qlcdzr9ytlcaax8w1h 3597893 3597892 2026-05-01T15:01:06Z Sagzhan 29953 /* Фильм */ 3597893 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = {{lang-ko|허준호}} |сурет = 181024 허준호.png |сурет ені = |сурет атауы = Хо Джун Хо 2018 жылы |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = Сеул, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 14 сәуірде туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Жыл ! Атауы ! Рөлі |- | 1986 || ''Чонг (Blue Sketch)'' || Джун Хо |- | 1989 || ''Қайырлы таң, Президент ханым'' || Ким Бу Ри |- | rowspan=2|1991 || ''Кішкентай автократиялық мемлекет'' || Модератор |- | ''Жасыл жеңдер'' || Виетконг Мин |- | rowspan=2|1992 || ''27 раушан'' || Seung-jin |- | ''Ақ белгі'' || Сержант Хонг |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || Villager |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Теңіз қарақшылары'' || Хён Бак |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Сун Вук |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Сон Чуль |- | ''[[The Terrorist (1995 film)|The Terrorist]]'' || Санг Чуль |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Екі еркек'' || Та Сик |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Серіктес'' || Silhouette |- | ''Соңғы қорғаныс'' || На Хи Джу |- | ''Man with Flowers'' || Сок Бом |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Көктер'' || Кафе иесі |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | <ref>{{Cite web|script-title=ko:허준호 '왜 오수재인가' 대형 로펌 회장 역..서현진과 팽팽 대립[공식]|trans-title=Heo Jun-ho as the chairman of a large law firm in 'Why Su-jae Oh'..|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|access-date=October 19, 2021|website=[[Naver News]]|language=ko|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201402/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook |<ref>{{cite web|author=Kang Seon-ae|date=October 19, 2021|script-title=ko:서현진X황인엽X허준호, '왜 오수재인가' 출연 확정...내년 상반기 방송|trans-title=Seo Hyun-jin X Hwang In-yeop X Heo Jun-ho confirmed to appear in 'Why Oh Soo-jae'... broadcast in the first half of next year|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|access-date=October 19, 2021|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112042407/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|url-status=live}}</ref> |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || <ref>{{cite web |author=Lee Seung-mi |date=November 5, 2021 |script-title=ko:[공식]넷플릭스 '사냥개들', 우도환·이상이·김새론·박성웅·허준호 출연 확정 |trans-title=[Official] Netflix 'Hounds of Dogs' confirmed to appear in Woo Do-hwan, Lee Sang-i, Kim Sae-ron, Park Seong-woong, and Heo Jun-ho |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |access-date=November 5, 2021 |publisher=[[Sports Chosun]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon |<ref>{{Cite web|script-title=ko:[단독] 허준호, SBS '보물섬' 출연‥박형식과 호흡|trans-title=[Exclusive] Heo Jun-ho to appear on SBS 'Treasure Island'‥Working with Park Hyung-sik|url=https://m.entertain.naver.com/article/437/0000386082|via=[[Naver]]|publisher=[[JTBC]]|language=ko|last=Hwang|first=So-young|date=March 28, 2024|access-date=November 4, 2024}}</ref> |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || <ref>{{Cite web |last=Kang |first=Seo-jeong |date=October 27, 2023 |script-title=ko:'광장' 가상캐스팅 1순위 소지섭 출연 확정..차승원→이준혁까지 시상식급 라인업[공식] |trans-title='Mercy For None' virtual casting No. 1 So Ji-sub confirmed to appear..Awards-level lineup from Cha Seung-won to Lee Jun-hyuk [Official] |url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |access-date=October 27, 2023 |publisher=[[Osen (newspaper)|OSEN]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=October 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027023832/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |url-status=live }}</ref> |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 7mqney0u4z44kxgkwlaergc3qwzyzk1 3597915 3597893 2026-05-01T16:04:49Z Sagzhan 29953 /* Фильм */ 3597915 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = {{lang-ko|허준호}} |сурет = 181024 허준호.png |сурет ені = |сурет атауы = Хо Джун Хо 2018 жылы |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = Сеул, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 14 сәуірде туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Жыл ! Атауы ! Рөлі |- | 1986 || ''Чонг (Blue Sketch)'' || Джун Хо |- | 1989 || ''Қайырлы таң, Президент ханым'' || Ким Бу Ри |- | rowspan=2|1991 || ''Кішкентай автократиялық мемлекет'' || Модератор |- | ''Жасыл жеңдер'' || Виетконг Мин |- | rowspan=2|1992 || ''27 раушан'' || Соң Жин |- | ''Ақ белгі'' || Сержант Хонг |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || ауыл тұрғыны |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene (камео) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Теңіз қарақшылары'' || Хён Бак |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Сун Вук |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Сон Чуль |- | ''Террорист'' || Санг Чуль |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Екі еркек'' || Та Сик |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Серіктес'' || Silhouette |- | ''Соңғы қорғаныс'' || На Хи Джу |- | ''Man with Flowers'' || Сок Бом |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Көктер'' || Кафе иесі |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Mr. Ma |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Audie |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Captain Ko Tung-yuen |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Chang-kang |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | <ref>{{Cite web|script-title=ko:허준호 '왜 오수재인가' 대형 로펌 회장 역..서현진과 팽팽 대립[공식]|trans-title=Heo Jun-ho as the chairman of a large law firm in 'Why Su-jae Oh'..|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|access-date=October 19, 2021|website=[[Naver News]]|language=ko|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201402/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook |<ref>{{cite web|author=Kang Seon-ae|date=October 19, 2021|script-title=ko:서현진X황인엽X허준호, '왜 오수재인가' 출연 확정...내년 상반기 방송|trans-title=Seo Hyun-jin X Hwang In-yeop X Heo Jun-ho confirmed to appear in 'Why Oh Soo-jae'... broadcast in the first half of next year|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|access-date=October 19, 2021|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112042407/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|url-status=live}}</ref> |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || <ref>{{cite web |author=Lee Seung-mi |date=November 5, 2021 |script-title=ko:[공식]넷플릭스 '사냥개들', 우도환·이상이·김새론·박성웅·허준호 출연 확정 |trans-title=[Official] Netflix 'Hounds of Dogs' confirmed to appear in Woo Do-hwan, Lee Sang-i, Kim Sae-ron, Park Seong-woong, and Heo Jun-ho |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |access-date=November 5, 2021 |publisher=[[Sports Chosun]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon |<ref>{{Cite web|script-title=ko:[단독] 허준호, SBS '보물섬' 출연‥박형식과 호흡|trans-title=[Exclusive] Heo Jun-ho to appear on SBS 'Treasure Island'‥Working with Park Hyung-sik|url=https://m.entertain.naver.com/article/437/0000386082|via=[[Naver]]|publisher=[[JTBC]]|language=ko|last=Hwang|first=So-young|date=March 28, 2024|access-date=November 4, 2024}}</ref> |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || <ref>{{Cite web |last=Kang |first=Seo-jeong |date=October 27, 2023 |script-title=ko:'광장' 가상캐스팅 1순위 소지섭 출연 확정..차승원→이준혁까지 시상식급 라인업[공식] |trans-title='Mercy For None' virtual casting No. 1 So Ji-sub confirmed to appear..Awards-level lineup from Cha Seung-won to Lee Jun-hyuk [Official] |url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |access-date=October 27, 2023 |publisher=[[Osen (newspaper)|OSEN]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=October 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027023832/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |url-status=live }}</ref> |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} h0ps9l26rajnsa674xhjmfm4qlszirm 3597916 3597915 2026-05-01T16:06:23Z Sagzhan 29953 /* Фильм */ 3597916 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = {{lang-ko|허준호}} |сурет = 181024 허준호.png |сурет ені = |сурет атауы = Хо Джун Хо 2018 жылы |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = Сеул, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 14 сәуірде туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Жыл ! Атауы ! Рөлі |- | 1986 || ''Чонг (Blue Sketch)'' || Джун Хо |- | 1989 || ''Қайырлы таң, Президент ханым'' || Ким Бу Ри |- | rowspan=2|1991 || ''Кішкентай автократиялық мемлекет'' || Модератор |- | ''Жасыл жеңдер'' || Виетконг Мин |- | rowspan=2|1992 || ''27 раушан'' || Соң Жин |- | ''Ақ белгі'' || Сержант Хонг |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || ауыл тұрғыны |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene (камео) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Теңіз қарақшылары'' || Хён Бак |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Сун Вук |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Сон Чуль |- | ''Террорист'' || Санг Чуль |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Екі еркек'' || Та Сик |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Серіктес'' || Silhouette |- | ''Соңғы қорғаныс'' || На Хи Джу |- | ''Man with Flowers'' || Сок Бом |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Көктер'' || Кафе иесі |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Ма мырза |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Ауди |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Капитан Ко Танг Ен |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Чанг Канг |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Jung Hee-hyung |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | [[Deng Zilong]]<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Father Andrea<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | <ref>{{Cite web|script-title=ko:허준호 '왜 오수재인가' 대형 로펌 회장 역..서현진과 팽팽 대립[공식]|trans-title=Heo Jun-ho as the chairman of a large law firm in 'Why Su-jae Oh'..|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|access-date=October 19, 2021|website=[[Naver News]]|language=ko|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201402/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook |<ref>{{cite web|author=Kang Seon-ae|date=October 19, 2021|script-title=ko:서현진X황인엽X허준호, '왜 오수재인가' 출연 확정...내년 상반기 방송|trans-title=Seo Hyun-jin X Hwang In-yeop X Heo Jun-ho confirmed to appear in 'Why Oh Soo-jae'... broadcast in the first half of next year|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|access-date=October 19, 2021|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112042407/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|url-status=live}}</ref> |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || <ref>{{cite web |author=Lee Seung-mi |date=November 5, 2021 |script-title=ko:[공식]넷플릭스 '사냥개들', 우도환·이상이·김새론·박성웅·허준호 출연 확정 |trans-title=[Official] Netflix 'Hounds of Dogs' confirmed to appear in Woo Do-hwan, Lee Sang-i, Kim Sae-ron, Park Seong-woong, and Heo Jun-ho |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |access-date=November 5, 2021 |publisher=[[Sports Chosun]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon |<ref>{{Cite web|script-title=ko:[단독] 허준호, SBS '보물섬' 출연‥박형식과 호흡|trans-title=[Exclusive] Heo Jun-ho to appear on SBS 'Treasure Island'‥Working with Park Hyung-sik|url=https://m.entertain.naver.com/article/437/0000386082|via=[[Naver]]|publisher=[[JTBC]]|language=ko|last=Hwang|first=So-young|date=March 28, 2024|access-date=November 4, 2024}}</ref> |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || <ref>{{Cite web |last=Kang |first=Seo-jeong |date=October 27, 2023 |script-title=ko:'광장' 가상캐스팅 1순위 소지섭 출연 확정..차승원→이준혁까지 시상식급 라인업[공식] |trans-title='Mercy For None' virtual casting No. 1 So Ji-sub confirmed to appear..Awards-level lineup from Cha Seung-won to Lee Jun-hyuk [Official] |url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |access-date=October 27, 2023 |publisher=[[Osen (newspaper)|OSEN]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=October 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027023832/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |url-status=live }}</ref> |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} kytehgbwz8beqgj1xi04t48q4j4uum5 3597918 3597916 2026-05-01T16:07:49Z Sagzhan 29953 /* Фильм */ 3597918 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = {{lang-ko|허준호}} |сурет = 181024 허준호.png |сурет ені = |сурет атауы = Хо Джун Хо 2018 жылы |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = Сеул, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 14 сәуірде туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Жыл ! Атауы ! Рөлі |- | 1986 || ''Чонг (Blue Sketch)'' || Джун Хо |- | 1989 || ''Қайырлы таң, Президент ханым'' || Ким Бу Ри |- | rowspan=2|1991 || ''Кішкентай автократиялық мемлекет'' || Модератор |- | ''Жасыл жеңдер'' || Виетконг Мин |- | rowspan=2|1992 || ''27 раушан'' || Соң Жин |- | ''Ақ белгі'' || Сержант Хонг |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || ауыл тұрғыны |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene (камео) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Теңіз қарақшылары'' || Хён Бак |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Сун Вук |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Сон Чуль |- | ''Террорист'' || Санг Чуль |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Екі еркек'' || Та Сик |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Серіктес'' || Silhouette |- | ''Соңғы қорғаныс'' || На Хи Джу |- | ''Man with Flowers'' || Сок Бом |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Көктер'' || Кафе иесі |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Ма мырза |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Ауди |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Капитан Ко Танг Ен |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Чанг Канг |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Джунг Хи Хён |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | Денг Зилонг<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Андреа әкей<ref>{{Cite web |last=김 |first=서윤 |script-title=ko:송혜교→전여빈·이진욱, '검은 수녀들' 출연 확정...22일 촬영 돌입 |url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000649300 |access-date=February 16, 2024 |website=[[Naver News]] |language=ko}}</ref> |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | <ref>{{Cite web|script-title=ko:허준호 '왜 오수재인가' 대형 로펌 회장 역..서현진과 팽팽 대립[공식]|trans-title=Heo Jun-ho as the chairman of a large law firm in 'Why Su-jae Oh'..|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|access-date=October 19, 2021|website=[[Naver News]]|language=ko|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201402/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook |<ref>{{cite web|author=Kang Seon-ae|date=October 19, 2021|script-title=ko:서현진X황인엽X허준호, '왜 오수재인가' 출연 확정...내년 상반기 방송|trans-title=Seo Hyun-jin X Hwang In-yeop X Heo Jun-ho confirmed to appear in 'Why Oh Soo-jae'... broadcast in the first half of next year|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|access-date=October 19, 2021|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112042407/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|url-status=live}}</ref> |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || <ref>{{cite web |author=Lee Seung-mi |date=November 5, 2021 |script-title=ko:[공식]넷플릭스 '사냥개들', 우도환·이상이·김새론·박성웅·허준호 출연 확정 |trans-title=[Official] Netflix 'Hounds of Dogs' confirmed to appear in Woo Do-hwan, Lee Sang-i, Kim Sae-ron, Park Seong-woong, and Heo Jun-ho |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |access-date=November 5, 2021 |publisher=[[Sports Chosun]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon |<ref>{{Cite web|script-title=ko:[단독] 허준호, SBS '보물섬' 출연‥박형식과 호흡|trans-title=[Exclusive] Heo Jun-ho to appear on SBS 'Treasure Island'‥Working with Park Hyung-sik|url=https://m.entertain.naver.com/article/437/0000386082|via=[[Naver]]|publisher=[[JTBC]]|language=ko|last=Hwang|first=So-young|date=March 28, 2024|access-date=November 4, 2024}}</ref> |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || <ref>{{Cite web |last=Kang |first=Seo-jeong |date=October 27, 2023 |script-title=ko:'광장' 가상캐스팅 1순위 소지섭 출연 확정..차승원→이준혁까지 시상식급 라인업[공식] |trans-title='Mercy For None' virtual casting No. 1 So Ji-sub confirmed to appear..Awards-level lineup from Cha Seung-won to Lee Jun-hyuk [Official] |url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |access-date=October 27, 2023 |publisher=[[Osen (newspaper)|OSEN]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=October 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027023832/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |url-status=live }}</ref> |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} df7dp5tbc8kw0kk8lbygjuh6ucmy1zl 3597924 3597918 2026-05-01T16:08:58Z Sagzhan 29953 /* Фильм */ 3597924 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = {{lang-ko|허준호}} |сурет = 181024 허준호.png |сурет ені = |сурет атауы = Хо Джун Хо 2018 жылы |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = Сеул, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 14 сәуірде туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Жыл ! Атауы ! Рөлі |- | 1986 || ''Чонг (Blue Sketch)'' || Джун Хо |- | 1989 || ''Қайырлы таң, Президент ханым'' || Ким Бу Ри |- | rowspan=2|1991 || ''Кішкентай автократиялық мемлекет'' || Модератор |- | ''Жасыл жеңдер'' || Виетконг Мин |- | rowspan=2|1992 || ''27 раушан'' || Соң Жин |- | ''Ақ белгі'' || Сержант Хонг |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || ауыл тұрғыны |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene (камео) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Теңіз қарақшылары'' || Хён Бак |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Сун Вук |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Сон Чуль |- | ''Террорист'' || Санг Чуль |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Екі еркек'' || Та Сик |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Серіктес'' || Silhouette |- | ''Соңғы қорғаныс'' || На Хи Джу |- | ''Man with Flowers'' || Сок Бом |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Көктер'' || Кафе иесі |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Ма мырза |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Ауди |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Капитан Ко Танг Ен |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Чанг Канг |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Джунг Хи Хён |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon<ref>{{cite web |author=Kang Hyo-jin |date=September 19, 2022 |script-title=ko:빙의' 강동원·허준호·이솜·이동휘, 캐스팅 완료 '14일 크랭크인 |trans-title=Possession' Kang Dong-won, Heo Jun-ho, Esom, and Lee Dong-hwi, casting completed 'Crank-in on the 14th' |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |access-date=September 19, 2022 |publisher=spoTV News |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014912/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&aid=0000382452 |url-status=live }}</ref> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | Денг Зилонг<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Андреа әкей |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | <ref>{{Cite web|script-title=ko:허준호 '왜 오수재인가' 대형 로펌 회장 역..서현진과 팽팽 대립[공식]|trans-title=Heo Jun-ho as the chairman of a large law firm in 'Why Su-jae Oh'..|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|access-date=October 19, 2021|website=[[Naver News]]|language=ko|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201402/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook |<ref>{{cite web|author=Kang Seon-ae|date=October 19, 2021|script-title=ko:서현진X황인엽X허준호, '왜 오수재인가' 출연 확정...내년 상반기 방송|trans-title=Seo Hyun-jin X Hwang In-yeop X Heo Jun-ho confirmed to appear in 'Why Oh Soo-jae'... broadcast in the first half of next year|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|access-date=October 19, 2021|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112042407/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|url-status=live}}</ref> |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || <ref>{{cite web |author=Lee Seung-mi |date=November 5, 2021 |script-title=ko:[공식]넷플릭스 '사냥개들', 우도환·이상이·김새론·박성웅·허준호 출연 확정 |trans-title=[Official] Netflix 'Hounds of Dogs' confirmed to appear in Woo Do-hwan, Lee Sang-i, Kim Sae-ron, Park Seong-woong, and Heo Jun-ho |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |access-date=November 5, 2021 |publisher=[[Sports Chosun]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon |<ref>{{Cite web|script-title=ko:[단독] 허준호, SBS '보물섬' 출연‥박형식과 호흡|trans-title=[Exclusive] Heo Jun-ho to appear on SBS 'Treasure Island'‥Working with Park Hyung-sik|url=https://m.entertain.naver.com/article/437/0000386082|via=[[Naver]]|publisher=[[JTBC]]|language=ko|last=Hwang|first=So-young|date=March 28, 2024|access-date=November 4, 2024}}</ref> |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || <ref>{{Cite web |last=Kang |first=Seo-jeong |date=October 27, 2023 |script-title=ko:'광장' 가상캐스팅 1순위 소지섭 출연 확정..차승원→이준혁까지 시상식급 라인업[공식] |trans-title='Mercy For None' virtual casting No. 1 So Ji-sub confirmed to appear..Awards-level lineup from Cha Seung-won to Lee Jun-hyuk [Official] |url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |access-date=October 27, 2023 |publisher=[[Osen (newspaper)|OSEN]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=October 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027023832/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |url-status=live }}</ref> |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} kv3f683sa3dkjxlcq11atpvc3rnsh06 3597925 3597924 2026-05-01T16:09:59Z Sagzhan 29953 /* Фильм */ 3597925 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = {{lang-ko|허준호}} |сурет = 181024 허준호.png |сурет ені = |сурет атауы = Хо Джун Хо 2018 жылы |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = Сеул, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 14 сәуірде туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Жыл ! Атауы ! Рөлі |- | 1986 || ''Чонг (Blue Sketch)'' || Джун Хо |- | 1989 || ''Қайырлы таң, Президент ханым'' || Ким Бу Ри |- | rowspan=2|1991 || ''Кішкентай автократиялық мемлекет'' || Модератор |- | ''Жасыл жеңдер'' || Виетконг Мин |- | rowspan=2|1992 || ''27 раушан'' || Соң Жин |- | ''Ақ белгі'' || Сержант Хонг |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || ауыл тұрғыны |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene (камео) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Теңіз қарақшылары'' || Хён Бак |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Сун Вук |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Сон Чуль |- | ''Террорист'' || Санг Чуль |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Екі еркек'' || Та Сик |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Серіктес'' || Silhouette |- | ''Соңғы қорғаныс'' || На Хи Джу |- | ''Man with Flowers'' || Сок Бом |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Көктер'' || Кафе иесі |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Ма мырза |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Ауди |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Капитан Ко Танг Ен |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Чанг Канг |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Джунг Хи Хён |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | Денг Зилонг<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Андреа әкей |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | <ref>{{Cite web|script-title=ko:허준호 '왜 오수재인가' 대형 로펌 회장 역..서현진과 팽팽 대립[공식]|trans-title=Heo Jun-ho as the chairman of a large law firm in 'Why Su-jae Oh'..|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|access-date=October 19, 2021|website=[[Naver News]]|language=ko|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201402/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook |<ref>{{cite web|author=Kang Seon-ae|date=October 19, 2021|script-title=ko:서현진X황인엽X허준호, '왜 오수재인가' 출연 확정...내년 상반기 방송|trans-title=Seo Hyun-jin X Hwang In-yeop X Heo Jun-ho confirmed to appear in 'Why Oh Soo-jae'... broadcast in the first half of next year|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|access-date=October 19, 2021|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112042407/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|url-status=live}}</ref> |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || <ref>{{cite web |author=Lee Seung-mi |date=November 5, 2021 |script-title=ko:[공식]넷플릭스 '사냥개들', 우도환·이상이·김새론·박성웅·허준호 출연 확정 |trans-title=[Official] Netflix 'Hounds of Dogs' confirmed to appear in Woo Do-hwan, Lee Sang-i, Kim Sae-ron, Park Seong-woong, and Heo Jun-ho |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |access-date=November 5, 2021 |publisher=[[Sports Chosun]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon |<ref>{{Cite web|script-title=ko:[단독] 허준호, SBS '보물섬' 출연‥박형식과 호흡|trans-title=[Exclusive] Heo Jun-ho to appear on SBS 'Treasure Island'‥Working with Park Hyung-sik|url=https://m.entertain.naver.com/article/437/0000386082|via=[[Naver]]|publisher=[[JTBC]]|language=ko|last=Hwang|first=So-young|date=March 28, 2024|access-date=November 4, 2024}}</ref> |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || <ref>{{Cite web |last=Kang |first=Seo-jeong |date=October 27, 2023 |script-title=ko:'광장' 가상캐스팅 1순위 소지섭 출연 확정..차승원→이준혁까지 시상식급 라인업[공식] |trans-title='Mercy For None' virtual casting No. 1 So Ji-sub confirmed to appear..Awards-level lineup from Cha Seung-won to Lee Jun-hyuk [Official] |url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |access-date=October 27, 2023 |publisher=[[Osen (newspaper)|OSEN]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=October 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027023832/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004954693 |url-status=live }}</ref> |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ke8x834ljgosfushb75hfi5wjowlklv 3597926 3597925 2026-05-01T16:11:17Z Sagzhan 29953 /* Телевизия */ 3597926 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = {{lang-ko|허준호}} |сурет = 181024 허준호.png |сурет ені = |сурет атауы = Хо Джун Хо 2018 жылы |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = Сеул, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 14 сәуірде туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Жыл ! Атауы ! Рөлі |- | 1986 || ''Чонг (Blue Sketch)'' || Джун Хо |- | 1989 || ''Қайырлы таң, Президент ханым'' || Ким Бу Ри |- | rowspan=2|1991 || ''Кішкентай автократиялық мемлекет'' || Модератор |- | ''Жасыл жеңдер'' || Виетконг Мин |- | rowspan=2|1992 || ''27 раушан'' || Соң Жин |- | ''Ақ белгі'' || Сержант Хонг |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || ауыл тұрғыны |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene (камео) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Теңіз қарақшылары'' || Хён Бак |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Сун Вук |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Сон Чуль |- | ''Террорист'' || Санг Чуль |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Екі еркек'' || Та Сик |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Серіктес'' || Silhouette |- | ''Соңғы қорғаныс'' || На Хи Джу |- | ''Man with Flowers'' || Сок Бом |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Көктер'' || Кафе иесі |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Ма мырза |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Ауди |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Капитан Ко Танг Ен |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Чанг Канг |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Джунг Хи Хён |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | Денг Зилонг<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Андреа әкей |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | <ref>{{Cite web|script-title=ko:허준호 '왜 오수재인가' 대형 로펌 회장 역..서현진과 팽팽 대립[공식]|trans-title=Heo Jun-ho as the chairman of a large law firm in 'Why Su-jae Oh'..|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|access-date=October 19, 2021|website=[[Naver News]]|language=ko|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201402/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook |<ref>{{cite web|author=Kang Seon-ae|date=October 19, 2021|script-title=ko:서현진X황인엽X허준호, '왜 오수재인가' 출연 확정...내년 상반기 방송|trans-title=Seo Hyun-jin X Hwang In-yeop X Heo Jun-ho confirmed to appear in 'Why Oh Soo-jae'... broadcast in the first half of next year|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|access-date=October 19, 2021|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112042407/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|url-status=live}}</ref> |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || <ref>{{cite web |author=Lee Seung-mi |date=November 5, 2021 |script-title=ko:[공식]넷플릭스 '사냥개들', 우도환·이상이·김새론·박성웅·허준호 출연 확정 |trans-title=[Official] Netflix 'Hounds of Dogs' confirmed to appear in Woo Do-hwan, Lee Sang-i, Kim Sae-ron, Park Seong-woong, and Heo Jun-ho |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |access-date=November 5, 2021 |publisher=[[Sports Chosun]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon |<ref>{{Cite web|script-title=ko:[단독] 허준호, SBS '보물섬' 출연‥박형식과 호흡|trans-title=[Exclusive] Heo Jun-ho to appear on SBS 'Treasure Island'‥Working with Park Hyung-sik|url=https://m.entertain.naver.com/article/437/0000386082|via=[[Naver]]|publisher=[[JTBC]]|language=ko|last=Hwang|first=So-young|date=March 28, 2024|access-date=November 4, 2024}}</ref> |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 7gti888t8iju5iao3walhbn67xxivup 3597927 3597926 2026-05-01T16:12:01Z Sagzhan 29953 /* Телевизия */ 3597927 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = {{lang-ko|허준호}} |сурет = 181024 허준호.png |сурет ені = |сурет атауы = Хо Джун Хо 2018 жылы |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = Сеул, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 14 сәуірде туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Жыл ! Атауы ! Рөлі |- | 1986 || ''Чонг (Blue Sketch)'' || Джун Хо |- | 1989 || ''Қайырлы таң, Президент ханым'' || Ким Бу Ри |- | rowspan=2|1991 || ''Кішкентай автократиялық мемлекет'' || Модератор |- | ''Жасыл жеңдер'' || Виетконг Мин |- | rowspan=2|1992 || ''27 раушан'' || Соң Жин |- | ''Ақ белгі'' || Сержант Хонг |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || ауыл тұрғыны |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene (камео) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Теңіз қарақшылары'' || Хён Бак |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Сун Вук |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Сон Чуль |- | ''Террорист'' || Санг Чуль |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Екі еркек'' || Та Сик |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Серіктес'' || Silhouette |- | ''Соңғы қорғаныс'' || На Хи Джу |- | ''Man with Flowers'' || Сок Бом |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Көктер'' || Кафе иесі |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Ма мырза |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Ауди |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Капитан Ко Танг Ен |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Чанг Канг |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Джунг Хи Хён |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | Денг Зилонг<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Андреа әкей |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | <ref>{{Cite web|script-title=ko:허준호 '왜 오수재인가' 대형 로펌 회장 역..서현진과 팽팽 대립[공식]|trans-title=Heo Jun-ho as the chairman of a large law firm in 'Why Su-jae Oh'..|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|access-date=October 19, 2021|website=[[Naver News]]|language=ko|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201402/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook |<ref>{{cite web|author=Kang Seon-ae|date=October 19, 2021|script-title=ko:서현진X황인엽X허준호, '왜 오수재인가' 출연 확정...내년 상반기 방송|trans-title=Seo Hyun-jin X Hwang In-yeop X Heo Jun-ho confirmed to appear in 'Why Oh Soo-jae'... broadcast in the first half of next year|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|access-date=October 19, 2021|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112042407/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|url-status=live}}</ref> |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || <ref>{{cite web |author=Lee Seung-mi |date=November 5, 2021 |script-title=ko:[공식]넷플릭스 '사냥개들', 우도환·이상이·김새론·박성웅·허준호 출연 확정 |trans-title=[Official] Netflix 'Hounds of Dogs' confirmed to appear in Woo Do-hwan, Lee Sang-i, Kim Sae-ron, Park Seong-woong, and Heo Jun-ho |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |access-date=November 5, 2021 |publisher=[[Sports Chosun]] |language=ko |via=[[Naver]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094 |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon | |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} pct7pw19rkkpx6l6qhd06ckbdd6bggp 3597928 3597927 2026-05-01T16:12:47Z Sagzhan 29953 /* Телевизия */ 3597928 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = {{lang-ko|허준호}} |сурет = 181024 허준호.png |сурет ені = |сурет атауы = Хо Джун Хо 2018 жылы |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = Сеул, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 14 сәуірде туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Жыл ! Атауы ! Рөлі |- | 1986 || ''Чонг (Blue Sketch)'' || Джун Хо |- | 1989 || ''Қайырлы таң, Президент ханым'' || Ким Бу Ри |- | rowspan=2|1991 || ''Кішкентай автократиялық мемлекет'' || Модератор |- | ''Жасыл жеңдер'' || Виетконг Мин |- | rowspan=2|1992 || ''27 раушан'' || Соң Жин |- | ''Ақ белгі'' || Сержант Хонг |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || ауыл тұрғыны |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene (камео) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Теңіз қарақшылары'' || Хён Бак |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Сун Вук |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Сон Чуль |- | ''Террорист'' || Санг Чуль |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Екі еркек'' || Та Сик |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Серіктес'' || Silhouette |- | ''Соңғы қорғаныс'' || На Хи Джу |- | ''Man with Flowers'' || Сок Бом |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Көктер'' || Кафе иесі |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Ма мырза |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Ауди |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Капитан Ко Танг Ен |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Чанг Канг |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Джунг Хи Хён |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | Денг Зилонг<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Андреа әкей |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | <ref>{{Cite web|script-title=ko:허준호 '왜 오수재인가' 대형 로펌 회장 역..서현진과 팽팽 대립[공식]|trans-title=Heo Jun-ho as the chairman of a large law firm in 'Why Su-jae Oh'..|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|access-date=October 19, 2021|website=[[Naver News]]|language=ko|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201402/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook |<ref>{{cite web|author=Kang Seon-ae|date=October 19, 2021|script-title=ko:서현진X황인엽X허준호, '왜 오수재인가' 출연 확정...내년 상반기 방송|trans-title=Seo Hyun-jin X Hwang In-yeop X Heo Jun-ho confirmed to appear in 'Why Oh Soo-jae'... broadcast in the first half of next year|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|access-date=October 19, 2021|publisher=[[Seoul Broadcasting System]]|language=ko|via=[[Naver]]|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112042407/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&aid=0000276049|url-status=live}}</ref> |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon | |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 6p915lzyh6w90fwasg36jw2au41tfy7 3597930 3597928 2026-05-01T16:13:27Z Sagzhan 29953 /* Телевизия */ 3597930 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = {{lang-ko|허준호}} |сурет = 181024 허준호.png |сурет ені = |сурет атауы = Хо Джун Хо 2018 жылы |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = Сеул, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 14 сәуірде туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Жыл ! Атауы ! Рөлі |- | 1986 || ''Чонг (Blue Sketch)'' || Джун Хо |- | 1989 || ''Қайырлы таң, Президент ханым'' || Ким Бу Ри |- | rowspan=2|1991 || ''Кішкентай автократиялық мемлекет'' || Модератор |- | ''Жасыл жеңдер'' || Виетконг Мин |- | rowspan=2|1992 || ''27 раушан'' || Соң Жин |- | ''Ақ белгі'' || Сержант Хонг |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || ауыл тұрғыны |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene (камео) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Теңіз қарақшылары'' || Хён Бак |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Сун Вук |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Сон Чуль |- | ''Террорист'' || Санг Чуль |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Екі еркек'' || Та Сик |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Серіктес'' || Silhouette |- | ''Соңғы қорғаныс'' || На Хи Джу |- | ''Man with Flowers'' || Сок Бом |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Көктер'' || Кафе иесі |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Ма мырза |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Ауди |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Капитан Ко Танг Ен |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Чанг Канг |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Джунг Хи Хён |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | Денг Зилонг<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Андреа әкей |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | <ref>{{Cite web|script-title=ko:허준호 '왜 오수재인가' 대형 로펌 회장 역..서현진과 팽팽 대립[공식]|trans-title=Heo Jun-ho as the chairman of a large law firm in 'Why Su-jae Oh'..|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|access-date=October 19, 2021|website=[[Naver News]]|language=ko|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201402/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000501074|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook | |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon | |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 76ugirsqrgjaw7v12710haw2u2vmve1 3597931 3597930 2026-05-01T16:14:18Z Sagzhan 29953 /* Телевизия */ 3597931 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = {{lang-ko|허준호}} |сурет = 181024 허준호.png |сурет ені = |сурет атауы = Хо Джун Хо 2018 жылы |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = Сеул, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 14 сәуірде туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Жыл ! Атауы ! Рөлі |- | 1986 || ''Чонг (Blue Sketch)'' || Джун Хо |- | 1989 || ''Қайырлы таң, Президент ханым'' || Ким Бу Ри |- | rowspan=2|1991 || ''Кішкентай автократиялық мемлекет'' || Модератор |- | ''Жасыл жеңдер'' || Виетконг Мин |- | rowspan=2|1992 || ''27 раушан'' || Соң Жин |- | ''Ақ белгі'' || Сержант Хонг |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || ауыл тұрғыны |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene (камео) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Теңіз қарақшылары'' || Хён Бак |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Сун Вук |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Сон Чуль |- | ''Террорист'' || Санг Чуль |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Екі еркек'' || Та Сик |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Серіктес'' || Silhouette |- | ''Соңғы қорғаныс'' || На Хи Джу |- | ''Man with Flowers'' || Сок Бом |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Көктер'' || Кафе иесі |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Ма мырза |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Ауди |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Капитан Ко Танг Ен |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Чанг Канг |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Джунг Хи Хён |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | Денг Зилонг<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Андреа әкей |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok |<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|author=Ha Sujeong|trans-title='Missing 2' Go Soo, Heo Jun-ho → Lee Jung-eun, Kim Dong-hwi, complete lineup of trustworthy treasure.. Coming in the second half [Official]|script-title=ko:'미씽2' 고수·허준호→이정은·김동휘, 믿보배 라인업 완성..하반기 온다 [공식]|via=[[Naver]]|publisher=OSEN|date=June 24, 2022|access-date=June 24, 2022|language=ko|archive-date=July 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724155707/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004643702|url-status=live}}</ref> |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook | |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon | |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 4m1rf7waj2g9nj52dwsn0zwbtceawag 3597932 3597931 2026-05-01T16:15:03Z Sagzhan 29953 /* Телевизия */ 3597932 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = {{lang-ko|허준호}} |сурет = 181024 허준호.png |сурет ені = |сурет атауы = Хо Джун Хо 2018 жылы |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = Сеул, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 14 сәуірде туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Жыл ! Атауы ! Рөлі |- | 1986 || ''Чонг (Blue Sketch)'' || Джун Хо |- | 1989 || ''Қайырлы таң, Президент ханым'' || Ким Бу Ри |- | rowspan=2|1991 || ''Кішкентай автократиялық мемлекет'' || Модератор |- | ''Жасыл жеңдер'' || Виетконг Мин |- | rowspan=2|1992 || ''27 раушан'' || Соң Жин |- | ''Ақ белгі'' || Сержант Хонг |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || ауыл тұрғыны |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene (камео) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Теңіз қарақшылары'' || Хён Бак |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Сун Вук |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Сон Чуль |- | ''Террорист'' || Санг Чуль |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Екі еркек'' || Та Сик |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Серіктес'' || Silhouette |- | ''Соңғы қорғаныс'' || На Хи Джу |- | ''Man with Flowers'' || Сок Бом |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Көктер'' || Кафе иесі |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Lee In-soo |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Ма мырза |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Ауди |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Sergeant Jo Dong-il |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Moon Bong-soo |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Капитан Ко Танг Ен |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Чанг Канг |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Джунг Хи Хён |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | Денг Зилонг<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Андреа әкей |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok | |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook | |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon | |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} mw8y9fcg2q51xn3h2uxh1e9jy9obfrq 3597934 3597932 2026-05-01T16:17:10Z Sagzhan 29953 /* Фильм */ 3597934 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = {{lang-ko|허준호}} |сурет = 181024 허준호.png |сурет ені = |сурет атауы = Хо Джун Хо 2018 жылы |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = Сеул, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 14 сәуірде туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Жыл ! Атауы ! Рөлі |- | 1986 || ''Чонг (Blue Sketch)'' || Джун Хо |- | 1989 || ''Қайырлы таң, Президент ханым'' || Ким Бу Ри |- | rowspan=2|1991 || ''Кішкентай автократиялық мемлекет'' || Модератор |- | ''Жасыл жеңдер'' || Виетконг Мин |- | rowspan=2|1992 || ''27 раушан'' || Соң Жин |- | ''Ақ белгі'' || Сержант Хонг |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || ауыл тұрғыны |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene (камео) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Теңіз қарақшылары'' || Хён Бак |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Сун Вук |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Сон Чуль |- | ''Террорист'' || Санг Чуль |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Екі еркек'' || Та Сик |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Серіктес'' || Silhouette |- | ''Соңғы қорғаныс'' || На Хи Джу |- | ''Man with Flowers'' || Сок Бом |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Көктер'' || Кафе иесі |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Ли Ин Су |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Ма мырза |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Ауди |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Сержант Джо Доң Иль |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Мун Боң Су |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Капитан Ко Танг Ен |- | 2006 || ''[[The Restless (2006 film)|The Restless]]'' || Ban-chu |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Чанг Канг |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Джунг Хи Хён |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''[[Default (2018 film)|Default]]'' || Gab-su |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | Денг Зилонг<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Андреа әкей |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok | |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook | |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon | |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 2gngioihuo1fymr8vvrbx9zkdgmkc6f 3597935 3597934 2026-05-01T16:19:02Z Sagzhan 29953 /* Фильм */ 3597935 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = {{lang-ko|허준호}} |сурет = 181024 허준호.png |сурет ені = |сурет атауы = Хо Джун Хо 2018 жылы |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = Сеул, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 14 сәуірде туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Жыл ! Атауы ! Рөлі |- | 1986 || ''Чонг (Blue Sketch)'' || Джун Хо |- | 1989 || ''Қайырлы таң, Президент ханым'' || Ким Бу Ри |- | rowspan=2|1991 || ''Кішкентай автократиялық мемлекет'' || Модератор |- | ''Жасыл жеңдер'' || Виетконг Мин |- | rowspan=2|1992 || ''27 раушан'' || Соң Жин |- | ''Ақ белгі'' || Сержант Хонг |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' || Kyung-tae |- | ''[[To the Starry Island]]'' || ауыл тұрғыны |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene (камео) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''Теңіз қарақшылары'' || Хён Бак |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Сун Вук |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Сон Чуль |- | ''Террорист'' || Санг Чуль |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Екі еркек'' || Та Сик |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Park Gong-yeop |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Серіктес'' || Silhouette |- | ''Соңғы қорғаныс'' || На Хи Джу |- | ''Man with Flowers'' || Сок Бом |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Park Cheol-kyu |- | ''Көктер'' || Кафе иесі |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || ([[cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Ли Ин Су |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Ма мырза |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Ауди |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Сержант Джо Доң Иль |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Мун Боң Су |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Капитан Ко Танг Ен |- | 2006 || ''The Restless'' || Бан Чу |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Чанг Канг |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Джунг Хи Хён |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Kim Sung-han (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''Default'' || Габ Су |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | Денг Зилонг<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Андреа әкей |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok | |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook | |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon | |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} gztoj4u1522p1nvm1wsmsr6n85fw3l2 3597936 3597935 2026-05-01T16:21:52Z Sagzhan 29953 /* Фильм */ 3597936 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = {{lang-ko|허준호}} |сурет = 181024 허준호.png |сурет ені = |сурет атауы = Хо Джун Хо 2018 жылы |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = Сеул, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 14 сәуірде туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Жыл ! Атауы ! Рөлі |- | 1986 || ''Чонг (Blue Sketch)'' || Джун Хо |- | 1989 || ''Қайырлы таң, Президент ханым'' || Ким Бу Ри |- | rowspan=2|1991 || ''Кішкентай автократиялық мемлекет'' || Модератор |- | ''Жасыл жеңдер'' || Виетконг Мин |- | rowspan=2|1992 || ''27 раушан'' || Соң Жин |- | ''Ақ белгі'' || Сержант Хонг |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' ||Кен Тае |- | ''To the Starry Island'' || ауыл тұрғыны |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene (камео) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || (камео) |- | ''Теңіз қарақшылары'' || Хён Бак |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Сун Вук |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Сон Чуль |- | ''Террорист'' || Санг Чуль |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Екі еркек'' || Та Сик |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Пак Джонг Еп |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Серіктес'' || Silhouette |- | ''Соңғы қорғаныс'' || На Хи Джу |- | ''Man with Flowers'' || Сок Бом |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Пак Чел Кю |- | ''Көктер'' || Кафе иесі |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || (камео) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Ли Ин Су |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Ма мырза |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Ауди |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Сержант Джо Доң Иль |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Мун Боң Су |- | ''[[Dragon Squad]]'' || Капитан Ко Танг Ен |- | 2006 || ''The Restless'' || Бан Чу |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''[[The Divine Weapon]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Чанг Канг |- | 2010 || ''[[Moss (film)|Moss]]''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''[[Crimes of Passion (2013 film)|Crimes of Passion]]'' || Джунг Хи Хён |- | 2017 || ''[[The Merciless]]'' || Ким Сун Хан (special appearance) |- | rowspan=2|2018 ||''[[Illang: The Wolf Brigade]]''|| Lee Gi-seok (special appearance) |- | ''Default'' || Габ Су |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | Денг Зилонг<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Андреа әкей |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok | |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook | |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon | |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 9lwpzuphf5ccqrj1gxkj1qts3bru5nf 3597937 3597936 2026-05-01T16:23:38Z Sagzhan 29953 /* Фильм */ 3597937 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = {{lang-ko|허준호}} |сурет = 181024 허준호.png |сурет ені = |сурет атауы = Хо Джун Хо 2018 жылы |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = Сеул, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 14 сәуірде туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Жыл ! Атауы ! Рөлі |- | 1986 || ''Чонг (Blue Sketch)'' || Джун Хо |- | 1989 || ''Қайырлы таң, Президент ханым'' || Ким Бу Ри |- | rowspan=2|1991 || ''Кішкентай автократиялық мемлекет'' || Модератор |- | ''Жасыл жеңдер'' || Виетконг Мин |- | rowspan=2|1992 || ''27 раушан'' || Соң Жин |- | ''Ақ белгі'' || Сержант Хонг |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' ||Кен Тае |- | ''To the Starry Island'' || ауыл тұрғыны |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene (камео) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || (камео) |- | ''Теңіз қарақшылары'' || Хён Бак |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Сун Вук |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Сон Чуль |- | ''Террорист'' || Санг Чуль |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Екі еркек'' || Та Сик |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Пак Джонг Еп |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Серіктес'' || Silhouette |- | ''Соңғы қорғаныс'' || На Хи Джу |- | ''Man with Flowers'' || Сок Бом |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Пак Чел Кю |- | ''Көктер'' || Кафе иесі |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || (камео) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Ли Ин Су |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Ма мырза |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Ауди |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Сержант Джо Доң Иль |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Мун Боң Су |- | ''Dragon Squad'' || Капитан Ко Танг Ен |- | 2006 || ''The Restless'' || Бан Чу |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''The Divine Weapon''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Чанг Канг |- | 2010 || ''Moss''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''Crimes of Passion'' || Джунг Хи Хён |- | 2017 || ''The Merciless'' || Ким Сун Хан |- | rowspan=2|2018 ||''Illang: The Wolf Brigade''|| Ли Джи Сок |- | ''Default'' || Габ Су |- |2019||''[[Forbidden Dream]]''||Cho Mal-saeng<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''[[Innocence (2020 film)|Innocence]]'' || Mayor Choo |- | 2021 | ''[[Escape from Mogadishu]]'' || Rim Young-soo <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''[[Dr. Cheon and Lost Talisman]]'' |Beom Cheon> |- | ''[[Noryang: Deadly Sea]]'' | Денг Зилонг<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''[[Dark Nuns]]'' |Андреа әкей |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok | |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook | |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon | |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} kdnfpc5p93ll8gt3y1b7de10455unet 3597939 3597937 2026-05-01T16:25:54Z Sagzhan 29953 /* Фильм */ 3597939 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = {{lang-ko|허준호}} |сурет = 181024 허준호.png |сурет ені = |сурет атауы = Хо Джун Хо 2018 жылы |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = Сеул, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 14 сәуірде туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Жыл ! Атауы ! Рөлі |- | 1986 || ''Чонг (Blue Sketch)'' || Джун Хо |- | 1989 || ''Қайырлы таң, Президент ханым'' || Ким Бу Ри |- | rowspan=2|1991 || ''Кішкентай автократиялық мемлекет'' || Модератор |- | ''Жасыл жеңдер'' || Виетконг Мин |- | rowspan=2|1992 || ''27 раушан'' || Соң Жин |- | ''Ақ белгі'' || Сержант Хонг |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' ||Кен Тае |- | ''To the Starry Island'' || ауыл тұрғыны |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene (камео) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || (камео) |- | ''Теңіз қарақшылары'' || Хён Бак |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Сун Вук |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Сон Чуль |- | ''Террорист'' || Санг Чуль |- | rowspan=3|1996 || ''[[A Petal]]'' || Yongdalcha man |- | ''Екі еркек'' || Та Сик |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Пак Джонг Еп |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Серіктес'' || Silhouette |- | ''Соңғы қорғаныс'' || На Хи Джу |- | ''Man with Flowers'' || Сок Бом |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Пак Чел Кю |- | ''Көктер'' || Кафе иесі |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || (камео) |- | ''[[Libera Me (2000 film)|Libera Me]]'' || Ли Ин Су |- | 2001 || ''[[Volcano High]]'' || Ма мырза |- | 2002 || ''[[Four Toes]]'' || Ауди |- | 2003 || ''[[Silmido (film)|Silmido]]'' || Сержант Джо Доң Иль |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Мун Боң Су |- | ''Dragon Squad'' || Капитан Ко Танг Ен |- | 2006 || ''The Restless'' || Бан Чу |- | rowspan=2|2008 || ''[[His Last Gift]]''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Jo Yeong-woo |- | ''The Divine Weapon''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Чанг Канг |- | 2010 || ''Moss''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Ryoo Mok-hyeon |- | 2013 || ''Crimes of Passion'' || Джунг Хи Хён |- | 2017 || ''The Merciless'' || Ким Сун Хан |- | rowspan=2|2018 ||''Illang: The Wolf Brigade''|| Ли Джи Сок |- | ''Default'' || Габ Су |- |2019||''Forbidden Dream''||Чо Маль Сон<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''Innocence'' || Мэр Чу |- | 2021 | ''Escape from Mogadishu'' || Рим Ён Су <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''Dr. Cheon and Lost Talisman'' |Бом Чон |- | ''Noryang: Deadly Sea'' | Денг Зилонг<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''Dark Nuns'' |Андреа әкей |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok | |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook | |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon | |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} coxlh0dvfa14vjfhqqn0dq775nadw0j 3597943 3597939 2026-05-01T16:28:48Z Sagzhan 29953 /* Фильм */ 3597943 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = {{lang-ko|허준호}} |сурет = 181024 허준호.png |сурет ені = |сурет атауы = Хо Джун Хо 2018 жылы |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = Сеул, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 14 сәуірде туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Жыл ! Атауы ! Рөлі |- | 1986 || ''Чонг (Blue Sketch)'' || Джун Хо |- | 1989 || ''Қайырлы таң, Президент ханым'' || Ким Бу Ри |- | rowspan=2|1991 || ''Кішкентай автократиялық мемлекет'' || Модератор |- | ''Жасыл жеңдер'' || Виетконг Мин |- | rowspan=2|1992 || ''27 раушан'' || Соң Жин |- | ''Ақ белгі'' || Сержант Хонг |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' ||Кен Тае |- | ''To the Starry Island'' || ауыл тұрғыны |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene (камео) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || (камео) |- | ''Теңіз қарақшылары'' || Хён Бак |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Сун Вук |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Сон Чуль |- | ''Террорист'' || Санг Чуль |- | rowspan=3|1996 || ''A Petal'' || Yongdalcha man |- | ''Екі еркек'' || Та Сик |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Пак Джонг Еп |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Серіктес'' || Silhouette |- | ''Соңғы қорғаныс'' || На Хи Джу |- | ''Man with Flowers'' || Сок Бом |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Пак Чел Кю |- | ''Көктер'' || Кафе иесі |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || (камео) |- | ''Libera Me'' || Ли Ин Су |- | 2001 || ''Volcano High'' || Ма мырза |- | 2002 || ''Four Toes'' || Ауди |- | 2003 || ''Silmido'' || Сержант Джо Доң Иль |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Мун Боң Су |- | ''Dragon Squad'' || Капитан Ко Танг Ен |- | 2006 || ''The Restless'' || Бан Чу |- | rowspan=2|2008 || ''His Last Gift''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Джо Ён Ву |- | ''The Divine Weapon''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Чанг Канг |- | 2010 || ''Moss''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Рю Мок Ён |- | 2013 || ''Crimes of Passion'' || Джунг Хи Хён |- | 2017 || ''The Merciless'' || Ким Сун Хан |- | rowspan=2|2018 ||''Illang: The Wolf Brigade''|| Ли Джи Сок |- | ''Default'' || Габ Су |- |2019||''Forbidden Dream''||Чо Маль Сон<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''Innocence'' || Мэр Чу |- | 2021 | ''Escape from Mogadishu'' || Рим Ён Су <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''Dr. Cheon and Lost Talisman'' |Бом Чон |- | ''Noryang: Deadly Sea'' | Денг Зилонг<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''Dark Nuns'' |Андреа әкей |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Yong-dal || |- | 1994 || ''[[The Last Match]]'' || Kim Seon-jae || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Han Ki-soo || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Pyo Wang-soo || |- | ''Power of Love'' || Kang-ho || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Choi Sang-do || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Park Ki-poong || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Ho-sik || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok | |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook | |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon | |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} i5ige36zt1ripcp080n1vao7kajd1mn 3597945 3597943 2026-05-01T16:31:43Z Sagzhan 29953 /* Телевизия */ 3597945 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = {{lang-ko|허준호}} |сурет = 181024 허준호.png |сурет ені = |сурет атауы = Хо Джун Хо 2018 жылы |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = Сеул, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 14 сәуірде туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Жыл ! Атауы ! Рөлі |- | 1986 || ''Чонг (Blue Sketch)'' || Джун Хо |- | 1989 || ''Қайырлы таң, Президент ханым'' || Ким Бу Ри |- | rowspan=2|1991 || ''Кішкентай автократиялық мемлекет'' || Модератор |- | ''Жасыл жеңдер'' || Виетконг Мин |- | rowspan=2|1992 || ''27 раушан'' || Соң Жин |- | ''Ақ белгі'' || Сержант Хонг |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' ||Кен Тае |- | ''To the Starry Island'' || ауыл тұрғыны |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene (камео) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || (камео) |- | ''Теңіз қарақшылары'' || Хён Бак |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Сун Вук |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Сон Чуль |- | ''Террорист'' || Санг Чуль |- | rowspan=3|1996 || ''A Petal'' || Yongdalcha man |- | ''Екі еркек'' || Та Сик |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Пак Джонг Еп |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Серіктес'' || Silhouette |- | ''Соңғы қорғаныс'' || На Хи Джу |- | ''Man with Flowers'' || Сок Бом |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Пак Чел Кю |- | ''Көктер'' || Кафе иесі |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || (камео) |- | ''Libera Me'' || Ли Ин Су |- | 2001 || ''Volcano High'' || Ма мырза |- | 2002 || ''Four Toes'' || Ауди |- | 2003 || ''Silmido'' || Сержант Джо Доң Иль |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Мун Боң Су |- | ''Dragon Squad'' || Капитан Ко Танг Ен |- | 2006 || ''The Restless'' || Бан Чу |- | rowspan=2|2008 || ''His Last Gift''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Джо Ён Ву |- | ''The Divine Weapon''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Чанг Канг |- | 2010 || ''Moss''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Рю Мок Ён |- | 2013 || ''Crimes of Passion'' || Джунг Хи Хён |- | 2017 || ''The Merciless'' || Ким Сун Хан |- | rowspan=2|2018 ||''Illang: The Wolf Brigade''|| Ли Джи Сок |- | ''Default'' || Габ Су |- |2019||''Forbidden Dream''||Чо Маль Сон<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''Innocence'' || Мэр Чу |- | 2021 | ''Escape from Mogadishu'' || Рим Ён Су <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''Dr. Cheon and Lost Talisman'' |Бом Чон |- | ''Noryang: Deadly Sea'' | Денг Зилонг<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''Dark Nuns'' |Андреа әкей |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Ён Даль || |- | 1994 || ''The Last Match'' || Ким Сон Дже || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Hwang Yoon-bae || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Хан Ки Су || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Пе Ван Су || |- | ''Power of Love'' || Канг Хо || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Чой Санг До || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Пак Ки Пун || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Хо Сик || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok | |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook | |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon | |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} jl0n403seuvlohmukza1rfjsyyxqb5x 3597947 3597945 2026-05-01T16:32:43Z Sagzhan 29953 /* Телевизия */ 3597947 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = {{lang-ko|허준호}} |сурет = 181024 허준호.png |сурет ені = |сурет атауы = Хо Джун Хо 2018 жылы |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = Сеул, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 14 сәуірде туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Жыл ! Атауы ! Рөлі |- | 1986 || ''Чонг (Blue Sketch)'' || Джун Хо |- | 1989 || ''Қайырлы таң, Президент ханым'' || Ким Бу Ри |- | rowspan=2|1991 || ''Кішкентай автократиялық мемлекет'' || Модератор |- | ''Жасыл жеңдер'' || Виетконг Мин |- | rowspan=2|1992 || ''27 раушан'' || Соң Жин |- | ''Ақ белгі'' || Сержант Хонг |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' ||Кен Тае |- | ''To the Starry Island'' || ауыл тұрғыны |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene (камео) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || (камео) |- | ''Теңіз қарақшылары'' || Хён Бак |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Сун Вук |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Сон Чуль |- | ''Террорист'' || Санг Чуль |- | rowspan=3|1996 || ''A Petal'' || Yongdalcha man |- | ''Екі еркек'' || Та Сик |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Пак Джонг Еп |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Серіктес'' || Silhouette |- | ''Соңғы қорғаныс'' || На Хи Джу |- | ''Man with Flowers'' || Сок Бом |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Пак Чел Кю |- | ''Көктер'' || Кафе иесі |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || (камео) |- | ''Libera Me'' || Ли Ин Су |- | 2001 || ''Volcano High'' || Ма мырза |- | 2002 || ''Four Toes'' || Ауди |- | 2003 || ''Silmido'' || Сержант Джо Доң Иль |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Мун Боң Су |- | ''Dragon Squad'' || Капитан Ко Танг Ен |- | 2006 || ''The Restless'' || Бан Чу |- | rowspan=2|2008 || ''His Last Gift''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Джо Ён Ву |- | ''The Divine Weapon''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Чанг Канг |- | 2010 || ''Moss''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Рю Мок Ён |- | 2013 || ''Crimes of Passion'' || Джунг Хи Хён |- | 2017 || ''The Merciless'' || Ким Сун Хан |- | rowspan=2|2018 ||''Illang: The Wolf Brigade''|| Ли Джи Сок |- | ''Default'' || Габ Су |- |2019||''Forbidden Dream''||Чо Маль Сон<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''Innocence'' || Мэр Чу |- | 2021 | ''Escape from Mogadishu'' || Рим Ён Су <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''Dr. Cheon and Lost Talisman'' |Бом Чон |- | ''Noryang: Deadly Sea'' | Денг Зилонг<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''Dark Nuns'' |Андреа әкей |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || In-jae || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Jang-jae || |- | ''Walking to Heaven'' || Ён Даль || |- | 1994 || ''The Last Match'' || Ким Сон Дже || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Хван Иун Ба || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Хан Ки Су || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Пе Ван Су || |- | ''Power of Love'' || Канг Хо || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Чой Санг До || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Пак Ки Пун || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Хо Сик || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Song Yeon-woo || |- | ''Lost Baggage'' || Yong-man || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Jung Soo-hyun || |- | ''Foolish Princes'' || Yeo Si-kwang || |- | ''The Full Sun'' || Park Heon-do || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Yoo Sang-ho || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok | |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook | |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon | |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} t4fw5g0da4dy45chiiibeqbojegob3u 3597948 3597947 2026-05-01T16:34:50Z Sagzhan 29953 /* Телевизия */ 3597948 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = {{lang-ko|허준호}} |сурет = 181024 허준호.png |сурет ені = |сурет атауы = Хо Джун Хо 2018 жылы |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = Сеул, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 14 сәуірде туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Жыл ! Атауы ! Рөлі |- | 1986 || ''Чонг (Blue Sketch)'' || Джун Хо |- | 1989 || ''Қайырлы таң, Президент ханым'' || Ким Бу Ри |- | rowspan=2|1991 || ''Кішкентай автократиялық мемлекет'' || Модератор |- | ''Жасыл жеңдер'' || Виетконг Мин |- | rowspan=2|1992 || ''27 раушан'' || Соң Жин |- | ''Ақ белгі'' || Сержант Хонг |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' ||Кен Тае |- | ''To the Starry Island'' || ауыл тұрғыны |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene (камео) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || (камео) |- | ''Теңіз қарақшылары'' || Хён Бак |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Сун Вук |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Сон Чуль |- | ''Террорист'' || Санг Чуль |- | rowspan=3|1996 || ''A Petal'' || Yongdalcha man |- | ''Екі еркек'' || Та Сик |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Пак Джонг Еп |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Серіктес'' || Silhouette |- | ''Соңғы қорғаныс'' || На Хи Джу |- | ''Man with Flowers'' || Сок Бом |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Пак Чел Кю |- | ''Көктер'' || Кафе иесі |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || (камео) |- | ''Libera Me'' || Ли Ин Су |- | 2001 || ''Volcano High'' || Ма мырза |- | 2002 || ''Four Toes'' || Ауди |- | 2003 || ''Silmido'' || Сержант Джо Доң Иль |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Мун Боң Су |- | ''Dragon Squad'' || Капитан Ко Танг Ен |- | 2006 || ''The Restless'' || Бан Чу |- | rowspan=2|2008 || ''His Last Gift''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Джо Ён Ву |- | ''The Divine Weapon''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Чанг Канг |- | 2010 || ''Moss''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Рю Мок Ён |- | 2013 || ''Crimes of Passion'' || Джунг Хи Хён |- | 2017 || ''The Merciless'' || Ким Сун Хан |- | rowspan=2|2018 ||''Illang: The Wolf Brigade''|| Ли Джи Сок |- | ''Default'' || Габ Су |- |2019||''Forbidden Dream''||Чо Маль Сон<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''Innocence'' || Мэр Чу |- | 2021 | ''Escape from Mogadishu'' || Рим Ён Су <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''Dr. Cheon and Lost Talisman'' |Бом Чон |- | ''Noryang: Deadly Sea'' | Денг Зилонг<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''Dark Nuns'' |Андреа әкей |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || Ин Дже || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Джанг Дже || |- | ''Walking to Heaven'' || Ён Даль || |- | 1994 || ''The Last Match'' || Ким Сон Дже || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Хван Иун Ба || |- | ''[[Asphalt Man]]'' || Хан Ки Су || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Пе Ван Су || |- | ''Power of Love'' || Канг Хо || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Чой Санг До || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Пак Ки Пун || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Хо Сик || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Сонг Ён Ву || |- | ''Lost Baggage'' || жас жігіт || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Джун Со Хён || |- | ''Foolish Princes'' || Ё Си Кван || |- | ''The Full Sun'' || Пак Хён До || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Ю Сан Хо || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok | |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | |- |2022 |''[[Why Her]]'' |Choi Tae-kook | |- | 2023 || ''[[Bloodhounds (TV series)|Bloodhounds]]'' || President Choi || |- |rowspan="2"|2025 |''[[Buried Hearts]]'' |Yeom Jang-soon | |- |''[[Mercy for None]]'' || Lee Joo-woon || |- | 2026 | ''[[Portraits of Delusion]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 0xxhhizgbby4lkv3g0cbbliysacv6sd 3597949 3597948 2026-05-01T16:36:44Z Sagzhan 29953 /* Телевизия */ 3597949 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = {{lang-ko|허준호}} |сурет = 181024 허준호.png |сурет ені = |сурет атауы = Хо Джун Хо 2018 жылы |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = Сеул, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 14 сәуірде туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Жыл ! Атауы ! Рөлі |- | 1986 || ''Чонг (Blue Sketch)'' || Джун Хо |- | 1989 || ''Қайырлы таң, Президент ханым'' || Ким Бу Ри |- | rowspan=2|1991 || ''Кішкентай автократиялық мемлекет'' || Модератор |- | ''Жасыл жеңдер'' || Виетконг Мин |- | rowspan=2|1992 || ''27 раушан'' || Соң Жин |- | ''Ақ белгі'' || Сержант Хонг |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' ||Кен Тае |- | ''To the Starry Island'' || ауыл тұрғыны |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene (камео) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || (камео) |- | ''Теңіз қарақшылары'' || Хён Бак |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Сун Вук |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Сон Чуль |- | ''Террорист'' || Санг Чуль |- | rowspan=3|1996 || ''A Petal'' || Yongdalcha man |- | ''Екі еркек'' || Та Сик |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Пак Джонг Еп |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Серіктес'' || Silhouette |- | ''Соңғы қорғаныс'' || На Хи Джу |- | ''Man with Flowers'' || Сок Бом |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Пак Чел Кю |- | ''Көктер'' || Кафе иесі |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || (камео) |- | ''Libera Me'' || Ли Ин Су |- | 2001 || ''Volcano High'' || Ма мырза |- | 2002 || ''Four Toes'' || Ауди |- | 2003 || ''Silmido'' || Сержант Джо Доң Иль |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Мун Боң Су |- | ''Dragon Squad'' || Капитан Ко Танг Ен |- | 2006 || ''The Restless'' || Бан Чу |- | rowspan=2|2008 || ''His Last Gift''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Джо Ён Ву |- | ''The Divine Weapon''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Чанг Канг |- | 2010 || ''Moss''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Рю Мок Ён |- | 2013 || ''Crimes of Passion'' || Джунг Хи Хён |- | 2017 || ''The Merciless'' || Ким Сун Хан |- | rowspan=2|2018 ||''Illang: The Wolf Brigade''|| Ли Джи Сок |- | ''Default'' || Габ Су |- |2019||''Forbidden Dream''||Чо Маль Сон<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''Innocence'' || Мэр Чу |- | 2021 | ''Escape from Mogadishu'' || Рим Ён Су <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''Dr. Cheon and Lost Talisman'' |Бом Чон |- | ''Noryang: Deadly Sea'' | Денг Зилонг<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''Dark Nuns'' |Андреа әкей |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || Ин Дже || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Джанг Дже || |- | ''Walking to Heaven'' || Ён Даль || |- | 1994 || ''The Last Match'' || Ким Сон Дже || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Хван Иун Ба || |- | ''Asphalt Man'' || Хан Ки Су || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Пе Ван Су || |- | ''Power of Love'' || Канг Хо || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Чой Санг До || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Пак Ки Пун || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Хо Сик || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Сонг Ён Ву || |- | ''Lost Baggage'' || жас жігіт || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Джун Со Хён || |- | ''Foolish Princes'' || Ё Си Кван || |- | ''The Full Sun'' || Пак Хён До || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Ю Сан Хо || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Emperor: Owner of the Mask]]'' || Dae Mok || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''[[Come and Hug Me]]'' || Yoon Hee-jae || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''[[Kingdom (South Korean TV series)|Kingdom]]'' || An Hyun || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''[[Designated Survivor: 60 Days]]'' | Han Ju-seung | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''[[Missing: The Other Side]]'' |Jang Pan-seok | |- |2021 | ''[[Undercover (2021 TV series)|Undercover]]'' |Lim Hyeong-rak | |- | 2021–2022 | ''[[Snowdrop (South Korean TV series)|Snowdrop]]'' | Eun Chang-soo | |- |2022 |''Why Her'' |Чо Та Кук | |- | 2023 || ''Bloodhounds'' || Президент Чо || |- |rowspan="2"|2025 |''Buried Hearts'' |Ём Джан Сун | |- |''Mercy for None'' || Ли Джу Вун || |- | 2026 | ''Portraits of Delusion'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} btc4tgpucxc1enro0dq7wdt6cuqj7wz 3597953 3597949 2026-05-01T16:39:44Z Sagzhan 29953 /* Телевизия */ 3597953 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = {{lang-ko|허준호}} |сурет = 181024 허준호.png |сурет ені = |сурет атауы = Хо Джун Хо 2018 жылы |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = Сеул, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 14 сәуірде туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Жыл ! Атауы ! Рөлі |- | 1986 || ''Чонг (Blue Sketch)'' || Джун Хо |- | 1989 || ''Қайырлы таң, Президент ханым'' || Ким Бу Ри |- | rowspan=2|1991 || ''Кішкентай автократиялық мемлекет'' || Модератор |- | ''Жасыл жеңдер'' || Виетконг Мин |- | rowspan=2|1992 || ''27 раушан'' || Соң Жин |- | ''Ақ белгі'' || Сержант Хонг |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' ||Кен Тае |- | ''To the Starry Island'' || ауыл тұрғыны |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene (камео) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || (камео) |- | ''Теңіз қарақшылары'' || Хён Бак |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Сун Вук |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Сон Чуль |- | ''Террорист'' || Санг Чуль |- | rowspan=3|1996 || ''A Petal'' || Yongdalcha man |- | ''Екі еркек'' || Та Сик |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Пак Джонг Еп |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Серіктес'' || Silhouette |- | ''Соңғы қорғаныс'' || На Хи Джу |- | ''Man with Flowers'' || Сок Бом |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Пак Чел Кю |- | ''Көктер'' || Кафе иесі |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || (камео) |- | ''Libera Me'' || Ли Ин Су |- | 2001 || ''Volcano High'' || Ма мырза |- | 2002 || ''Four Toes'' || Ауди |- | 2003 || ''Silmido'' || Сержант Джо Доң Иль |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Мун Боң Су |- | ''Dragon Squad'' || Капитан Ко Танг Ен |- | 2006 || ''The Restless'' || Бан Чу |- | rowspan=2|2008 || ''His Last Gift''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Джо Ён Ву |- | ''The Divine Weapon''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Чанг Канг |- | 2010 || ''Moss''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Рю Мок Ён |- | 2013 || ''Crimes of Passion'' || Джунг Хи Хён |- | 2017 || ''The Merciless'' || Ким Сун Хан |- | rowspan=2|2018 ||''Illang: The Wolf Brigade''|| Ли Джи Сок |- | ''Default'' || Габ Су |- |2019||''Forbidden Dream''||Чо Маль Сон<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''Innocence'' || Мэр Чу |- | 2021 | ''Escape from Mogadishu'' || Рим Ён Су <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''Dr. Cheon and Lost Talisman'' |Бом Чон |- | ''Noryang: Deadly Sea'' | Денг Зилонг<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''Dark Nuns'' |Андреа әкей |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || Ин Дже || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Джанг Дже || |- | ''Walking to Heaven'' || Ён Даль || |- | 1994 || ''The Last Match'' || Ким Сон Дже || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Хван Иун Ба || |- | ''Asphalt Man'' || Хан Ки Су || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Пе Ван Су || |- | ''Power of Love'' || Канг Хо || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Чой Санг До || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Пак Ки Пун || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Хо Сик || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Сонг Ён Ву || |- | ''Lost Baggage'' || жас жігіт || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Джун Со Хён || |- | ''Foolish Princes'' || Ё Си Кван || |- | ''The Full Sun'' || Пак Хён До || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Ю Сан Хо || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''[[Lobbyist (TV series)|Lobbyist]]'' || James Lee/Lee Ho-joon || |- | 2016 || ''[[A Beautiful Mind (TV series)|A Beautiful Mind]]'' || Lee Gun-myung || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''The Emperor: Owner of the Mask'' || Да Мок || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''Come and Hug Me'' || Юн Хи Дже || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''Kingdom'' || Ан Хён || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''Designated Survivor: 60 Days'' | Хан Джу Сон | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''Missing: The Other Side'' |Джан Пан Сок | |- |2021 | ''Undercover'' |Лим Хён Рак | |- | 2021–2022 | ''Snowdrop'' | Ён Чан Су | |- |2022 |''Why Her'' |Чо Та Кук | |- | 2023 || ''Bloodhounds'' || Президент Чо || |- |rowspan="2"|2025 |''Buried Hearts'' |Ём Джан Сун | |- |''Mercy for None'' || Ли Джу Вун || |- | 2026 | ''Portraits of Delusion'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} b1objgz1nz95y332ma6hnzu4b97v7gu 3597954 3597953 2026-05-01T16:40:54Z Sagzhan 29953 /* Телевизия */ 3597954 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = {{lang-ko|허준호}} |сурет = 181024 허준호.png |сурет ені = |сурет атауы = Хо Джун Хо 2018 жылы |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = Сеул, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 14 сәуірде туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Жыл ! Атауы ! Рөлі |- | 1986 || ''Чонг (Blue Sketch)'' || Джун Хо |- | 1989 || ''Қайырлы таң, Президент ханым'' || Ким Бу Ри |- | rowspan=2|1991 || ''Кішкентай автократиялық мемлекет'' || Модератор |- | ''Жасыл жеңдер'' || Виетконг Мин |- | rowspan=2|1992 || ''27 раушан'' || Соң Жин |- | ''Ақ белгі'' || Сержант Хонг |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' ||Кен Тае |- | ''To the Starry Island'' || ауыл тұрғыны |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene (камео) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || (камео) |- | ''Теңіз қарақшылары'' || Хён Бак |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Сун Вук |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Сон Чуль |- | ''Террорист'' || Санг Чуль |- | rowspan=3|1996 || ''A Petal'' || Yongdalcha man |- | ''Екі еркек'' || Та Сик |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Пак Джонг Еп |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Серіктес'' || Silhouette |- | ''Соңғы қорғаныс'' || На Хи Джу |- | ''Man with Flowers'' || Сок Бом |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Пак Чел Кю |- | ''Көктер'' || Кафе иесі |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || (камео) |- | ''Libera Me'' || Ли Ин Су |- | 2001 || ''Volcano High'' || Ма мырза |- | 2002 || ''Four Toes'' || Ауди |- | 2003 || ''Silmido'' || Сержант Джо Доң Иль |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Мун Боң Су |- | ''Dragon Squad'' || Капитан Ко Танг Ен |- | 2006 || ''The Restless'' || Бан Чу |- | rowspan=2|2008 || ''His Last Gift''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Джо Ён Ву |- | ''The Divine Weapon''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Чанг Канг |- | 2010 || ''Moss''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Рю Мок Ён |- | 2013 || ''Crimes of Passion'' || Джунг Хи Хён |- | 2017 || ''The Merciless'' || Ким Сун Хан |- | rowspan=2|2018 ||''Illang: The Wolf Brigade''|| Ли Джи Сок |- | ''Default'' || Габ Су |- |2019||''Forbidden Dream''||Чо Маль Сон<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''Innocence'' || Мэр Чу |- | 2021 | ''Escape from Mogadishu'' || Рим Ён Су <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''Dr. Cheon and Lost Talisman'' |Бом Чон |- | ''Noryang: Deadly Sea'' | Денг Зилонг<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''Dark Nuns'' |Андреа әкей |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || Ин Дже || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Джанг Дже || |- | ''Walking to Heaven'' || Ён Даль || |- | 1994 || ''The Last Match'' || Ким Сон Дже || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Хван Иун Ба || |- | ''Asphalt Man'' || Хан Ки Су || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Пе Ван Су || |- | ''Power of Love'' || Канг Хо || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Чой Санг До || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Пак Ки Пун || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Хо Сик || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Сонг Ён Ву || |- | ''Lost Baggage'' || жас жігіт || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Джун Со Хён || |- | ''Foolish Princes'' || Ё Си Кван || |- | ''The Full Sun'' || Пак Хён До || |- | 2001 || ''[[Hotelier (South Korean TV series)|Hotelier]]'' || Oh Hyung-man | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Ю Сан Хо || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || ([[Cameo appearance|cameo]]) |- | ''[[Precious Family]]'' || Park Chang-soo || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''Lobbyist'' || Джеймс Ли || |- | 2016 || ''A Beautiful Mind'' || Ли Джун Мен || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''The Emperor: Owner of the Mask'' || Да Мок || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''Come and Hug Me'' || Юн Хи Дже || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''Kingdom'' || Ан Хён || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''Designated Survivor: 60 Days'' | Хан Джу Сон | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''Missing: The Other Side'' |Джан Пан Сок | |- |2021 | ''Undercover'' |Лим Хён Рак | |- | 2021–2022 | ''Snowdrop'' | Ён Чан Су | |- |2022 |''Why Her'' |Чо Та Кук | |- | 2023 || ''Bloodhounds'' || Президент Чо || |- |rowspan="2"|2025 |''Buried Hearts'' |Ём Джан Сун | |- |''Mercy for None'' || Ли Джу Вун || |- | 2026 | ''Portraits of Delusion'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 9zvens20udgkoerq8ep3p825ibs1s0a 3597956 3597954 2026-05-01T16:42:14Z Sagzhan 29953 /* Телевизия */ 3597956 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = {{lang-ko|허준호}} |сурет = 181024 허준호.png |сурет ені = |сурет атауы = Хо Джун Хо 2018 жылы |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = Сеул, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 14 сәуірде туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Жыл ! Атауы ! Рөлі |- | 1986 || ''Чонг (Blue Sketch)'' || Джун Хо |- | 1989 || ''Қайырлы таң, Президент ханым'' || Ким Бу Ри |- | rowspan=2|1991 || ''Кішкентай автократиялық мемлекет'' || Модератор |- | ''Жасыл жеңдер'' || Виетконг Мин |- | rowspan=2|1992 || ''27 раушан'' || Соң Жин |- | ''Ақ белгі'' || Сержант Хонг |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' ||Кен Тае |- | ''To the Starry Island'' || ауыл тұрғыны |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene (камео) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || (камео) |- | ''Теңіз қарақшылары'' || Хён Бак |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Сун Вук |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Сон Чуль |- | ''Террорист'' || Санг Чуль |- | rowspan=3|1996 || ''A Petal'' || Yongdalcha man |- | ''Екі еркек'' || Та Сик |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Пак Джонг Еп |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Серіктес'' || Silhouette |- | ''Соңғы қорғаныс'' || На Хи Джу |- | ''Man with Flowers'' || Сок Бом |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Пак Чел Кю |- | ''Көктер'' || Кафе иесі |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || (камео) |- | ''Libera Me'' || Ли Ин Су |- | 2001 || ''Volcano High'' || Ма мырза |- | 2002 || ''Four Toes'' || Ауди |- | 2003 || ''Silmido'' || Сержант Джо Доң Иль |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Мун Боң Су |- | ''Dragon Squad'' || Капитан Ко Танг Ен |- | 2006 || ''The Restless'' || Бан Чу |- | rowspan=2|2008 || ''His Last Gift''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Джо Ён Ву |- | ''The Divine Weapon''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Чанг Канг |- | 2010 || ''Moss''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Рю Мок Ён |- | 2013 || ''Crimes of Passion'' || Джунг Хи Хён |- | 2017 || ''The Merciless'' || Ким Сун Хан |- | rowspan=2|2018 ||''Illang: The Wolf Brigade''|| Ли Джи Сок |- | ''Default'' || Габ Су |- |2019||''Forbidden Dream''||Чо Маль Сон<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''Innocence'' || Мэр Чу |- | 2021 | ''Escape from Mogadishu'' || Рим Ён Су <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''Dr. Cheon and Lost Talisman'' |Бом Чон |- | ''Noryang: Deadly Sea'' | Денг Зилонг<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''Dark Nuns'' |Андреа әкей |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || Ин Дже || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Джанг Дже || |- | ''Walking to Heaven'' || Ён Даль || |- | 1994 || ''The Last Match'' || Ким Сон Дже || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Хван Иун Ба || |- | ''Asphalt Man'' || Хан Ки Су || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Пе Ван Су || |- | ''Power of Love'' || Канг Хо || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Чой Санг До || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Пак Ки Пун || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Хо Сик || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Сонг Ён Ву || |- | ''Lost Baggage'' || жас жігіт || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Джун Со Хён || |- | ''Foolish Princes'' || Ё Си Кван || |- | ''The Full Sun'' || Пак Хён До || |- | 2001 || ''Hotelier'' || О Хён Ман | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Ю Сан Хо || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || (камео) |- | ''Precious Family'' || Пак Чан Су || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''Lobbyist'' || Джеймс Ли || |- | 2016 || ''A Beautiful Mind'' || Ли Джун Мен || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''The Emperor: Owner of the Mask'' || Да Мок || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''Come and Hug Me'' || Юн Хи Дже || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''Kingdom'' || Ан Хён || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''Designated Survivor: 60 Days'' | Хан Джу Сон | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''Missing: The Other Side'' |Джан Пан Сок | |- |2021 | ''Undercover'' |Лим Хён Рак | |- | 2021–2022 | ''Snowdrop'' | Ён Чан Су | |- |2022 |''Why Her'' |Чо Та Кук | |- | 2023 || ''Bloodhounds'' || Президент Чо || |- |rowspan="2"|2025 |''Buried Hearts'' |Ём Джан Сун | |- |''Mercy for None'' || Ли Джу Вун || |- | 2026 | ''Portraits of Delusion'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 6omuzguujsx9y3lydbdgf669tdwg5jv 3597958 3597956 2026-05-01T16:46:07Z Sagzhan 29953 «[[Санат:Оңтүстік Корея актерлері|Оңтүстік Корея актерлері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3597958 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Хо Джун Хо |шынайы есімі = {{lang-ko|허준호}} |сурет = 181024 허준호.png |сурет ені = |сурет атауы = Хо Джун Хо 2018 жылы |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.04.1964 |туған жері = Сеул, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Сеул өнер институты |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1985-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = Хо Джан Ган (әкесі) |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Хо Джун Хо''' ({{lang-ko|허준호}}; [[1964 жыл]]ғы [[14 сәуір]]де туған) — оңтүстіккореялық актер.<ref name=StoryJ>{{cite web |title=Huh Joon Ho |url=http://www.storyjcompany.com/theme/storyj/02/artist_view.php?wr_id=4 |publisher=Story J Company |access-date=March 22, 2022 |language=ko}}</ref><ref name=kofic>{{cite web |title=HUH Joon-ho |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10088453 |publisher=[[Korean Film Council]] |access-date=March 22, 2022}}</ref> Оның есімі бұрын ресми түрде Hur Joon-ho<ref>{{cite web |title=International sales poster for ''The Restless'' |url=https://www.imdb.com/title/tt0929261/mediaviewer/rm424396288/ |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 22, 2022 |date=2006}}</ref> деп жазылып жүрген, сондай-ақ кейде бейресми түрде Heo Joon-ho деп те жазылады. Хо Джун-хо актерлік мансабын театрда бастап, кейін кино мен теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. Әсіресе «Silmido» (2003) фильміндегі рөлі үшін ол Grand Bell Awards марапатында «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды.<ref name=":0">{{cite web |last=Elley |first=Derek |date=January 26, 2004 |title=Review: ''Silmido'' |url=https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418042807/https://variety.com/2004/film/reviews/silmido-1200536798/ |archive-date=April 18, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Paquet |first=Darcy |title=Silmido |url=https://koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226185738/http://www.koreanfilm.org/kfilm03.html#silmido |archive-date=February 26, 2021 |access-date=March 6, 2015 |website=Koreanfilm.org}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=June 11, 2004 |title=Grand Bell Awards 2004 |url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919011643/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=47 |archive-date=September 19, 2020 |access-date=March 6, 2015 |website=Korean Film Biz Zone}}</ref> Сондай-ақ ол «Gambler» сахналық мюзиклінде басты рөлді бірнеше рет қайта сомдаған. == Ерте өмірі және білімі == Хо Джун Хо (1964 жылғы 14 сәуірде туған) — 1960–1970 жылдары танымал болған актер Хо Джан Ганның ұлы. Ол әкесінің түсірілім алдында мәтінді (сценарийді) жаттықтырудың маңызын үйреткенін және бала кезінен актер болу арманына қолдау көрсеткенін айтқан. Шиниль жоғары мектебінде бейсбол ойнаған Хо колледжге дейін жарақат алып қалады. Болашағына алаңдаған анасы оған би өнерімен айналысуды ұсынады. Ол Сеул өнер институтын би мамандығы бойынша бітіріп, жеке сабақтар арқылы ән айтуды да үйренген. == Мансабы == Хо Джун-хо мансабын театрдан бастаған. Ол режиссер Ли Гю-хённың «Blue Sketch» фильмінде киноға алғаш рет түскен. Ол 2003 жылғы «Silmido» фильмінен кейін кеңінен танылды. Бұл фильм Оңтүстік Кореяда алғаш болып 10 миллион көрермен жинаған туынды болды. Осы рөлі үшін ол Grand Bell Awards-та «Екінші пландағы үздік актер» жүлдесін жеңіп алды. 2006 жылы ол «The Restless» фильмінде отбасының жоғалуына байланысты ішкі өкінішпен өмір сүретін және жемқор күштерге қарсы күресте қаза табатын патшалық экзорцист Бан-чу рөлін сомдады. Сол жылы ол әкесінің құрметіне «Janggang Entertainment» компаниясын құрды. Компанияның алғашқы жобасы — Ким Хи-сон мен Пак Джи-юн басты рөлдерде ойнаған «Hae-eo-hwa» тарихи-фьюжн драмасы болды. <ref name=":4">{{Cite web |date=2006-05-31 |title= Untitled Document|script-title=ko:허준호"장동건 마다하고 절 좋아해주니 고맙죠" |url=https://www.imbc.com/broad/tv/drama/netizenfun/newstalk/1511854_14215.html |access-date=2025-06-09 |website=MBC News}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2008-09-17 |title=허준호 "누가 때리면, 허허 웃고...그냥 맞고 살래요" |url=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20080917/8631502/9 |access-date=2025-06-09 |website=www.donga.com}}</ref> == Жеке өмірі == Хо Джун-хо бұрын буддист болған, бірақ 2004 жылы өлімге шақ қалған жол апатынан аман қалғаннан кейін христиан дініне өткен. Қазіргі таңда ол дінге берік христиан болып табылады. Оның бір қызы бар. == Фильмографиясы == === Фильм === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! |Жыл ! Атауы ! Рөлі |- | 1986 || ''Чонг (Blue Sketch)'' || Джун Хо |- | 1989 || ''Қайырлы таң, Президент ханым'' || Ким Бу Ри |- | rowspan=2|1991 || ''Кішкентай автократиялық мемлекет'' || Модератор |- | ''Жасыл жеңдер'' || Виетконг Мин |- | rowspan=2|1992 || ''27 раушан'' || Соң Жин |- | ''Ақ белгі'' || Сержант Хонг |- | rowspan=2|1993 || ''We Must Go to Apgujeong-dong <br/> on Windy Days'' ||Кен Тае |- | ''To the Starry Island'' || ауыл тұрғыны |- | rowspan=4|1994 || ''Life and Death of the Hollywood Kid'' || Actor in monitored fight scene (камео) |- | ''Coffee, Copy and a Bloody Nose'' || (камео) |- | ''Теңіз қарақшылары'' || Хён Бак |- | ''Jamon Jamon Seoul'' || Сун Вук |- | rowspan=2|1995 || ''My Father the Bodyguard'' || Сон Чуль |- | ''Террорист'' || Санг Чуль |- | rowspan=3|1996 || ''A Petal'' || Yongdalcha man |- | ''Екі еркек'' || Та Сик |- | ''Grown-ups Grill the Herring'' || Пак Джонг Еп |- | rowspan=4|1997 || ''The Rocket Was Launched'' || |- | ''Серіктес'' || Silhouette |- | ''Соңғы қорғаныс'' || На Хи Джу |- | ''Man with Flowers'' || Сок Бом |- | rowspan=2|1998 || ''The Last Attempt'' || Пак Чел Кю |- | ''Көктер'' || Кафе иесі |- | rowspan=2|2000 || ''Artist'' || (камео) |- | ''Libera Me'' || Ли Ин Су |- | 2001 || ''Volcano High'' || Ма мырза |- | 2002 || ''Four Toes'' || Ауди |- | 2003 || ''Silmido'' || Сержант Джо Доң Иль |- | rowspan=2|2005 || ''Never to Lose'' || Мун Боң Су |- | ''Dragon Squad'' || Капитан Ко Танг Ен |- | 2006 || ''The Restless'' || Бан Чу |- | rowspan=2|2008 || ''His Last Gift''<ref>{{cite web|title=Shin Hyun-jun and Heo Jun-ho to Stage Charity Concert|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|website=KBS Global|access-date=March 5, 2015|date=January 22, 2008|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040036/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=594|url-status=live}}</ref> || Джо Ён Ву |- | ''The Divine Weapon''<ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|title=Movie sheds light on old military technology|date=August 6, 2008|website=[[The Korea Herald]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=December 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209085941/https://www.hancinema.net/movie-sheds-light-on-old-military-technology-14957.html|url-status=live}}</ref> || Чанг Канг |- | 2010 || ''Moss''<ref>{{cite web|last=Chung |first=Ah-young |title=Kang Woo-seok offers fresh spin on ''Moss'' |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |website=[[The Korea Times]] |date=July 1, 2010 |access-date=March 5, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145134/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2014/09/141_68612.html |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> || Рю Мок Ён |- | 2013 || ''Crimes of Passion'' || Джунг Хи Хён |- | 2017 || ''The Merciless'' || Ким Сун Хан |- | rowspan=2|2018 ||''Illang: The Wolf Brigade''|| Ли Джи Сок |- | ''Default'' || Габ Су |- |2019||''Forbidden Dream''||Чо Маль Сон<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3056306|title='Heaven's Door' reveals its full cast|date=November 30, 2018|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=November 29, 2018|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024947/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3056306|url-status=live}}</ref> |- | 2020 || ''Innocence'' || Мэр Чу |- | 2021 | ''Escape from Mogadishu'' || Рим Ён Су <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=RYOO Seung-wan Plots ESCAPE with KIM Yun-seok, ZO In-sung|first=Pierce|last=Conran|date=June 20, 2019|website=Korean Film Biz Zone|access-date=June 14, 2021|archive-date=August 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812144906/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5174&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2023 |''Dr. Cheon and Lost Talisman'' |Бом Чон |- | ''Noryang: Deadly Sea'' | Денг Зилонг<ref>{{Cite news |url= https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |author= Lee Seung-mi |script-title=ko:[공식]김윤석 주연 '노량: 죽음의 바다', 크랭크업...'명량'·'한산' 이을 이순신 3부작 완성 |trans-title= [Official] Kim Yun-seok's 'Noryang: The Sea of Death', Crankup... 'Myeongnyang' and 'Hansan' Lee Eul Yi Sun-sin trilogy completed |work= [[Sports Chosun]] |publisher= [[Naver]] |date= July 2, 2021 |access-date= July 2, 2021 |language= ko |archive-date= November 12, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003749741 |url-status= live }}</ref> |- |2025 |''Dark Nuns'' |Андреа әкей |} === Телевизия === {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1988 || ''The Winter That Year Was Warm'' || Ин Дже || |- | rowspan=2|1993 || ''My Mother's Sea'' || Джанг Дже || |- | ''Walking to Heaven'' || Ён Даль || |- | 1994 || ''The Last Match'' || Ким Сон Дже || |- | rowspan=2|1995 || ''A Sunny Place of the Young'' || Хван Иун Ба || |- | ''Asphalt Man'' || Хан Ки Су || |- | rowspan=2|1996 || ''Shooting'' || Пе Ван Су || |- | ''Power of Love'' || Канг Хо || |- | rowspan=2|1997 || ''Revenge and Passion'' || Чой Санг До || |- | ''The River of Maternal Love'' || || |- | 1998 || ''See and See Again'' || Пак Ки Пун || |- | rowspan=4|1999 || ''Roses and Bean Sprouts'' || Хо Сик || |- | ''The Boss'' || Balgarak ("Toes") || |- | ''Woman on Top'' || Сонг Ён Ву || |- | ''Lost Baggage'' || жас жігіт || |- | rowspan=3|2000 || ''Bad Friends'' || Джун Со Хён || |- | ''Foolish Princes'' || Ё Си Кван || |- | ''The Full Sun'' || Пак Хён До || |- | 2001 || ''Hotelier'' || О Хён Ман | |- | 2002 || ''I Love You, Hyun-jung'' || Ю Сан Хо || |- | 2003 || ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' || Ю Чон Гу || |- | rowspan=2|2004 || ''Into the Storm'' || (камео) |- | ''Precious Family'' || Пак Чан Су || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Kim Hye-soo and Kim Hee-ae to Compete in Weekend TV Dramas|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 6, 2015|date=August 24, 2004|archive-date=February 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209064951/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2004082551128|url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2|2006 || ''Love and Ambition'' || || |- | ''[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]'' || [[Хэмосу]] || <ref>{{cite web|last=Suh|first=Jung-bo|title=Jumong Appeal|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|website=[[The Dong-A Ilbo]]|access-date=March 5, 2015|date=May 25, 2006|archive-date=October 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013221908/http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2006052580778|url-status=live}}</ref> |- | 2007 || ''Lobbyist'' || Джеймс Ли || |- | 2016 || ''A Beautiful Mind'' || Ли Джун Мен || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|title=Heo Joon-ho to come back as a brilliant doctor|date=April 27, 2016|website=[[HanCinema]]|publisher=[[Ilgan Sports]]|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429124225/https://www.hancinema.net/heo-joon-ho-to-come-back-as-a-brilliant-doctor-93957.html|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''The Emperor: Owner of the Mask'' || Да Мок || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|title="Ruler: Master of the Mask" Heo Joon-ho reunites with Yoo Seung-ho in 13 years|date=April 16, 2017|website=[[HanCinema]]|publisher=Newsen|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142445/https://www.hancinema.net/ruler-master-of-the-mask-heo-joon-ho-reunites-with-yoo-seung-ho-in-13-years-105109.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018 || ''Come and Hug Me'' || Юн Хи Дже || <ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|title="Come and Hug Me" Heo Joon-ho Turns into a Serial Killer|date=March 22, 2018|website=[[HanCinema]]|publisher=News1|access-date=March 28, 2018|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510194046/https://www.hancinema.net/come-and-hug-me-heo-joon-ho-turns-into-a-serial-killer-116846.html|url-status=live}}</ref> |- | 2019–2020 || ''Kingdom'' || Ан Хён || <ref>{{cite news|last=Kim|first=Yoon-ji|script-title=ko:[단독]허준호, 김은희 작가 '킹덤' 합류...긴장감 유발자|url=http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|access-date=February 19, 2018|work=[[Edaily]]|date=September 29, 2017|language=ko|archive-date=February 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033236/http://www.edaily.co.kr/news/news_detail.asp?newsId=02112326616065040&mediaCodeNo=258|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || ''Designated Survivor: 60 Days'' | Хан Джу Сон | <ref>{{cite web|author=Yeo Ye-rim|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|title=tvN names 'Survivor' remake cast|date=March 19, 2019|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318223325/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3060731|url-status=live}}</ref> |- |2020–2023 |''Missing: The Other Side'' |Джан Пан Сок | |- |2021 | ''Undercover'' |Лим Хён Рак | |- | 2021–2022 | ''Snowdrop'' | Ён Чан Су | |- |2022 |''Why Her'' |Чо Та Кук | |- | 2023 || ''Bloodhounds'' || Президент Чо || |- |rowspan="2"|2025 |''Buried Hearts'' |Ём Джан Сун | |- |''Mercy for None'' || Ли Джу Вун || |- | 2026 | ''Portraits of Delusion'' | |<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=April 11, 2025 |title=[단독] 허준호 '현혹' 묵직한 존재감...수지·김선호 만난다 |trans-title=[Exclusive] Heo Joon-ho's 'hypnotic' imposing presence... to meet Suzy and Kim Seon-ho |url=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12242354?influxDiv=NAVER |access-date=May 5, 2025 |website=JTBC News |language=ko}}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея актерлері]] 6a1b3v6m0zykokmkom2mzjvzzht4858 0 780551 3597885 2026-05-01T14:54:07Z С.Жания 172404 Жаңа бетте: '''Йонатан Эдвардссон''' ([[Швед тілі|швед.]] ''Jonathan Edvardsson''; [[7 сәуір]] [[1997 жыл|1997]] жыл, [[Гётеборг|Гётеборгта]] туылған) — [[Швеция|швед]] гандболшысы, «Ганновер-Бургдорф» клубы мен Швеция ұлттық құрамасында өнер көрсетеді. [[2021 жыл|2021]] жылғы әлем чемпионатының күміс ж... 3597885 wikitext text/x-wiki '''Йонатан Эдвардссон''' ([[Швед тілі|швед.]] ''Jonathan Edvardsson''; [[7 сәуір]] [[1997 жыл|1997]] жыл, [[Гётеборг|Гётеборгта]] туылған) — [[Швеция|швед]] гандболшысы, «Ганновер-Бургдорф» клубы мен Швеция ұлттық құрамасында өнер көрсетеді. [[2021 жыл|2021]] жылғы әлем чемпионатының күміс жүлдегері, [[2022 жыл|2022]] жылғы Еуропа чемпионы, [[2024 жыл|2024]] жылғы Еуропа чемпионатының жүлдегері. 2024 жылғы жазғы [[Олимпиада ойындары|Олимпиада ойындарының]] қатысушысы. == Мансабы == === Клубтық === Йонатан Эдвардссон — Швецияның «Савехоф» гандбол клубының түлегі, осы клубпен бірге екі рет Швеция чемпионы атанды. 2018/19 маусымында «Савехоф» құрамында Швеция чемпионатын жеңіп алып, кейін 2019/20 жылғы ЕГФ Чемпиондар лигасы ойындарына қатысты. Екінші чемпиондық атағын 2020/21 маусымында жеңіп алды. Сонымен қатар, Швеция лигасының маусымдағы ең үздік ойыншысы деп танылды. 2021/22 маусымынан бастап Эдвардссон Германияның «Ганновер-Бургдорф» клубында ойнайды. === Ұлттық құрамадағы халықаралық мансабы === [[2020 жыл|2020]] жылдан бастап Швеция ұлттық құрамасының мүшесі. Құрамадағы алғашқы ойынын 2020 жылғы [[8 қараша|8 қарашада]] [[Косово]] құрамасына қарсы матчта өткізді. Алғаш рет ірі халықаралық турнирге 2021 жылғы [[Әлем чемпионаты|әлем чемпионатында]] қатысып, ұлттық құрамамен бірге күміс жүлде жеңіп алды. 2022 жылғы [[Еуропа чемпионаты|Еуропа чемпионатының]] финалында шведтер Испания құрамасын жеңіп, Еуропа чемпионы атанды. 2024 жылы [[Германия|Германияда]] өткен Еуропа чемпионатында қола жүлдеге ие болды, үш матчқа қатысып, бір гол соқты. 2024 жылғы тамызда гандболдан Олимпиадалық турнирге қатысу үшін Швеция құрамасының тізіміне енгізілді. Швеция құрамасы ширек финалда Дания құрамасына 31:32 есебімен жеңіліп, турнирдегі өнерін аяқтады. [[2025 жыл|2025]] жылғы әлем чемпионатының матчтарына қатысты, онда Швеция құрамасы сәтсіз ойнап, қорытынды есепте 14-орын алды. == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.ihf.info/about/players/profiles/23553 Халықаралық гандбол сайты] * [https://www.instagram.com/jonathanedvardsson/ Instagram] lg3kdmsk23v76tpyqdok61ex4txrv5i 3 780552 3597891 2026-05-01T15:00:24Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3597891 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Türükshe budunchïlïkchï}} -- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 20:00, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) fgfts2y6shbgwmvgun2m189izbi7ngd 0 780553 3597900 2026-05-01T15:33:41Z С.Жания 172404 Жаңа бетте: '''Андрей Робертович Ковалёв''' ([[Беларус тілі|бел]]. ''Андрэй Робертавіч Кавалёў''; [[2 сәуір]] [[1966 жыл]], [[Витебск|Витебскте]] туылды) — кеңестік және беларусь хоккейшісі, бапкер. == Өмірбаяны == === Ойыншы мансабы === 1983/84 маусымында [[Минск|Минскінің]] «Динамо» клубы са... 3597900 wikitext text/x-wiki '''Андрей Робертович Ковалёв''' ([[Беларус тілі|бел]]. ''Андрэй Робертавіч Кавалёў''; [[2 сәуір]] [[1966 жыл]], [[Витебск|Витебскте]] туылды) — кеңестік және беларусь хоккейшісі, бапкер. == Өмірбаяны == === Ойыншы мансабы === 1983/84 маусымында [[Минск|Минскінің]] «Динамо» клубы сапында дебют жасады. Нагано қысқы Олимпиадасы 1998 және Солт-Лейк-Сити қысқы Олимпиадасы 2002 ойындарының қатысушысы. 1995 жылғы (С тобы), 1996 және 1997 жылдардағы (B тобы), сондай-ақ 1998, 1999, 2000, 2001 және 2003 жылдардағы [[Әлем чемпионаты|әлем чемпионаттарында]] Беларусь құрамасы сапында өнер көрсетті. 1994–2003 жылдары Беларусь ұлттық құрамасында ойнады. Осы кезеңде 89 матч өткізіп, 63 (33+30) ұпай жинады және 127 минут айып уақытына ие болды. 2002 жылғы [[Олимпиада ойындары|Олимпиада ойындарының]] ширек финалында Швеция құрамасына қарсы жеңісті матчта шайбалардың бірін соқты. Сондай-ақ [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] ұлттық құрамасында өнер көрсетіп, 35 ойынға қатысып, 13 [[шайба]] соқты. == Жетістіктері == === Ойыншы ретінде === * КСРО халықтары спартакиадасының чемпионы ([[1982 жыл|1982]]). * Жастар (U-20) арасындағы әлем чемпионы ([[1986 жыл|1986]]). * Ізгі ниет ойындарының чемпионы ([[1990 жыл|1990]]). * «Ленинградская правда жүлдесі» турнирінің жеңімпазы (1990). * «Известия жүлдесі» турнирінің жеңімпазы (1990). * Еуропа чемпиондар кубогының финалисі (1990). * Глобен кубогының жеңімпазы ([[1991 жыл|1991]]). * КСРО чемпионы (1991). * Германия чемпионатының үздік мергені ([[1994 жыл|1994]]–[[1995 жыл|1995]]). * Германия чемпионатының жұлдыздар құрамына енген (DEL лига, D1) — [[2001 жыл|2001]]. * Германияның 2-Бундеслигасының үздік ассистенті (D2) — [[2004 жыл|2004]]. * Құрлықтық кубоктың иегері ([[2007 жыл|2007]]). * Беларусь чемпионатының қола жүлдегері (2007) == Сыртқы сілтемелер == * https://www.eurohockey.com/player/1247-andrei-kovalev.html * [https://www.eliteprospects.com/player/29035/andrei-kovalev Elite Prospects]&nbsp;(англ.) — 1999. qptfmwpxdpff1a4mmzg0eim2hg5golt 0 780555 3597907 2026-05-01T15:50:57Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: '''Эмма''' — батыс елдерінде кең таралған әйелдер есімі. == Әдебиетте == «Эмма» — [[Джейн Остин]] жазған роман «Эмма» — [[Шарлотта Бронте]]нің аяқталмай қалған романы == Тағы басқа == [[Эмма (Миссури)]] — АҚШ-тағы қала [[Emma-gaala]] — финдік музыка сыйлығы [[Эмма (мифология)]]... 3597907 wikitext text/x-wiki '''Эмма''' — батыс елдерінде кең таралған әйелдер есімі. == Әдебиетте == «Эмма» — [[Джейн Остин]] жазған роман «Эмма» — [[Шарлотта Бронте]]нің аяқталмай қалған романы == Тағы басқа == [[Эмма (Миссури)]] — АҚШ-тағы қала [[Emma-gaala]] — финдік музыка сыйлығы [[Эмма (мифология)]] — жапониялық құдай [[(283) Эмма]] — астероид {{айрық}} 4irey50r3y0mpzxptx2q8rjf0qaw6yx 3597909 3597907 2026-05-01T15:53:07Z Ерден Карсыбеков 3744 3597909 wikitext text/x-wiki '''Эмма''' — батыс елдерінде кең таралған әйелдер есімі. == Әдебиетте == * «Эмма» — [[Джейн Остин]] жазған роман * «Эмма» — [[Шарлотта Бронте]]нің аяқталмай қалған романы == Тағы басқа == * [[Эмма (Миссури)]] — АҚШ-тағы қала * [[Emma-gaala]] — финдік музыка сыйлығы * [[Эмма (мифология)]] — жапониялық құдай * [[(283) Эмма]] — астероид {{айрық}} 1il88zcf5spfvyg4rz95vostmzb1z51 3 780556 3597914 2026-05-01T16:02:38Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3597914 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Nik Poty}} -- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 21:02, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) dlx7xf4kvq6eun5vt2xcqc32wdl8mtt 0 780557 3597921 2026-05-01T16:08:45Z Alphy Haydar 36950 Alphy Haydar [[Барболу (философия)]] бетін [[Барекендік (философия)]] бетіне жылжытты: Қате жазылған тақырып 3597921 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Барекендік (философия)]] 0z11y1buqntjgs0if485m5ckqr2je8g 3 780559 3597929 2026-05-01T16:13:22Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3597929 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Diaszhaksybek}} -- ''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:13, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) ltlri3lszbap6zgf6vmj2n0qseafymo 0 780560 3597946 2026-05-01T16:32:27Z Rasulbek Adil 176232 Жаңа бетте: '''Райымбек Бауыржанұлы Бақтыгереев''' — (қазақша:Райымбек Бауыржанұлы Бақтыгереев), Райым деген атпен танымал. {{Кинематограф|есімі=Райымбек Бауыржанұлы Бақтыгереев|Сурет=Raiymbek jpg.jpeg|туған күні=18.04.1998|Азаматтығы={{KAZ}}|Туған жері={{туғанжері|Орал|Оралда}}|Белсенд... 3597946 wikitext text/x-wiki '''Райымбек Бауыржанұлы Бақтыгереев''' — (қазақша:Райымбек Бауыржанұлы Бақтыгереев), Райым деген атпен танымал. {{Кинематограф|есімі=Райымбек Бауыржанұлы Бақтыгереев|Сурет=Raiymbek jpg.jpeg|туған күні=18.04.1998|Азаматтығы={{KAZ}}|Туған жері={{туғанжері|Орал|Оралда}}|Белсенді жылдары=2017 жж.|Мамандығы=Әнші, рэпер}} == Өмірбаяны == Бақтыгереев 1996 жылы 18 сәуірде Батыс Қазақстан облысы, [[Орал]] қаласы, [[Теректі ауданы]], Құтсийық ауылында дүниеге келген. Ұлты бойынша қазақ. Бала кезінен музыкаға әуес болған және өлең жазған. 2017 жылы ол өзінің алғашқы жеке альбомы «Қара бала» жазды. Бұл альбом оның өмірімен тығыз байланысты. Қарапайым ауыл баласы ретінде ол үлкен сахна мен өмір құндылықтарын армандайды. Альбом ешқашан шыққан жоқ, бірақ соған қарамастан, оның керемет мансабының бастамасы болды. 2018 жылы әртіс өзінің екінші жеке альбомы "О2"-ді ресми түрде шығарды, ол "Охyдеп" дегенді білдіреді. Альбом танымал болды, бірнеше ән чарттардың жоғарғы жағына шықты. "Move" синглы мега-хитке айналды және ұзақ уақыт бойы чарттардың жоғарғы жағында қалды. Альбомда Артур, Әділ және Женис сияқты әртістер болды. Жеке мансабынан тыс, RaiM DDRECORDS командасының әртістерімен бірлескен синглдер де жазды. 2017 жылы RaiM Артурмен бірге «Самая вышка» әнін жазды, ал алғашқы бейнебаян 2018 жылдың басында түсірілді. Сол жазда әртістер мега-танымал болған «Disco iz 90» әнін жазды. 2019 жылы RaiM өзінің үшінші альбомы «Sham» шығарды. Альбом оның бұрынғы әндерінен стилі мен мағынасы жағынан ерекшеленеді. Альбом этникалық стильде жазылған, ал барлық ән атаулары үшінші альбомға сілтеме жасайтын үш әріптен тұрады. «Sham» әніне бейнебаян түсірілді. Альбомда танымал қазақстандық рэпер Әл Наср ойнайды.<ref>[https://24smi.org/celebrity/136476-&#x20;raim.html 24СМИ (биографиялық портал)]</ref> Сол жылы олар Артурмен бірлескен «Simра» және «Saukel» тректерін шығарды. «Simpa» әні үшін әртістер платина дискісін алып, YouTube- та жүз миллионнан астам қаралым жинады. 2020 жылы RaiM тыңдаушылардың жүрегін жаулап алған көптеген синглдер шығарды. Наурыз айында ол Артурмен бірге «Апа» әнін жазып, бейнебаян түсірді. Сол жылы «Latte» әніне арналған анимациялық бейнебаян шығарылды. Бейнебаянда синглдерге сілтемелер көп және RaiM мен Артурдың бүкіл мансабы баяндалады. 2020 жылдың соңында RaiM «Lova Lo» атты жеке сингл шығарды.<ref>[https://biographe.ru/znamenitosti/raim/ Biographer.ru]</ref> 2021 жылы RaiM өзінің төртінші альбомы «4-dongelek» шығарды. Альбомның тұжырымдамасы «жол». Жақын адамға апаратын жол, үйге апаратын жол және шығармашылыққа апаратын жол. Альбомда әрқайсысы әртүрлі стильдегі жеті трек бар. Олардың ерекшелігі қазақ, орыс, ағылшын және испан тілдерін қоса алғанда, тілдердің үйлесімі. Альбомға шақырылған әртістердің қатарында Мико мен Алина Герч бар.<ref>[https://cyclowiki.org/wiki/RaiM_&Artur Энциклопедиялық база:]</ref> Барлық альбомдар мен әндерді музыкалық продюсер, музыкант, аранжировкашы және DDRRECORDS командасының директоры Данияр Рахметжанов шығарды. '''Білім беру''' 2013 жылы Шағатайдағы Ыбырай Алтынсарин атындағы орта мектепті бітірді Содан кейін Орал қаласындағы Жақаншы Досмұхамедов атындағы колледжге ағылшын тілі мұғалімі мамандығы бойынша оқуға түсті. '''«DD-RECORDS» белгісінің бөлігі ретінде''' Студенттік жылдары ол DDRECORDS студиясында әндер жазып, жаздырды. 2016 жылы ол Данияр Рахметжанов басқаратын DD-RECORDS командасының ресми резиденті болды. DDRECORDS құрамында Алина Герц, Женис, Әділ, Мико және Марина сияқты әртістер де бар. == Жеке өмірі == 2023 жылдың 21 қаңтарынан бастап ол қазақстандық әнші Ерка Есмаханға үйленген. == Марапаттар == * 2018 EMA "Muzzone" -RaiM, Артур Жыл дебюті Қараңғы 2018 * 2018 EMA «Muzzone» * RaiM, Артур —Интернет таңдауы * 2018 Ұлттық музыкалық марапаттар * RaiM, Артур, Женис «90-жылдардағы диско» * Ұлттық музыкалық марапаттар RaiM, Артур және BN "Үздік" * 2019 Nur-Sultan Music Awards (RaiM, Artur) * 2019 Qazaq music awards «Uzdik En» RaiM, Артур - Сәукеле * 2019 Ұлттық музыкалық марапаттар * RaiM, Артур, Әділ - "Simpa" * 2020 EMA Жыл хиті RaiM, Артур "Latte" == Клиптер == * RaiM & Artur - Ең биік (режиссері: Азамат Дулатов). Raim & Artur дуэтінің «Ең биік» әні Нұрстас Адамбайдың «2017 Мен күйеу жігітпін» фильмінің саундтрегіне енгізілді. Ол екі күнде бір миллион қаралым жинады. Бейнебаян YouTube-та 11 миллионнан астам қаралым жинап, ең көп қаралған орыс тіліндегі музыкалық бейнебаяндардың ондығына кіреді (2018 жылдың 7 наурызындағы жағдай бойынша). * RaiM & Arthur feat. Б.Н. Үздік (режиссері: Шыңғысхан Тәжікеев) 2018 * RaiM & Artur - Сәукеле (режиссері: Шыңғысхан Тәжікеев) 2019 * RaiM & Артур & Әділ Симпа (Аян Сатмағанбет) 2019 Бейнебаян YouTube-та 120 миллионнан астам қаралым жинап, ең көп қаралған орыс тіліндегі музыкалық бейнебаяндардың ондығына кіреді (23 cəyip 2019 жыл). * RaiM - Шам (режиссері: Айтөре Жолдасқали) 2019 ж * RaiM & Artur - Ana (режиссері: Айтөре Жолдасқали) 2019 * RaiM & Artur-Latte (режиссері: Данияр Рахметжанов) 2020 ж. * RaiM - Cher (Режиссері: Азамат Балахметов) 2020 ж. * RaiM - Жаңа альбом 4-дөңгелек (реж. Ерни Зиядинов) 2021 ж. * RaiM & Adil - көз қорқақ, қол батыр (реж.: Данияр Амангелдиев) 2021. == Дереккөздер == <references /> be4wn90pxtk3lhz0lavc3di9z1hywpn 3597951 3597946 2026-05-01T16:39:02Z Rasulbek Adil 176232 3597951 wikitext text/x-wiki '''Райымбек Бауыржанұлы Бақтыгереев''' — (қазақша:Райымбек Бауыржанұлы Бақтыгереев), Райым деген атпен танымал. {{Кинематограф|есімі=Райымбек Бауыржанұлы Бақтыгереев|Сурет=Raiymbek jpg.jpeg|туған күні=18.04.1998|Азаматтығы={{KAZ}}|Туған жері={{туғанжері|Орал|Оралда}} [[Теректі]],[[Батыс Қазақстан]]|Белсенді жылдары=2017 жж.|Мамандығы=Әнші, рэпер}} == Өмірбаяны == Бақтыгереев 1996 жылы 18 сәуірде Батыс Қазақстан облысы, [[Орал]] қаласы, [[Теректі ауданы]], Құтсийық ауылында дүниеге келген. Ұлты бойынша қазақ. Бала кезінен музыкаға әуес болған және өлең жазған. 2017 жылы ол өзінің алғашқы жеке альбомы «Қара бала» жазды. Бұл альбом оның өмірімен тығыз байланысты. Қарапайым ауыл баласы ретінде ол үлкен сахна мен өмір құндылықтарын армандайды. Альбом ешқашан шыққан жоқ, бірақ соған қарамастан, оның керемет мансабының бастамасы болды. 2018 жылы әртіс өзінің екінші жеке альбомы "О2"-ді ресми түрде шығарды, ол "Охyдеп" дегенді білдіреді. Альбом танымал болды, бірнеше ән чарттардың жоғарғы жағына шықты. "Move" синглы мега-хитке айналды және ұзақ уақыт бойы чарттардың жоғарғы жағында қалды. Альбомда Артур, Әділ және Женис сияқты әртістер болды. Жеке мансабынан тыс, RaiM DDRECORDS командасының әртістерімен бірлескен синглдер де жазды. 2017 жылы RaiM Артурмен бірге «Самая вышка» әнін жазды, ал алғашқы бейнебаян 2018 жылдың басында түсірілді. Сол жазда әртістер мега-танымал болған «Disco iz 90» әнін жазды. 2019 жылы RaiM өзінің үшінші альбомы «Sham» шығарды. Альбом оның бұрынғы әндерінен стилі мен мағынасы жағынан ерекшеленеді. Альбом этникалық стильде жазылған, ал барлық ән атаулары үшінші альбомға сілтеме жасайтын үш әріптен тұрады. «Sham» әніне бейнебаян түсірілді. Альбомда танымал қазақстандық рэпер Әл Наср ойнайды.<ref>[https://24smi.org/celebrity/136476-&#x20;raim.html 24СМИ (биографиялық портал)]</ref> Сол жылы олар Артурмен бірлескен «Simра» және «Saukel» тректерін шығарды. «Simpa» әні үшін әртістер платина дискісін алып, YouTube- та жүз миллионнан астам қаралым жинады. 2020 жылы RaiM тыңдаушылардың жүрегін жаулап алған көптеген синглдер шығарды. Наурыз айында ол Артурмен бірге «Апа» әнін жазып, бейнебаян түсірді. Сол жылы «Latte» әніне арналған анимациялық бейнебаян шығарылды. Бейнебаянда синглдерге сілтемелер көп және RaiM мен Артурдың бүкіл мансабы баяндалады. 2020 жылдың соңында RaiM «Lova Lo» атты жеке сингл шығарды.<ref>[https://biographe.ru/znamenitosti/raim/ Biographer.ru]</ref> 2021 жылы RaiM өзінің төртінші альбомы «4-dongelek» шығарды. Альбомның тұжырымдамасы «жол». Жақын адамға апаратын жол, үйге апаратын жол және шығармашылыққа апаратын жол. Альбомда әрқайсысы әртүрлі стильдегі жеті трек бар. Олардың ерекшелігі қазақ, орыс, ағылшын және испан тілдерін қоса алғанда, тілдердің үйлесімі. Альбомға шақырылған әртістердің қатарында Мико мен Алина Герч бар.<ref>[https://cyclowiki.org/wiki/RaiM_&Artur Энциклопедиялық база:]</ref> Барлық альбомдар мен әндерді музыкалық продюсер, музыкант, аранжировкашы және DDRRECORDS командасының директоры Данияр Рахметжанов шығарды. '''Білім беру''' 2013 жылы Шағатайдағы Ыбырай Алтынсарин атындағы орта мектепті бітірді Содан кейін Орал қаласындағы Жақаншы Досмұхамедов атындағы колледжге ағылшын тілі мұғалімі мамандығы бойынша оқуға түсті. '''«DD-RECORDS» белгісінің бөлігі ретінде''' Студенттік жылдары ол DDRECORDS студиясында әндер жазып, жаздырды. 2016 жылы ол Данияр Рахметжанов басқаратын DD-RECORDS командасының ресми резиденті болды. DDRECORDS құрамында Алина Герц, Женис, Әділ, Мико және Марина сияқты әртістер де бар. == Жеке өмірі == 2023 жылдың 21 қаңтарынан бастап ол қазақстандық әнші Ерка Есмаханға үйленген. == Марапаттар == * 2018 EMA "Muzzone" -RaiM, Артур Жыл дебюті Қараңғы 2018 * 2018 EMA «Muzzone» * RaiM, Артур —Интернет таңдауы * 2018 Ұлттық музыкалық марапаттар * RaiM, Артур, Женис «90-жылдардағы диско» * Ұлттық музыкалық марапаттар RaiM, Артур және BN "Үздік" * 2019 Nur-Sultan Music Awards (RaiM, Artur) * 2019 Qazaq music awards «Uzdik En» RaiM, Артур - Сәукеле * 2019 Ұлттық музыкалық марапаттар * RaiM, Артур, Әділ - "Simpa" * 2020 EMA Жыл хиті RaiM, Артур "Latte" == Клиптер == * RaiM & Artur - Ең биік (режиссері: Азамат Дулатов). Raim & Artur дуэтінің «Ең биік» әні Нұрстас Адамбайдың «2017 Мен күйеу жігітпін» фильмінің саундтрегіне енгізілді. Ол екі күнде бір миллион қаралым жинады. Бейнебаян YouTube-та 11 миллионнан астам қаралым жинап, ең көп қаралған орыс тіліндегі музыкалық бейнебаяндардың ондығына кіреді (2018 жылдың 7 наурызындағы жағдай бойынша). * RaiM & Arthur feat. Б.Н. Үздік (режиссері: Шыңғысхан Тәжікеев) 2018 * RaiM & Artur - Сәукеле (режиссері: Шыңғысхан Тәжікеев) 2019 * RaiM & Артур & Әділ Симпа (Аян Сатмағанбет) 2019 Бейнебаян YouTube-та 120 миллионнан астам қаралым жинап, ең көп қаралған орыс тіліндегі музыкалық бейнебаяндардың ондығына кіреді (23 cəyip 2019 жыл). * RaiM - Шам (режиссері: Айтөре Жолдасқали) 2019 ж * RaiM & Artur - Ana (режиссері: Айтөре Жолдасқали) 2019 * RaiM & Artur-Latte (режиссері: Данияр Рахметжанов) 2020 ж. * RaiM - Cher (Режиссері: Азамат Балахметов) 2020 ж. * RaiM - Жаңа альбом 4-дөңгелек (реж. Ерни Зиядинов) 2021 ж. * RaiM & Adil - көз қорқақ, қол батыр (реж.: Данияр Амангелдиев) 2021. == Дереккөздер == <references /> mk0p2h2b7e7275cvj1nd08psu5j01ic 3598281 3597951 2026-05-02T07:31:45Z Rasulbek Adil 176232 3598281 wikitext text/x-wiki '''Райымбек Бауыржанұлы Бақтыгереев''' — (қазақша:Райымбек Бауыржанұлы Бақтыгереев), Райым деген атпен танымал. {{Кинематограф|есімі=Райымбек Бауыржанұлы Бақтыгереев|Сурет=Raiymbek jpg.jpeg|туған күні=18.04.1998|Азаматтығы={{KAZ}}|Туған жері={{туғанжері|Орал|Оралда}} [[Теректі]],[[Батыс Қазақстан]]|Белсенді жылдары=2017 жж.|Мамандығы=Әнші, рэпер}} == Өмірбаяны == Бақтыгереев 1996 жылы 18 сәуірде Батыс Қазақстан облысы, [[Орал]] қаласы, [[Теректі ауданы]], Құтсийық ауылында дүниеге келген. Ұлты бойынша қазақ. Бала кезінен музыкаға әуес болған және өлең жазған. 2017 жылы ол өзінің алғашқы жеке альбомы «Қара бала» жазды. Бұл альбом оның өмірімен тығыз байланысты. Қарапайым ауыл баласы ретінде ол үлкен сахна мен өмір құндылықтарын армандайды. Альбом ешқашан шыққан жоқ, бірақ соған қарамастан, оның керемет мансабының бастамасы болды. 2018 жылы әртіс өзінің екінші жеке альбомы "О2"-ді ресми түрде шығарды, ол "Охyдеп" дегенді білдіреді. Альбом танымал болды, бірнеше ән чарттардың жоғарғы жағына шықты. "Move" синглы мега-хитке айналды және ұзақ уақыт бойы чарттардың жоғарғы жағында қалды. Альбомда Артур, Әділ және Женис сияқты әртістер болды. Жеке мансабынан тыс, RaiM DDRECORDS командасының әртістерімен бірлескен синглдер де жазды. 2017 жылы RaiM Артурмен бірге «Самая вышка» әнін жазды, ал алғашқы бейнебаян 2018 жылдың басында түсірілді. Сол жазда әртістер мега-танымал болған «Disco iz 90» әнін жазды. 2019 жылы RaiM өзінің үшінші альбомы «Sham» шығарды. Альбом оның бұрынғы әндерінен стилі мен мағынасы жағынан ерекшеленеді. Альбом этникалық стильде жазылған, ал барлық ән атаулары үшінші альбомға сілтеме жасайтын үш әріптен тұрады. «Sham» әніне бейнебаян түсірілді. Альбомда танымал қазақстандық рэпер Әл Наср ойнайды.<ref>[https://24smi.org/celebrity/136476-&#x20;raim.html 24СМИ (биографиялық портал)]</ref> Сол жылы олар Артурмен бірлескен «Simра» және «Saukel» тректерін шығарды. «Simpa» әні үшін әртістер платина дискісін алып, YouTube- та жүз миллионнан астам қаралым жинады. 2020 жылы RaiM тыңдаушылардың жүрегін жаулап алған көптеген синглдер шығарды. Наурыз айында ол Артурмен бірге «Апа» әнін жазып, бейнебаян түсірді. Сол жылы «Latte» әніне арналған анимациялық бейнебаян шығарылды. Бейнебаянда синглдерге сілтемелер көп және RaiM мен Артурдың бүкіл мансабы баяндалады. 2020 жылдың соңында RaiM «Lova Lo» атты жеке сингл шығарды.<ref>[https://biographe.ru/znamenitosti/raim/ Biographer.ru]</ref> 2021 жылы RaiM өзінің төртінші альбомы «4-dongelek» шығарды. Альбомның тұжырымдамасы «жол». Жақын адамға апаратын жол, үйге апаратын жол және шығармашылыққа апаратын жол. Альбомда әрқайсысы әртүрлі стильдегі жеті трек бар. Олардың ерекшелігі қазақ, орыс, ағылшын және испан тілдерін қоса алғанда, тілдердің үйлесімі. Альбомға шақырылған әртістердің қатарында Мико мен Алина Герч бар.<ref>[https://cyclowiki.org/wiki/RaiM_&Artur Энциклопедиялық база:]</ref> Барлық альбомдар мен әндерді музыкалық продюсер, музыкант, аранжировкашы және DDRRECORDS командасының директоры Данияр Рахметжанов шығарды. '''Білім беру''' 2013 жылы Шағатайдағы Ыбырай Алтынсарин атындағы орта мектепті бітірді Содан кейін Орал қаласындағы Жақаншы Досмұхамедов атындағы колледжге ағылшын тілі мұғалімі мамандығы бойынша оқуға түсті. '''«DD-RECORDS» белгісінің бөлігі ретінде''' Студенттік жылдары ол DDRECORDS студиясында әндер жазып, жаздырды. 2016 жылы ол Данияр Рахметжанов басқаратын DD-RECORDS командасының ресми резиденті болды. DDRECORDS құрамында Алина Герц, Женис, Әділ, Мико және Марина сияқты әртістер де бар. == Жеке өмірі == 2023 жылдың 21 қаңтарынан бастап ол қазақстандық әнші Ерка Есмаханға үйленген. == Марапаттар == * 2018 EMA "Muzzone" -RaiM, Артур Жыл дебюті Қараңғы 2018 * 2018 EMA «Muzzone» * RaiM, Артур —Интернет таңдауы * 2018 Ұлттық музыкалық марапаттар * RaiM, Артур, Женис «90-жылдардағы диско» * Ұлттық музыкалық марапаттар RaiM, Артур және BN "Үздік" * 2019 Nur-Sultan Music Awards (RaiM, Artur) * 2019 Qazaq music awards «Uzdik En» RaiM, Артур - Сәукеле * 2019 Ұлттық музыкалық марапаттар * RaiM, Артур, Әділ - "Simpa" * 2020 EMA Жыл хиті RaiM, Артур "Latte" == Дискография == '''Сутдиялық альбомдар''' * 2017 «Қара бала (шығарылмаған)» * 2018 О2 * 2019 «ЖАЛҒАН» * 2021 «4-дөңгелек» * 2022 «Ең көп сатылатын кітап» * 2024 Джет == Клиптер == * RaiM & Artur - Ең биік (режиссері: Азамат Дулатов). Raim & Artur дуэтінің «Ең биік» әні Нұрстас Адамбайдың «2017 Мен күйеу жігітпін» фильмінің саундтрегіне енгізілді. Ол екі күнде бір миллион қаралым жинады. Бейнебаян YouTube-та 11 миллионнан астам қаралым жинап, ең көп қаралған орыс тіліндегі музыкалық бейнебаяндардың ондығына кіреді (2018 жылдың 7 наурызындағы жағдай бойынша). * RaiM & Arthur feat. Б.Н. Үздік (режиссері: Шыңғысхан Тәжікеев) 2018 * RaiM & Artur - Сәукеле (режиссері: Шыңғысхан Тәжікеев) 2019 * RaiM & Артур & Әділ Симпа (Аян Сатмағанбет) 2019 Бейнебаян YouTube-та 120 миллионнан астам қаралым жинап, ең көп қаралған орыс тіліндегі музыкалық бейнебаяндардың ондығына кіреді (23 cəyip 2019 жыл). * RaiM - Шам (режиссері: Айтөре Жолдасқали) 2019 ж * RaiM & Artur - Ana (режиссері: Айтөре Жолдасқали) 2019 * RaiM & Artur-Latte (режиссері: Данияр Рахметжанов) 2020 ж. * RaiM - Cher (Режиссері: Азамат Балахметов) 2020 ж. * RaiM - Жаңа альбом 4-дөңгелек (реж. Ерни Зиядинов) 2021 ж. * RaiM & Adil - көз қорқақ, қол батыр (реж.: Данияр Амангелдиев) 2021. == Дереккөздер == <references /> ik1awjm5ooyveqx8wj8yjff6f3swsrl 3598283 3598281 2026-05-02T07:33:00Z Rasulbek Adil 176232 3598283 wikitext text/x-wiki '''Райымбек Бауыржанұлы Бақтыгереев''' — (қазақша:Райымбек Бауыржанұлы Бақтыгереев), Райым деген атпен танымал. {{Кинематограф|есімі=Райымбек Бауыржанұлы Бақтыгереев|Сурет=Raiymbek jpg.jpeg|туған күні=18.04.1998|Азаматтығы={{KAZ}}|Туған жері={{туғанжері|Орал|Оралда}} [[Теректі]],[[Батыс Қазақстан]]|Белсенді жылдары=2017 жж.|Мамандығы=Әнші, рэпер}} == Өмірбаяны == Бақтыгереев 1996 жылы 18 сәуірде Батыс Қазақстан облысы, [[Орал]] қаласы, [[Теректі ауданы]], Құтсийық ауылында дүниеге келген. Ұлты бойынша қазақ. Бала кезінен музыкаға әуес болған және өлең жазған. 2017 жылы ол өзінің алғашқы жеке альбомы «Қара бала» жазды. Бұл альбом оның өмірімен тығыз байланысты. Қарапайым ауыл баласы ретінде ол үлкен сахна мен өмір құндылықтарын армандайды. Альбом ешқашан шыққан жоқ, бірақ соған қарамастан, оның керемет мансабының бастамасы болды. 2018 жылы әртіс өзінің екінші жеке альбомы "О2"-ді ресми түрде шығарды, ол "Охyдеп" дегенді білдіреді. Альбом танымал болды, бірнеше ән чарттардың жоғарғы жағына шықты. "Move" синглы мега-хитке айналды және ұзақ уақыт бойы чарттардың жоғарғы жағында қалды. Альбомда Артур, Әділ және Женис сияқты әртістер болды. Жеке мансабынан тыс, RaiM DDRECORDS командасының әртістерімен бірлескен синглдер де жазды. 2017 жылы RaiM Артурмен бірге «Самая вышка» әнін жазды, ал алғашқы бейнебаян 2018 жылдың басында түсірілді. Сол жазда әртістер мега-танымал болған «Disco iz 90» әнін жазды. 2019 жылы RaiM өзінің үшінші альбомы «Sham» шығарды. Альбом оның бұрынғы әндерінен стилі мен мағынасы жағынан ерекшеленеді. Альбом этникалық стильде жазылған, ал барлық ән атаулары үшінші альбомға сілтеме жасайтын үш әріптен тұрады. «Sham» әніне бейнебаян түсірілді. Альбомда танымал қазақстандық рэпер Әл Наср ойнайды.<ref>[https://24smi.org/celebrity/136476-&#x20;raim.html 24СМИ (биографиялық портал)]</ref> Сол жылы олар Артурмен бірлескен «Simра» және «Saukel» тректерін шығарды. «Simpa» әні үшін әртістер платина дискісін алып, YouTube- та жүз миллионнан астам қаралым жинады. 2020 жылы RaiM тыңдаушылардың жүрегін жаулап алған көптеген синглдер шығарды. Наурыз айында ол Артурмен бірге «Апа» әнін жазып, бейнебаян түсірді. Сол жылы «Latte» әніне арналған анимациялық бейнебаян шығарылды. Бейнебаянда синглдерге сілтемелер көп және RaiM мен Артурдың бүкіл мансабы баяндалады. 2020 жылдың соңында RaiM «Lova Lo» атты жеке сингл шығарды.<ref>[https://biographe.ru/znamenitosti/raim/ Biographer.ru]</ref> 2021 жылы RaiM өзінің төртінші альбомы «4-dongelek» шығарды. Альбомның тұжырымдамасы «жол». Жақын адамға апаратын жол, үйге апаратын жол және шығармашылыққа апаратын жол. Альбомда әрқайсысы әртүрлі стильдегі жеті трек бар. Олардың ерекшелігі қазақ, орыс, ағылшын және испан тілдерін қоса алғанда, тілдердің үйлесімі. Альбомға шақырылған әртістердің қатарында Мико мен Алина Герч бар.<ref>[https://cyclowiki.org/wiki/RaiM_&Artur Энциклопедиялық база:]</ref> Барлық альбомдар мен әндерді музыкалық продюсер, музыкант, аранжировкашы және DDRRECORDS командасының директоры Данияр Рахметжанов шығарды. '''Білім беру''' 2013 жылы Шағатайдағы Ыбырай Алтынсарин атындағы орта мектепті бітірді Содан кейін Орал қаласындағы Жақаншы Досмұхамедов атындағы колледжге ағылшын тілі мұғалімі мамандығы бойынша оқуға түсті. '''«DD-RECORDS» белгісінің бөлігі ретінде''' Студенттік жылдары ол DDRECORDS студиясында әндер жазып, жаздырды. 2016 жылы ол Данияр Рахметжанов басқаратын DD-RECORDS командасының ресми резиденті болды. DDRECORDS құрамында Алина Герц, Женис, Әділ, Мико және Марина сияқты әртістер де бар. == Жеке өмірі == 2023 жылдың 21 қаңтарынан бастап ол қазақстандық әнші Ерка Есмаханға үйленген. == Марапаттар == * 2018 EMA "Muzzone" -RaiM, Артур Жыл дебюті Қараңғы 2018 * 2018 EMA «Muzzone» * RaiM, Артур —Интернет таңдауы * 2018 Ұлттық музыкалық марапаттар * RaiM, Артур, Женис «90-жылдардағы диско» * Ұлттық музыкалық марапаттар RaiM, Артур және BN "Үздік" * 2019 Nur-Sultan Music Awards (RaiM, Artur) * 2019 Qazaq music awards «Uzdik En» RaiM, Артур - Сәукеле * 2019 Ұлттық музыкалық марапаттар * RaiM, Артур, Әділ - "Simpa" * 2020 EMA Жыл хиті RaiM, Артур "Latte" == Дискография == '''Студиялық альбомдар''' * 2017 «Қара бала (шығарылмаған)» * 2018 О2 * 2019 «ЖАЛҒАН» * 2021 «4-дөңгелек» * 2022 «Ең көп сатылатын кітап» * 2024 Джет == Клиптер == * RaiM & Artur - Ең биік (режиссері: Азамат Дулатов). Raim & Artur дуэтінің «Ең биік» әні Нұрстас Адамбайдың «2017 Мен күйеу жігітпін» фильмінің саундтрегіне енгізілді. Ол екі күнде бір миллион қаралым жинады. Бейнебаян YouTube-та 11 миллионнан астам қаралым жинап, ең көп қаралған орыс тіліндегі музыкалық бейнебаяндардың ондығына кіреді (2018 жылдың 7 наурызындағы жағдай бойынша). * RaiM & Arthur feat. Б.Н. Үздік (режиссері: Шыңғысхан Тәжікеев) 2018 * RaiM & Artur - Сәукеле (режиссері: Шыңғысхан Тәжікеев) 2019 * RaiM & Артур & Әділ Симпа (Аян Сатмағанбет) 2019 Бейнебаян YouTube-та 120 миллионнан астам қаралым жинап, ең көп қаралған орыс тіліндегі музыкалық бейнебаяндардың ондығына кіреді (23 cəyip 2019 жыл). * RaiM - Шам (режиссері: Айтөре Жолдасқали) 2019 ж * RaiM & Artur - Ana (режиссері: Айтөре Жолдасқали) 2019 * RaiM & Artur-Latte (режиссері: Данияр Рахметжанов) 2020 ж. * RaiM - Cher (Режиссері: Азамат Балахметов) 2020 ж. * RaiM - Жаңа альбом 4-дөңгелек (реж. Ерни Зиядинов) 2021 ж. * RaiM & Adil - көз қорқақ, қол батыр (реж.: Данияр Амангелдиев) 2021. == Дереккөздер == <references /> gg9dk19sy1wyf09egnl8387yl6hefkn 3598286 3598283 2026-05-02T07:35:20Z Rasulbek Adil 176232 3598286 wikitext text/x-wiki '''Райымбек Бауыржанұлы Бақтыгереев''' — (қазақша:Райымбек Бауыржанұлы Бақтыгереев), Райым деген атпен танымал. {{Кинематограф|есімі=Райымбек Бауыржанұлы Бақтыгереев|Сурет=Raiymbek jpg.jpeg|туған күні=18.04.1998|Азаматтығы={{KAZ}}|Туған жері={{туғанжері|Орал|Оралда}} [[Теректі]],[[Батыс Қазақстан]]|Белсенді жылдары=2017 жж.|Мамандығы=Әнші, рэпер}} == Өмірбаяны == Бақтыгереев 1996 жылы 18 сәуірде Батыс Қазақстан облысы, [[Орал]] қаласы, [[Теректі ауданы]], Құтсийық ауылында дүниеге келген. Ұлты бойынша қазақ. Бала кезінен музыкаға әуес болған және өлең жазған. 2017 жылы ол өзінің алғашқы жеке альбомы «Қара бала» жазды. Бұл альбом оның өмірімен тығыз байланысты. Қарапайым ауыл баласы ретінде ол үлкен сахна мен өмір құндылықтарын армандайды. Альбом ешқашан шыққан жоқ, бірақ соған қарамастан, оның керемет мансабының бастамасы болды. 2018 жылы әртіс өзінің екінші жеке альбомы "О2"-ді ресми түрде шығарды, ол "Охyдеп" дегенді білдіреді. Альбом танымал болды, бірнеше ән чарттардың жоғарғы жағына шықты. "Move" синглы мега-хитке айналды және ұзақ уақыт бойы чарттардың жоғарғы жағында қалды. Альбомда Артур, Әділ және Женис сияқты әртістер болды. Жеке мансабынан тыс, RaiM DDRECORDS командасының әртістерімен бірлескен синглдер де жазды. 2017 жылы RaiM Артурмен бірге «Самая вышка» әнін жазды, ал алғашқы бейнебаян 2018 жылдың басында түсірілді. Сол жазда әртістер мега-танымал болған «Disco iz 90» әнін жазды. 2019 жылы RaiM өзінің үшінші альбомы «Sham» шығарды. Альбом оның бұрынғы әндерінен стилі мен мағынасы жағынан ерекшеленеді. Альбом этникалық стильде жазылған, ал барлық ән атаулары үшінші альбомға сілтеме жасайтын үш әріптен тұрады. «Sham» әніне бейнебаян түсірілді. Альбомда танымал қазақстандық рэпер Әл Наср ойнайды.<ref>[https://24smi.org/celebrity/136476-&#x20;raim.html 24СМИ (биографиялық портал)]</ref> Сол жылы олар Артурмен бірлескен «Simра» және «Saukel» тректерін шығарды. «Simpa» әні үшін әртістер платина дискісін алып, YouTube- та жүз миллионнан астам қаралым жинады. 2020 жылы RaiM тыңдаушылардың жүрегін жаулап алған көптеген синглдер шығарды. Наурыз айында ол Артурмен бірге «Апа» әнін жазып, бейнебаян түсірді. Сол жылы «Latte» әніне арналған анимациялық бейнебаян шығарылды. Бейнебаянда синглдерге сілтемелер көп және RaiM мен Артурдың бүкіл мансабы баяндалады. 2020 жылдың соңында RaiM «Lova Lo» атты жеке сингл шығарды.<ref>[https://biographe.ru/znamenitosti/raim/ Biographer.ru]</ref> 2021 жылы RaiM өзінің төртінші альбомы «4-dongelek» шығарды. Альбомның тұжырымдамасы «жол». Жақын адамға апаратын жол, үйге апаратын жол және шығармашылыққа апаратын жол. Альбомда әрқайсысы әртүрлі стильдегі жеті трек бар. Олардың ерекшелігі қазақ, орыс, ағылшын және испан тілдерін қоса алғанда, тілдердің үйлесімі. Альбомға шақырылған әртістердің қатарында Мико мен Алина Герч бар.<ref>[https://cyclowiki.org/wiki/RaiM_&Artur Энциклопедиялық база:]</ref> Барлық альбомдар мен әндерді музыкалық продюсер, музыкант, аранжировкашы және DDRRECORDS командасының директоры Данияр Рахметжанов шығарды. '''Білім беру''' 2013 жылы Шағатайдағы Ыбырай Алтынсарин атындағы орта мектепті бітірді Содан кейін Орал қаласындағы Жақаншы Досмұхамедов атындағы колледжге ағылшын тілі мұғалімі мамандығы бойынша оқуға түсті. '''«DD-RECORDS» белгісінің бөлігі ретінде''' Студенттік жылдары ол DDRECORDS студиясында әндер жазып, жаздырды. 2016 жылы ол Данияр Рахметжанов басқаратын DD-RECORDS командасының ресми резиденті болды. DDRECORDS құрамында Алина Герц, Женис, Әділ, Мико және Марина сияқты әртістер де бар. == Жеке өмірі == 2023 жылдың 21 қаңтарынан бастап ол қазақстандық әнші Ерке Есмаханға үйленген. == Марапаттар == * 2018 EMA "Muzzone" -RaiM, Артур Жыл дебюті Қараңғы 2018 * 2018 EMA «Muzzone» * RaiM, Артур —Интернет таңдауы * 2018 Ұлттық музыкалық марапаттар * RaiM, Артур, Женис «90-жылдардағы диско» * Ұлттық музыкалық марапаттар RaiM, Артур және BN "Үздік" * 2019 Nur-Sultan Music Awards (RaiM, Artur) * 2019 Qazaq music awards «Uzdik En» RaiM, Артур - Сәукеле * 2019 Ұлттық музыкалық марапаттар * RaiM, Артур, Әділ - "Simpa" * 2020 EMA Жыл хиті RaiM, Артур "Latte" == Дискография == '''Студиялық альбомдар''' * 2017 «Қара бала (шығарылмаған)» * 2018 О2 * 2019 «ЖАЛҒАН» * 2021 «4-дөңгелек» * 2022 «Ең көп сатылатын кітап» * 2024 Джет == Клиптер == * RaiM & Artur - Ең биік (режиссері: Азамат Дулатов). Raim & Artur дуэтінің «Ең биік» әні Нұрстас Адамбайдың «2017 Мен күйеу жігітпін» фильмінің саундтрегіне енгізілді. Ол екі күнде бір миллион қаралым жинады. Бейнебаян YouTube-та 11 миллионнан астам қаралым жинап, ең көп қаралған орыс тіліндегі музыкалық бейнебаяндардың ондығына кіреді (2018 жылдың 7 наурызындағы жағдай бойынша). * RaiM & Arthur feat. Б.Н. Үздік (режиссері: Шыңғысхан Тәжікеев) 2018 * RaiM & Artur - Сәукеле (режиссері: Шыңғысхан Тәжікеев) 2019 * RaiM & Артур & Әділ Симпа (Аян Сатмағанбет) 2019 Бейнебаян YouTube-та 120 миллионнан астам қаралым жинап, ең көп қаралған орыс тіліндегі музыкалық бейнебаяндардың ондығына кіреді (23 cəyip 2019 жыл). * RaiM - Шам (режиссері: Айтөре Жолдасқали) 2019 ж * RaiM & Artur - Ana (режиссері: Айтөре Жолдасқали) 2019 * RaiM & Artur-Latte (режиссері: Данияр Рахметжанов) 2020 ж. * RaiM - Cher (Режиссері: Азамат Балахметов) 2020 ж. * RaiM - Жаңа альбом 4-дөңгелек (реж. Ерни Зиядинов) 2021 ж. * RaiM & Adil - көз қорқақ, қол батыр (реж.: Данияр Амангелдиев) 2021. == Дереккөздер == <references /> jtfj5ugpwu3gvcfdtp2gwaq5dfaf65l 3598327 3598286 2026-05-02T10:40:45Z ~2026-26657-76 180730 Дұрыс емес сияқты 3598327 wikitext text/x-wiki '''Райымбек Бауыржанұлы Бақтыгереев''' — (қазақша:Райымбек Бауыржанұлы Бақтыгереев), Райымат деген атпен танымал. {{Кинематограф|есімі=Райымбек Бауыржанұлы Бақтыгереев|Сурет=Raiymbek jpg.jpeg|туған күні=18.04.1998|Азаматтығы={{KAZ}}|Туған жері={{туғанжері|Орал|Оралда}} [[Теректі]],[[Батыс Қазақстан]]|Белсенді жылдары=2017 жж.|Мамандығы=Әнші, рэпер}} == Өмірбаяны == Бақтыгереев 1996 жылы 18 сәуірде Батыс Қазақстан облысы, [[Орал]] қаласы, [[Теректі ауданы]], Құтсийық ауылында дүниеге келген. Ұлты бойынша қазақ. Бала кезінен музыкаға әуес болған және өлең жазған. 2017 жылы ол өзінің алғашқы жеке альбомы «Қара бала» жазды. Бұл альбом оның өмірімен тығыз байланысты. Қарапайым ауыл баласы ретінде ол үлкен сахна мен өмір құндылықтарын армандайды. Альбом ешқашан шыққан жоқ, бірақ соған қарамастан, оның керемет мансабының бастамасы болды. 2018 жылы әртіс өзінің екінші жеке альбомы "О2"-ді ресми түрде шығарды, ол "Охyдеп" дегенді білдіреді. Альбом танымал болды, бірнеше ән чарттардың жоғарғы жағына шықты. "Move" синглы мега-хитке айналды және ұзақ уақыт бойы чарттардың жоғарғы жағында қалды. Альбомда Артур, Әділ және Женис сияқты әртістер болды. Жеке мансабынан тыс, RaiM DDRECORDS командасының әртістерімен бірлескен синглдер де жазды. 2017 жылы RaiM Артурмен бірге «Самая вышка» әнін жазды, ал алғашқы бейнебаян 2018 жылдың басында түсірілді. Сол жазда әртістер мега-танымал болған «Disco iz 90» әнін жазды. 2019 жылы RaiM өзінің үшінші альбомы «Sham» шығарды. Альбом оның бұрынғы әндерінен стилі мен мағынасы жағынан ерекшеленеді. Альбом этникалық стильде жазылған, ал барлық ән атаулары үшінші альбомға сілтеме жасайтын үш әріптен тұрады. «Sham» әніне бейнебаян түсірілді. Альбомда танымал қазақстандық рэпер Әл Наср ойнайды.<ref>[https://24smi.org/celebrity/136476-&#x20;raim.html 24СМИ (биографиялық портал)]</ref> Сол жылы олар Артурмен бірлескен «Simра» және «Saukel» тректерін шығарды. «Simpa» әні үшін әртістер платина дискісін алып, YouTube- та жүз миллионнан астам қаралым жинады. 2020 жылы RaiM тыңдаушылардың жүрегін жаулап алған көптеген синглдер шығарды. Наурыз айында ол Артурмен бірге «Апа» әнін жазып, бейнебаян түсірді. Сол жылы «Latte» әніне арналған анимациялық бейнебаян шығарылды. Бейнебаянда синглдерге сілтемелер көп және RaiM мен Артурдың бүкіл мансабы баяндалады. 2020 жылдың соңында RaiM «Lova Lo» атты жеке сингл шығарды.<ref>[https://biographe.ru/znamenitosti/raim/ Biographer.ru]</ref> 2021 жылы RaiM өзінің төртінші альбомы «4-dongelek» шығарды. Альбомның тұжырымдамасы «жол». Жақын адамға апаратын жол, үйге апаратын жол және шығармашылыққа апаратын жол. Альбомда әрқайсысы әртүрлі стильдегі жеті трек бар. Олардың ерекшелігі қазақ, орыс, ағылшын және испан тілдерін қоса алғанда, тілдердің үйлесімі. Альбомға шақырылған әртістердің қатарында Мико мен Алина Герч бар.<ref>[https://cyclowiki.org/wiki/RaiM_&Artur Энциклопедиялық база:]</ref> Барлық альбомдар мен әндерді музыкалық продюсер, музыкант, аранжировкашы және DDRRECORDS командасының директоры Данияр Рахметжанов шығарды. '''Білім беру''' 2013 жылы Шағатайдағы Ыбырай Алтынсарин атындағы орта мектепті бітірді Содан кейін Орал қаласындағы Жақаншы Досмұхамедов атындағы колледжге ағылшын тілі мұғалімі мамандығы бойынша оқуға түсті. '''«DD-RECORDS» белгісінің бөлігі ретінде''' Студенттік жылдары ол DDRECORDS студиясында әндер жазып, жаздырды. 2016 жылы ол Данияр Рахметжанов басқаратын DD-RECORDS командасының ресми резиденті болды. DDRECORDS құрамында Алина Герц, Женис, Әділ, Мико және Марина сияқты әртістер де бар. == Жеке өмірі == 2023 жылдың 21 қаңтарынан бастап ол қазақстандық әнші Ерке Есмаханға үйленген. == Марапаттар == * 2018 EMA "Muzzone" -RaiM, Артур Жыл дебюті Қараңғы 2018 * 2018 EMA «Muzzone» * RaiM, Артур —Интернет таңдауы * 2018 Ұлттық музыкалық марапаттар * RaiM, Артур, Женис «90-жылдардағы диско» * Ұлттық музыкалық марапаттар RaiM, Артур және BN "Үздік" * 2019 Nur-Sultan Music Awards (RaiM, Artur) * 2019 Qazaq music awards «Uzdik En» RaiM, Артур - Сәукеле * 2019 Ұлттық музыкалық марапаттар * RaiM, Артур, Әділ - "Simpa" * 2020 EMA Жыл хиті RaiM, Артур "Latte" == Дискография == '''Студиялық альбомдар''' * 2017 «Қара бала (шығарылмаған)» * 2018 О2 * 2019 «ЖАЛҒАН» * 2021 «4-дөңгелек» * 2022 «Ең көп сатылатын кітап» * 2024 Джет == Клиптер == * RaiM & Artur - Ең биік (режиссері: Азамат Дулатов). Raim & Artur дуэтінің «Ең биік» әні Нұрстас Адамбайдың «2017 Мен күйеу жігітпін» фильмінің саундтрегіне енгізілді. Ол екі күнде бір миллион қаралым жинады. Бейнебаян YouTube-та 11 миллионнан астам қаралым жинап, ең көп қаралған орыс тіліндегі музыкалық бейнебаяндардың ондығына кіреді (2018 жылдың 7 наурызындағы жағдай бойынша). * RaiM & Arthur feat. Б.Н. Үздік (режиссері: Шыңғысхан Тәжікеев) 2018 * RaiM & Artur - Сәукеле (режиссері: Шыңғысхан Тәжікеев) 2019 * RaiM & Артур & Әділ Симпа (Аян Сатмағанбет) 2019 Бейнебаян YouTube-та 120 миллионнан астам қаралым жинап, ең көп қаралған орыс тіліндегі музыкалық бейнебаяндардың ондығына кіреді (23 cəyip 2019 жыл). * RaiM - Шам (режиссері: Айтөре Жолдасқали) 2019 ж * RaiM & Artur - Ana (режиссері: Айтөре Жолдасқали) 2019 * RaiM & Artur-Latte (режиссері: Данияр Рахметжанов) 2020 ж. * RaiM - Cher (Режиссері: Азамат Балахметов) 2020 ж. * RaiM - Жаңа альбом 4-дөңгелек (реж. Ерни Зиядинов) 2021 ж. * RaiM & Adil - көз қорқақ, қол батыр (реж.: Данияр Амангелдиев) 2021. == Дереккөздер == <references /> qnux3q7kp2kk5zhhv4v5r7gcx18506t 3598328 3598327 2026-05-02T10:41:15Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/~2026-26657-76|~2026-26657-76]] ([[User talk:~2026-26657-76|т]]) өңдемелерінен [[User:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] соңғы нұсқасына қайтарды 3598286 wikitext text/x-wiki '''Райымбек Бауыржанұлы Бақтыгереев''' — (қазақша:Райымбек Бауыржанұлы Бақтыгереев), Райым деген атпен танымал. {{Кинематограф|есімі=Райымбек Бауыржанұлы Бақтыгереев|Сурет=Raiymbek jpg.jpeg|туған күні=18.04.1998|Азаматтығы={{KAZ}}|Туған жері={{туғанжері|Орал|Оралда}} [[Теректі]],[[Батыс Қазақстан]]|Белсенді жылдары=2017 жж.|Мамандығы=Әнші, рэпер}} == Өмірбаяны == Бақтыгереев 1996 жылы 18 сәуірде Батыс Қазақстан облысы, [[Орал]] қаласы, [[Теректі ауданы]], Құтсийық ауылында дүниеге келген. Ұлты бойынша қазақ. Бала кезінен музыкаға әуес болған және өлең жазған. 2017 жылы ол өзінің алғашқы жеке альбомы «Қара бала» жазды. Бұл альбом оның өмірімен тығыз байланысты. Қарапайым ауыл баласы ретінде ол үлкен сахна мен өмір құндылықтарын армандайды. Альбом ешқашан шыққан жоқ, бірақ соған қарамастан, оның керемет мансабының бастамасы болды. 2018 жылы әртіс өзінің екінші жеке альбомы "О2"-ді ресми түрде шығарды, ол "Охyдеп" дегенді білдіреді. Альбом танымал болды, бірнеше ән чарттардың жоғарғы жағына шықты. "Move" синглы мега-хитке айналды және ұзақ уақыт бойы чарттардың жоғарғы жағында қалды. Альбомда Артур, Әділ және Женис сияқты әртістер болды. Жеке мансабынан тыс, RaiM DDRECORDS командасының әртістерімен бірлескен синглдер де жазды. 2017 жылы RaiM Артурмен бірге «Самая вышка» әнін жазды, ал алғашқы бейнебаян 2018 жылдың басында түсірілді. Сол жазда әртістер мега-танымал болған «Disco iz 90» әнін жазды. 2019 жылы RaiM өзінің үшінші альбомы «Sham» шығарды. Альбом оның бұрынғы әндерінен стилі мен мағынасы жағынан ерекшеленеді. Альбом этникалық стильде жазылған, ал барлық ән атаулары үшінші альбомға сілтеме жасайтын үш әріптен тұрады. «Sham» әніне бейнебаян түсірілді. Альбомда танымал қазақстандық рэпер Әл Наср ойнайды.<ref>[https://24smi.org/celebrity/136476-&#x20;raim.html 24СМИ (биографиялық портал)]</ref> Сол жылы олар Артурмен бірлескен «Simра» және «Saukel» тректерін шығарды. «Simpa» әні үшін әртістер платина дискісін алып, YouTube- та жүз миллионнан астам қаралым жинады. 2020 жылы RaiM тыңдаушылардың жүрегін жаулап алған көптеген синглдер шығарды. Наурыз айында ол Артурмен бірге «Апа» әнін жазып, бейнебаян түсірді. Сол жылы «Latte» әніне арналған анимациялық бейнебаян шығарылды. Бейнебаянда синглдерге сілтемелер көп және RaiM мен Артурдың бүкіл мансабы баяндалады. 2020 жылдың соңында RaiM «Lova Lo» атты жеке сингл шығарды.<ref>[https://biographe.ru/znamenitosti/raim/ Biographer.ru]</ref> 2021 жылы RaiM өзінің төртінші альбомы «4-dongelek» шығарды. Альбомның тұжырымдамасы «жол». Жақын адамға апаратын жол, үйге апаратын жол және шығармашылыққа апаратын жол. Альбомда әрқайсысы әртүрлі стильдегі жеті трек бар. Олардың ерекшелігі қазақ, орыс, ағылшын және испан тілдерін қоса алғанда, тілдердің үйлесімі. Альбомға шақырылған әртістердің қатарында Мико мен Алина Герч бар.<ref>[https://cyclowiki.org/wiki/RaiM_&Artur Энциклопедиялық база:]</ref> Барлық альбомдар мен әндерді музыкалық продюсер, музыкант, аранжировкашы және DDRRECORDS командасының директоры Данияр Рахметжанов шығарды. '''Білім беру''' 2013 жылы Шағатайдағы Ыбырай Алтынсарин атындағы орта мектепті бітірді Содан кейін Орал қаласындағы Жақаншы Досмұхамедов атындағы колледжге ағылшын тілі мұғалімі мамандығы бойынша оқуға түсті. '''«DD-RECORDS» белгісінің бөлігі ретінде''' Студенттік жылдары ол DDRECORDS студиясында әндер жазып, жаздырды. 2016 жылы ол Данияр Рахметжанов басқаратын DD-RECORDS командасының ресми резиденті болды. DDRECORDS құрамында Алина Герц, Женис, Әділ, Мико және Марина сияқты әртістер де бар. == Жеке өмірі == 2023 жылдың 21 қаңтарынан бастап ол қазақстандық әнші Ерке Есмаханға үйленген. == Марапаттар == * 2018 EMA "Muzzone" -RaiM, Артур Жыл дебюті Қараңғы 2018 * 2018 EMA «Muzzone» * RaiM, Артур —Интернет таңдауы * 2018 Ұлттық музыкалық марапаттар * RaiM, Артур, Женис «90-жылдардағы диско» * Ұлттық музыкалық марапаттар RaiM, Артур және BN "Үздік" * 2019 Nur-Sultan Music Awards (RaiM, Artur) * 2019 Qazaq music awards «Uzdik En» RaiM, Артур - Сәукеле * 2019 Ұлттық музыкалық марапаттар * RaiM, Артур, Әділ - "Simpa" * 2020 EMA Жыл хиті RaiM, Артур "Latte" == Дискография == '''Студиялық альбомдар''' * 2017 «Қара бала (шығарылмаған)» * 2018 О2 * 2019 «ЖАЛҒАН» * 2021 «4-дөңгелек» * 2022 «Ең көп сатылатын кітап» * 2024 Джет == Клиптер == * RaiM & Artur - Ең биік (режиссері: Азамат Дулатов). Raim & Artur дуэтінің «Ең биік» әні Нұрстас Адамбайдың «2017 Мен күйеу жігітпін» фильмінің саундтрегіне енгізілді. Ол екі күнде бір миллион қаралым жинады. Бейнебаян YouTube-та 11 миллионнан астам қаралым жинап, ең көп қаралған орыс тіліндегі музыкалық бейнебаяндардың ондығына кіреді (2018 жылдың 7 наурызындағы жағдай бойынша). * RaiM & Arthur feat. Б.Н. Үздік (режиссері: Шыңғысхан Тәжікеев) 2018 * RaiM & Artur - Сәукеле (режиссері: Шыңғысхан Тәжікеев) 2019 * RaiM & Артур & Әділ Симпа (Аян Сатмағанбет) 2019 Бейнебаян YouTube-та 120 миллионнан астам қаралым жинап, ең көп қаралған орыс тіліндегі музыкалық бейнебаяндардың ондығына кіреді (23 cəyip 2019 жыл). * RaiM - Шам (режиссері: Айтөре Жолдасқали) 2019 ж * RaiM & Artur - Ana (режиссері: Айтөре Жолдасқали) 2019 * RaiM & Artur-Latte (режиссері: Данияр Рахметжанов) 2020 ж. * RaiM - Cher (Режиссері: Азамат Балахметов) 2020 ж. * RaiM - Жаңа альбом 4-дөңгелек (реж. Ерни Зиядинов) 2021 ж. * RaiM & Adil - көз қорқақ, қол батыр (реж.: Данияр Амангелдиев) 2021. == Дереккөздер == <references /> jtfj5ugpwu3gvcfdtp2gwaq5dfaf65l 3 780561 3597959 2026-05-01T16:47:08Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3597959 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Рақыш}} -- [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:47, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) gq09or9hr90l9xj195s9ck11gzk64n8 3 780562 3597984 2026-05-01T17:27:35Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3597984 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Alexey56235172}} -- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 22:27, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) cl4zuaotx401ay5pmdterhi11a6nxr9 0 780563 3597985 2026-05-01T17:39:06Z С.Жания 172404 Жаңа бетте: '''Павел Михайлович Никифоров''' (5 [17] маусым [[1884 жыл]], [[Санкт-Петербург]] — [[2 қараша]] [[1944 жыл]], [[Мәскеу]]) — кеңестік [[Геофизика|геофизик]] және [[Сейсмология|сейсмолог]], КСРО Ғылым академиясы-ның корреспондент мүшесі ([[1932 жыл|1932]]). == Ғылымға қосқан үлесі == 1921–1923... 3597985 wikitext text/x-wiki '''Павел Михайлович Никифоров''' (5 [17] маусым [[1884 жыл]], [[Санкт-Петербург]] — [[2 қараша]] [[1944 жыл]], [[Мәскеу]]) — кеңестік [[Геофизика|геофизик]] және [[Сейсмология|сейсмолог]], КСРО Ғылым академиясы-ның корреспондент мүшесі ([[1932 жыл|1932]]). == Ғылымға қосқан үлесі == 1921–1923 жылдары Курск магниттік аномалиясы ауданында алғашқылардың бірі болып вариометриялық анықтаулар жүргізді. [[1924 жыл|1924 жылы]] өзінің конструкциясы бойынша гравитациялық [[вариометр]] жасап, Оралда (1924) және Кривой Рогта (1925), сондай-ақ Орта Азия мен Қырымда (1928) гравиметриялық түсірілім жұмыстарын орындады. Жақын [[Жер сілкіну|жер сілкіністерін]] тіркеуге арналған өзінің конструкциясындағы сейсмографты жасады. Бұл құрал жоғары сезімталдыққа ие болды — тіркеу кезінде жер қыртысының ығысуын 5000 есе ұлғайтып көрсетті, сонымен қатар салмағы мен өлшемдері шағын болды. КСРО аумағында сейсмикалық белсенділікті жүйелі бақылауды ұйымдастырды. Осы мақсатта Қырымда, Кавказда және Орта Азияда тұрақты жұмыс істейтін өңірлік сейсмикалық станциялар желісін құрды. Бұл жұмыстың нәтижесінде [[1935 жыл|1935 жылы]] КСРО аумағының алғашқы [[Сейсмикалық карталар|сейсмикалық картасы]] жасалды. Жер қыртысының терең құрылымын зерттеу және мұнайға бай құрылымдарды анықтау үшін жарылыстардан туындайтын серпімді толқындарды бақылауға негізделген сейсмикалық әдістерді әзірледі. Никифоровтың жетекшілігімен жарылыстар кезіндегі ғимараттар мен инженерлік құрылыстардың тербелістерін бақылау нәтижелері негізінде КСРО-дағы сейсмотұрақты құрылыс нормаларының алғашқысы жасалды. == Ұйымдарға мүшелігі == П. М. Никифоров ғылыми қоғамдар мен ұйымдардың мүшесі болып сайланды: * 1926 — Bureau International de Geophysique Appeiquee (Madrid) * 1927 — Америкалық сейсмологиялық қоғам * 1927 — Commission Seismique Internationale. Strasbourg (1927 год) * 1927 —Неміс физикалық қоғамы == Марапаттары мен сыйлықтары == * 1944 — [[Еңбек Қызыл Туы ордені]] (13.6.1944) == Сыртқы сілтемелер* == * [https://web.archive.org/web/https://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-51521.ln-ru Павел Михайлович Никифоровтын профилі] * [http://higeo.ginras.ru/view-record.php?tbl=person&id=249 Библиография] gjtoktt5qe4u06vmtv2vzu0zpxa6vyf 0 780564 3597986 2026-05-01T17:43:00Z MuratbekErkebulan 162992 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} {{Қазақстан қала ішіндегі ауданы |ауданның атауы = Нұрлы мекен ықшам ауданы |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 47 |lat_min = 54 |lat_sec = 23.32 |lon_dir = E |lon_deg = 67 |lon_min = 30 |lon_sec = 57.51 |... 3597986 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} {{Қазақстан қала ішіндегі ауданы |ауданның атауы = Нұрлы мекен ықшам ауданы |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 47 |lat_min = 54 |lat_sec = 23.32 |lon_dir = E |lon_deg = 67 |lon_min = 30 |lon_sec = 57.51 |облысы = |қаласы = Сәтбаев (қала){{!}}Сәтбаев |әкімі = |әкімдіктің мекенжайы = |құрылған уақыты = [[2012 жыл]] |жер аумағы = 0,145 |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = |телефон коды = +7 727 |пошта индексі = |сайты = |карта = |ортаққордағы санаты = |сурет = }} '''Нұрлы мекен ықшам ауданы''' — [[Қазақстан]]дағы [[Сәтбаев (қала)|Сәтбаев]] қаласының құрамына кіретін ықшам аудан. == Географиясы == Нұрлы мекен шағын ауданы [[Сәтбаев (қала)|Сәтбаев]] қаласының солтүстігінде орналасқан. == Тарихы == [[1988 жыл]]ғы қазанда кенді аймаққа КСРО Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары Юрий Баталин бастаған комиссия келді. Облыстық атқару комитетінде өткен кеңесте тұрғын үй құрылысын жеделдету мәселесі қарастырылды. КСРО Түсті металлургия министрінің орынбасары Борис Колесников қосымша қаржы бөлуге уәде бергенімен, бұл бастамалар іс жүзінде жүзеге аспады. Кейін [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО-ның]] ыдырауы және экономикалық байланыстардың үзілуі өңірдегі өнеркәсіп орындарының жағдайын қиындатып, әлеуметтік мәселелерді одан әрі шиеленістірді. Осыған байланысты тұрғындарды көшіру мәселесі қайтадан күн тәртібіне шықты. Бастапқыда «қауіпті аймақтан көшіру» ретінде қарастырылған мәселе кейін «жер қойнауын пайдалану мақсатында жер телімдерін мемлекет меншігіне алу» түрінде ресми сипат алды. Мемлекет көшіру шығындарын өз мойнына алып, бұл шараны Жезқазған–Ұлытау аймағын [[2012 жыл|2012–]][[2020 жыл]]дары әлеуметтік-экономикалық дамытуға арналған кешенді жоспарға енгізді. Жоспар аясында [[Жезқазған (кент)|Жезқазған кенті]] мен оған іргелес бірнеше елді мекенді кезең-кезеңімен көшіруге республикалық бюджеттен 35,397 млрд теңге бөлінді. Оның ішінде 18,580 млрд теңге тұрғын үй құрылысына, ал 16,817 млрд теңге инженерлік және инфрақұрылым жүйелерін дамытуға бағытталды. [[2015 жыл|2015–]][[2016 жыл]]дары жалпы ауданы 71 мың шаршы метрді құрайтын бес қабатты 15 тұрғын үй пайдалануға берілді. 2016 жылы қосымша 25 тұрғын үйдің құрылысы басталып, [[2017 жыл]]ы жалпы ауданы 104,3 мың шаршы метр болатын тағы 25 тұрғын үй іске қосылды. [[2016 жыл|2016–]][[2020 жыл]]дары қала аумағында 45 көпқабатты тұрғын үй салынып, инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылым жүргізілді. Нәтижесінде жалпы ауданы 145 170,39 шаршы метрді құрайтын 2 199 пәтер пайдалануға берілді. Сонымен қатар, 600 орындық орта мектеп, сот, прокуратура және ұлттық қауіпсіздік органдарының ғимараттары салынды. «Ұлы дала» шағын маркет желісінің әлеуметтік павильондары, қалалық емхана және неке сарайы пайдалануға берілді.<ref>[https://ortalyq.kz/n-rly-meken-zha-a-y-sham-audan/ «Нұрлы-мекен» — жаңа ықшам аудан.]</ref><br> 6-шы ықшам ауданға атау Қарағанды облысы әкімдігінің [[2017 жыл]]ғы [[31 қазан]]дағы № 68/02 бірлескен қаулысымен және Қарағанды облыстық мәслихатының 2017 жылғы 3 қарашадағы № 245 «Туралы» шешімімен берілді. <ref>[https://wikimapia.org/34482682/ru/%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD-%D0%9D%D1%83%D1%80%D0%BB%D1%8B-%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD «Нұрлы мекен» ықшам ауданы]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сәтбаев аудандары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} sbp6x5gs4k4gfmv44h1ryq3hq21amvh 3597988 3597986 2026-05-01T17:43:48Z MuratbekErkebulan 162992 MuratbekErkebulan [[Нұрлы мекен шағын ауданы]] бетін [[Нұрлы мекен ықшам ауданы]] бетіне жылжытты 3597986 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} {{Қазақстан қала ішіндегі ауданы |ауданның атауы = Нұрлы мекен ықшам ауданы |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 47 |lat_min = 54 |lat_sec = 23.32 |lon_dir = E |lon_deg = 67 |lon_min = 30 |lon_sec = 57.51 |облысы = |қаласы = Сәтбаев (қала){{!}}Сәтбаев |әкімі = |әкімдіктің мекенжайы = |құрылған уақыты = [[2012 жыл]] |жер аумағы = 0,145 |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = |телефон коды = +7 727 |пошта индексі = |сайты = |карта = |ортаққордағы санаты = |сурет = }} '''Нұрлы мекен ықшам ауданы''' — [[Қазақстан]]дағы [[Сәтбаев (қала)|Сәтбаев]] қаласының құрамына кіретін ықшам аудан. == Географиясы == Нұрлы мекен шағын ауданы [[Сәтбаев (қала)|Сәтбаев]] қаласының солтүстігінде орналасқан. == Тарихы == [[1988 жыл]]ғы қазанда кенді аймаққа КСРО Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары Юрий Баталин бастаған комиссия келді. Облыстық атқару комитетінде өткен кеңесте тұрғын үй құрылысын жеделдету мәселесі қарастырылды. КСРО Түсті металлургия министрінің орынбасары Борис Колесников қосымша қаржы бөлуге уәде бергенімен, бұл бастамалар іс жүзінде жүзеге аспады. Кейін [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО-ның]] ыдырауы және экономикалық байланыстардың үзілуі өңірдегі өнеркәсіп орындарының жағдайын қиындатып, әлеуметтік мәселелерді одан әрі шиеленістірді. Осыған байланысты тұрғындарды көшіру мәселесі қайтадан күн тәртібіне шықты. Бастапқыда «қауіпті аймақтан көшіру» ретінде қарастырылған мәселе кейін «жер қойнауын пайдалану мақсатында жер телімдерін мемлекет меншігіне алу» түрінде ресми сипат алды. Мемлекет көшіру шығындарын өз мойнына алып, бұл шараны Жезқазған–Ұлытау аймағын [[2012 жыл|2012–]][[2020 жыл]]дары әлеуметтік-экономикалық дамытуға арналған кешенді жоспарға енгізді. Жоспар аясында [[Жезқазған (кент)|Жезқазған кенті]] мен оған іргелес бірнеше елді мекенді кезең-кезеңімен көшіруге республикалық бюджеттен 35,397 млрд теңге бөлінді. Оның ішінде 18,580 млрд теңге тұрғын үй құрылысына, ал 16,817 млрд теңге инженерлік және инфрақұрылым жүйелерін дамытуға бағытталды. [[2015 жыл|2015–]][[2016 жыл]]дары жалпы ауданы 71 мың шаршы метрді құрайтын бес қабатты 15 тұрғын үй пайдалануға берілді. 2016 жылы қосымша 25 тұрғын үйдің құрылысы басталып, [[2017 жыл]]ы жалпы ауданы 104,3 мың шаршы метр болатын тағы 25 тұрғын үй іске қосылды. [[2016 жыл|2016–]][[2020 жыл]]дары қала аумағында 45 көпқабатты тұрғын үй салынып, инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылым жүргізілді. Нәтижесінде жалпы ауданы 145 170,39 шаршы метрді құрайтын 2 199 пәтер пайдалануға берілді. Сонымен қатар, 600 орындық орта мектеп, сот, прокуратура және ұлттық қауіпсіздік органдарының ғимараттары салынды. «Ұлы дала» шағын маркет желісінің әлеуметтік павильондары, қалалық емхана және неке сарайы пайдалануға берілді.<ref>[https://ortalyq.kz/n-rly-meken-zha-a-y-sham-audan/ «Нұрлы-мекен» — жаңа ықшам аудан.]</ref><br> 6-шы ықшам ауданға атау Қарағанды облысы әкімдігінің [[2017 жыл]]ғы [[31 қазан]]дағы № 68/02 бірлескен қаулысымен және Қарағанды облыстық мәслихатының 2017 жылғы 3 қарашадағы № 245 «Туралы» шешімімен берілді. <ref>[https://wikimapia.org/34482682/ru/%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD-%D0%9D%D1%83%D1%80%D0%BB%D1%8B-%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD «Нұрлы мекен» ықшам ауданы]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сәтбаев аудандары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} sbp6x5gs4k4gfmv44h1ryq3hq21amvh 14 780565 3597987 2026-05-01T17:43:18Z MuratbekErkebulan 162992 Жаңа бетте: [[Санат:Сәтбаев]] 3597987 wikitext text/x-wiki [[Санат:Сәтбаев]] qgetw9z7fz7rvga80ira9sdcedxxhn1 3 780567 3597994 2026-05-01T17:55:09Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3597994 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Muz researcher}} -- <font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылауы)</font></span>]] 22:55, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) g4u1kx6718j476bfx248zx7wbb2h4e5 10 780568 3597996 2026-05-01T18:00:34Z ArystanbekBot 33174 [[commons:Template:Potd/2026-05-02|POTD 2026-05-02]]: filename only 3597996 wikitext text/x-wiki Schönwald im Schwarzwald, Escheckstraße -- 2025 -- 0150.jpg<noinclude>[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]</noinclude> 2godr1878uidkv4xqw9f7z38jzjqiuf 0 780569 3598006 2026-05-01T18:17:44Z MuratbekErkebulan 162992 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} '''Октябрьский ауданы''' — [[Ресей]]дің [[Барнауыл]] қаласының ауданы.<br> [[Сурет:Районы Барнаула.jpg|нобай|333px|right|Октябрьский ауданы [[Барнауыл]]дың картасында 4 саны орналасқан жерде]] Ауданда: ВРЗ ықшам ауданы,<br> Восточный ықшам а... 3598006 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} '''Октябрьский ауданы''' — [[Ресей]]дің [[Барнауыл]] қаласының ауданы.<br> [[Сурет:Районы Барнаула.jpg|нобай|333px|right|Октябрьский ауданы [[Барнауыл]]дың картасында 4 саны орналасқан жерде]] Ауданда: ВРЗ ықшам ауданы,<br> Восточный ықшам ауданы,<br> Поток орамы,<br> Ильича кенті.<br> Халық саны — 87 925 адам, ауданның аумағы — 84,97 км². Тығыздығы — 1035 адам. Жилплощадка ықшам ауданы бар. [[Сурет:Barnaulstankostroi.jpg|нобай|right|298px|Аумақтағы Барнауыл қаласының станок жасау зауыты.]] == Орналасуы == [[Барнауыл]] қаласының солтүстігінде орналасқан. Оба өзенінің үлкен каналының жағасында орналасады, және Ескі Оба өзені Октябрьский ауданының аумағына кіреді. == Тарихы == Аудан [[1938 жыл]]ы құрылған және 84,97 км² аумақты алып жатыр. Октябрь ауданында 87 925 адам тұрады. Ауданның халық тығыздығы 1 км²-ге шамамен 1035 адамды құрайды . Ол тағы үш ауданмен шектеседі: Железнодорожный ауданы , Ленин ауданы және Орталық ауданы. <REF>[https://barnaul.ginfo.ru/rayoni/oktyabrskiy_rayon/ Барнауылдағы Октябрьский ауданы]</REF> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 6xp8a9ctupnqa4wo2bvb6cnmao40vn2 3598007 3598006 2026-05-01T18:18:01Z MuratbekErkebulan 162992 MuratbekErkebulan [[Wiki/Октябрьский ауданы (Барнауыл)]] бетін [[Октябрьский ауданы (Барнауыл)]] бетіне жылжытты 3598006 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} '''Октябрьский ауданы''' — [[Ресей]]дің [[Барнауыл]] қаласының ауданы.<br> [[Сурет:Районы Барнаула.jpg|нобай|333px|right|Октябрьский ауданы [[Барнауыл]]дың картасында 4 саны орналасқан жерде]] Ауданда: ВРЗ ықшам ауданы,<br> Восточный ықшам ауданы,<br> Поток орамы,<br> Ильича кенті.<br> Халық саны — 87 925 адам, ауданның аумағы — 84,97 км². Тығыздығы — 1035 адам. Жилплощадка ықшам ауданы бар. [[Сурет:Barnaulstankostroi.jpg|нобай|right|298px|Аумақтағы Барнауыл қаласының станок жасау зауыты.]] == Орналасуы == [[Барнауыл]] қаласының солтүстігінде орналасқан. Оба өзенінің үлкен каналының жағасында орналасады, және Ескі Оба өзені Октябрьский ауданының аумағына кіреді. == Тарихы == Аудан [[1938 жыл]]ы құрылған және 84,97 км² аумақты алып жатыр. Октябрь ауданында 87 925 адам тұрады. Ауданның халық тығыздығы 1 км²-ге шамамен 1035 адамды құрайды . Ол тағы үш ауданмен шектеседі: Железнодорожный ауданы , Ленин ауданы және Орталық ауданы. <REF>[https://barnaul.ginfo.ru/rayoni/oktyabrskiy_rayon/ Барнауылдағы Октябрьский ауданы]</REF> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 6xp8a9ctupnqa4wo2bvb6cnmao40vn2 3598012 3598007 2026-05-01T18:22:30Z MuratbekErkebulan 162992 3598012 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} '''Октябрьский ауданы''' — [[Ресей]]дің [[Барнауыл]] қаласының ауданы.<br> [[Сурет:Районы Барнаула.jpg|нобай|333px|right|Октябрьский ауданы [[Барнауыл]]дың картасында 4 саны орналасқан жерде]] Ауданда: ВРЗ ықшам ауданы,<br> Восточный ықшам ауданы,<br> Поток орамы,<br> Ильича кенті.<br> Халық саны — 87 925 адам, ауданның аумағы — 84,97 км². Тығыздығы — 1035 адам. Жилплощадка ықшам ауданы бар. [[Сурет:Barnaulstankostroi.jpg|нобай|right|298px|Аумақтағы Барнауыл қаласының станок жасау зауыты.]] == Орналасуы == [[Барнауыл]] қаласының солтүстігінде орналасқан. Оба өзенінің үлкен каналының жағасында орналасады, және Ескі Оба өзені Октябрьский ауданының аумағына кіреді. == Тарихы == Аудан [[1938 жыл]]ы құрылған және 84,97 км² аумақты алып жатыр. Октябрь ауданында 87 925 адам тұрады. Ауданның халық тығыздығы 1 км²-ге шамамен 1035 адамды құрайды . Ол тағы үш ауданмен шектеседі: Железнодорожный ауданы , Ленин ауданы және Орталық ауданы. <REF>[https://barnaul.ginfo.ru/rayoni/oktyabrskiy_rayon/ Барнауылдағы Октябрьский ауданы]</REF>. == Инфрақұрылым == Аудан аумағында тұрғын үй қоры көпқабатты және жеке тұрғын үйлерден тұрады. Тұрғын аудандар негізінен кеңестік кезеңде қалыптасқан. Соңғы жылдары жаңа тұрғын үй кешендерінің құрылысы жүргізілуде. «Поток», «Восточный», «Западный» және «ВРЗ» ықшам аудандары осы аумақта орналасқан. Ескі тұрғын үйлерді жаңғырту және жөндеу жұмыстары жүзеге асырылуда. Инженерлік инфрақұрылымға жылу, су, кәріз және электрмен жабдықтау жүйелері кіреді. Ауданда магистральдық жылу желілері мен құбырлар кезең-кезеңімен жаңартылуда. Коммуналдық қызметтер инженерлік желілерді жөндеу және қысқы маусымға дайындау жұмыстарын атқарады. Су құбыры және кәріз жүйелерін жаңарту жобалары жүргізілуде. Көлік инфрақұрылымы қаланың негізгі магистральдық көшелеріне негізделген. Аудан арқылы [[Барнауыл]]дың басқа бөліктерімен байланыстыратын жолдар өтеді. Қоғамдық көлік жүйесіне автобус және маршруттық такси бағыттары кіреді. Жол инфрақұрылымын жөндеу және кеңейту жұмыстары орындалуда. Әлеуметтік инфрақұрылым білім беру, денсаулық сақтау және мәдениет салаларын қамтиды. Ауданда жалпы білім беретін мектептер, балабақшалар, колледждер мен оқу орындарының бөлімшелері орналасқан. Денсаулық сақтау мекемелеріне емханалар, ауруханалар және жедел жәрдем қызметтері кіреді. Мәдени және спорт нысандарының қатарына спорт кешендері, стадиондар және мәдениет үйлері жатады. Сауда және қызмет көрсету саласында ірі сауда орталықтары, супермаркеттер, базарлар және шағын кәсіпкерлік нысандары жұмыс істейді.<br>Барнауыл ресми сайты — Октябрьский ауданы</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 9fkd15scu7w5gh9fq8zur819aq53t5a 3598214 3598012 2026-05-02T05:26:59Z MuratbekErkebulan 162992 «[[Санат:Барнауыл аудандары|Барнауыл аудандары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3598214 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} '''Октябрьский ауданы''' — [[Ресей]]дің [[Барнауыл]] қаласының ауданы.<br> [[Сурет:Районы Барнаула.jpg|нобай|333px|right|Октябрьский ауданы [[Барнауыл]]дың картасында 4 саны орналасқан жерде]] Ауданда: ВРЗ ықшам ауданы,<br> Восточный ықшам ауданы,<br> Поток орамы,<br> Ильича кенті.<br> Халық саны — 87 925 адам, ауданның аумағы — 84,97 км². Тығыздығы — 1035 адам. Жилплощадка ықшам ауданы бар. [[Сурет:Barnaulstankostroi.jpg|нобай|right|298px|Аумақтағы Барнауыл қаласының станок жасау зауыты.]] == Орналасуы == [[Барнауыл]] қаласының солтүстігінде орналасқан. Оба өзенінің үлкен каналының жағасында орналасады, және Ескі Оба өзені Октябрьский ауданының аумағына кіреді. == Тарихы == Аудан [[1938 жыл]]ы құрылған және 84,97 км² аумақты алып жатыр. Октябрь ауданында 87 925 адам тұрады. Ауданның халық тығыздығы 1 км²-ге шамамен 1035 адамды құрайды . Ол тағы үш ауданмен шектеседі: Железнодорожный ауданы , Ленин ауданы және Орталық ауданы. <REF>[https://barnaul.ginfo.ru/rayoni/oktyabrskiy_rayon/ Барнауылдағы Октябрьский ауданы]</REF>. == Инфрақұрылым == Аудан аумағында тұрғын үй қоры көпқабатты және жеке тұрғын үйлерден тұрады. Тұрғын аудандар негізінен кеңестік кезеңде қалыптасқан. Соңғы жылдары жаңа тұрғын үй кешендерінің құрылысы жүргізілуде. «Поток», «Восточный», «Западный» және «ВРЗ» ықшам аудандары осы аумақта орналасқан. Ескі тұрғын үйлерді жаңғырту және жөндеу жұмыстары жүзеге асырылуда. Инженерлік инфрақұрылымға жылу, су, кәріз және электрмен жабдықтау жүйелері кіреді. Ауданда магистральдық жылу желілері мен құбырлар кезең-кезеңімен жаңартылуда. Коммуналдық қызметтер инженерлік желілерді жөндеу және қысқы маусымға дайындау жұмыстарын атқарады. Су құбыры және кәріз жүйелерін жаңарту жобалары жүргізілуде. Көлік инфрақұрылымы қаланың негізгі магистральдық көшелеріне негізделген. Аудан арқылы [[Барнауыл]]дың басқа бөліктерімен байланыстыратын жолдар өтеді. Қоғамдық көлік жүйесіне автобус және маршруттық такси бағыттары кіреді. Жол инфрақұрылымын жөндеу және кеңейту жұмыстары орындалуда. Әлеуметтік инфрақұрылым білім беру, денсаулық сақтау және мәдениет салаларын қамтиды. Ауданда жалпы білім беретін мектептер, балабақшалар, колледждер мен оқу орындарының бөлімшелері орналасқан. Денсаулық сақтау мекемелеріне емханалар, ауруханалар және жедел жәрдем қызметтері кіреді. Мәдени және спорт нысандарының қатарына спорт кешендері, стадиондар және мәдениет үйлері жатады. Сауда және қызмет көрсету саласында ірі сауда орталықтары, супермаркеттер, базарлар және шағын кәсіпкерлік нысандары жұмыс істейді.<br>Барнауыл ресми сайты — Октябрьский ауданы</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Барнауыл аудандары]] t09ys0zb3f6mjtc2zmvnfk0bm2m9d8z 3598271 3598214 2026-05-02T06:54:32Z MuratbekErkebulan 162992 3598271 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} '''Октябрьский ауданы''' — [[Ресей]]дің [[Барнауыл]] қаласының ауданы.<br> [[Сурет:Районы Барнаула.jpg|нобай|333px|right|Октябрьский ауданы [[Барнауыл]]дың картасында 4 саны орналасқан жерде]] Ауданда: ВРЗ ықшам ауданы,<br> Восточный ықшам ауданы,<br> Поток ықшам ауданы,<br> Ильича кенті.<br> Халық саны — 87 925 адам, ауданның аумағы — 84,97 км². Тығыздығы — 1035 адам. Жилплощадка ықшам ауданы бар. [[Сурет:Barnaulstankostroi.jpg|нобай|right|298px|Аумақтағы Барнауыл қаласының станок жасау зауыты.]] == Орналасуы == [[Барнауыл]] қаласының солтүстігінде орналасқан. Оба өзенінің үлкен каналының жағасында орналасады, және Ескі Оба өзені Октябрьский ауданының аумағына кіреді. == Тарихы == Аудан [[1938 жыл]]ы құрылған және 84,97 км² аумақты алып жатыр. Октябрь ауданында 87 925 адам тұрады. Ауданның халық тығыздығы 1 км²-ге шамамен 1035 адамды құрайды . Ол тағы үш ауданмен шектеседі: Железнодорожный ауданы , Ленин ауданы және Орталық ауданы. <REF>[https://barnaul.ginfo.ru/rayoni/oktyabrskiy_rayon/ Барнауылдағы Октябрьский ауданы]</REF>. == Инфрақұрылым == Аудан аумағында тұрғын үй қоры көпқабатты және жеке тұрғын үйлерден тұрады. Тұрғын аудандар негізінен кеңестік кезеңде қалыптасқан. Соңғы жылдары жаңа тұрғын үй кешендерінің құрылысы жүргізілуде. «Поток», «Восточный», «Западный» және «ВРЗ» ықшам аудандары осы аумақта орналасқан. Ескі тұрғын үйлерді жаңғырту және жөндеу жұмыстары жүзеге асырылуда. Инженерлік инфрақұрылымға жылу, су, кәріз және электрмен жабдықтау жүйелері кіреді. Ауданда магистральдық жылу желілері мен құбырлар кезең-кезеңімен жаңартылуда. Коммуналдық қызметтер инженерлік желілерді жөндеу және қысқы маусымға дайындау жұмыстарын атқарады. Су құбыры және кәріз жүйелерін жаңарту жобалары жүргізілуде. Көлік инфрақұрылымы қаланың негізгі магистральдық көшелеріне негізделген. Аудан арқылы [[Барнауыл]]дың басқа бөліктерімен байланыстыратын жолдар өтеді. Қоғамдық көлік жүйесіне автобус және маршруттық такси бағыттары кіреді. Жол инфрақұрылымын жөндеу және кеңейту жұмыстары орындалуда. Әлеуметтік инфрақұрылым білім беру, денсаулық сақтау және мәдениет салаларын қамтиды. Ауданда жалпы білім беретін мектептер, балабақшалар, колледждер мен оқу орындарының бөлімшелері орналасқан. Денсаулық сақтау мекемелеріне емханалар, ауруханалар және жедел жәрдем қызметтері кіреді. Мәдени және спорт нысандарының қатарына спорт кешендері, стадиондар және мәдениет үйлері жатады. Сауда және қызмет көрсету саласында ірі сауда орталықтары, супермаркеттер, базарлар және шағын кәсіпкерлік нысандары жұмыс істейді.<br>Барнауыл ресми сайты — Октябрьский ауданы</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Барнауыл аудандары]] bi6bqwhjdpwk4t9wpuk6fmlyv33uv37 3598316 3598271 2026-05-02T09:07:59Z MuratbekErkebulan 162992 3598316 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} '''Октябрьский ауданы''' ({{lang-ru|Октябрьский район}}) — [[Ресей]]дің [[Барнауыл]] қаласының ауданы.<br> [[Сурет:Районы Барнаула.jpg|нобай|333px|right|Октябрьский ауданы [[Барнауыл]]дың картасында 4 саны орналасқан жерде]] Ауданда: ВРЗ ықшам ауданы,<br> Восточный ықшам ауданы,<br> Поток ықшам ауданы,<br> Ильича кенті.<br> Халық саны — 87 925 адам, ауданның аумағы — 84,97 км². Тығыздығы — 1035 адам. Жилплощадка ықшам ауданы бар. [[Сурет:Barnaulstankostroi.jpg|нобай|right|298px|Аумақтағы Барнауыл қаласының станок жасау зауыты.]] == Орналасуы == [[Барнауыл]] қаласының солтүстігінде орналасқан. Оба өзенінің үлкен каналының жағасында орналасады, және Ескі Оба өзені Октябрьский ауданының аумағына кіреді. == Тарихы == Аудан [[1938 жыл]]ы құрылған және 84,97 км² аумақты алып жатыр. Октябрь ауданында 87 925 адам тұрады. Ауданның халық тығыздығы 1 км²-ге шамамен 1035 адамды құрайды . Ол тағы үш ауданмен шектеседі: Железнодорожный ауданы , Ленин ауданы және Орталық ауданы. <REF>[https://barnaul.ginfo.ru/rayoni/oktyabrskiy_rayon/ Барнауылдағы Октябрьский ауданы]</REF>. == Инфрақұрылым == Аудан аумағында тұрғын үй қоры көпқабатты және жеке тұрғын үйлерден тұрады. Тұрғын аудандар негізінен кеңестік кезеңде қалыптасқан. Соңғы жылдары жаңа тұрғын үй кешендерінің құрылысы жүргізілуде. «Поток», «Восточный», «Западный» және «ВРЗ» ықшам аудандары осы аумақта орналасқан. Ескі тұрғын үйлерді жаңғырту және жөндеу жұмыстары жүзеге асырылуда. Инженерлік инфрақұрылымға жылу, су, кәріз және электрмен жабдықтау жүйелері кіреді. Ауданда магистральдық жылу желілері мен құбырлар кезең-кезеңімен жаңартылуда. Коммуналдық қызметтер инженерлік желілерді жөндеу және қысқы маусымға дайындау жұмыстарын атқарады. Су құбыры және кәріз жүйелерін жаңарту жобалары жүргізілуде. Көлік инфрақұрылымы қаланың негізгі магистральдық көшелеріне негізделген. Аудан арқылы [[Барнауыл]]дың басқа бөліктерімен байланыстыратын жолдар өтеді. Қоғамдық көлік жүйесіне автобус және маршруттық такси бағыттары кіреді. Жол инфрақұрылымын жөндеу және кеңейту жұмыстары орындалуда. Әлеуметтік инфрақұрылым білім беру, денсаулық сақтау және мәдениет салаларын қамтиды. Ауданда жалпы білім беретін мектептер, балабақшалар, колледждер мен оқу орындарының бөлімшелері орналасқан. Денсаулық сақтау мекемелеріне емханалар, ауруханалар және жедел жәрдем қызметтері кіреді. Мәдени және спорт нысандарының қатарына спорт кешендері, стадиондар және мәдениет үйлері жатады. Сауда және қызмет көрсету саласында ірі сауда орталықтары, супермаркеттер, базарлар және шағын кәсіпкерлік нысандары жұмыс істейді.<br>Барнауыл ресми сайты — Октябрьский ауданы</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Барнауыл аудандары]] rdxwms7y7d6luoaibuc9opi2ksh4v1a 3 780571 3598011 2026-05-01T18:22:08Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3598011 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ловчий-с}} -- ''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 23:22, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) 76ld1nkb8vm65fg8er6sqt3loin9snz 0 780572 3598020 2026-05-01T18:36:08Z TalgatSnow 143530 Жаңа бетте: {{Кино |Қазақша атауы = Токио хикаясы |Шынайы атауы = {{lang-ja|東京物語}} |Суреті = Tokyo monogatari poster.jpg |Сурет ені = 200 |Сурет атауы = Фильм постері |Жанры = [[драма]] |Режиссёрі = [[Ясудзиро Одзу]] |Продюсері = Такеши Ямамото |Сцен... 3598020 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Токио хикаясы |Шынайы атауы = {{lang-ja|東京物語}} |Суреті = Tokyo monogatari poster.jpg |Сурет ені = 200 |Сурет атауы = Фильм постері |Жанры = [[драма]] |Режиссёрі = [[Ясудзиро Одзу]] |Продюсері = Такеши Ямамото |Сценарист = [[Кого Нода]]<br>[[Ясудзиро Одзу]] |Актерлер = [[Сэцуко Хара]]<br>[[Тисю Рю]]<br>[[Тиэко Хигасияма]]<br>[[Кёко Кагава]]<br>[[Харуко Сугимура]]<br>[[Со Ямамура]] |Операторы = Юхару Ацута |Композиторы = Таканобу Сайто |Компания = [[Shochiku]] |Дистрибьютор = Shochiku |Ұзақтығы = 136 мин. |Бюджеті = |Түсім = 132 млн [[Иена|¥]] (Жапония) |Мемлекет = {{Байрақ|Жапония}} |Тілі = [[Жапон тілі|жапон]] |Жыл = 1953 |imdb_id = 0046438 |Сайты = }} «'''Токио хикаясы'''» ({{lang-ja|東京物語}}, ''То:кё: моногатари'') — 1953 жылы режиссер [[Ясудзиро Одзу]] түсірген жапондық драмалық фильм. Басты рөлдерде [[Тисю Рю]] мен [[Тиэко Хигасияма]] ойнаған бұл туынды өздерінің есейген балаларына бару үшін [[Токио]]ға сапар шеккен қарт ерлі-зайыптылар туралы баяндайды. «Токио хикаясы» шыққан кезінде бірден халықаралық деңгейде таныла қоймады. Жапондық фильм экспортерлері бұл туындыны шет елдерде сату үшін «тым жапондық» деп есептеді. Фильм 1957 жылы Лондонда көрсетіліп, келесі жылы алғашқы Sutherland Trophy жеңіп алды. Ал 1972 жылы Нью-Йорк қаласында өткен көрсетілімнен кейін АҚШ киносыншыларының жоғары бағасына ие болды. «Токио хикаясы» Одзу шығармашылығының шыңы (magnum opus) және әлемдік кино тарихындағы ең ұлы фильмдердің бірі болып саналады. 2012 жылы [[Sight & Sound]] журналы өткізген кинорежиссерлер арасындағы сауалнама қорытындысы бойынша бұл туынды «барлық уақыттың ең ұлы фильмі» деп танылды. == Сюжеті == Қарт ерлі-зайыпты Сюкити мен Томи Хираяма Жапонияның батысындағы Ономити қаласында тұрады. Олардың жанында тек кенже қызы — бастауыш сынып мұғалімі Кёко ғана қалған. Бес баласының төртеуі елордаға кеткен соң, қарттар Токиодағы ұл-қыздары мен жесір қалған келініне барып қайтуды ұйғарады. Алайда, Токиодағы өмір олар күткендей болмай шығады. Үлкен ұлы Коити — қала шетіндегі шағын клиниканың дәрігері, ал үлкен қызы Сигэ — сұлулық салонының иесі. Екеуі де күнделікті тірліктің құрсауынан шыға алмай, алыстан келген ата-анасына уақыт бөлуді ауырсынады. Олардың арасында тек Норико ғана ерекше ілтипат танытады. Ол — соғыста хабар-ошарсыз кеткен ортаншы ұл Сёдзидің жары. Норико кеңседегі тығыз жұмысына қарамастан, қарттардың көңілін аулап, оларды Токионың көрікті жерлеріне апарып, шынайы қонақжайлылық көрсетеді. Балалары ата-анасына уақыт таба алмағандарына қысылып, оларды Атами шипажайына демалуға жібереді. Алайда шипажайдың шулы түнгі өмірі қарттардың мазасын алып, ерлі-зайыптылар үйге ерте оралуға мәжбүр болады. Оның үстіне, жол үстінде Томидің денсаулығы сыр беріп, басы айнала бастайды. Олардың күтпеген жерден келуі Сигэге ұнамайды: ол ата-анасын үйінде жиналыс өткізу үшін ғана Атамиге аттандырған екен. Осылайша, қарттар сол кеште үйден тағы да кетуге мәжбүр болады. Күн еңкейгенше Уэно саябағында уақыт өткізген олар түнеу үшін екі жаққа бөлінеді. Томи Нориконың үйіне барып, келінімен сырласу арқылы араларындағы рухани жақындық нығая түседі; ол жас келініне өмірін қор қылмай, қайта тұрмысқа шығуға кеңес береді. Ал Сюкити ескі достарымен ішімдік ішіп, өткен күндер мен балаларының жайы туралы мұңды әңгімеге беріледі. Түн ішінде полицей мас болған Сюкитиді қызының салонына әкелгенде, Сигэ әкесінің балалық шағындағы ауыр естеліктерді қозғайтын бұл қылығына қатты қапаланады. Балаларының жат болып кеткенін түсінген қарттар жоспарланған мерзімнен ерте қайтуға бел буады. Жол-жөнекей Осакада тұратын кенже ұлдары Кэйзоға соқпақшы болады, бірақ пойызда Томидің жағдайы күрт нашарлап, олар жолдан қалуға мәжбүр болады. Ономитиге әзер жеткен соң, Томи төсек тартып жатып қалады. Суық хабарды естіген Коити, Сигэ және Норико Ономитиге асыққанымен, көп ұзамай аналары көз жұмады. Ал Кэйзо жұмыс сапарымен жүріп, анасының соңғы сәтіне үлгере алмай қалады. Жаназадан соң Коити, Сигэ және Кэйзо қаралы үйден бірден аттанып кетеді; тек Норико ғана қарттың қасында қалады. Бауырлары кеткеннен кейін Кёко олардың тасбауырлығына шыдай алмай, ренішін төгеді. Ол аға-әпкелерінің қара жамылған әкесінің хәлін ойламағанына, әсіресе Сигэнің анасы көз жұма салысымен оның киімдерін естелікке сұрап, асығыс жинап алғанына қатты назаланады. Алайда Норико Кёконың ашуын түсінсе де, оны бауырларына қатал болмауға шақырады. Ол әркімнің өз соқпағы, өз өмірі бар екенін, ал ата-ана мен бала арасындағы алшақтық — уақыт өте келе бәрібір орын алатын сөзсіз құбылыс екенін айтады. Норико Кёкоға бір күні оның да өз тіршілігіне байланысты ата-анаға уақыт бөлудің қаншалықты қиын екенін түсінетінін жеткізеді. Кёко жұмысына кеткен соң, Норико да Токиоға қайтуға рұқсат сұрайды. Сюкити Нориконың өз балаларынан да артық қамқорлық көрсеткеніне шын жүректен ризашылығын білдіреді. Норико өзін періштедей көрмей, «мен де тек өз мүддемді ойлайтын пендемін» деп ақталса да, Сюкити мұны оның кішіпейілдігі мен тазалығы деп ұғады. Қарт Норикоға марқұм Томидің сағатын естелікке береді. Сол сәтте Норико еңіреп жылап жіберіп, ішіндегі жалғыздық зарын алғаш рет сыртқа шығарады. Сюкити оған бақытты болсын деп, қайта тұрмыс құруға ақ батасын береді. Фильм соңында Норико Токиоға бара жатқан пойызда аманатқа қалған сағатқа қарап ойға шомса, Сюкити жалғыздық тағдырын үнсіз қабылдап, бос қалған үйінде қала береді. === Хираяма әулетінің шежіресі === {{tree chart/start|align=center}} {{tree chart| | | | | |GF |y|GM | | | | | | | | | | | | | | |GF =Сюкити<br /><small>(күйеуі)</small> |GM =Томи<br /><small>(әйелі)</small> |boxstyle_GF = background-color: #9cf; |boxstyle_GM = background-color: pink;}} {{tree chart| | |,|-|-|-|-|-|^|-|-|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|.| | |}} {{tree chart| |O1 |y|S1 | |S2 |~|O2 | |O3 |~|S3 | |O4 | |O5 | O1=Коити<br /><small>(үлкен ұлы)</small> |O2=Сигэ Канэко<br /><small>(үлкен қызы)</small> |O3=Сёдзи<br /><small>(екінші ұлы)<br />марқұм</small> |O4=Кэйзо<br /><small>(кенже ұлы)</small> |O5=Кёко<br /><small>(кенже қызы)</small> |S1=Фумико<br /><small>(келіні)</small> |S2=Курадзо Канэко<br /><small>(күйеу баласы)</small> |S3=Норико<br /><small>(келіні)</small> |boxstyle_O1 = background-color: #9cf; |boxstyle_O2 = background-color: pink; |boxstyle_O3 = background-color: #9cf; |boxstyle_O4 = background-color: #9cf; |boxstyle_O5 = background-color: pink; |boxstyle_S1 = background-color: pink; |boxstyle_S2 = background-color: #9cf; |boxstyle_S3 = background-color: pink;}} {{tree chart| | |,|-|^|-|.| | | | | | | | | | | | | | | | | |}} {{tree chart| |GS1 | |GS2 | | | | | | | | | | | | | | | |GS1=Минору<br /><small>(немересі)</small>|GS2=Исаму<br /><small>(немересі)</small> |boxstyle_GS1 = background-color: #9cf; |boxstyle_GS2 = background-color: #9cf;}} {{tree chart| |}} {{tree chart/end}} == Рөлдерде == [[Сурет:So Yamamura 3.jpg|thumb|300 px|right|Солдан оңға қарай: Коити (Со Ямамура), Фумико (Кунико Миякэ), Сюкити (Тисю Рю), Норико (Сэцуко Хара), Сигэ (Харуко Сугимура) және Томи (Тиэко Хигасияма)]] {{РөлдердеҮсті}} {{Рөлдерде|Тисю Рю||Сюкити Хираяма}} {{Рөлдерде|Тиэко Хигасияма||Томи Хираяма}} {{Рөлдерде|Со Ямамура||Коити Хираяма}} {{Рөлдерде|Кунико Миякэ||Фумико Хираяма}} {{Рөлдерде|Дзэн Мурасэ||Минору Хираяма}} {{Рөлдерде|Харуко Сугимура||Сигэ Канэко}} {{Рөлдерде|Нобуо Накамура||Курадзо Канэко}} {{Рөлдерде|Сэцуко Хара||Норико Хираяма}} {{Рөлдерде|Сиро Осака||Кэйзо Хираяма}} {{Рөлдерде|Кёко Кагава||Кёко Хираяма}} {{Рөлдерде|Хисао Тоакэ||Осаму Хаттори}} {{Рөлдерде|Теруко Нагаока||Ёнэ Хаттори}} {{Рөлдерде|Эйдзиро Тоно||Санпэй Нумата}} {{РөлдердеАсты}} == Стилі мен тақырыптары == [[Сурет:Setsuko Hara and Yasujiro Ozu in Tokyo Story.jpg|thumb|[[Ясудзиро Одзу|Одзу]] (қиыр оң жақта) түсірілім алаңында]] Дэвид Дессер фильмнің ерекше стилі мен сюжетке аса салмақ салмайтын баяндау мәнерін [[Дзен буддизм]] философиясымен, сондай-ақ қазіргі қоғамның сыртқы форма мен материализмге деген әуестігімен байланыстырады.{{sfn|Desser|1997|p=5}} Фильмдегі көріністер арасындағы ауысуларда адам қатыспайтын нысандар — зауыт мұржалары мен табиғат пейзаждары сияқты «өлі табиғат» элементтері жиі қолданылады.{{sfn|Desser|1997|p=10}} Туындыдағы басты тақырыптар — [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейінгі дәстүрлі жапон отбасының ыдырауы мен [[вестернизация|батыстану]] үдерісі, сондай-ақ ержеткен балалардың ата-анадан алшақтауының табиғилығы.{{sfn|Desser|1997|p=4}} Мұнда балалардың Токиодағы қарбалас қалалық тіршілігі мен қарттардың провинциядағы тыныш өмірі өзара шендестіріледі. Фильм 1953 жылдың, яғни соғыстан кейінгі кезеңнің бейнесін береді. 1948 жылы қабылданған жаңа Азаматтық кодекс елдің экономикалық өрлеуіне және батыстық [[Капитализм|капиталист]]ік идеалдардың орнығуына сеп болғанымен, ғасырлар бойы қалыптасқан жапондық отбасы институты мен оның құндылықтарына соққы болып тиді.{{sfn|Desser|1997|pp=30-31}} Одзудың өзі анасына өте жақын болған, өмір бойы онымен бірге тұрып, ешқашан шаңырақ көтермеген.{{sfn|Desser|1997|p=95}} Қарапайым адамдардың тыныс-тіршілігін шынайы бейнелегені үшін «Токио хикаясы» сёмин-гэки жанрының үздік үлгісі саналады.{{sfn|Desser|1997|p=26}} Одзудың өзге дыбыстық туындылары сияқты, «Токио хикаясы» баяу ырғағымен ерекшеленеді,{{sfn|Bordwell|Thompson|2003|p=[https://archive.org/details/filmhistoryintro00thom_325/page/n429 396]}} дегенмен режиссердің өзі бұл фильмін «мелодрамаға барынша жақын» еңбегі деп санаған.{{sfn|Desser|1997|p=122}} Одзу оқиға желісіндегі шешуші сәттерді кадр сыртында қалдырып, көрерменге оны кейіпкерлердің диалогы арқылы ғана жеткізу әдісін жиі қолданатын. Мәселен, Токиоға дейінгі және кейінгі ұзақ сапарлар көрсетілмейді; көрермен қарттардың ұлы Кэйзоға қалай барғанын көрмейді, тіпті Томидің денсаулығының сыр беруі де кадр сыртында қалады.{{sfn|Desser|2005|pp=462–3}} Одзу статикалық (қозғалмайтын) камераны жөн көріп,{{sfn|Desser|1997|p=41}} минимализм ұстанымын берік ұстанды. Камераның өте төмен биіктікте орналасуы және дерлік қозғалмауы фильмге өзіндік өрнек береді. Киносыншы [[Роджер Эберт]] бүкіл фильм бойы камераның тек бір-ақ рет қозғалатынын айтып, бұл Одзу стилі үшін «сирек кездесетін құбылыс» екенін атап өткен.<ref name="ebert">{{cite web |url=http://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-tokyo-story-1953 |date=November 9, 2003 |title=Tokyo Story Movie Review & Film Summary (1953) |first=Roger |last=Ebert |access-date=6 August 2012 |archive-date=March 1, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180301155406/https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-tokyo-story-1953 |url-status=live }}</ref> Камераның төменнен түсіруі дәстүрлі жапон үйлеріндегі татамиде отырған адамның көзқарасын елестетеді. Режиссер жалпы пландарды (master shots) сирек қолданатын және кинодағы «180 градус ережесін» (сабақтастық қағидасын) жиі бұзатын. Сахнада қатар отырған кейіпкерлер — мәселен, Сюкити мен Томидің алғашқы көрінісіндегідей — бір-бірімен сөйлесіп отырса да, бір бағытқа қарап тұрғандай әсер береді.{{sfn|Desser|1997|pp=12-15}} Тіпті кадр ауысқанда кейіпкерлер экранның оң жағынан шығып кетіп, келесі сахнаға тағы да оң жақтан кіріп келетін сәттер де кездеседі.{{sfn|Desser|1997|p=19}} == Сыншылардың пікірі == [[Rotten Tomatoes]] шолу агрегаторында фильм 53 сыншының 100% оң бағасына ие болып, орташа 9.6/10 рейтингін иеленді. Сайттың тұжырымдамасында былай делінген: «Токио хикаясы — Ясудзиро Одзудың жарты ғасырдан астам уақыт өтсе де өзінің маңыздылығы мен тереңдігін жоғалтпаған айнымас шедеврі».<ref>{{Cite web |date=3 November 1953 |title=Tokyo Story (Tôkyô monogatari) |url=http://www.rottentomatoes.com/m/tokyo_story/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111202321/https://www.rottentomatoes.com/m/tokyo_story |archive-date=November 11, 2020 |access-date=14 July 2025|website=rottentomatoes.com}}</ref> Ал өлшемді орташа баға жүйесін қолданатын [[Metacritic]] сайты 19 сыншының пікірі негізінде фильмге 100-ден 100 ұпай беріп, «жаппай мойындалған» туынды ретінде бағалады. Сондай-ақ, бұл туынды Metacritic-тің «Барлық уақыттың ең үздік фильмдері» тізімінде бірінші орынды бөлісіп тұр.<ref>{{Cite web |title=Best Movies of All Time |url=https://www.metacritic.com/browse/movies/score/metascore/all/filtered |access-date=17 June 2023 |website=[[Metacritic]]}}</ref> «Токио хикаясы» көбіне арзан мелодрамаға бой алдырмай-ақ, көрерменге ерекше эмоционалды әсер сыйлайтын туынды ретінде жоғары бағаланады. Киносыншы Уолли Хэммонд: «Одзу шеберлігінің сыры — кейіпкерлердің бойындағы көңіл қалу сезіміне деген терең эмпатияны біртіндеп қалыптастыруында», — деп атап өткен.<ref>{{Cite news |last=Hammond |first=Wally |date=2009-12-24 |title=Tokyo Story |url=https://www.timeout.com/london/film/tokyo-story |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224101505/https://www.timeout.com/london/film/tokyo-story |archive-date=December 24, 2017 |access-date=2017-12-23 |work=Time Out London |language=en}}</ref> Ал [[Роджер Эберт]] бұл фильм туралы: «Мұнда жасанды сезімдер мен әдейі көз жасын шығаруға тырысатын тұстар жоқ; режиссер деңгейі төмен фильмдер пайдаланатын арзан тәсілдерден саналы түрде бас тартады. Ол біздің эмоциямызды күштеп оятқысы келмейді, тек өз түйсінгенін бізбен бөлісуді көздейді», — деп жазды. The Village Voice басылымында Эрик Хайнс: «Уақыттың өзі — [Одзудың] ең қуатты қаруы. Созылыңқы сахналар оқиғаның тезірек алға жылжуын қалатқанымен, кенеттен көз алдыңнан сусып бара жатқан әдемі сәттерді қимай қаласың», — деген пікір білдірді.<ref>{{Cite news |last=Hynes |first=Eric |date=2010-11-24 |title=Family Ties, Unbound, in Tokyo Story |url=https://www.villagevoice.com/2010/11/24/family-ties-unbound-in-tokyo-story/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224101239/https://www.villagevoice.com/2010/11/24/family-ties-unbound-in-tokyo-story/ |archive-date=December 24, 2017 |access-date=2017-12-23}}</ref> 2010 жылы Дэвид Томсон кино тарихында «Токио хикаясынан» артық тебірентетін отбасылық драма бар ма екен деген риторикалық сұрақ тастады.ref name="Thomson">{{Cite news |last=Thomson |first=David |date=2010-10-20 |title=Tokyo Story: No 4 best arthouse film of all time |url=https://www.theguardian.com/film/2010/oct/20/tokyo-story-ozu-arthouse |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202143039/https://www.theguardian.com/film/2010/oct/20/tokyo-story-ozu-arthouse |archive-date=February 2, 2017 |access-date=2017-01-30 |work=The Guardian}}</ref> == Мәдени ықпалы және маңыздылығы == Halliwell's Film Guides басылымының бұрынғы редакторы Джон Уокер «Токио хикаясын» әлемдегі ең үздік 1000 фильм тізімінің басына қойды. Сонымен қатар, фильм киносыншы Дерек Малкольмнің көркемдік немесе мәдени маңызы зор туындылардан құралған «Фильмдер ғасыры» атты тізіміне еніп,<ref>{{Cite book |last=Malcolm |first=Derek |author-link=Derek Malcolm |title=A Century of Film |publisher=IB Tauris |year=2000 |pages=85–87}}</ref> [[Time]] журналының «Барлық уақыттың 100 үздік фильмі» қатарынан орын алды. Chicago Sun-Times басылымының сыншысы [[Роджер Эберт]] бұл туындыны өзінің «Ұлы фильмдер» топтамасына қосса,<ref name="ebert" /> Пол Шрейдер оны өзінің «Кино канонының» «Алтын» бөліміне жатқызды.<ref>{{Cite web |last=Jeffrey M. Anderson |date=14 November 2006 |title=Paul Schrader's Film Canon, Film Comment – September/October 2006 |url=http://news.moviefone.com/2006/11/14/paul-schraders-film-canon/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140531170556/http://news.moviefone.com/2006/11/14/paul-schraders-film-canon/ |archive-date=2014-05-31 |access-date=2014-05-31}}</ref> [[Мартин Скорсезе]] де бұл фильмді «Жас кинематографистер көруі тиіс 39 маңызды шетелдік фильмнің» тізіміне қосты.<ref>{{Cite web |date=15 October 2014 |title=Martin Scorsese Creates a List of 39 Essential Foreign Films for a Young Filmmaker |url=http://www.openculture.com/2014/10/scorseses-list-of-39-essential-foreign-films.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150207201938/http://www.openculture.com/2014/10/scorseses-list-of-39-essential-foreign-films.html |archive-date=February 7, 2015 |access-date=1 February 2015 |publisher=Open Culture}}</ref> «Токио хикаясы» 2008 жылы беделді француз журналы [[Cahiers du Cinéma]] құрастырған «100 ұлы фильм» тізімінде 14-орынға ие болды.<ref name=":2">{{Cite web |date=23 November 2008 |title=Cahiers du cinéma's 100 Greatest Films |url=http://www.filmdetail.com/2008/11/23/cahiers-du-cinemas-100-greatest-films/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180716224153/http://www.filmdetail.com/2008/11/23/cahiers-du-cinemas-100-greatest-films/ |archive-date=July 16, 2018 |access-date=May 15, 2021}}</ref> 2009 жылы жапондық Kinema Junpo киножурналы бұл туындыны «Барлық уақыттың ең үздік жапон фильмі» деп таныды.<ref>{{Cite web |title=Greatest Japanese films by magazine Kinema Junpo (2009 version) |url=http://mubi.com/topics/greatest-japanese-films-by-magazine-kinema-junpo-2009-version |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120711021342/http://mubi.com/topics/greatest-japanese-films-by-magazine-kinema-junpo-2009-version |archive-date=July 11, 2012 |access-date=2011-12-26}}</ref> Ал [[Entertainment Weekly]] басылымы оны әлемдегі ең ұлы фильмдер рейтингінде 95-орынға қойды.<ref>{{Cite web |title=Entertainment Weekly's 100 Greatest Movies of All Time |url=http://www.filmsite.org/ew100.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140331185517/http://www.filmsite.org/ew100.html |archive-date=31 March 2014 |access-date=19 January 2009 |publisher=Filmsite.org |df=dmy-all}}</ref> 1992 жылдан бастап фильм Британ кино институтының [[Sight & Sound]] журналында жарияланатын режиссерлер мен сыншылар арасындағы «ең ұлы фильмдер сауалнамасынан» тұрақты орын алып келеді. Сыншылардың таңдауы бойынша ол 1992 жылы — үшінші, 2002 жылы — бесінші, ал 2012 жылы қайтадан үшінші орынға жайғасты. Режиссерлердің дауыс беруінде 1992 жылы — 17-орынды, 2002 жылы — «[[Психо]]» мен «[[Айна (фильм, 1974)|Айна]]» фильмдерімен қатар 16-орынды иеленсе, 2012 жылы сауалнамаға қатысқан 358 режиссердің 48 дауысын алып, көш бастады. 2022 жылғы соңғы сауалнама қорытындысы бойынша сыншылар мен режиссерлер тізімінде де төртінші сатыға тұрақтады.<ref>{{Cite web |date=2 August 2012 |title=The 2012 Sight & Sound Directors' Top Ten |url=http://www.bfi.org.uk/news/sight-sound-2012-directors-top-ten |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120811100640/http://www.bfi.org.uk/news/sight-sound-2012-directors-top-ten |archive-date=August 11, 2012 |access-date=3 June 2016 |website=[[Sight & Sound]] |publisher=British Film Institute}}</ref><ref>{{Cite web |title=Top Ten Poll 1992 – Directors' and Critics' Poll |url=http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/history/1992.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111103418/http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/history/1992.html |archive-date=2012-01-11 |access-date=October 29, 2010 |website=[[Sight & Sound]] |publisher=Published by British Film Institute}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sight & Sound Top Ten Poll 2002 – The rest of the directors' list |url=http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-long.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309163857/https://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-long.html |archive-date=2012-03-09 |access-date=October 29, 2010 |website=[[Sight & Sound]] |publisher=Published by British Film Institute}}</ref><ref>{{Cite web |date=1 August 2012 |title=The Top 50 Greatest Films of All Time |url=http://www.bfi.org.uk/news/50-greatest-films-all-time |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170301135739/http://www.bfi.org.uk/news/50-greatest-films-all-time |archive-date=March 1, 2017 |access-date=2 August 2012 |publisher=Published by British Film Institute}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tokyo Story (1953) |url=https://www.bfi.org.uk/film/65edaa59-6546-57b5-9fa3-9409f93d1383/tokyo-story |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221201205120/https://www.bfi.org.uk/film/65edaa59-6546-57b5-9fa3-9409f93d1383/tokyo-story |archive-date=December 1, 2022 |access-date=2022-12-01 |website=BFI |language=en}}</ref> 2010 жылы [[The Guardian]] басылымы бұл туындыны «25 ұлы артхаус фильмі» тізімінде төртінші орынға қойды. Сондай-ақ, 2018 жылы [[Би-Би-Си|BBC]] жүргізген, әлемнің 43 елінен 209 киносыншы қатысқан сауалнамада «Токио хикаясы» шет тіліндегі 100 үздік фильмнің ішінде үшінші орынды иеленді.<ref>{{Cite web |date=2018-10-29 |title=The 100 Greatest Foreign Language Films |url=https://www.bbc.com/culture/article/20181029-the-100-greatest-foreign-language-films |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201225005824/https://www.bbc.com/culture/article/20181029-the-100-greatest-foreign-language-films |archive-date=December 25, 2020 |access-date=2021-01-10 |website=[[BBC]]}}</ref> == Дереккөздер == <div style="margin:0;margin-top: 10px; padding: 10px; font-size:98%; border: 1px solid #BFC4C6; line-height: 1.35em;">{{reflist|2}}</div> {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * {{IMDb title|0046438}} {{рейтинг-10|8.1}} * {{amg title|50260}} {{рейтинг-5|5}} == Әдебиет == * {{cite book |first=David |last=Desser |editor-last=Desser |editor-first=David |editor-link=David Desser |title=Ozu's Tokyo Story |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, UK |year=1997 |isbn=0-521-48435-9 |url=http://www.cambridge.org/9780521484350 |access-date=March 14, 2013 |archive-date=April 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200413010322/https://www.cambridge.org/us/academic/subjects/arts-theatre-culture/media-mass-communication/ozus-tokyo-story?format=PB&isbn=9780521484350 |url-status=live }} * {{cite book |first=David |last=Desser |chapter=The Space of Ambivalence |title=Film Analysis |editor-first=Jeffrey |editor-last=Geiger |publisher=Norton |year=2005 }} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Ясудзиро Одзу фильмдері]] [[Санат:Жапон тіліндегі фильмдер]] [[Санат:1953 жылғы Жапония фильмдері]] [[Санат:Жапония драма-фильмдері]] [[Санат:Жапония ақ-қара түсті фильмдері]] [[Санат:Токио туралы фильмдер]] [[Санат:Сётику фильмдері]] 4qf2iakxipjfk53t86fz7c6dyi2xf9w 14 780573 3598021 2026-05-01T18:39:59Z TalgatSnow 143530 Жаңа бетте: {{Жылдар бойынша фильмдер|1953}} {{Commonscat|1953 films}} 3598021 wikitext text/x-wiki {{Жылдар бойынша фильмдер|1953}} {{Commonscat|1953 films}} 0v77k52rlxw768dvgkel6p05mpgk7tu 14 780574 3598023 2026-05-01T18:42:00Z TalgatSnow 143530 Жаңа бетте: {{Commonscat|Films by Yasujiro Ozu}} {{басты мақала|Ясудзиро Одзу}} [[Санат:Жапония режиссёрлерінің фильмдері]] 3598023 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Films by Yasujiro Ozu}} {{басты мақала|Ясудзиро Одзу}} [[Санат:Жапония режиссёрлерінің фильмдері]] t26ljzsvuldio2xwa1kzeqz2va2aiec 3 780575 3598028 2026-05-01T18:49:26Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3598028 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Aspan adamy}} -- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 23:49, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) g5tum434oljzl1x70ozjp1nfv0q9km8 3 780576 3598034 2026-05-01T19:06:50Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3598034 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Candy cow from far away}} -- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 00:06, 2026 ж. мамырдың 2 (+05) oe3o9gw5dxlq3nd23dkcr414duovatg 3 780577 3598038 2026-05-01T19:11:12Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3598038 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Zero0Ghost}} -- [[Қатысушы:GanS NIS|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font face="AR Cena" color="black"><b>Fани</b></font></span>]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 00:11, 2026 ж. мамырдың 2 (+05) 2hlk7ghftv5dm22vjspjp7wt3n9vc3v 3 780578 3598039 2026-05-01T19:11:27Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3598039 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ырысбек Амангельдиев}} -- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 00:11, 2026 ж. мамырдың 2 (+05) mduz0tm18e7h804k5879vpeh2wg5nsy 3 780579 3598041 2026-05-01T19:12:32Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3598041 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Zero0Ghost0}} -- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 00:12, 2026 ж. мамырдың 2 (+05) pi2petlonw6uaeuwmb7tdu74lmk1f5p 102 780580 3598043 2026-05-01T19:19:51Z Muz researcher 180697 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Тамара Қажығалиқызы Жұмалиева''' (1939 жылы туған) – қазақстандық музыкатанушы, педагог, өнертану ғылымдарының кандидаты (1985), профессор, Құрманғазы атындағы Қазақ ұ... 3598043 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Тамара Қажығалиқызы Жұмалиева''' (1939 жылы туған) – қазақстандық музыкатанушы, педагог, өнертану ғылымдарының кандидаты (1985), профессор, Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы профессоры, «Жаңа музыкалық газет» басылымының бас редакторы, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері (2009). == Өмірбаяны == 1939 жылы белгілі қазақ ғалымы, жазушысы және академигі Қажым Жұмалиев отбасында дүниеге келген. Жастайынан зияткерлік және көркем ортада тәрбиеленді. 1958 жылы Күләш Байсейітова атындағы дарынды балаларға арналған республикалық арнаулы музыка мектеп-интернатын тәмамдады. 1959–1964 жылдары Гнесиндер атындағы мемлекеттік музыкалық-педагогикалық институт (Мәскеу) білім алды. == Гнесиндер институтындағы ұстаздары == С.С. Скребков, В.О. Берков, В.Н. Крюков, К.К. Розеншильд, Б.В. Левик, М.С. Пекелис, Ю.Н. Рагс, М.С. Брук, Т.Н. Попова, П.Г. Козлов, В. Бербера, Ф.Г. Арзаманов, Е.А. Бокщанина, С.Г. Делициев, Н.И. Пейко, Арам Хачатурян. 1965–1968 жылдары ҚазКСР Ғылым академиясының Мұхтар Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының музыка бөлімінде аспирантурада оқыды. Ғылыми жетекшісі – Ахмет Жұбанов. Ғалымның соңғы аспиранттарының бірі ретінде аталады. 1967 жылдан бастап Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы қызмет етеді. Әр жылдары шетел музыкасының тарихы, орыс музыкасының тарихы, қазақ музыкасының тарихы, музыкалық сын, музыкалық журналистика пәндерінен дәріс оқыды. 1985 жылы Ташкент қаласында «М. Төлебаевтың „Біржан мен Сара“ операсындағы ұлттық дәстүрлер» тақырыбында кандидаттық диссертация қорғады. 1985–2000 жылдары музыка тарихы кафедрасын басқарды. Оның жетекшілігімен профессор-оқытушылар құрамы жаңартылып, алғашқы ұлттық оқулықтар дайындалды, қазақ тіліндегі оқыту ауқымы кеңейді. 2002 жылы «Тарлан» тәуелсіз сыйлығының («Музыка» аталымы) қазылар алқасына кірді. Қазіргі уақытта Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының «Музыкатану және композиция» кафедрасының профессоры. == Ғылыми-педагогикалық қызметі== '''Шәкірттері'''. Т.Қ. Жұмалиева ондаған мамандарды – музыкатанушыларды, педагогтарды, композиторларды, зерттеушілерді даярлады. Оның шәкірттері арасында ғылым кандидаттары, PhD докторлары, Қазақстан мен шетел жоғары оқу орындарының оқытушылары бар: А.С. Карамендина, Г.М. Садуахасова, Ғ.Д. Қалымова, Г.Ж. Мұсағұлова, Л.Н. Гаук, Т.У. Оспанова, В.Е. Недлина, А.С. Ақбаева, И.С. Ходжабеков, Н.Н. Нуридин, Т.В. Максимчев, Д.Б. Бержапраков, Я.С. Кременцова және басқалар. Ғылыми жетекшілік Оның жетекшілігімен қорғалған еңбектер музыкалық сын, заманауи музыкатану, қазақстандық музыканың тарихы мен теориясы, орындаушылық өнер, опера, ориентализм, мәдениетаралық байланыстар және шетел композиторлары шығармашылығы мәселелерін қамтыды. == Редакторлық қызметі == 1996 жылы «Жаңа музыкалық газет» басылымын негізін қалап, бас редакторы болды. Бұл Қазақстандағы алғашқы салалық музыкалық-сыншылық басылымдардың бірі әрі Орталық Азиядағы музыкалық сын мен журналистикаға арналған тұңғыш мамандандырылған мерзімді басылым саналады. Басылым қазақстандық музыкалық публицистиканың қалыптасуына және жаңа буын музыкалық сыншыларын тәрбиелеуге зор ықпал етті. == Ғылыми қызметі == Қазақ музыкасының тарихы, музыкалық сын, қазіргі музыкатану, Шығыс пен Батыс мәдени байланыстары, қазақстандық және шетел композиторлары шығармашылығы мәселелері бойынша еңбектердің авторы. == Негізгі басылымдары == Қазақ музыкалық мәдениеті және ұлт ұлылығының пайызы. Мақалалар жинағы. Алматы, 2004. Қазақ ақындары: Шығыс – Батыс біртұтас мәдени кеңістік контексінде. Алматы, 2010. Қазақстан музыкалық мәдениеті музыкалық сын мен журналистика айнасында (Г.М. Садуахасовамен бірге). Алматы, 2009. Музыкалық сын және музыкалық журналистика (Г.М. Садуахасовамен бірге). Алматы, 2018. Қазақстан композиторлары шығармашылығындағы симфониялық картина (И.С. Ходжабековпен бірге). Алматы, 2019. Эрик Сати. Өз дәуірінен озып туған композитор (Т.Б. Махаматдинова, Д. Коцупеймен бірге). Алматы, 2020. Рихард Штраус. Вокалдық музыка (Т.В. Максимчевпен бірге, баспаға дайындалуда). == Оқу құралдары == Қазақ музыкасының тарихы. Қазақ халқының дәстүрлі музыкасы. Ән және аспаптық өнер. 1-том. Алматы: Ғылым, 2000. Қазақ халқының дәстүрлі музыкасы. Алматы, 2005. XX ғасырдың шетел музыкасы. I том (Г.Ж. Мұсағұловамен бірге). Алматы, 2014. == Жарияланымдары == Т.Қ. Жұмалиева мақалалары оның ғылыми мұрасының маңызды бөлігін құрайды; көпжылдық ғылыми, педагогикалық және публицистикалық қызметінің жиынтығы бойынша жарияланымдарының саны 100-ден асады. Бұл еңбектерде қазақ музыкасының тарихы, ұлттық опера, музыкалық сын, қазіргі музыкатану, отандық және шетел композиторлары шығармашылығы, сондай-ақ Шығыс пен Батыс мәдени байланыстары мәселелері көрініс тапқан. == Марапаттары мен атақтары == Өнертану ғылымдарының кандидаты (1985) Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері (2009) Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Алтын медаль == Ссылки == * [http://www.example.com/ https://conservatoire.edu.kz/ru/structure/faculties/djumaliev-tamara-kazhgalieva/] * [http://www.example.com/ https://musicnews.kz/tamara-dzhumalieva/] * [http://www.example.com/ https://musicnews.kz/tamara-dzhumalieva/] * [http://www.example.com/ https://search.rsl.ru/ru/record/01008690918] rxhdt97zke5rwsdhbnjjtv52kjj1x6j 3 780581 3598073 2026-05-01T19:53:06Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3598073 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Smart Andrew}} -- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 00:53, 2026 ж. мамырдың 2 (+05) 8tz9pdltlalzupikb4gnvc7dqj9hpms 14 780582 3598082 2026-05-01T20:09:53Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Уақыт]] [[Санат:Өлшеу]] 3598082 wikitext text/x-wiki [[Санат:Уақыт]] [[Санат:Өлшеу]] kbz4vi9mpt6xbro99lgvbu7dk4647n2 0 780583 3598105 2026-05-01T22:12:28Z Sagzhan 29953 Жаңа бетте: Тұғырхан (Тоғортақ; 1028 — 1096 жылғы 19 шілде) — қыпшақ ханы, Бунақтың ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-т... 3598105 wikitext text/x-wiki Тұғырхан (Тоғортақ; 1028 — 1096 жылғы 19 шілде) — қыпшақ ханы, Бунақтың ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді[1]. == Өмірбаяны == Тугоркан туралы ең ерте деректер, Боняк сияқты, Анна Комнинаның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен Балқанға ығысқан печенегтер Византия империясының солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император Алексей I Комнин көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тугоркан мен Боняк әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар)[2]. Половецтер одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тугоркан Бонякпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тугорканның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тугоркан Бонякпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол Курямен бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тугорканның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. Фольклорда Рус жылнамаларында Тугоркан есімі Бонякпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} mwyw3q6mzaedlu9rsrak7dgmblc1q5a 3598107 3598105 2026-05-01T22:13:51Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3598107 wikitext text/x-wiki '''Тұғырхан''' (Тоғортақ; 1028 — 1096 жылғы 19 шілде) — қыпшақ ханы, Бунақтың ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді[1]. == Өмірбаяны == Тугоркан туралы ең ерте деректер, Боняк сияқты, Анна Комнинаның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен Балқанға ығысқан печенегтер Византия империясының солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император Алексей I Комнин көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тугоркан мен Боняк әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар)[2]. Половецтер одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тугоркан Бонякпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тугорканның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тугоркан Бонякпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол Курямен бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тугорканның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. Фольклорда Рус жылнамаларында Тугоркан есімі Бонякпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 4ccbvyswzy585ggumkirpqoh3cvnvtx 3598108 3598107 2026-05-01T22:15:03Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3598108 wikitext text/x-wiki '''Тұғырхан''' (Тоғортақ; 1028 — 1096 жылғы 19 шілде) — қыпшақ ханы, Бунақтың ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тугоркан туралы ең ерте деректер, Боняк сияқты, Анна Комнинаның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен Балқанға ығысқан печенегтер Византия империясының солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император Алексей I Комнин көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тугоркан мен Боняк әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар)[2]. Половецтер одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тугоркан Бонякпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тугорканның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тугоркан Бонякпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол Курямен бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тугорканның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. Фольклорда Рус жылнамаларында Тугоркан есімі Бонякпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} jjahybmy6qo5cvdrcuwghaxvhz3jnqi 3598109 3598108 2026-05-01T22:16:12Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3598109 wikitext text/x-wiki '''Тұғырхан''' (Тоғортақ; 1028 — 1096 жылғы 19 шілде) — қыпшақ ханы, Бунақтың ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тугоркан туралы ең ерте деректер, Боняк сияқты, Анна Комнинаның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен Балқанға ығысқан печенегтер Византия империясының солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император Алексей I Комнин көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тугоркан мен Боняк әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. Половецтер одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тугоркан Бонякпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тугорканның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тугоркан Бонякпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол Курямен бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тугорканның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. Фольклорда Рус жылнамаларында Тугоркан есімі Бонякпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} rom237fpypq9zab9u0saomaan6dvf45 3598110 3598109 2026-05-01T22:17:45Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3598110 wikitext text/x-wiki '''Тұғырхан''' (Тоғортақ; 1028 — 1096 жылғы 19 шілде) — қыпшақ ханы, Бунақтың ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Боняк сияқты, Анна Комнинаның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен Балқанға ығысқан печенегтер Византия империясының солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император Алексей I Комнин көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тугоркан мен Боняк әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. Половецтер одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тугоркан Бонякпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тугорканның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тугоркан Бонякпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол Курямен бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тугорканның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. Фольклорда Рус жылнамаларында Тугоркан есімі Бонякпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 8you1oj77tn9grocoszc1doyhmyrrdz 3598111 3598110 2026-05-01T22:18:00Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3598111 wikitext text/x-wiki '''Тұғырхан''' (Тоғортақ; 1028 — 1096 жылғы 19 шілде) — қыпшақ ханы, Бунақтың ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Бунақ сияқты, Анна Комнинаның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен Балқанға ығысқан печенегтер Византия империясының солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император Алексей I Комнин көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тугоркан мен Боняк әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. Половецтер одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тугоркан Бонякпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тугорканның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тугоркан Бонякпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол Курямен бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тугорканның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. Фольклорда Рус жылнамаларында Тугоркан есімі Бонякпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 18j6jai1wbjxb700bh62c7qxj591olu 3598112 3598111 2026-05-01T22:18:52Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3598112 wikitext text/x-wiki '''Тұғырхан''' (Тоғортақ; 1028 — 1096 жылғы 19 шілде) — қыпшақ ханы, Бунақтың ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Бунақ сияқты, Анна Комнинаның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен Балқанға ығысқан печенегтер Византия империясының солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император Алексей I Комнин көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тугоркан мен Боняк әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. <blockquote>Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды</blockquote> (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. Половецтер одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тугоркан Бонякпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тугорканның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тугоркан Бонякпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол Курямен бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тугорканның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. Фольклорда Рус жылнамаларында Тугоркан есімі Бонякпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} gkl1yt7qgmaidsatldoxdrs5osbxbao 3598113 3598112 2026-05-01T22:21:02Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3598113 wikitext text/x-wiki '''Тұғырхан''' (Тоғортақ; 1028 — 1096 жылғы 19 шілде) — қыпшақ ханы, Бунақтың ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Бунақ сияқты, Анна Комнинаның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен Балқанға ығысқан печенегтер Византия империясының солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император Алексей I Комнин көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тұғырхан мен Бунақ әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. <blockquote>Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды</blockquote> (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. Половецтер одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тұғырхан Бунақпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тұғырханның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тұғырхан Бунақпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол Курямен бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тугорканның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. Фольклорда Рус жылнамаларында Тугоркан есімі Бонякпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} fatyqzv0vx5q6y73nja3ykhxzvukgmn 3598114 3598113 2026-05-01T22:22:19Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3598114 wikitext text/x-wiki '''Тұғырхан''' (Тоғортақ; 1028 — 1096 жылғы 19 шілде) — қыпшақ ханы, Бунақтың ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Бунақ сияқты, Анна Комнинаның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен Балқанға ығысқан печенегтер Византия империясының солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император Алексей I Комнин көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тұғырхан мен Бунақ әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. <blockquote>Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды</blockquote> (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. Половецтер одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тұғырхан Бунақпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тұғырханның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тұғырхан Бунақпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол Курямен бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тугорканның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. Фольклорда Рус жылнамаларында Тугоркан есімі Бонякпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} oc5wmfey17x59bmvdjg1s6edzybqkpc 3598115 3598114 2026-05-01T22:23:21Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3598115 wikitext text/x-wiki '''Тұғырхан''' (Тоғортақ; 1028 — 1096 жылғы 19 шілде) — қыпшақ ханы, Бунақтың ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Бунақ сияқты, Анна Комнинаның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен Балқанға ығысқан печенегтер Византия империясының солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император Алексей I Комнин көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тұғырхан мен Бунақ әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. <blockquote>Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды</blockquote> (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. Қыпшақтар одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тұғырхан Бунақпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тұғырханның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тұғырхан Бунақпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол Курямен бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тугорканның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. Фольклорда Рус жылнамаларында Тугоркан есімі Бонякпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 6hsmtr0dxqfcjs20hxkti29qn4iqa8w 3598116 3598115 2026-05-01T22:24:24Z Sagzhan 29953 /* Шежіреде */ 3598116 wikitext text/x-wiki '''Тұғырхан''' (Тоғортақ; 1028 — 1096 жылғы 19 шілде) — қыпшақ ханы, Бунақтың ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Бунақ сияқты, Анна Комнинаның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен Балқанға ығысқан печенегтер Византия империясының солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император Алексей I Комнин көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тұғырхан мен Бунақ әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. <blockquote>Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды</blockquote> (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. Қыпшақтар одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тұғырхан Бунақпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тұғырханның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тұғырхан Бунақпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол Курямен бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тұғырханның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. == Фольклорда == Рус жылнамаларында Тугоркан есімі Бонякпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} gzqh7e6swc6xobj3l6o68runbls2o0o 3598117 3598116 2026-05-01T22:25:13Z Sagzhan 29953 /* Фольклорда */ 3598117 wikitext text/x-wiki '''Тұғырхан''' (Тоғортақ; 1028 — 1096 жылғы 19 шілде) — қыпшақ ханы, Бунақтың ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Бунақ сияқты, Анна Комнинаның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен Балқанға ығысқан печенегтер Византия империясының солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император Алексей I Комнин көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тұғырхан мен Бунақ әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. <blockquote>Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды</blockquote> (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. Қыпшақтар одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тұғырхан Бунақпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тұғырханның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тұғырхан Бунақпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол Курямен бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тұғырханның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. == Фольклорда == Рус жылнамаларында Тұғырхан есімі Бунақпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} mnmklybaicktjk5dkcnrrrtmpc9qnze 3598122 3598117 2026-05-01T22:37:02Z Sagzhan 29953 «[[Санат:Қыпшақтар|Қыпшақтар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3598122 wikitext text/x-wiki '''Тұғырхан''' (Тоғортақ; 1028 — 1096 жылғы 19 шілде) — қыпшақ ханы, Бунақтың ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Бунақ сияқты, Анна Комнинаның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен Балқанға ығысқан печенегтер Византия империясының солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император Алексей I Комнин көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тұғырхан мен Бунақ әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. <blockquote>Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды</blockquote> (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. Қыпшақтар одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тұғырхан Бунақпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тұғырханның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тұғырхан Бунақпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол Курямен бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тұғырханның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. == Фольклорда == Рус жылнамаларында Тұғырхан есімі Бунақпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] c6se049ye0bkk29hoxrj0dkm4fhv48z 3598123 3598122 2026-05-01T22:38:16Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3598123 wikitext text/x-wiki '''Тұғырхан''' (Тоғортақ; 1028 — 1096 жылғы 19 шілде) — қыпшақ ханы, Бунақтың ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Бунақ сияқты, Анна Комнинаның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен Балқанға ығысқан печенегтер Византия империясының солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император Алексей I Комнин көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тұғырхан мен Бунақ әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. <blockquote>Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды(Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. </blockquote> Қыпшақтар одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тұғырхан Бунақпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тұғырханның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тұғырхан Бунақпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол Курямен бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тұғырханның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. == Фольклорда == Рус жылнамаларында Тұғырхан есімі Бунақпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] 9liqhv98vdhv9g4bnnljuv9r557ekpu 3598124 3598123 2026-05-01T22:38:32Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3598124 wikitext text/x-wiki '''Тұғырхан''' (Тоғортақ; 1028 — 1096 жылғы 19 шілде) — қыпшақ ханы, Бунақтың ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Бунақ сияқты, Анна Комнинаның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен Балқанға ығысқан печенегтер Византия империясының солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император Алексей I Комнин көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тұғырхан мен Бунақ әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. <blockquote>Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. </blockquote> Қыпшақтар одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тұғырхан Бунақпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тұғырханның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тұғырхан Бунақпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол Курямен бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тұғырханның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. == Фольклорда == Рус жылнамаларында Тұғырхан есімі Бунақпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] p25lam79xy5vgq1g578dnipds35ybkq 3598125 3598124 2026-05-01T22:41:06Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3598125 wikitext text/x-wiki жасыр ▼] {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Тұғырхан''' (Тоғортақ; 1028 — 1096 жылғы 19 шілде) — қыпшақ ханы, Бунақтың ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Бунақ сияқты, Анна Комнинаның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен Балқанға ығысқан печенегтер Византия империясының солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император Алексей I Комнин көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тұғырхан мен Бунақ әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. <blockquote>Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. </blockquote> Қыпшақтар одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тұғырхан Бунақпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тұғырханның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тұғырхан Бунақпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол Курямен бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тұғырханның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. == Фольклорда == Рус жылнамаларында Тұғырхан есімі Бунақпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] fg6ozc5af0ilvtjt58iacpvx4bb0g83 3598126 3598125 2026-05-01T22:41:37Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3598126 wikitext text/x-wiki жасыр ▼] {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Тұғырхан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Тұғырхан''' (Тоғортақ; 1028 — 1096 жылғы 19 шілде) — қыпшақ ханы, Бунақтың ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Бунақ сияқты, Анна Комнинаның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен Балқанға ығысқан печенегтер Византия империясының солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император Алексей I Комнин көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тұғырхан мен Бунақ әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. <blockquote>Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. </blockquote> Қыпшақтар одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тұғырхан Бунақпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тұғырханның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тұғырхан Бунақпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол Курямен бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тұғырханның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. == Фольклорда == Рус жылнамаларында Тұғырхан есімі Бунақпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] fcfmua76cn4ut2ly537rapq6aj51y35 3598127 3598126 2026-05-01T22:41:52Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3598127 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Тұғырхан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Тұғырхан''' (Тоғортақ; 1028 — 1096 жылғы 19 шілде) — қыпшақ ханы, Бунақтың ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Бунақ сияқты, Анна Комнинаның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен Балқанға ығысқан печенегтер Византия империясының солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император Алексей I Комнин көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тұғырхан мен Бунақ әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. <blockquote>Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. </blockquote> Қыпшақтар одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тұғырхан Бунақпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тұғырханның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тұғырхан Бунақпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол Курямен бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тұғырханның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. == Фольклорда == Рус жылнамаларында Тұғырхан есімі Бунақпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] f5ohc51lkdfc7i79m85v1c29omr5rwi 3598128 3598127 2026-05-01T22:42:54Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3598128 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Тұғырхан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Қыпшақ ханы | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Тұғырхан''' (Тоғортақ; 1028 — 1096 жылғы 19 шілде) — қыпшақ ханы, Бунақтың ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Бунақ сияқты, Анна Комнинаның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен Балқанға ығысқан печенегтер Византия империясының солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император Алексей I Комнин көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тұғырхан мен Бунақ әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. <blockquote>Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. </blockquote> Қыпшақтар одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тұғырхан Бунақпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тұғырханның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тұғырхан Бунақпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол Курямен бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тұғырханның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. == Фольклорда == Рус жылнамаларында Тұғырхан есімі Бунақпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] 68dcqncixiotex4t2kumfdje4cn86df 3598129 3598128 2026-05-01T22:43:50Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3598129 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Тұғырхан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Қыпшақ ханы | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = | Азаматтығы = | Туған күні = 1028 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Тұғырхан''' (Тоғортақ; 1028 — 1096 жылғы 19 шілде) — қыпшақ ханы, Бунақтың ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Бунақ сияқты, Анна Комнинаның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен Балқанға ығысқан печенегтер Византия империясының солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император Алексей I Комнин көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тұғырхан мен Бунақ әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. <blockquote>Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. </blockquote> Қыпшақтар одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тұғырхан Бунақпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тұғырханның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тұғырхан Бунақпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол Курямен бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тұғырханның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. == Фольклорда == Рус жылнамаларында Тұғырхан есімі Бунақпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] 3fedimke79a8jcyjcr6m8v6d84x0am4 3598130 3598129 2026-05-01T22:45:19Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3598130 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Тұғырхан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Қыпшақ ханы | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = | Азаматтығы = | Туған күні = 1028 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 19.07.1096 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Тұғырхан''' (Тоғортақ; 1028 — 1096 жылғы 19 шілде) — қыпшақ ханы, Бунақтың ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Бунақ сияқты, Анна Комнинаның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен Балқанға ығысқан печенегтер Византия империясының солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император Алексей I Комнин көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тұғырхан мен Бунақ әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. <blockquote>Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. </blockquote> Қыпшақтар одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тұғырхан Бунақпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тұғырханның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тұғырхан Бунақпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол Курямен бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тұғырханның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. == Фольклорда == Рус жылнамаларында Тұғырхан есімі Бунақпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] 0dbnclips51dq5jl2ag2u67b34lj1y3 3598131 3598130 2026-05-01T22:46:25Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3598131 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Тұғырхан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Қыпшақ ханы | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = | Азаматтығы = | Туған күні = 1028 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 19.07.1096 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Елена Тұғырханова | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Тұғырхан''' (Тоғортақ; 1028 — 1096 жылғы 19 шілде) — қыпшақ ханы, Бунақтың ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Бунақ сияқты, Анна Комнинаның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен Балқанға ығысқан печенегтер Византия империясының солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император Алексей I Комнин көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тұғырхан мен Бунақ әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. <blockquote>Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. </blockquote> Қыпшақтар одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тұғырхан Бунақпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тұғырханның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тұғырхан Бунақпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол Курямен бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тұғырханның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. == Фольклорда == Рус жылнамаларында Тұғырхан есімі Бунақпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] cfbj1oau20ftrpc8jjxwd2rhnrlzw1z 3598132 3598131 2026-05-01T22:47:13Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3598132 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Тұғырхан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Қыпшақ ханы | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = | Азаматтығы = | Туған күні = 1028 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 19.07.1096 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = Берестов | Династия = | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Елена Тұғырханова | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Тұғырхан''' (Тоғортақ; 1028 — 1096 жылғы 19 шілде) — қыпшақ ханы, Бунақтың ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Бунақ сияқты, Анна Комнинаның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен Балқанға ығысқан печенегтер Византия империясының солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император Алексей I Комнин көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тұғырхан мен Бунақ әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. <blockquote>Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. </blockquote> Қыпшақтар одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тұғырхан Бунақпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тұғырханның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тұғырхан Бунақпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол Курямен бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тұғырханның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. == Фольклорда == Рус жылнамаларында Тұғырхан есімі Бунақпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] blvw4ceo3j0lc5r3se64s4i6higbate 3598133 3598132 2026-05-01T22:48:21Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3598133 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Тұғырхан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Қыпшақ ханы | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = | Азаматтығы = | Туған күні = 1028 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 19.07.1096 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = Берестов | Династия = | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Елена Тұғырханова | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = Трубеждегі шайқас | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Тұғырхан''' (Тоғортақ; 1028 — 1096 жылғы 19 шілде) — қыпшақ ханы, Бунақтың ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Бунақ сияқты, Анна Комнинаның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен Балқанға ығысқан печенегтер Византия империясының солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император Алексей I Комнин көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тұғырхан мен Бунақ әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. <blockquote>Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. </blockquote> Қыпшақтар одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тұғырхан Бунақпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тұғырханның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тұғырхан Бунақпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол Курямен бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тұғырханның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. == Фольклорда == Рус жылнамаларында Тұғырхан есімі Бунақпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] 9h766ev50cditucam5oag0uechqlymt 3598134 3598133 2026-05-01T22:49:20Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3598134 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Тұғырхан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Қыпшақ ханы | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = | Азаматтығы = | Туған күні = 1028 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 19.07.1096 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = Берестов | Династия = | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Елена Тұғырханова | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = Левунион шайқасы<br />Трубеждегі шайқас | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Тұғырхан''' (Тоғортақ; 1028 — 1096 жылғы 19 шілде) — қыпшақ ханы, Бунақтың ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Бунақ сияқты, Анна Комнинаның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен Балқанға ығысқан печенегтер Византия империясының солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император Алексей I Комнин көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тұғырхан мен Бунақ әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. <blockquote>Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. </blockquote> Қыпшақтар одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тұғырхан Бунақпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тұғырханның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тұғырхан Бунақпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол Курямен бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тұғырханның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. == Фольклорда == Рус жылнамаларында Тұғырхан есімі Бунақпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] 3d3077ujc4cwiho285zr54ecphv33q6 3598135 3598134 2026-05-01T22:50:17Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3598135 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Тұғырхан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Қыпшақ ханы | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = | Азаматтығы = | Туған күні = 1028 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 19.07.1096 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = Берестов | Династия = | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Елена Тұғырханова | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = Левунион шайқасы<br />Трубеждегі шайқас | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Тұғырхан''' (Тоғортақ; 1028 — 1096 жылғы 19 шілде) — қыпшақ ханы, Бунақтың ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Бунақ сияқты, [[Анна Комнина]]ның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен Балқанға ығысқан печенегтер Византия империясының солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император Алексей I Комнин көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тұғырхан мен Бунақ әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. <blockquote>Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. </blockquote> Қыпшақтар одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тұғырхан Бунақпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тұғырханның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тұғырхан Бунақпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол Курямен бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тұғырханның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. == Фольклорда == Рус жылнамаларында Тұғырхан есімі Бунақпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] eb9ex3i0smre7nipiiuyy03do7wd6pc 3598136 3598135 2026-05-01T22:50:33Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3598136 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Тұғырхан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Қыпшақ ханы | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = | Азаматтығы = | Туған күні = 1028 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 19.07.1096 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = Берестов | Династия = | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Елена Тұғырханова | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = Левунион шайқасы<br />Трубеждегі шайқас | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Тұғырхан''' (Тоғортақ; 1028 — 1096 жылғы 19 шілде) — қыпшақ ханы, Бунақтың ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Бунақ сияқты, [[Анна Комнина]]ның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен Балқанға ығысқан печенегтер Византия империясының солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император [[Алексей I Комнин]] көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тұғырхан мен Бунақ әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. <blockquote>Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. </blockquote> Қыпшақтар одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тұғырхан Бунақпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тұғырханның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тұғырхан Бунақпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол Курямен бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тұғырханның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. == Фольклорда == Рус жылнамаларында Тұғырхан есімі Бунақпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] bqayohuyg861k6w87bqeovkf3cfsxyw 3598137 3598136 2026-05-01T22:51:28Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3598137 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Тұғырхан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Қыпшақ ханы | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = | Азаматтығы = | Туған күні = 1028 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 19.07.1096 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = Берестов | Династия = | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Елена Тұғырханова | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = Левунион шайқасы<br />Трубеждегі шайқас | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Тұғырхан''' (Тоғортақ; 1028 — 1096 жылғы 19 шілде) — қыпшақ ханы, Бунақтың ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Бунақ сияқты, [[Анна Комнина]]ның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен Балқанға ығысқан печенегтер Византия империясының солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император [[Алексей I Комнин]] көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тұғырхан мен Бунақ әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. <blockquote>Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. </blockquote> Қыпшақтар одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тұғырхан Бунақпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тұғырханның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тұғырхан Бунақпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол [[Күре хан|Күремен]] бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тұғырханның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. == Фольклорда == Рус жылнамаларында Тұғырхан есімі Бунақпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] 26hdjuw27dv79buvltk7w6mfht033zy 3598139 3598137 2026-05-01T22:52:48Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3598139 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Тұғырхан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Қыпшақ ханы | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = | Азаматтығы = | Туған күні = 1028 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 19.07.1096 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = Берестов | Династия = | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Елена Тұғырханова | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = Левунион шайқасы<br />Трубеждегі шайқас | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Тұғырхан''' ('''Тоғортақ'''; 1028 — 1096 жылғы 19 шілде) — қыпшақ ханы, Бунақтың ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Бунақ сияқты, [[Анна Комнина]]ның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен Балқанға ығысқан печенегтер Византия империясының солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император [[Алексей I Комнин]] көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тұғырхан мен Бунақ әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. <blockquote>Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. </blockquote> Қыпшақтар одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тұғырхан Бунақпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тұғырханның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тұғырхан Бунақпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол [[Күре хан|Күремен]] бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тұғырханның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. == Фольклорда == Рус жылнамаларында Тұғырхан есімі Бунақпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] lgsggs6q938e46tjj5mi4zx5nf8hfxu 3598140 3598139 2026-05-01T22:53:13Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3598140 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Тұғырхан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Қыпшақ ханы | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = | Азаматтығы = | Туған күні = 1028 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 19.07.1096 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = Берестов | Династия = | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Елена Тұғырханова | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = Левунион шайқасы<br />Трубеждегі шайқас | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Тұғырхан''' ('''Тоғортақ'''; 1028 — [[1096 жыл]]ғы [[19 шілде]]) — қыпшақ ханы, Бунақтың ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Бунақ сияқты, [[Анна Комнина]]ның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен Балқанға ығысқан печенегтер Византия империясының солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император [[Алексей I Комнин]] көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тұғырхан мен Бунақ әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. <blockquote>Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. </blockquote> Қыпшақтар одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тұғырхан Бунақпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тұғырханның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тұғырхан Бунақпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол [[Күре хан|Күремен]] бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тұғырханның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. == Фольклорда == Рус жылнамаларында Тұғырхан есімі Бунақпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] 4ck58t19n27v10gymkapracobc694nl 3598141 3598140 2026-05-01T22:53:32Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3598141 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Тұғырхан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Қыпшақ ханы | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = | Азаматтығы = | Туған күні = 1028 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 19.07.1096 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = Берестов | Династия = | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Елена Тұғырханова | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = Левунион шайқасы<br />Трубеждегі шайқас | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Тұғырхан''' ('''Тоғортақ'''; 1028 — [[1096 жыл]]ғы [[19 шілде]]) — [[қыпшақ]] ханы, Бунақтың ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Бунақ сияқты, [[Анна Комнина]]ның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен Балқанға ығысқан печенегтер Византия империясының солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император [[Алексей I Комнин]] көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тұғырхан мен Бунақ әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. <blockquote>Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. </blockquote> Қыпшақтар одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тұғырхан Бунақпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тұғырханның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тұғырхан Бунақпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол [[Күре хан|Күремен]] бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тұғырханның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. == Фольклорда == Рус жылнамаларында Тұғырхан есімі Бунақпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] oyc27f9z7cge3mf03qyyx1w7cawdxbr 3598142 3598141 2026-05-01T22:54:01Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3598142 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Тұғырхан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Қыпшақ ханы | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = | Азаматтығы = | Туған күні = 1028 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 19.07.1096 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = Берестов | Династия = | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Елена Тұғырханова | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = Левунион шайқасы<br />Трубеждегі шайқас | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Тұғырхан''' ('''Тоғортақ'''; 1028 — [[1096 жыл]]ғы [[19 шілде]]) — [[қыпшақтар|қыпшақ]] ханы, Бунақтың ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Бунақ сияқты, [[Анна Комнина]]ның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен Балқанға ығысқан печенегтер Византия империясының солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император [[Алексей I Комнин]] көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тұғырхан мен Бунақ әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. <blockquote>Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. </blockquote> Қыпшақтар одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тұғырхан Бунақпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тұғырханның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тұғырхан Бунақпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол [[Күре хан|Күремен]] бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тұғырханның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. == Фольклорда == Рус жылнамаларында Тұғырхан есімі Бунақпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] oyhqvv51lks31hr66cft0k9a1lyf3s7 3598143 3598142 2026-05-01T22:54:33Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3598143 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Тұғырхан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Қыпшақ ханы | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = | Азаматтығы = | Туған күні = 1028 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 19.07.1096 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = Берестов | Династия = | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Елена Тұғырханова | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = Левунион шайқасы<br />Трубеждегі шайқас | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Тұғырхан''' ('''Тоғортақ'''; 1028 — [[1096 жыл]]ғы [[19 шілде]]) — [[қыпшақтар|қыпшақ]] ханы, [[Бунақ хан|Бунақтың]] ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Бунақ сияқты, [[Анна Комнина]]ның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен Балқанға ығысқан печенегтер Византия империясының солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император [[Алексей I Комнин]] көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тұғырхан мен Бунақ әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. <blockquote>Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. </blockquote> Қыпшақтар одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тұғырхан Бунақпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тұғырханның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тұғырхан Бунақпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол [[Күре хан|Күремен]] бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тұғырханның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. == Фольклорда == Рус жылнамаларында Тұғырхан есімі Бунақпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] pgj7o5nwq66cw9qfri6307sm04mwwoo 3598144 3598143 2026-05-01T22:55:12Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3598144 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Тұғырхан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Қыпшақ ханы | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = | Азаматтығы = | Туған күні = 1028 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 19.07.1096 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = Берестов | Династия = | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Елена Тұғырханова | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = Левунион шайқасы<br />Трубеждегі шайқас | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Тұғырхан''' ('''Тоғортақ'''; [[1028 жыл|1028]] — [[1096 жыл]]ғы [[19 шілде]]) — [[қыпшақтар|қыпшақ]] ханы, [[Бунақ хан|Бунақтың]] ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Бунақ сияқты, [[Анна Комнина]]ның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен Балқанға ығысқан печенегтер Византия империясының солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император [[Алексей I Комнин]] көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тұғырхан мен Бунақ әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. <blockquote>Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. </blockquote> Қыпшақтар одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тұғырхан Бунақпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тұғырханның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тұғырхан Бунақпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол [[Күре хан|Күремен]] бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тұғырханның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. == Фольклорда == Рус жылнамаларында Тұғырхан есімі Бунақпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] rh78ia4xejwnj90absow39ae3xf3fu3 3598145 3598144 2026-05-01T22:55:42Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3598145 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Тұғырхан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Қыпшақ ханы | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = | Азаматтығы = | Туған күні = 1028 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 19.07.1096 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = Берестов | Династия = | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Елена Тұғырханова | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = Левунион шайқасы<br />Трубеждегі шайқас | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Тұғырхан''' ('''Тоғортақ'''; [[1028 жыл|1028]] — [[1096 жыл]]ғы [[19 шілде]]) — [[қыпшақтар|қыпшақ]] ханы, [[Бунақ хан|Бунақтың]] ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Бунақ сияқты, [[Анна Комнина]]ның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен Балқанға ығысқан печенегтер [[Византия]] империясының солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император [[Алексей I Комнин]] көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тұғырхан мен Бунақ әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. <blockquote>Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. </blockquote> Қыпшақтар одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тұғырхан Бунақпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тұғырханның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тұғырхан Бунақпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол [[Күре хан|Күремен]] бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тұғырханның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. == Фольклорда == Рус жылнамаларында Тұғырхан есімі Бунақпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] eog8yaiy3nvpll5y9f9zlbwfzrshhpx 3598146 3598145 2026-05-01T22:56:36Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3598146 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Тұғырхан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Қыпшақ ханы | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = | Азаматтығы = | Туған күні = 1028 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 19.07.1096 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = Берестов | Династия = | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Елена Тұғырханова | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = Левунион шайқасы<br />Трубеждегі шайқас | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Тұғырхан''' ('''Тоғортақ'''; [[1028 жыл|1028]] — [[1096 жыл]]ғы [[19 шілде]]) — [[қыпшақтар|қыпшақ]] ханы, [[Бунақ хан|Бунақтың]] ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Бунақ сияқты, [[Анна Комнина]]ның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен Балқанға ығысқан печенегтер [[Византия империя]]сының солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император [[Алексей I Комнин]] көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тұғырхан мен Бунақ әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. <blockquote>Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. </blockquote> Қыпшақтар одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тұғырхан Бунақпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тұғырханның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тұғырхан Бунақпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол [[Күре хан|Күремен]] бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тұғырханның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. == Фольклорда == Рус жылнамаларында Тұғырхан есімі Бунақпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] oeeqml82gtywvjkmjoeu3huf4xtj5mk 3598147 3598146 2026-05-01T22:57:00Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3598147 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Тұғырхан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Қыпшақ ханы | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = | Азаматтығы = | Туған күні = 1028 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 19.07.1096 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = Берестов | Династия = | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Елена Тұғырханова | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = Левунион шайқасы<br />Трубеждегі шайқас | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Тұғырхан''' ('''Тоғортақ'''; [[1028 жыл|1028]] — [[1096 жыл]]ғы [[19 шілде]]) — [[қыпшақтар|қыпшақ]] ханы, [[Бунақ хан|Бунақтың]] ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Бунақ сияқты, [[Анна Комнина]]ның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен Балқанға ығысқан печенегтер [[Византия империясы]]ның солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император [[Алексей I Комнин]] көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тұғырхан мен Бунақ әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. <blockquote>Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. </blockquote> Қыпшақтар одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тұғырхан Бунақпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тұғырханның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тұғырхан Бунақпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол [[Күре хан|Күремен]] бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тұғырханның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. == Фольклорда == Рус жылнамаларында Тұғырхан есімі Бунақпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] h16qmpgv66ou5r9jg9gv1sxsty6ht30 3598148 3598147 2026-05-01T22:57:21Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3598148 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Тұғырхан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Қыпшақ ханы | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = | Азаматтығы = | Туған күні = 1028 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 19.07.1096 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = Берестов | Династия = | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Елена Тұғырханова | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = Левунион шайқасы<br />Трубеждегі шайқас | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Тұғырхан''' ('''Тоғортақ'''; [[1028 жыл|1028]] — [[1096 жыл]]ғы [[19 шілде]]) — [[қыпшақтар|қыпшақ]] ханы, [[Бунақ хан|Бунақтың]] ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Бунақ сияқты, [[Анна Комнина]]ның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде қыпшақтардың қысымымен [[Балқан]]ға ығысқан печенегтер [[Византия империясы]]ның солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император [[Алексей I Комнин]] көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тұғырхан мен Бунақ әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. <blockquote>Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. </blockquote> Қыпшақтар одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тұғырхан Бунақпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тұғырханның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тұғырхан Бунақпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол [[Күре хан|Күремен]] бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тұғырханның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. == Фольклорда == Рус жылнамаларында Тұғырхан есімі Бунақпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] gr2qgwk5y6hd6eofd9frs595lhgeiz8 3598149 3598148 2026-05-01T22:57:52Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3598149 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Тұғырхан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Қыпшақ ханы | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = | Азаматтығы = | Туған күні = 1028 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 19.07.1096 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = Берестов | Династия = | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Елена Тұғырханова | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = Левунион шайқасы<br />Трубеждегі шайқас | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Тұғырхан''' ('''Тоғортақ'''; [[1028 жыл|1028]] — [[1096 жыл]]ғы [[19 шілде]]) — [[қыпшақтар|қыпшақ]] ханы, [[Бунақ хан|Бунақтың]] ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Бунақ сияқты, [[Анна Комнина]]ның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде [[қыпшақтар]]дың қысымымен [[Балқан]]ға ығысқан печенегтер [[Византия империясы]]ның солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император [[Алексей I Комнин]] көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тұғырхан мен Бунақ әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. <blockquote>Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. </blockquote> Қыпшақтар одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тұғырхан Бунақпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тұғырханның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тұғырхан Бунақпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол [[Күре хан|Күремен]] бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тұғырханның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. == Фольклорда == Рус жылнамаларында Тұғырхан есімі Бунақпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] amfnxp3l92hk9oec82z8h601oypw3bu 3598150 3598149 2026-05-01T22:58:11Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3598150 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Тұғырхан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Қыпшақ ханы | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = | Азаматтығы = | Туған күні = 1028 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 19.07.1096 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = Берестов | Династия = | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Елена Тұғырханова | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = Левунион шайқасы<br />Трубеждегі шайқас | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Тұғырхан''' ('''Тоғортақ'''; [[1028 жыл|1028]] — [[1096 жыл]]ғы [[19 шілде]]) — [[қыпшақтар|қыпшақ]] ханы, [[Бунақ хан|Бунақтың]] ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Бунақ сияқты, [[Анна Комнина]]ның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде [[қыпшақтар]]дың қысымымен [[Балқан]]ға ығысқан [[печенегтер]] [[Византия империясы]]ның солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император [[Алексей I Комнин]] көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тұғырхан мен Бунақ әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. <blockquote>Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. </blockquote> Қыпшақтар одақтастарының қатыгездігінен қорқып, Дунайға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін Днепр маңы далаларына кетіп қалды. 1093 жылы Тұғырхан Бунақпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. 1094 жылы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тұғырханның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тұғырхан Бунақпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол [[Күре хан|Күремен]] бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста Святополк Изяславич пен Владимир Мономахтың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тугоркан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тұғырханның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. == Фольклорда == Рус жылнамаларында Тұғырхан есімі Бунақпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] dq5cnvmuic8xow349vmd7k5beffrpkl 3598151 3598150 2026-05-01T23:00:02Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3598151 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Тұғырхан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Қыпшақ ханы | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = | Азаматтығы = | Туған күні = 1028 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 19.07.1096 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = Берестов | Династия = | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Елена Тұғырханова | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = Левунион шайқасы<br />Трубеждегі шайқас | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Тұғырхан''' ('''Тоғортақ'''; [[1028 жыл|1028]] — [[1096 жыл]]ғы [[19 шілде]]) — [[қыпшақтар|қыпшақ]] ханы, [[Бунақ хан|Бунақтың]] ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Бунақ сияқты, [[Анна Комнина]]ның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде [[қыпшақтар]]дың қысымымен [[Балқан]]ға ығысқан [[печенегтер]] [[Византия империясы]]ның солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император [[Алексей I Комнин]] көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тұғырхан мен Бунақ әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. <blockquote>Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. </blockquote> Қыпшақтар одақтастарының қатыгездігінен қорқып, [[Дунай]]ға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін [[Днепр]] маңы далаларына кетіп қалды. [[1093 жыл]]ы Тұғырхан Бунақпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. [[1094 жыл]]ы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тұғырханның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тұғырхан Бунақпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол [[Күре хан|Күремен]] бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста [[Святополк Изяславич]] пен [[Владимир Мономах]]тың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тұғырхан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тұғырханның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. == Фольклорда == Рус жылнамаларында Тұғырхан есімі Бунақпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] 9rswzaeldiexyphwd59w4y7g7n40j1m 3598152 3598151 2026-05-01T23:01:40Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3598152 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Тұғырхан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Қыпшақ ханы | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = | Азаматтығы = | Туған күні = 1028 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 19.07.1096 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = Берестов | Династия = | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Елена Тұғырханова | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = Левунион шайқасы<br />Трубеждегі шайқас | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Тұғырхан''' ('''Тоғортақ'''; [[1028 жыл|1028]] — [[1096 жыл]]ғы [[19 шілде]]) — [[қыпшақтар|қыпшақ]] ханы, [[Бунақ хан|Бунақтың]] ең жақын серіктерінің бірі. Ол Бунақпен бірге батыс қыпшақ ордаларының бірнешеуін өз билігіне біріктірді. Тарихшы Васильевский Тұғырхан есімінің шығу тегін түркілік Toғры-Taрхан немесе Tұғар-тегін сөздерінен тарауы мүмкін деген нұсқаны келтіреді<ref>Васильевский В. Г. [http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4 Византия и печенеги (1048—1094)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516111000/http://annales.info/byzant/vasiljevsk/1_01.htm#_ftn4|date=2017-05-16}} // ''Труды В.&nbsp;Г.&nbsp;Васильевского''.&nbsp;— Санкт-Петербург.: Типография Императорской Академии Наук, 1908.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— Ч. VII. (прим. 191): «''Что Тогортак иди Тогорта (ср. варианты Τογορτὰν, Τογορτοῦ, Τογορτᾶ р. 277В) у византийской писательницы и Тугоркань, Турткань и Тугторакань русских летописей&nbsp;— одно и то же лицо, это не требует доказательств''»</ref>. == Өмірбаяны == Тұғырхан туралы ең ерте деректер, Бунақ сияқты, [[Анна Комнина]]ның еңбектерінде кездеседі. Сол кезеңде [[қыпшақтар]]дың қысымымен [[Балқан]]ға ығысқан [[печенегтер]] [[Византия империясы]]ның солтүстік шекарасында бөлінген жерлерге қанағаттанбай, оның иеліктеріне басып кірді. Император [[Алексей I Комнин]] көмекке шақырғанда, 1091 жылы қыпшақ хандары Тұғырхан мен Бунақ әскерлерімен келіп жетті. Византиялықтар да, қыпшақтар да бір-біріне сенімсіздікпен қарағанымен, Левунион шайқасы печенегтердің толық күйреуімен аяқталды. <blockquote>Бұл жеңістің салдары печенег ордасының іс жүзінде толық жойылуы болды. Олардың көпшілігі шайқас алаңында қаза тапса, басқалары тұтқында өлтірілді. Тұтқындардың саны соншалық көп еді — бір византиялық жауынгерге шамамен 30 печенегтен келген. Түнде шаршаған әскер ұйықтап жатқанда, тұтқындар босап кетуі мүмкін деп қауіптенген византиялық қолбасшы Синесий олардың барлығын өлтіруге бұйрық берді. Таңертең император бұл туралы біліп, оны жазалауға шақ қалды, бірақ басқа қолбасшылардың ара түсуі Синесийді құтқарып қалды. Бұл оқиға тіпті соғысқа әбден үйренген көшпелілердің өзін қатты таңғалдырды. Келесі күні қорыққан қыпшақтар мәйітке толы лагерьді тастап, византиялықтар өздерін де қырып жіберуі мүмкін деп қауіптеніп, тез арада туған далаларына қайтып кетті. Алексей I Комнин оларды тоқтатып, уәде еткен сыйлықтар мен олжаның жартысын беру үшін арттарынан арнайы адамдар жіберуге мәжбүр болды (Анна Комнина. «Алексиада». 8-кітап, 5–6-тараулар<ref>''Величко А. М.'' История византийских императоров. Т. 4. М., 2009. С. 431.</ref>. </blockquote> Қыпшақтар одақтастарының қатыгездігінен қорқып, [[Дунай]]ға қарай шегінді, бірақ ол жерде венгрлерден жеңіліп, кейін [[Днепр]] маңы далаларына кетіп қалды. [[1093 жыл]]ы Тұғырхан Бунақпен одақтасып, Святополк Изяславичке қарсы соғыс жүргізді. [[1094 жыл]]ы бейбіт келісім жасалып, Святополк Тұғырханның қызын (шоқындырылғандағы есімі — Елена) әйелдікке алды. Осы некеден: * Брячислав (Павел) (1104—1127) — Туров князі * Изяслав (1127 ж. қайтыс болған) — Клецк князі 1095 жылы Тұғырхан Бунақпен бірге Византияға жорыққа аттанды, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталды: әскерінің жартысынан астамы қаза тапты, ал барлық олжа оларды қуған императорлық әскермен шайқаста тартып алынды. Келесі жылы ол [[Күре хан|Күремен]] бірге Переяслав князьдігіне басып кіріп, 1096 жылғы 30 мамырда Переяславльді қоршауға алды. Алайда 19 шілдеде Трубеж өзені бойындағы шайқаста [[Святополк Изяславич]] пен [[Владимир Всеволодович Мономах|Владимир Мономах]]тың жасақтары келіп жетіп, половец әскерін талқандады. Сол шайқаста Тұғырхан ұлымен бірге қаза тапты. Святополк өз парызы деп санап, шайқас даласынан қайын атасының денесін тауып, оны Берестово маңында жерледі. == Шежіреде == Кейбір зерттеушілер Тұғырханның ұрпақтары ретінде кейін жойылып кеткен литва-орыс ақсүйек әулеті — Половцовы-Рожиновскиен атайды, ал солар арқылы Половцовы әулетін де байланыстырады. == Фольклорда == Рус жылнамаларында Тұғырхан есімі Бунақпен бірге ерекше жеккөрінішпен аталады. Ол халық ауыз әдебиетінде де Русьтің қас жауы ретінде бейнеленген. Мысалы, былиналарда ол бірнеше рет Тугарин немесе Тугарин Змеевич деген атпен кездеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] 7dzyyiy3k631br28rv95wmrbgu62nw1 0 780585 3598153 2026-05-01T23:04:01Z Sagzhan 29953 Жаңа бетте: '''Күре хан''' (туған жылы белгісіз — 1096 жылдан кейін қайтыс болған) — қыпшақ тайпаларының билеушілерінің бірі, 1096 жылғы Руське жасаған жорықтарымен белгілі. == Өмірбаяны == 1096 жылы Русь жерінде князьдар арасындағы билік үшін күрес жүріп жатқан кезде — Святопо... 3598153 wikitext text/x-wiki '''Күре хан''' (туған жылы белгісіз — 1096 жылдан кейін қайтыс болған) — қыпшақ тайпаларының билеушілерінің бірі, 1096 жылғы Руське жасаған жорықтарымен белгілі. == Өмірбаяны == 1096 жылы Русь жерінде князьдар арасындағы билік үшін күрес жүріп жатқан кезде — Святополк Изяславич пен [[Владимир Мономах]] Олег Святославичты Стародуб қаласында қоршауға алады. Қоршау 33 күнге созылып, 3 мамырдан 5 маусымға дейін жалғасқан. Осы уақытта половец хандары Руське бірнеше бағыттан шабуыл жасайды: * Күре хан мен [[Тұғырхан]] Переяславль князьдігіне шабуыл жасайды * Бунақ Киев маңын тонайды 1096 жылғы жорық барысында: * 24 мамырда Күре Устье қаласын басып алады * 30 мамырда Тұғырхан Переяславльді қоршауға алады Кейін, 19 шілдеде Тұғырхан Святополк Изяславич пен Владимир Мономах әскерінен жеңіліс табады. Алайда бұл шайқаста Күренің нақты қатысқаны туралы деректерде айтылмайды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] ihz1i6m7z4k0m59me2r81bh21wsqah2 3598155 3598153 2026-05-01T23:05:30Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3598155 wikitext text/x-wiki '''Күре хан''' (туған жылы белгісіз — 1096 жылдан кейін қайтыс болған) — қыпшақ тайпаларының билеушілерінің бірі, 1096 жылғы Руське жасаған жорықтарымен белгілі. == Өмірбаяны == 1096 жылы Русь жерінде князьдар арасындағы билік үшін күрес жүріп жатқан кезде — Святополк Изяславич пен [[Владимир Всеволодович Мономах|Владимир Мономах]] Олег Святославичты Стародуб қаласында қоршауға алады. Қоршау 33 күнге созылып, 3 мамырдан 5 маусымға дейін жалғасқан. Осы уақытта половец хандары Руське бірнеше бағыттан шабуыл жасайды: * Күре хан мен [[Тұғырхан]] Переяславль князьдігіне шабуыл жасайды * Бунақ Киев маңын тонайды 1096 жылғы жорық барысында: * 24 мамырда Күре Устье қаласын басып алады * 30 мамырда Тұғырхан Переяславльді қоршауға алады Кейін, 19 шілдеде Тұғырхан Святополк Изяславич пен Владимир Мономах әскерінен жеңіліс табады. Алайда бұл шайқаста Күренің нақты қатысқаны туралы деректерде айтылмайды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] fv3e7xcu4oq6u33jq9k4kn1qpflyaqq 3598156 3598155 2026-05-01T23:06:12Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3598156 wikitext text/x-wiki '''Күре хан''' (туған жылы белгісіз — 1096 жылдан кейін қайтыс болған) — [[қыпшақтар]]дың билеушілерінің бірі, 1096 жылғы Руське жасаған жорықтарымен белгілі. == Өмірбаяны == 1096 жылы Русь жерінде князьдар арасындағы билік үшін күрес жүріп жатқан кезде — Святополк Изяславич пен [[Владимир Всеволодович Мономах|Владимир Мономах]] Олег Святославичты Стародуб қаласында қоршауға алады. Қоршау 33 күнге созылып, 3 мамырдан 5 маусымға дейін жалғасқан. Осы уақытта половец хандары Руське бірнеше бағыттан шабуыл жасайды: * Күре хан мен [[Тұғырхан]] Переяславль князьдігіне шабуыл жасайды * Бунақ Киев маңын тонайды 1096 жылғы жорық барысында: * 24 мамырда Күре Устье қаласын басып алады * 30 мамырда Тұғырхан Переяславльді қоршауға алады Кейін, 19 шілдеде Тұғырхан Святополк Изяславич пен Владимир Мономах әскерінен жеңіліс табады. Алайда бұл шайқаста Күренің нақты қатысқаны туралы деректерде айтылмайды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] tffg5z9txbmpfs0iki8v7fu933nrbey 3598157 3598156 2026-05-01T23:06:49Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3598157 wikitext text/x-wiki '''Күре хан''' (туған жылы белгісіз — 1096 жылдан кейін қайтыс болған) — [[қыпшақтар]]дың билеушілерінің бірі, 1096 жылғы Руське жасаған жорықтарымен белгілі. == Өмірбаяны == 1096 жылы Русь жерінде князьдар арасындағы билік үшін күрес жүріп жатқан кезде — Святополк Изяславич пен [[Владимир Всеволодович Мономах|Владимир Мономах]] Олег Святославичты Стародуб қаласында қоршауға алады. Қоршау 33 күнге созылып, 3 мамырдан 5 маусымға дейін жалғасқан. Осы уақытта половец хандары Руське бірнеше бағыттан шабуыл жасайды: * Күре хан мен [[Тұғырхан]] Переяславль князьдігіне шабуыл жасайды * [[Бунақ хан]] [[Киев]] маңын тонайды 1096 жылғы жорық барысында: * 24 мамырда Күре Устье қаласын басып алады * 30 мамырда Тұғырхан Переяславльді қоршауға алады Кейін, 19 шілдеде Тұғырхан Святополк Изяславич пен Владимир Мономах әскерінен жеңіліс табады. Алайда бұл шайқаста Күренің нақты қатысқаны туралы деректерде айтылмайды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] t0dth6tz7qabgepcx5pf2y8tt4opjpt 3598158 3598157 2026-05-01T23:08:10Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3598158 wikitext text/x-wiki '''Күре хан''' (туған жылы белгісіз — 1096 жылдан кейін қайтыс болған) — [[қыпшақтар]]дың билеушілерінің бірі, 1096 жылғы Руське жасаған жорықтарымен белгілі. == Өмірбаяны == 1096 жылы Русь жерінде князьдар арасындағы билік үшін күрес жүріп жатқан кезде — Святополк Изяславич пен [[Владимир Всеволодович Мономах|Владимир Мономах]] Олег Святославичты Стародуб қаласында қоршауға алады. Қоршау 33 күнге созылып, 3 мамырдан 5 маусымға дейін жалғасқан. Осы уақытта половец хандары Руське бірнеше бағыттан шабуыл жасайды: Күре хан мен [[Тұғырхан]] Переяславль князьдігіне шабуыл жасайды, [[Бунақ хан]] [[Киев]] маңын тонайды. 1096 жылғы жорық барысында: 24 мамырда Күре Устье қаласын басып алады, 30 мамырда Тұғырхан Переяславльді қоршауға алады. Кейін, 19 шілдеде Тұғырхан Святополк Изяславич пен Владимир Мономах әскерінен жеңіліс табады. Алайда бұл шайқаста Күренің нақты қатысқаны туралы деректерде айтылмайды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қыпшақтар]] 7xw72le1ec51siyfyl2intxcdsn3qtj 3 780586 3598154 2026-05-01T23:04:59Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3598154 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Neekolul}} -- <font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылауы)</font></span>]] 04:04, 2026 ж. мамырдың 2 (+05) s3u6z85cntlrflx7wx2vajw4ef0gih6 3 780587 3598170 2026-05-02T00:54:08Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3598170 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Mrfett}} -- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 05:54, 2026 ж. мамырдың 2 (+05) rxp9ou6ayvm90msck2y00wbcqedl4vd 3 780588 3598172 2026-05-02T00:54:38Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3598172 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Самекх}} -- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 05:54, 2026 ж. мамырдың 2 (+05) q06r3x7t8mh6wym027bhxfxeapz0d4b 3 780589 3598199 2026-05-02T03:35:13Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3598199 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Mohammad Murtaza Zaidi}} -- [[Қатысушы:GanS NIS|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font face="AR Cena" color="black"><b>Fани</b></font></span>]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 08:35, 2026 ж. мамырдың 2 (+05) lx0h92qgvgivoc4a7brijo1ycwx7nss 3 780590 3598203 2026-05-02T04:09:23Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3598203 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Heynama}} -- <font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылауы)</font></span>]] 09:09, 2026 ж. мамырдың 2 (+05) rhh2t1q7b4xnviw7x33aoplkubfunow 0 780591 3598212 2026-05-02T05:25:22Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Поляк институты және Сикорский мұражайы''' ({{langx|pl|Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego}}) — Ұлыбританиядағы поляк мәдени мекемесі, оның мақсаты — жер аударылған поляк үкіметінің және Батыстағы поляк қарулы күштерінің мұрағаттарын жинау, қорғау, дамыту және қолжетімді... 3598212 wikitext text/x-wiki '''Поляк институты және Сикорский мұражайы''' ({{langx|pl|Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego}}) — Ұлыбританиядағы поляк мәдени мекемесі, оның мақсаты — жер аударылған поляк үкіметінің және Батыстағы поляк қарулы күштерінің мұрағаттарын жинау, қорғау, дамыту және қолжетімді ету. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Вестминстер қалалық кітапханалары]] hp3uyqknso1jl1m0gddb5bee0trx3nb 3598216 3598212 2026-05-02T05:28:15Z Мағыпар 100137 3598216 wikitext text/x-wiki '''Поляк институты және Сикорский мұражайы''' ({{lang-pl|Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego}}) — Генерал Владислав Сикорскийдің атымен аталған Сикорский институты ретінде белгілі бұл Лондонның Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Польшаны және поляк диаспорасын зерттеуге арналған жетекші мұражайы мен мұрағаты. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Вестминстер қалалық кітапханалары]] 2vq0h3nj200jjn1kddpe23rkdfz2ioi 3598235 3598216 2026-05-02T05:57:08Z Мағыпар 100137 толықтыру 3598235 wikitext text/x-wiki '''Поляк институты және Сикорский мұражайы''' ({{lang-pl|Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego}}) — Генерал Владислав Сикорскийдің атымен аталған Сикорский институты ретінде белгілі бұл Лондонның Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Польшаны және поляк диаспорасын зерттеуге арналған жетекші мұражайы мен мұрағаты. == Сипаттама == Ұлыбританиядағы Лондонда орналасқан үкіметтік емес ұйым. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Батыстағы поляк қарулы күштерін және олардың соғысқа қатысуын еске алу үшін құрылды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін,, 1945 жылы 2 мамырда, оккупацияланған Польшадағы поляк астыртын мемлекетінің, оның алдымен Францияда, содан кейін Лондонда жер аударылған поляк үкіметімен, Батыста поляк қарулы күштерімен байланыстарын және олардың Екінші дүниежүзілік соғысқа қосқан үлесін еске алу үшін құрылды. Сол кезде коммунистердің Польшаны басып алуы Ялта келісімдері бойынша Польша аумағының үштен бір бөлігі Кеңес Одағына беріліп, жергілікті поляк бейбіт тұрғындары өлтірілгеннен немесе күштеп жер аударылғаннан кейін көптеген жер аударылған поляк бұрынғы әскери қызметшілері мен бейбіт тұрғындарының өз отандарына оралуын қауіпті, тіпті мүмкін емес етті. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Вестминстер қалалық кітапханалары]] mwfyjzvwsscs2qb3v06fh88a4il61aq 3598238 3598235 2026-05-02T05:58:19Z Мағыпар 100137 /* Сипаттама */ толықтыру 3598238 wikitext text/x-wiki '''Поляк институты және Сикорский мұражайы''' ({{lang-pl|Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego}}) — Генерал Владислав Сикорскийдің атымен аталған Сикорский институты ретінде белгілі бұл Лондонның Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Польшаны және поляк диаспорасын зерттеуге арналған жетекші мұражайы мен мұрағаты. == Сипаттама == Ұлыбританиядағы Лондонда орналасқан үкіметтік емес ұйым. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Батыстағы поляк қарулы күштерін және олардың соғысқа қатысуын еске алу үшін құрылды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін,, 1945 жылы 2 мамырда, оккупацияланған Польшадағы поляк астыртын мемлекетінің, оның алдымен Францияда, содан кейін Лондонда жер аударылған поляк үкіметімен, Батыста поляк қарулы күштерімен байланыстарын және олардың Екінші дүниежүзілік соғысқа қосқан үлесін еске алу үшін құрылды. Сол кезде коммунистердің Польшаны басып алуы Ялта келісімдері бойынша Польша аумағының үштен бір бөлігі Кеңес Одағына беріліп, жергілікті поляк бейбіт тұрғындары өлтірілгеннен немесе күштеп жер аударылғаннан кейін көптеген жер аударылған поляк бұрынғы әскери қызметшілері мен бейбіт тұрғындарының өз отандарына оралуын қауіпті, тіпті мүмкін емес етті. Сол кезде Польша Халық Республикасында осы тақырып бойынша барлық зерттеулер мен басылымдарға тыйым салынып, цензураға ұшырады. Осы мақсатта генерал Владислав Сикорскийдің есімімен аталған Сикорский институты Батыстағы поляк диаспорасы үшін мұражай, мұрағат және баспа ретінде жұмыс істеді. Онда Польша мен Екінші дүниежүзілік соғыс тарихына ерекше назар аударылады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Вестминстер қалалық кітапханалары]] geja55oxjtljxznlqegx1edxz5yhang 3598242 3598238 2026-05-02T06:00:45Z Мағыпар 100137 /* Сипаттама */ толықтыру 3598242 wikitext text/x-wiki '''Поляк институты және Сикорский мұражайы''' ({{lang-pl|Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego}}) — Генерал Владислав Сикорскийдің атымен аталған Сикорский институты ретінде белгілі бұл Лондонның Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Польшаны және поляк диаспорасын зерттеуге арналған жетекші мұражайы мен мұрағаты. == Сипаттама == Ұлыбританиядағы Лондонда орналасқан үкіметтік емес ұйым. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Батыстағы поляк қарулы күштерін және олардың соғысқа қатысуын еске алу үшін құрылды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін,, 1945 жылы 2 мамырда, оккупацияланған Польшадағы поляк астыртын мемлекетінің, оның алдымен Францияда, содан кейін Лондонда жер аударылған поляк үкіметімен, Батыста поляк қарулы күштерімен байланыстарын және олардың Екінші дүниежүзілік соғысқа қосқан үлесін еске алу үшін құрылды. Сол кезде коммунистердің Польшаны басып алуы Ялта келісімдері бойынша Польша аумағының үштен бір бөлігі Кеңес Одағына беріліп, жергілікті поляк бейбіт тұрғындары өлтірілгеннен немесе күштеп жер аударылғаннан кейін көптеген жер аударылған поляк бұрынғы әскери қызметшілері мен бейбіт тұрғындарының өз отандарына оралуын қауіпті, тіпті мүмкін емес етті. Сол кезде Польша Халық Республикасында осы тақырып бойынша барлық зерттеулер мен басылымдарға тыйым салынып, цензураға ұшырады. Осы мақсатта генерал Владислав Сикорскийдің есімімен аталған Сикорский институты Батыстағы поляк диаспорасы үшін мұражай, мұрағат және баспа ретінде жұмыс істеді. Онда Польша мен Екінші дүниежүзілік соғыс тарихына ерекше назар аударылады. Жоғары мамандандырылған мұражай поляк мәдениеті мен тарихымен байланысты адамдар үшін ғана емес, екінші дүниежүзілік тарихты зерттейтіндер үшін де қызықты. Өйткені мұражайда көптеген бірегей артефактілер мен құжаттар бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Вестминстер қалалық кітапханалары]] 4fz4819mxw3ual9wk7h6ill24s7vbmv 3598244 3598242 2026-05-02T06:05:12Z Мағыпар 100137 /* Сипаттама */ дереккөз 3598244 wikitext text/x-wiki '''Поляк институты және Сикорский мұражайы''' ({{lang-pl|Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego}}) — Генерал Владислав Сикорскийдің атымен аталған Сикорский институты ретінде белгілі бұл Лондонның Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Польшаны және поляк диаспорасын зерттеуге арналған жетекші мұражайы мен мұрағаты. == Сипаттама == Ұлыбританиядағы Лондонда орналасқан үкіметтік емес ұйым. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Батыстағы поляк қарулы күштерін және олардың соғысқа қатысуын еске алу үшін құрылды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін,, 1945 жылы 2 мамырда, оккупацияланған Польшадағы поляк астыртын мемлекетінің, оның алдымен Францияда, содан кейін Лондонда жер аударылған поляк үкіметімен, Батыста поляк қарулы күштерімен байланыстарын және олардың Екінші дүниежүзілік соғысқа қосқан үлесін еске алу үшін құрылды. Сол кезде коммунистердің Польшаны басып алуы Ялта келісімдері бойынша Польша аумағының үштен бір бөлігі Кеңес Одағына беріліп, жергілікті поляк бейбіт тұрғындары өлтірілгеннен немесе күштеп жер аударылғаннан кейін көптеген жер аударылған поляк бұрынғы әскери қызметшілері мен бейбіт тұрғындарының өз отандарына оралуын қауіпті, тіпті мүмкін емес етті.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/united-kingdom/city/london/museum/566?ysclid=monvr0fgpl553847777|title=Польский институт и Музей Сикорского (Polish Institute and Sikorski Museum)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> Сол кезде Польша Халық Республикасында осы тақырып бойынша барлық зерттеулер мен басылымдарға тыйым салынып, цензураға ұшырады. Осы мақсатта генерал Владислав Сикорскийдің есімімен аталған Сикорский институты Батыстағы поляк диаспорасы үшін мұражай, мұрағат және баспа ретінде жұмыс істеді. Онда Польша мен Екінші дүниежүзілік соғыс тарихына ерекше назар аударылады. Жоғары мамандандырылған мұражай поляк мәдениеті мен тарихымен байланысты адамдар үшін ғана емес, екінші дүниежүзілік тарихты зерттейтіндер үшін де қызықты. Өйткені мұражайда көптеген бірегей артефактілер мен құжаттар бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Вестминстер қалалық кітапханалары]] diwh2bjw2j9uk1lvi4azf18msfcgaoa 3598245 3598244 2026-05-02T06:06:21Z Мағыпар 100137 /* Сипаттама */ дереккөз 3598245 wikitext text/x-wiki '''Поляк институты және Сикорский мұражайы''' ({{lang-pl|Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego}}) — Генерал Владислав Сикорскийдің атымен аталған Сикорский институты ретінде белгілі бұл Лондонның Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Польшаны және поляк диаспорасын зерттеуге арналған жетекші мұражайы мен мұрағаты. == Сипаттама == Ұлыбританиядағы Лондонда орналасқан үкіметтік емес ұйым. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Батыстағы поляк қарулы күштерін және олардың соғысқа қатысуын еске алу үшін құрылды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін,, 1945 жылы 2 мамырда, оккупацияланған Польшадағы поляк астыртын мемлекетінің, оның алдымен Францияда, содан кейін Лондонда жер аударылған поляк үкіметімен, Батыста поляк қарулы күштерімен байланыстарын және олардың Екінші дүниежүзілік соғысқа қосқан үлесін еске алу үшін құрылды. Сол кезде коммунистердің Польшаны басып алуы Ялта келісімдері бойынша Польша аумағының үштен бір бөлігі Кеңес Одағына беріліп, жергілікті поляк бейбіт тұрғындары өлтірілгеннен немесе күштеп жер аударылғаннан кейін көптеген жер аударылған поляк бұрынғы әскери қызметшілері мен бейбіт тұрғындарының өз отандарына оралуын қауіпті, тіпті мүмкін емес етті.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/united-kingdom/city/london/museum/566?ysclid=monvr0fgpl553847777|title=Польский институт и Музей Сикорского (Polish Institute and Sikorski Museum)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> Сол кезде Польша Халық Республикасында осы тақырып бойынша барлық зерттеулер мен басылымдарға тыйым салынып, цензураға ұшырады. Осы мақсатта генерал Владислав Сикорскийдің есімімен аталған Сикорский институты Батыстағы поляк диаспорасы үшін мұражай, мұрағат және баспа ретінде жұмыс істеді. Онда Польша мен Екінші дүниежүзілік соғыс тарихына ерекше назар аударылады. Жоғары мамандандырылған мұражай поляк мәдениеті мен тарихымен байланысты адамдар үшін ғана емес, екінші дүниежүзілік тарихты зерттейтіндер үшін де қызықты. Өйткені мұражайда көптеген бірегей артефактілер мен құжаттар бар.<ref>{{citeweb|url=http://eng-teacher.ru/polskij-institut-i-muzej-sikorskogo.html|title=Польский институт и Музей Сикорского|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Вестминстер қалалық кітапханалары]] sg6w12l9n8ebmoegrodwt11bqfov4l1 3598246 3598245 2026-05-02T06:07:14Z Мағыпар 100137 /* Сипаттама */ дереккөз 3598246 wikitext text/x-wiki '''Поляк институты және Сикорский мұражайы''' ({{lang-pl|Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego}}) — Генерал Владислав Сикорскийдің атымен аталған Сикорский институты ретінде белгілі бұл Лондонның Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Польшаны және поляк диаспорасын зерттеуге арналған жетекші мұражайы мен мұрағаты. == Сипаттама == Ұлыбританиядағы Лондонда орналасқан үкіметтік емес ұйым. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Батыстағы поляк қарулы күштерін және олардың соғысқа қатысуын еске алу үшін құрылды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін,, 1945 жылы 2 мамырда, оккупацияланған Польшадағы поляк астыртын мемлекетінің, оның алдымен Францияда, содан кейін Лондонда жер аударылған поляк үкіметімен, Батыста поляк қарулы күштерімен байланыстарын және олардың Екінші дүниежүзілік соғысқа қосқан үлесін еске алу үшін құрылды. Сол кезде коммунистердің Польшаны басып алуы Ялта келісімдері бойынша Польша аумағының үштен бір бөлігі Кеңес Одағына беріліп, жергілікті поляк бейбіт тұрғындары өлтірілгеннен немесе күштеп жер аударылғаннан кейін көптеген жер аударылған поляк бұрынғы әскери қызметшілері мен бейбіт тұрғындарының өз отандарына оралуын қауіпті, тіпті мүмкін емес етті.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/united-kingdom/city/london/museum/566?ysclid=monvr0fgpl553847777|title=Польский институт и Музей Сикорского (Polish Institute and Sikorski Museum)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> Сол кезде Польша Халық Республикасында осы тақырып бойынша барлық зерттеулер мен басылымдарға тыйым салынып, цензураға ұшырады. Осы мақсатта генерал Владислав Сикорскийдің есімімен аталған Сикорский институты Батыстағы поляк диаспорасы үшін мұражай, мұрағат және баспа ретінде жұмыс істеді. Онда Польша мен Екінші дүниежүзілік соғыс тарихына ерекше назар аударылады. Жоғары мамандандырылған мұражай поляк мәдениеті мен тарихымен байланысты адамдар үшін ғана емес, екінші дүниежүзілік тарихты зерттейтіндер үшін де қызықты. Өйткені мұражайда көптеген бірегей артефактілер мен құжаттар бар.<ref>{{citeweb|url=http://eng-teacher.ru/polskij-institut-i-muzej-sikorskogo.html|title=Польский институт и Музей Сикорского|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://wikimapia.org/33562841/ru/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82-%D0%B8-%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9-%D0%A1%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE|title=Польский институт и Музей Сикорского|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Вестминстер қалалық кітапханалары]] 2iugd2kotywij3r2jpfbbto38duaabe 3598249 3598246 2026-05-02T06:09:08Z Мағыпар 100137 толықтыру 3598249 wikitext text/x-wiki '''Поляк институты және Сикорский мұражайы''' ({{lang-pl|Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego}}) — Генерал Владислав Сикорскийдің атымен аталған Сикорский институты ретінде белгілі бұл Лондонның Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Польшаны және поляк диаспорасын зерттеуге арналған жетекші мұражайы мен мұрағаты. == Сипаттама == Ұлыбританиядағы Лондонда орналасқан үкіметтік емес ұйым. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Батыстағы поляк қарулы күштерін және олардың соғысқа қатысуын еске алу үшін құрылды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін,, 1945 жылы 2 мамырда, оккупацияланған Польшадағы поляк астыртын мемлекетінің, оның алдымен Францияда, содан кейін Лондонда жер аударылған поляк үкіметімен, Батыста поляк қарулы күштерімен байланыстарын және олардың Екінші дүниежүзілік соғысқа қосқан үлесін еске алу үшін құрылды. Сол кезде коммунистердің Польшаны басып алуы Ялта келісімдері бойынша Польша аумағының үштен бір бөлігі Кеңес Одағына беріліп, жергілікті поляк бейбіт тұрғындары өлтірілгеннен немесе күштеп жер аударылғаннан кейін көптеген жер аударылған поляк бұрынғы әскери қызметшілері мен бейбіт тұрғындарының өз отандарына оралуын қауіпті, тіпті мүмкін емес етті.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/united-kingdom/city/london/museum/566?ysclid=monvr0fgpl553847777|title=Польский институт и Музей Сикорского (Polish Institute and Sikorski Museum)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> Сол кезде Польша Халық Республикасында осы тақырып бойынша барлық зерттеулер мен басылымдарға тыйым салынып, цензураға ұшырады. Осы мақсатта генерал Владислав Сикорскийдің есімімен аталған Сикорский институты Батыстағы поляк диаспорасы үшін мұражай, мұрағат және баспа ретінде жұмыс істеді. Онда Польша мен Екінші дүниежүзілік соғыс тарихына ерекше назар аударылады. Жоғары мамандандырылған мұражай поляк мәдениеті мен тарихымен байланысты адамдар үшін ғана емес, екінші дүниежүзілік тарихты зерттейтіндер үшін де қызықты. Өйткені мұражайда көптеген бірегей артефактілер мен құжаттар бар.<ref>{{citeweb|url=http://eng-teacher.ru/polskij-institut-i-muzej-sikorskogo.html|title=Польский институт и Музей Сикорского|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://wikimapia.org/33562841/ru/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82-%D0%B8-%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9-%D0%A1%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE|title=Польский институт и Музей Сикорского|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> == Мұражай экспонаттары == Бұл тек мұражай ғана емес, сонымен қатар 1930 жылдардың аяғы мен 1950 жылдардың басындағы құжаттарды зерттеуге болатын мұрағаттың (архив) бір түрі. Наполеон дәуірінен қалған кейбір экспонаттар бар. Негізгі коллекция Екінші дүниежүзілік соғыстан қалған құжаттар мен артефактілерден тұрады. Мұражай Польша мемлекетінің тарихына және оның Екінші дүниежүзілік соғыс шайқастарына қосқан үлесіне қызығушылық танытқандар үшін қызықты. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Вестминстер қалалық кітапханалары]] 8bv5nkckrtsbka07cmqexzon15tf75n 3598250 3598249 2026-05-02T06:10:15Z Мағыпар 100137 /* Мұражай экспонаттары */ толықтыру 3598250 wikitext text/x-wiki '''Поляк институты және Сикорский мұражайы''' ({{lang-pl|Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego}}) — Генерал Владислав Сикорскийдің атымен аталған Сикорский институты ретінде белгілі бұл Лондонның Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Польшаны және поляк диаспорасын зерттеуге арналған жетекші мұражайы мен мұрағаты. == Сипаттама == Ұлыбританиядағы Лондонда орналасқан үкіметтік емес ұйым. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Батыстағы поляк қарулы күштерін және олардың соғысқа қатысуын еске алу үшін құрылды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін,, 1945 жылы 2 мамырда, оккупацияланған Польшадағы поляк астыртын мемлекетінің, оның алдымен Францияда, содан кейін Лондонда жер аударылған поляк үкіметімен, Батыста поляк қарулы күштерімен байланыстарын және олардың Екінші дүниежүзілік соғысқа қосқан үлесін еске алу үшін құрылды. Сол кезде коммунистердің Польшаны басып алуы Ялта келісімдері бойынша Польша аумағының үштен бір бөлігі Кеңес Одағына беріліп, жергілікті поляк бейбіт тұрғындары өлтірілгеннен немесе күштеп жер аударылғаннан кейін көптеген жер аударылған поляк бұрынғы әскери қызметшілері мен бейбіт тұрғындарының өз отандарына оралуын қауіпті, тіпті мүмкін емес етті.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/united-kingdom/city/london/museum/566?ysclid=monvr0fgpl553847777|title=Польский институт и Музей Сикорского (Polish Institute and Sikorski Museum)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> Сол кезде Польша Халық Республикасында осы тақырып бойынша барлық зерттеулер мен басылымдарға тыйым салынып, цензураға ұшырады. Осы мақсатта генерал Владислав Сикорскийдің есімімен аталған Сикорский институты Батыстағы поляк диаспорасы үшін мұражай, мұрағат және баспа ретінде жұмыс істеді. Онда Польша мен Екінші дүниежүзілік соғыс тарихына ерекше назар аударылады. Жоғары мамандандырылған мұражай поляк мәдениеті мен тарихымен байланысты адамдар үшін ғана емес, екінші дүниежүзілік тарихты зерттейтіндер үшін де қызықты. Өйткені мұражайда көптеген бірегей артефактілер мен құжаттар бар.<ref>{{citeweb|url=http://eng-teacher.ru/polskij-institut-i-muzej-sikorskogo.html|title=Польский институт и Музей Сикорского|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://wikimapia.org/33562841/ru/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82-%D0%B8-%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9-%D0%A1%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE|title=Польский институт и Музей Сикорского|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> == Мұражай экспонаттары == Бұл тек мұражай ғана емес, сонымен қатар 1930 жылдардың аяғы мен 1950 жылдардың басындағы құжаттарды зерттеуге болатын мұрағаттың (архив) бір түрі. Наполеон дәуірінен қалған кейбір экспонаттар бар. Негізгі коллекция Екінші дүниежүзілік соғыстан қалған құжаттар мен артефактілерден тұрады. Мұражай Польша мемлекетінің тарихына және оның Екінші дүниежүзілік соғыс шайқастарына қосқан үлесіне қызығушылық танытқандар үшін қызықты. Поляк әскерлері қатысқан нақты шайқастардың тарихына қызығушылық танытқан келушілер үшін мұражай мұрағатында взвод күнделіктері бар. Бұл күнделіктер тек белгілі бір шайқастың барысы туралы ғана емес, сонымен қатар поляк қолбасшылығы қабылдаған көптеген шешімдердің себептері мен салдары туралы да ақпарат береді. Бұл құжаттар Екінші дүниежүзілік соғысты поляк генералдарының көзімен қарауға және взвод командирлерінің ойларын оқуға мүмкіндік береді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Вестминстер қалалық кітапханалары]] slh7apm8ngrm1lkhljeogt8az98x3vw 3598251 3598250 2026-05-02T06:10:59Z Мағыпар 100137 /* Мұражай экспонаттары */ толықтыру 3598251 wikitext text/x-wiki '''Поляк институты және Сикорский мұражайы''' ({{lang-pl|Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego}}) — Генерал Владислав Сикорскийдің атымен аталған Сикорский институты ретінде белгілі бұл Лондонның Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Польшаны және поляк диаспорасын зерттеуге арналған жетекші мұражайы мен мұрағаты. == Сипаттама == Ұлыбританиядағы Лондонда орналасқан үкіметтік емес ұйым. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Батыстағы поляк қарулы күштерін және олардың соғысқа қатысуын еске алу үшін құрылды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін,, 1945 жылы 2 мамырда, оккупацияланған Польшадағы поляк астыртын мемлекетінің, оның алдымен Францияда, содан кейін Лондонда жер аударылған поляк үкіметімен, Батыста поляк қарулы күштерімен байланыстарын және олардың Екінші дүниежүзілік соғысқа қосқан үлесін еске алу үшін құрылды. Сол кезде коммунистердің Польшаны басып алуы Ялта келісімдері бойынша Польша аумағының үштен бір бөлігі Кеңес Одағына беріліп, жергілікті поляк бейбіт тұрғындары өлтірілгеннен немесе күштеп жер аударылғаннан кейін көптеген жер аударылған поляк бұрынғы әскери қызметшілері мен бейбіт тұрғындарының өз отандарына оралуын қауіпті, тіпті мүмкін емес етті.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/united-kingdom/city/london/museum/566?ysclid=monvr0fgpl553847777|title=Польский институт и Музей Сикорского (Polish Institute and Sikorski Museum)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> Сол кезде Польша Халық Республикасында осы тақырып бойынша барлық зерттеулер мен басылымдарға тыйым салынып, цензураға ұшырады. Осы мақсатта генерал Владислав Сикорскийдің есімімен аталған Сикорский институты Батыстағы поляк диаспорасы үшін мұражай, мұрағат және баспа ретінде жұмыс істеді. Онда Польша мен Екінші дүниежүзілік соғыс тарихына ерекше назар аударылады. Жоғары мамандандырылған мұражай поляк мәдениеті мен тарихымен байланысты адамдар үшін ғана емес, екінші дүниежүзілік тарихты зерттейтіндер үшін де қызықты. Өйткені мұражайда көптеген бірегей артефактілер мен құжаттар бар.<ref>{{citeweb|url=http://eng-teacher.ru/polskij-institut-i-muzej-sikorskogo.html|title=Польский институт и Музей Сикорского|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://wikimapia.org/33562841/ru/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82-%D0%B8-%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9-%D0%A1%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE|title=Польский институт и Музей Сикорского|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> == Мұражай экспонаттары == Бұл тек мұражай ғана емес, сонымен қатар 1930 жылдардың аяғы мен 1950 жылдардың басындағы құжаттарды зерттеуге болатын мұрағаттың (архив) бір түрі. Наполеон дәуірінен қалған кейбір экспонаттар бар. Негізгі коллекция Екінші дүниежүзілік соғыстан қалған құжаттар мен артефактілерден тұрады. Мұражай Польша мемлекетінің тарихына және оның Екінші дүниежүзілік соғыс шайқастарына қосқан үлесіне қызығушылық танытқандар үшін қызықты. Поляк әскерлері қатысқан нақты шайқастардың тарихына қызығушылық танытқан келушілер үшін мұражай мұрағатында взвод күнделіктері бар. Бұл күнделіктер тек белгілі бір шайқастың барысы туралы ғана емес, сонымен қатар поляк қолбасшылығы қабылдаған көптеген шешімдердің себептері мен салдары туралы да ақпарат береді. Бұл құжаттар Екінші дүниежүзілік соғысты поляк генералдарының көзімен қарауға және взвод командирлерінің ойларын оқуға мүмкіндік береді. Мұражайда мұрағаттық фильмдер мен фотосуреттерді, сондай-ақ мүсіндерді, жазбаларды және құжаттарды қоса алғанда, әртүрлі көрмелер өткізіледі. Мұражай біраз уақыттан бері бар құжаттарын цифрландыру бойынша жұмыс істеп келеді. Жұмыс әлі аяқталмағанымен, кейбір құжаттарды мұражайдың веб-сайтынан онлайн табуға болады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Вестминстер қалалық кітапханалары]] o54atgbcrehp3dr5g84exx8wn5v8wue 3598252 3598251 2026-05-02T06:11:58Z Мағыпар 100137 /* Мұражай экспонаттары */ дереккөз 3598252 wikitext text/x-wiki '''Поляк институты және Сикорский мұражайы''' ({{lang-pl|Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego}}) — Генерал Владислав Сикорскийдің атымен аталған Сикорский институты ретінде белгілі бұл Лондонның Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Польшаны және поляк диаспорасын зерттеуге арналған жетекші мұражайы мен мұрағаты. == Сипаттама == Ұлыбританиядағы Лондонда орналасқан үкіметтік емес ұйым. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Батыстағы поляк қарулы күштерін және олардың соғысқа қатысуын еске алу үшін құрылды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін,, 1945 жылы 2 мамырда, оккупацияланған Польшадағы поляк астыртын мемлекетінің, оның алдымен Францияда, содан кейін Лондонда жер аударылған поляк үкіметімен, Батыста поляк қарулы күштерімен байланыстарын және олардың Екінші дүниежүзілік соғысқа қосқан үлесін еске алу үшін құрылды. Сол кезде коммунистердің Польшаны басып алуы Ялта келісімдері бойынша Польша аумағының үштен бір бөлігі Кеңес Одағына беріліп, жергілікті поляк бейбіт тұрғындары өлтірілгеннен немесе күштеп жер аударылғаннан кейін көптеген жер аударылған поляк бұрынғы әскери қызметшілері мен бейбіт тұрғындарының өз отандарына оралуын қауіпті, тіпті мүмкін емес етті.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/united-kingdom/city/london/museum/566?ysclid=monvr0fgpl553847777|title=Польский институт и Музей Сикорского (Polish Institute and Sikorski Museum)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> Сол кезде Польша Халық Республикасында осы тақырып бойынша барлық зерттеулер мен басылымдарға тыйым салынып, цензураға ұшырады. Осы мақсатта генерал Владислав Сикорскийдің есімімен аталған Сикорский институты Батыстағы поляк диаспорасы үшін мұражай, мұрағат және баспа ретінде жұмыс істеді. Онда Польша мен Екінші дүниежүзілік соғыс тарихына ерекше назар аударылады. Жоғары мамандандырылған мұражай поляк мәдениеті мен тарихымен байланысты адамдар үшін ғана емес, екінші дүниежүзілік тарихты зерттейтіндер үшін де қызықты. Өйткені мұражайда көптеген бірегей артефактілер мен құжаттар бар.<ref>{{citeweb|url=http://eng-teacher.ru/polskij-institut-i-muzej-sikorskogo.html|title=Польский институт и Музей Сикорского|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://wikimapia.org/33562841/ru/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82-%D0%B8-%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9-%D0%A1%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE|title=Польский институт и Музей Сикорского|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> == Мұражай экспонаттары == Бұл тек мұражай ғана емес, сонымен қатар 1930 жылдардың аяғы мен 1950 жылдардың басындағы құжаттарды зерттеуге болатын мұрағаттың (архив) бір түрі. Наполеон дәуірінен қалған кейбір экспонаттар бар. Негізгі коллекция Екінші дүниежүзілік соғыстан қалған құжаттар мен артефактілерден тұрады. Мұражай Польша мемлекетінің тарихына және оның Екінші дүниежүзілік соғыс шайқастарына қосқан үлесіне қызығушылық танытқандар үшін қызықты. Поляк әскерлері қатысқан нақты шайқастардың тарихына қызығушылық танытқан келушілер үшін мұражай мұрағатында взвод күнделіктері бар. Бұл күнделіктер тек белгілі бір шайқастың барысы туралы ғана емес, сонымен қатар поляк қолбасшылығы қабылдаған көптеген шешімдердің себептері мен салдары туралы да ақпарат береді. Бұл құжаттар Екінші дүниежүзілік соғысты поляк генералдарының көзімен қарауға және взвод командирлерінің ойларын оқуға мүмкіндік береді. Мұражайда мұрағаттық фильмдер мен фотосуреттерді, сондай-ақ мүсіндерді, жазбаларды және құжаттарды қоса алғанда, әртүрлі көрмелер өткізіледі. Мұражай біраз уақыттан бері бар құжаттарын цифрландыру бойынша жұмыс істеп келеді. Жұмыс әлі аяқталмағанымен, кейбір құжаттарды мұражайдың веб-сайтынан онлайн табуға болады.<ref>{{citeweb|url=https://www.turizm.ru/uk/london/places/muzej_sikorskogo/?ysclid=monvs0e6v7383943185|title=Музей Сикорского в 2026|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Вестминстер қалалық кітапханалары]] qkqphjs00zb9rvlha0xcdbrigxnfwpe 3598253 3598252 2026-05-02T06:15:49Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3598253 wikitext text/x-wiki {{Мұражай |атауы = Поляк институты және Сикорский мұражайы |sort = |шынайы атауы = {{lang-pl|Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego}} |логотипі = |логотип ені = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |құрылған уақыты = |орналасқан жері = |түрі = |келушілер саны = |директоры = |аялдама = |ашылу уақыты = |сайты = |Commons = }} '''Поляк институты және Сикорский мұражайы''' ({{lang-pl|Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego}}) — Генерал Владислав Сикорскийдің атымен аталған Сикорский институты ретінде белгілі бұл Лондонның Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Польшаны және поляк диаспорасын зерттеуге арналған жетекші мұражайы мен мұрағаты. == Сипаттама == Ұлыбританиядағы Лондонда орналасқан үкіметтік емес ұйым. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Батыстағы поляк қарулы күштерін және олардың соғысқа қатысуын еске алу үшін құрылды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін,, 1945 жылы 2 мамырда, оккупацияланған Польшадағы поляк астыртын мемлекетінің, оның алдымен Францияда, содан кейін Лондонда жер аударылған поляк үкіметімен, Батыста поляк қарулы күштерімен байланыстарын және олардың Екінші дүниежүзілік соғысқа қосқан үлесін еске алу үшін құрылды. Сол кезде коммунистердің Польшаны басып алуы Ялта келісімдері бойынша Польша аумағының үштен бір бөлігі Кеңес Одағына беріліп, жергілікті поляк бейбіт тұрғындары өлтірілгеннен немесе күштеп жер аударылғаннан кейін көптеген жер аударылған поляк бұрынғы әскери қызметшілері мен бейбіт тұрғындарының өз отандарына оралуын қауіпті, тіпті мүмкін емес етті.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/united-kingdom/city/london/museum/566?ysclid=monvr0fgpl553847777|title=Польский институт и Музей Сикорского (Polish Institute and Sikorski Museum)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> Сол кезде Польша Халық Республикасында осы тақырып бойынша барлық зерттеулер мен басылымдарға тыйым салынып, цензураға ұшырады. Осы мақсатта генерал Владислав Сикорскийдің есімімен аталған Сикорский институты Батыстағы поляк диаспорасы үшін мұражай, мұрағат және баспа ретінде жұмыс істеді. Онда Польша мен Екінші дүниежүзілік соғыс тарихына ерекше назар аударылады. Жоғары мамандандырылған мұражай поляк мәдениеті мен тарихымен байланысты адамдар үшін ғана емес, екінші дүниежүзілік тарихты зерттейтіндер үшін де қызықты. Өйткені мұражайда көптеген бірегей артефактілер мен құжаттар бар.<ref>{{citeweb|url=http://eng-teacher.ru/polskij-institut-i-muzej-sikorskogo.html|title=Польский институт и Музей Сикорского|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://wikimapia.org/33562841/ru/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82-%D0%B8-%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9-%D0%A1%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE|title=Польский институт и Музей Сикорского|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> == Мұражай экспонаттары == Бұл тек мұражай ғана емес, сонымен қатар 1930 жылдардың аяғы мен 1950 жылдардың басындағы құжаттарды зерттеуге болатын мұрағаттың (архив) бір түрі. Наполеон дәуірінен қалған кейбір экспонаттар бар. Негізгі коллекция Екінші дүниежүзілік соғыстан қалған құжаттар мен артефактілерден тұрады. Мұражай Польша мемлекетінің тарихына және оның Екінші дүниежүзілік соғыс шайқастарына қосқан үлесіне қызығушылық танытқандар үшін қызықты. Поляк әскерлері қатысқан нақты шайқастардың тарихына қызығушылық танытқан келушілер үшін мұражай мұрағатында взвод күнделіктері бар. Бұл күнделіктер тек белгілі бір шайқастың барысы туралы ғана емес, сонымен қатар поляк қолбасшылығы қабылдаған көптеген шешімдердің себептері мен салдары туралы да ақпарат береді. Бұл құжаттар Екінші дүниежүзілік соғысты поляк генералдарының көзімен қарауға және взвод командирлерінің ойларын оқуға мүмкіндік береді. Мұражайда мұрағаттық фильмдер мен фотосуреттерді, сондай-ақ мүсіндерді, жазбаларды және құжаттарды қоса алғанда, әртүрлі көрмелер өткізіледі. Мұражай біраз уақыттан бері бар құжаттарын цифрландыру бойынша жұмыс істеп келеді. Жұмыс әлі аяқталмағанымен, кейбір құжаттарды мұражайдың веб-сайтынан онлайн табуға болады.<ref>{{citeweb|url=https://www.turizm.ru/uk/london/places/muzej_sikorskogo/?ysclid=monvs0e6v7383943185|title=Музей Сикорского в 2026|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Вестминстер қалалық кітапханалары]] tg2lqot5mg41zlzycc42b6rn09cw8uo 3598254 3598253 2026-05-02T06:17:41Z Мағыпар 100137 үлгі, сурет қою 3598254 wikitext text/x-wiki {{Мұражай |атауы = Поляк институты және Сикорский мұражайы |sort = |шынайы атауы = {{lang-pl|Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego}} |логотипі = |логотип ені = |сурет = IPMS.jpg |сурет ені = 250 |сурет атауы = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |құрылған уақыты = |орналасқан жері = |түрі = |келушілер саны = |директоры = |аялдама = |ашылу уақыты = |сайты = |Commons = }} '''Поляк институты және Сикорский мұражайы''' ({{lang-pl|Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego}}) — Генерал Владислав Сикорскийдің атымен аталған Сикорский институты ретінде белгілі бұл Лондонның Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Польшаны және поляк диаспорасын зерттеуге арналған жетекші мұражайы мен мұрағаты. == Сипаттама == Ұлыбританиядағы Лондонда орналасқан үкіметтік емес ұйым. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Батыстағы поляк қарулы күштерін және олардың соғысқа қатысуын еске алу үшін құрылды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін,, 1945 жылы 2 мамырда, оккупацияланған Польшадағы поляк астыртын мемлекетінің, оның алдымен Францияда, содан кейін Лондонда жер аударылған поляк үкіметімен, Батыста поляк қарулы күштерімен байланыстарын және олардың Екінші дүниежүзілік соғысқа қосқан үлесін еске алу үшін құрылды. Сол кезде коммунистердің Польшаны басып алуы Ялта келісімдері бойынша Польша аумағының үштен бір бөлігі Кеңес Одағына беріліп, жергілікті поляк бейбіт тұрғындары өлтірілгеннен немесе күштеп жер аударылғаннан кейін көптеген жер аударылған поляк бұрынғы әскери қызметшілері мен бейбіт тұрғындарының өз отандарына оралуын қауіпті, тіпті мүмкін емес етті.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/united-kingdom/city/london/museum/566?ysclid=monvr0fgpl553847777|title=Польский институт и Музей Сикорского (Polish Institute and Sikorski Museum)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> Сол кезде Польша Халық Республикасында осы тақырып бойынша барлық зерттеулер мен басылымдарға тыйым салынып, цензураға ұшырады. Осы мақсатта генерал Владислав Сикорскийдің есімімен аталған Сикорский институты Батыстағы поляк диаспорасы үшін мұражай, мұрағат және баспа ретінде жұмыс істеді. Онда Польша мен Екінші дүниежүзілік соғыс тарихына ерекше назар аударылады. Жоғары мамандандырылған мұражай поляк мәдениеті мен тарихымен байланысты адамдар үшін ғана емес, екінші дүниежүзілік тарихты зерттейтіндер үшін де қызықты. Өйткені мұражайда көптеген бірегей артефактілер мен құжаттар бар.<ref>{{citeweb|url=http://eng-teacher.ru/polskij-institut-i-muzej-sikorskogo.html|title=Польский институт и Музей Сикорского|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://wikimapia.org/33562841/ru/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82-%D0%B8-%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9-%D0%A1%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE|title=Польский институт и Музей Сикорского|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> == Мұражай экспонаттары == Бұл тек мұражай ғана емес, сонымен қатар 1930 жылдардың аяғы мен 1950 жылдардың басындағы құжаттарды зерттеуге болатын мұрағаттың (архив) бір түрі. Наполеон дәуірінен қалған кейбір экспонаттар бар. Негізгі коллекция Екінші дүниежүзілік соғыстан қалған құжаттар мен артефактілерден тұрады. Мұражай Польша мемлекетінің тарихына және оның Екінші дүниежүзілік соғыс шайқастарына қосқан үлесіне қызығушылық танытқандар үшін қызықты. Поляк әскерлері қатысқан нақты шайқастардың тарихына қызығушылық танытқан келушілер үшін мұражай мұрағатында взвод күнделіктері бар. Бұл күнделіктер тек белгілі бір шайқастың барысы туралы ғана емес, сонымен қатар поляк қолбасшылығы қабылдаған көптеген шешімдердің себептері мен салдары туралы да ақпарат береді. Бұл құжаттар Екінші дүниежүзілік соғысты поляк генералдарының көзімен қарауға және взвод командирлерінің ойларын оқуға мүмкіндік береді. Мұражайда мұрағаттық фильмдер мен фотосуреттерді, сондай-ақ мүсіндерді, жазбаларды және құжаттарды қоса алғанда, әртүрлі көрмелер өткізіледі. Мұражай біраз уақыттан бері бар құжаттарын цифрландыру бойынша жұмыс істеп келеді. Жұмыс әлі аяқталмағанымен, кейбір құжаттарды мұражайдың веб-сайтынан онлайн табуға болады.<ref>{{citeweb|url=https://www.turizm.ru/uk/london/places/muzej_sikorskogo/?ysclid=monvs0e6v7383943185|title=Музей Сикорского в 2026|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Вестминстер қалалық кітапханалары]] 3db9nlm7eon8fya4eq3ms3eb1dc3tbe 3598256 3598254 2026-05-02T06:23:19Z Мағыпар 100137 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ үлгі 3598256 wikitext text/x-wiki {{Мұражай |атауы = Поляк институты және Сикорский мұражайы |sort = |шынайы атауы = {{lang-pl|Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego}} |логотипі = |логотип ені = |сурет = IPMS.jpg |сурет ені = 250 |сурет атауы = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |құрылған уақыты = 02.05.1945 |орналасқан жері = 20 Prince's Gate, Лондон, SW7 1PT |түрі = ғылыми қоғам |келушілер саны = |директоры = |аялдама = |ашылу уақыты = |сайты = www.pism.org.uk |Commons = }} '''Поляк институты және Сикорский мұражайы''' ({{lang-pl|Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego}}) — Генерал Владислав Сикорскийдің атымен аталған Сикорский институты ретінде белгілі бұл Лондонның Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Польшаны және поляк диаспорасын зерттеуге арналған жетекші мұражайы мен мұрағаты. == Сипаттама == Ұлыбританиядағы Лондонда орналасқан үкіметтік емес ұйым. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Батыстағы поляк қарулы күштерін және олардың соғысқа қатысуын еске алу үшін құрылды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін,, 1945 жылы 2 мамырда, оккупацияланған Польшадағы поляк астыртын мемлекетінің, оның алдымен Францияда, содан кейін Лондонда жер аударылған поляк үкіметімен, Батыста поляк қарулы күштерімен байланыстарын және олардың Екінші дүниежүзілік соғысқа қосқан үлесін еске алу үшін құрылды. Сол кезде коммунистердің Польшаны басып алуы Ялта келісімдері бойынша Польша аумағының үштен бір бөлігі Кеңес Одағына беріліп, жергілікті поляк бейбіт тұрғындары өлтірілгеннен немесе күштеп жер аударылғаннан кейін көптеген жер аударылған поляк бұрынғы әскери қызметшілері мен бейбіт тұрғындарының өз отандарына оралуын қауіпті, тіпті мүмкін емес етті.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/united-kingdom/city/london/museum/566?ysclid=monvr0fgpl553847777|title=Польский институт и Музей Сикорского (Polish Institute and Sikorski Museum)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> Сол кезде Польша Халық Республикасында осы тақырып бойынша барлық зерттеулер мен басылымдарға тыйым салынып, цензураға ұшырады. Осы мақсатта генерал Владислав Сикорскийдің есімімен аталған Сикорский институты Батыстағы поляк диаспорасы үшін мұражай, мұрағат және баспа ретінде жұмыс істеді. Онда Польша мен Екінші дүниежүзілік соғыс тарихына ерекше назар аударылады. Жоғары мамандандырылған мұражай поляк мәдениеті мен тарихымен байланысты адамдар үшін ғана емес, екінші дүниежүзілік тарихты зерттейтіндер үшін де қызықты. Өйткені мұражайда көптеген бірегей артефактілер мен құжаттар бар.<ref>{{citeweb|url=http://eng-teacher.ru/polskij-institut-i-muzej-sikorskogo.html|title=Польский институт и Музей Сикорского|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://wikimapia.org/33562841/ru/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82-%D0%B8-%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9-%D0%A1%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE|title=Польский институт и Музей Сикорского|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> == Мұражай экспонаттары == Бұл тек мұражай ғана емес, сонымен қатар 1930 жылдардың аяғы мен 1950 жылдардың басындағы құжаттарды зерттеуге болатын мұрағаттың (архив) бір түрі. Наполеон дәуірінен қалған кейбір экспонаттар бар. Негізгі коллекция Екінші дүниежүзілік соғыстан қалған құжаттар мен артефактілерден тұрады. Мұражай Польша мемлекетінің тарихына және оның Екінші дүниежүзілік соғыс шайқастарына қосқан үлесіне қызығушылық танытқандар үшін қызықты. Поляк әскерлері қатысқан нақты шайқастардың тарихына қызығушылық танытқан келушілер үшін мұражай мұрағатында взвод күнделіктері бар. Бұл күнделіктер тек белгілі бір шайқастың барысы туралы ғана емес, сонымен қатар поляк қолбасшылығы қабылдаған көптеген шешімдердің себептері мен салдары туралы да ақпарат береді. Бұл құжаттар Екінші дүниежүзілік соғысты поляк генералдарының көзімен қарауға және взвод командирлерінің ойларын оқуға мүмкіндік береді. Мұражайда мұрағаттық фильмдер мен фотосуреттерді, сондай-ақ мүсіндерді, жазбаларды және құжаттарды қоса алғанда, әртүрлі көрмелер өткізіледі. Мұражай біраз уақыттан бері бар құжаттарын цифрландыру бойынша жұмыс істеп келеді. Жұмыс әлі аяқталмағанымен, кейбір құжаттарды мұражайдың веб-сайтынан онлайн табуға болады.<ref>{{citeweb|url=https://www.turizm.ru/uk/london/places/muzej_sikorskogo/?ysclid=monvs0e6v7383943185|title=Музей Сикорского в 2026|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Вестминстер қалалық кітапханалары]] 5d9hk1k90fyyjg60ml6tgtwanmizmi8 3598257 3598256 2026-05-02T06:28:14Z Мағыпар 100137 3598257 wikitext text/x-wiki {{Мұражай |атауы = Поляк институты және Сикорский мұражайы |sort = |шынайы атауы = {{lang-pl|Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego}} |логотипі = |логотип ені = |сурет = IPMS.jpg |сурет ені = 250 |сурет атауы = |lat_dir =N |lat_deg =51 |lat_min =30 |lat_sec =5 |lon_dir =W |lon_deg = 0|lon_min =10 |lon_sec = 24 |region = |CoordScale = |құрылған уақыты = 1945 |орналасқан жері = 20 Prince's Gate, Лондон, SW7 1PT |түрі = ғылыми қоғам |келушілер саны = |директоры = |аялдама = |ашылу уақыты = |сайты = www.pism.org.uk |Commons = }} '''Поляк институты және Сикорский мұражайы''' ({{lang-pl|Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego}}) — Генерал Владислав Сикорскийдің атымен аталған Сикорский институты ретінде белгілі бұл Лондонның Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Польшаны және поляк диаспорасын зерттеуге арналған жетекші мұражайы мен мұрағаты. == Сипаттама == Ұлыбританиядағы Лондонда орналасқан үкіметтік емес ұйым. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Батыстағы поляк қарулы күштерін және олардың соғысқа қатысуын еске алу үшін құрылды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін,, 1945 жылы 2 мамырда, оккупацияланған Польшадағы поляк астыртын мемлекетінің, оның алдымен Францияда, содан кейін Лондонда жер аударылған поляк үкіметімен, Батыста поляк қарулы күштерімен байланыстарын және олардың Екінші дүниежүзілік соғысқа қосқан үлесін еске алу үшін құрылды. Сол кезде коммунистердің Польшаны басып алуы Ялта келісімдері бойынша Польша аумағының үштен бір бөлігі Кеңес Одағына беріліп, жергілікті поляк бейбіт тұрғындары өлтірілгеннен немесе күштеп жер аударылғаннан кейін көптеген жер аударылған поляк бұрынғы әскери қызметшілері мен бейбіт тұрғындарының өз отандарына оралуын қауіпті, тіпті мүмкін емес етті.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/united-kingdom/city/london/museum/566?ysclid=monvr0fgpl553847777|title=Польский институт и Музей Сикорского (Polish Institute and Sikorski Museum)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> Сол кезде Польша Халық Республикасында осы тақырып бойынша барлық зерттеулер мен басылымдарға тыйым салынып, цензураға ұшырады. Осы мақсатта генерал Владислав Сикорскийдің есімімен аталған Сикорский институты Батыстағы поляк диаспорасы үшін мұражай, мұрағат және баспа ретінде жұмыс істеді. Онда Польша мен Екінші дүниежүзілік соғыс тарихына ерекше назар аударылады. Жоғары мамандандырылған мұражай поляк мәдениеті мен тарихымен байланысты адамдар үшін ғана емес, екінші дүниежүзілік тарихты зерттейтіндер үшін де қызықты. Өйткені мұражайда көптеген бірегей артефактілер мен құжаттар бар.<ref>{{citeweb|url=http://eng-teacher.ru/polskij-institut-i-muzej-sikorskogo.html|title=Польский институт и Музей Сикорского|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://wikimapia.org/33562841/ru/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82-%D0%B8-%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9-%D0%A1%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE|title=Польский институт и Музей Сикорского|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> == Мұражай экспонаттары == Бұл тек мұражай ғана емес, сонымен қатар 1930 жылдардың аяғы мен 1950 жылдардың басындағы құжаттарды зерттеуге болатын мұрағаттың (архив) бір түрі. Наполеон дәуірінен қалған кейбір экспонаттар бар. Негізгі коллекция Екінші дүниежүзілік соғыстан қалған құжаттар мен артефактілерден тұрады. Мұражай Польша мемлекетінің тарихына және оның Екінші дүниежүзілік соғыс шайқастарына қосқан үлесіне қызығушылық танытқандар үшін қызықты. Поляк әскерлері қатысқан нақты шайқастардың тарихына қызығушылық танытқан келушілер үшін мұражай мұрағатында взвод күнделіктері бар. Бұл күнделіктер тек белгілі бір шайқастың барысы туралы ғана емес, сонымен қатар поляк қолбасшылығы қабылдаған көптеген шешімдердің себептері мен салдары туралы да ақпарат береді. Бұл құжаттар Екінші дүниежүзілік соғысты поляк генералдарының көзімен қарауға және взвод командирлерінің ойларын оқуға мүмкіндік береді. Мұражайда мұрағаттық фильмдер мен фотосуреттерді, сондай-ақ мүсіндерді, жазбаларды және құжаттарды қоса алғанда, әртүрлі көрмелер өткізіледі. Мұражай біраз уақыттан бері бар құжаттарын цифрландыру бойынша жұмыс істеп келеді. Жұмыс әлі аяқталмағанымен, кейбір құжаттарды мұражайдың веб-сайтынан онлайн табуға болады.<ref>{{citeweb|url=https://www.turizm.ru/uk/london/places/muzej_sikorskogo/?ysclid=monvs0e6v7383943185|title=Музей Сикорского в 2026|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Вестминстер қалалық кітапханалары]] iwszsjvzq5mrsbsuyo1zi51mkefkpjx 3598258 3598257 2026-05-02T06:34:53Z Мағыпар 100137 сурет қою 3598258 wikitext text/x-wiki {{Мұражай |атауы = Поляк институты және Сикорский мұражайы |sort = |шынайы атауы = {{lang-pl|Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego}} |логотипі = |логотип ені = |сурет = IPMS.jpg |сурет ені = 250 |сурет атауы = |lat_dir =N |lat_deg =51 |lat_min =30 |lat_sec =5 |lon_dir =W |lon_deg = 0|lon_min =10 |lon_sec = 24 |region = |CoordScale = |құрылған уақыты = 1945 |орналасқан жері = 20 Prince's Gate, Лондон, SW7 1PT |түрі = ғылыми қоғам |келушілер саны = |директоры = |аялдама = |ашылу уақыты = |сайты = www.pism.org.uk |Commons = }} '''Поляк институты және Сикорский мұражайы''' ({{lang-pl|Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego}}) — Генерал Владислав Сикорскийдің атымен аталған Сикорский институты ретінде белгілі бұл Лондонның Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Польшаны және поляк диаспорасын зерттеуге арналған жетекші мұражайы мен мұрағаты. == Сипаттама == Ұлыбританиядағы Лондонда орналасқан үкіметтік емес ұйым. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Батыстағы поляк қарулы күштерін және олардың соғысқа қатысуын еске алу үшін құрылды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін,, 1945 жылы 2 мамырда, оккупацияланған Польшадағы поляк астыртын мемлекетінің, оның алдымен Францияда, содан кейін Лондонда жер аударылған поляк үкіметімен, Батыста поляк қарулы күштерімен байланыстарын және олардың Екінші дүниежүзілік соғысқа қосқан үлесін еске алу үшін құрылды. Сол кезде коммунистердің Польшаны басып алуы Ялта келісімдері бойынша Польша аумағының үштен бір бөлігі Кеңес Одағына беріліп, жергілікті поляк бейбіт тұрғындары өлтірілгеннен немесе күштеп жер аударылғаннан кейін көптеген жер аударылған поляк бұрынғы әскери қызметшілері мен бейбіт тұрғындарының өз отандарына оралуын қауіпті, тіпті мүмкін емес етті.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/united-kingdom/city/london/museum/566?ysclid=monvr0fgpl553847777|title=Польский институт и Музей Сикорского (Polish Institute and Sikorski Museum)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> Сол кезде Польша Халық Республикасында осы тақырып бойынша барлық зерттеулер мен басылымдарға тыйым салынып, цензураға ұшырады. Осы мақсатта генерал Владислав Сикорскийдің есімімен аталған Сикорский институты Батыстағы поляк диаспорасы үшін мұражай, мұрағат және баспа ретінде жұмыс істеді. Онда Польша мен Екінші дүниежүзілік соғыс тарихына ерекше назар аударылады. Жоғары мамандандырылған мұражай поляк мәдениеті мен тарихымен байланысты адамдар үшін ғана емес, екінші дүниежүзілік тарихты зерттейтіндер үшін де қызықты. Өйткені мұражайда көптеген бірегей артефактілер мен құжаттар бар.<ref>{{citeweb|url=http://eng-teacher.ru/polskij-institut-i-muzej-sikorskogo.html|title=Польский институт и Музей Сикорского|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://wikimapia.org/33562841/ru/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82-%D0%B8-%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9-%D0%A1%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE|title=Польский институт и Музей Сикорского|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> == Мұражай экспонаттары == Бұл тек мұражай ғана емес, сонымен қатар 1930 жылдардың аяғы мен 1950 жылдардың басындағы құжаттарды зерттеуге болатын мұрағаттың (архив) бір түрі. Наполеон дәуірінен қалған кейбір экспонаттар бар. Негізгі коллекция Екінші дүниежүзілік соғыстан қалған құжаттар мен артефактілерден тұрады. Мұражай Польша мемлекетінің тарихына және оның Екінші дүниежүзілік соғыс шайқастарына қосқан үлесіне қызығушылық танытқандар үшін қызықты. Поляк әскерлері қатысқан нақты шайқастардың тарихына қызығушылық танытқан келушілер үшін мұражай мұрағатында взвод күнделіктері бар. Бұл күнделіктер тек белгілі бір шайқастың барысы туралы ғана емес, сонымен қатар поляк қолбасшылығы қабылдаған көптеген шешімдердің себептері мен салдары туралы да ақпарат береді. Бұл құжаттар Екінші дүниежүзілік соғысты поляк генералдарының көзімен қарауға және взвод командирлерінің ойларын оқуға мүмкіндік береді. Мұражайда мұрағаттық фильмдер мен фотосуреттерді, сондай-ақ мүсіндерді, жазбаларды және құжаттарды қоса алғанда, әртүрлі көрмелер өткізіледі. Мұражай біраз уақыттан бері бар құжаттарын цифрландыру бойынша жұмыс істеп келеді. Жұмыс әлі аяқталмағанымен, кейбір құжаттарды мұражайдың веб-сайтынан онлайн табуға болады.<ref>{{citeweb|url=https://www.turizm.ru/uk/london/places/muzej_sikorskogo/?ysclid=monvs0e6v7383943185|title=Музей Сикорского в 2026|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="140"> Польский институт и музей Сикорского (23508668414) (2).jpg|Поляктардың Ұлыбритания үшін шайқасқа қосқан үлесі туралы көрме </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Вестминстер қалалық кітапханалары]] 036c0h2pf4lu1l71u4icb9o4zdv1dkr 3598259 3598258 2026-05-02T06:37:14Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3598259 wikitext text/x-wiki {{Мұражай |атауы = Поляк институты және Сикорский мұражайы |sort = |шынайы атауы = {{lang-pl|Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego}} |логотипі = |логотип ені = |сурет = IPMS.jpg |сурет ені = 250 |сурет атауы = |lat_dir =N |lat_deg =51 |lat_min =30 |lat_sec =5 |lon_dir =W |lon_deg = 0|lon_min =10 |lon_sec = 24 |region = |CoordScale = |құрылған уақыты = 1945 |орналасқан жері = 20 Prince's Gate, Лондон, SW7 1PT |түрі = ғылыми қоғам |келушілер саны = |директоры = |аялдама = |ашылу уақыты = |сайты = www.pism.org.uk |Commons = }} '''Поляк институты және Сикорский мұражайы''' ({{lang-pl|Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego}}) — Генерал Владислав Сикорскийдің атымен аталған Сикорский институты ретінде белгілі бұл Лондонның Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Польшаны және поляк диаспорасын зерттеуге арналған жетекші мұражайы мен мұрағаты. == Сипаттама == Ұлыбританиядағы Лондонда орналасқан үкіметтік емес ұйым. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Батыстағы поляк қарулы күштерін және олардың соғысқа қатысуын еске алу үшін құрылды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін,, 1945 жылы 2 мамырда, оккупацияланған Польшадағы поляк астыртын мемлекетінің, оның алдымен Францияда, содан кейін Лондонда жер аударылған поляк үкіметімен, Батыста поляк қарулы күштерімен байланыстарын және олардың Екінші дүниежүзілік соғысқа қосқан үлесін еске алу үшін құрылды. Сол кезде коммунистердің Польшаны басып алуы Ялта келісімдері бойынша Польша аумағының үштен бір бөлігі Кеңес Одағына беріліп, жергілікті поляк бейбіт тұрғындары өлтірілгеннен немесе күштеп жер аударылғаннан кейін көптеген жер аударылған поляк бұрынғы әскери қызметшілері мен бейбіт тұрғындарының өз отандарына оралуын қауіпті, тіпті мүмкін емес етті.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/united-kingdom/city/london/museum/566?ysclid=monvr0fgpl553847777|title=Польский институт и Музей Сикорского (Polish Institute and Sikorski Museum)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> Сол кезде Польша Халық Республикасында осы тақырып бойынша барлық зерттеулер мен басылымдарға тыйым салынып, цензураға ұшырады. Осы мақсатта генерал Владислав Сикорскийдің есімімен аталған Сикорский институты Батыстағы поляк диаспорасы үшін мұражай, мұрағат және баспа ретінде жұмыс істеді. Онда Польша мен Екінші дүниежүзілік соғыс тарихына ерекше назар аударылады. Жоғары мамандандырылған мұражай поляк мәдениеті мен тарихымен байланысты адамдар үшін ғана емес, екінші дүниежүзілік тарихты зерттейтіндер үшін де қызықты. Өйткені мұражайда көптеген бірегей артефактілер мен құжаттар бар.<ref>{{citeweb|url=http://eng-teacher.ru/polskij-institut-i-muzej-sikorskogo.html|title=Польский институт и Музей Сикорского|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://wikimapia.org/33562841/ru/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82-%D0%B8-%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9-%D0%A1%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE|title=Польский институт и Музей Сикорского|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> == Мұражай экспонаттары == Бұл тек мұражай ғана емес, сонымен қатар 1930 жылдардың аяғы мен 1950 жылдардың басындағы құжаттарды зерттеуге болатын мұрағаттың (архив) бір түрі. Наполеон дәуірінен қалған кейбір экспонаттар бар. Негізгі коллекция Екінші дүниежүзілік соғыстан қалған құжаттар мен артефактілерден тұрады. Мұражай Польша мемлекетінің тарихына және оның Екінші дүниежүзілік соғыс шайқастарына қосқан үлесіне қызығушылық танытқандар үшін қызықты. Поляк әскерлері қатысқан нақты шайқастардың тарихына қызығушылық танытқан келушілер үшін мұражай мұрағатында взвод күнделіктері бар. Бұл күнделіктер тек белгілі бір шайқастың барысы туралы ғана емес, сонымен қатар поляк қолбасшылығы қабылдаған көптеген шешімдердің себептері мен салдары туралы да ақпарат береді. Бұл құжаттар Екінші дүниежүзілік соғысты поляк генералдарының көзімен қарауға және взвод командирлерінің ойларын оқуға мүмкіндік береді. Мұражайда мұрағаттық фильмдер мен фотосуреттерді, сондай-ақ мүсіндерді, жазбаларды және құжаттарды қоса алғанда, әртүрлі көрмелер өткізіледі. Мұражай біраз уақыттан бері бар құжаттарын цифрландыру бойынша жұмыс істеп келеді. Жұмыс әлі аяқталмағанымен, кейбір құжаттарды мұражайдың веб-сайтынан онлайн табуға болады.<ref>{{citeweb|url=https://www.turizm.ru/uk/london/places/muzej_sikorskogo/?ysclid=monvs0e6v7383943185|title=Музей Сикорского в 2026|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="140"> The Polish Institute and Sikorski Museum (23508668414) (2).jpg|Поляктардың Ұлыбритания үшін шайқасқа қосқан үлесі туралы көрме The Polish Institute and Sikorski Museum (23510066153).jpg|Ұлыбритания үшін шайқас кезінде поляк 303 эскадрильясы атып түсірген 178-ші неміс ұшағының қалдықтары. </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Вестминстер қалалық кітапханалары]] k2br4aw5heatrwctu148jv2moo40wyr 3598261 3598259 2026-05-02T06:38:57Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3598261 wikitext text/x-wiki {{Мұражай |атауы = Поляк институты және Сикорский мұражайы |sort = |шынайы атауы = {{lang-pl|Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego}} |логотипі = |логотип ені = |сурет = IPMS.jpg |сурет ені = 250 |сурет атауы = |lat_dir =N |lat_deg =51 |lat_min =30 |lat_sec =5 |lon_dir =W |lon_deg = 0|lon_min =10 |lon_sec = 24 |region = |CoordScale = |құрылған уақыты = 1945 |орналасқан жері = 20 Prince's Gate, Лондон, SW7 1PT |түрі = ғылыми қоғам |келушілер саны = |директоры = |аялдама = |ашылу уақыты = |сайты = www.pism.org.uk |Commons = }} '''Поляк институты және Сикорский мұражайы''' ({{lang-pl|Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego}}) — Генерал Владислав Сикорскийдің атымен аталған Сикорский институты ретінде белгілі бұл Лондонның Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Польшаны және поляк диаспорасын зерттеуге арналған жетекші мұражайы мен мұрағаты. == Сипаттама == Ұлыбританиядағы Лондонда орналасқан үкіметтік емес ұйым. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Батыстағы поляк қарулы күштерін және олардың соғысқа қатысуын еске алу үшін құрылды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін,, 1945 жылы 2 мамырда, оккупацияланған Польшадағы поляк астыртын мемлекетінің, оның алдымен Францияда, содан кейін Лондонда жер аударылған поляк үкіметімен, Батыста поляк қарулы күштерімен байланыстарын және олардың Екінші дүниежүзілік соғысқа қосқан үлесін еске алу үшін құрылды. Сол кезде коммунистердің Польшаны басып алуы Ялта келісімдері бойынша Польша аумағының үштен бір бөлігі Кеңес Одағына беріліп, жергілікті поляк бейбіт тұрғындары өлтірілгеннен немесе күштеп жер аударылғаннан кейін көптеген жер аударылған поляк бұрынғы әскери қызметшілері мен бейбіт тұрғындарының өз отандарына оралуын қауіпті, тіпті мүмкін емес етті.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/united-kingdom/city/london/museum/566?ysclid=monvr0fgpl553847777|title=Польский институт и Музей Сикорского (Polish Institute and Sikorski Museum)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> Сол кезде Польша Халық Республикасында осы тақырып бойынша барлық зерттеулер мен басылымдарға тыйым салынып, цензураға ұшырады. Осы мақсатта генерал Владислав Сикорскийдің есімімен аталған Сикорский институты Батыстағы поляк диаспорасы үшін мұражай, мұрағат және баспа ретінде жұмыс істеді. Онда Польша мен Екінші дүниежүзілік соғыс тарихына ерекше назар аударылады. Жоғары мамандандырылған мұражай поляк мәдениеті мен тарихымен байланысты адамдар үшін ғана емес, екінші дүниежүзілік тарихты зерттейтіндер үшін де қызықты. Өйткені мұражайда көптеген бірегей артефактілер мен құжаттар бар.<ref>{{citeweb|url=http://eng-teacher.ru/polskij-institut-i-muzej-sikorskogo.html|title=Польский институт и Музей Сикорского|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://wikimapia.org/33562841/ru/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82-%D0%B8-%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9-%D0%A1%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE|title=Польский институт и Музей Сикорского|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> == Мұражай экспонаттары == Бұл тек мұражай ғана емес, сонымен қатар 1930 жылдардың аяғы мен 1950 жылдардың басындағы құжаттарды зерттеуге болатын мұрағаттың (архив) бір түрі. Наполеон дәуірінен қалған кейбір экспонаттар бар. Негізгі коллекция Екінші дүниежүзілік соғыстан қалған құжаттар мен артефактілерден тұрады. Мұражай Польша мемлекетінің тарихына және оның Екінші дүниежүзілік соғыс шайқастарына қосқан үлесіне қызығушылық танытқандар үшін қызықты. Поляк әскерлері қатысқан нақты шайқастардың тарихына қызығушылық танытқан келушілер үшін мұражай мұрағатында взвод күнделіктері бар. Бұл күнделіктер тек белгілі бір шайқастың барысы туралы ғана емес, сонымен қатар поляк қолбасшылығы қабылдаған көптеген шешімдердің себептері мен салдары туралы да ақпарат береді. Бұл құжаттар Екінші дүниежүзілік соғысты поляк генералдарының көзімен қарауға және взвод командирлерінің ойларын оқуға мүмкіндік береді. Мұражайда мұрағаттық фильмдер мен фотосуреттерді, сондай-ақ мүсіндерді, жазбаларды және құжаттарды қоса алғанда, әртүрлі көрмелер өткізіледі. Мұражай біраз уақыттан бері бар құжаттарын цифрландыру бойынша жұмыс істеп келеді. Жұмыс әлі аяқталмағанымен, кейбір құжаттарды мұражайдың веб-сайтынан онлайн табуға болады.<ref>{{citeweb|url=https://www.turizm.ru/uk/london/places/muzej_sikorskogo/?ysclid=monvs0e6v7383943185|title=Музей Сикорского в 2026|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="140"> The Polish Institute and Sikorski Museum (23508668414) (2).jpg|Поляктардың Ұлыбритания үшін шайқасқа қосқан үлесі туралы көрме The Polish Institute and Sikorski Museum (23510066153).jpg|Ұлыбритания үшін шайқас кезінде поляк 303 эскадрильясы атып түсірген 178-ші неміс ұшағының қалдықтары. The Polish Institute and Sikorski Museum (23647074264).jpg|Поляк ақыны Адам Мицкевичтің түпнұсқа қолжазбалары </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Вестминстер қалалық кітапханалары]] h25bjq0za2wpb6aj183cma9ybqko62u 3598263 3598261 2026-05-02T06:41:28Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3598263 wikitext text/x-wiki {{Мұражай |атауы = Поляк институты және Сикорский мұражайы |sort = |шынайы атауы = {{lang-pl|Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego}} |логотипі = |логотип ені = |сурет = IPMS.jpg |сурет ені = 250 |сурет атауы = |lat_dir =N |lat_deg =51 |lat_min =30 |lat_sec =5 |lon_dir =W |lon_deg = 0|lon_min =10 |lon_sec = 24 |region = |CoordScale = |құрылған уақыты = 1945 |орналасқан жері = 20 Prince's Gate, Лондон, SW7 1PT |түрі = ғылыми қоғам |келушілер саны = |директоры = |аялдама = |ашылу уақыты = |сайты = www.pism.org.uk |Commons = }} '''Поляк институты және Сикорский мұражайы''' ({{lang-pl|Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego}}) — Генерал Владислав Сикорскийдің атымен аталған Сикорский институты ретінде белгілі бұл Лондонның Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Польшаны және поляк диаспорасын зерттеуге арналған жетекші мұражайы мен мұрағаты. == Сипаттама == Ұлыбританиядағы Лондонда орналасқан үкіметтік емес ұйым. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Батыстағы поляк қарулы күштерін және олардың соғысқа қатысуын еске алу үшін құрылды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін,, 1945 жылы 2 мамырда, оккупацияланған Польшадағы поляк астыртын мемлекетінің, оның алдымен Францияда, содан кейін Лондонда жер аударылған поляк үкіметімен, Батыста поляк қарулы күштерімен байланыстарын және олардың Екінші дүниежүзілік соғысқа қосқан үлесін еске алу үшін құрылды. Сол кезде коммунистердің Польшаны басып алуы Ялта келісімдері бойынша Польша аумағының үштен бір бөлігі Кеңес Одағына беріліп, жергілікті поляк бейбіт тұрғындары өлтірілгеннен немесе күштеп жер аударылғаннан кейін көптеген жер аударылған поляк бұрынғы әскери қызметшілері мен бейбіт тұрғындарының өз отандарына оралуын қауіпті, тіпті мүмкін емес етті.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/united-kingdom/city/london/museum/566?ysclid=monvr0fgpl553847777|title=Польский институт и Музей Сикорского (Polish Institute and Sikorski Museum)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> Сол кезде Польша Халық Республикасында осы тақырып бойынша барлық зерттеулер мен басылымдарға тыйым салынып, цензураға ұшырады. Осы мақсатта генерал Владислав Сикорскийдің есімімен аталған Сикорский институты Батыстағы поляк диаспорасы үшін мұражай, мұрағат және баспа ретінде жұмыс істеді. Онда Польша мен Екінші дүниежүзілік соғыс тарихына ерекше назар аударылады. Жоғары мамандандырылған мұражай поляк мәдениеті мен тарихымен байланысты адамдар үшін ғана емес, екінші дүниежүзілік тарихты зерттейтіндер үшін де қызықты. Өйткені мұражайда көптеген бірегей артефактілер мен құжаттар бар.<ref>{{citeweb|url=http://eng-teacher.ru/polskij-institut-i-muzej-sikorskogo.html|title=Польский институт и Музей Сикорского|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://wikimapia.org/33562841/ru/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82-%D0%B8-%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9-%D0%A1%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE|title=Польский институт и Музей Сикорского|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> == Мұражай экспонаттары == Бұл тек мұражай ғана емес, сонымен қатар 1930 жылдардың аяғы мен 1950 жылдардың басындағы құжаттарды зерттеуге болатын мұрағаттың (архив) бір түрі. Наполеон дәуірінен қалған кейбір экспонаттар бар. Негізгі коллекция Екінші дүниежүзілік соғыстан қалған құжаттар мен артефактілерден тұрады. Мұражай Польша мемлекетінің тарихына және оның Екінші дүниежүзілік соғыс шайқастарына қосқан үлесіне қызығушылық танытқандар үшін қызықты. Поляк әскерлері қатысқан нақты шайқастардың тарихына қызығушылық танытқан келушілер үшін мұражай мұрағатында взвод күнделіктері бар. Бұл күнделіктер тек белгілі бір шайқастың барысы туралы ғана емес, сонымен қатар поляк қолбасшылығы қабылдаған көптеген шешімдердің себептері мен салдары туралы да ақпарат береді. Бұл құжаттар Екінші дүниежүзілік соғысты поляк генералдарының көзімен қарауға және взвод командирлерінің ойларын оқуға мүмкіндік береді. Мұражайда мұрағаттық фильмдер мен фотосуреттерді, сондай-ақ мүсіндерді, жазбаларды және құжаттарды қоса алғанда, әртүрлі көрмелер өткізіледі. Мұражай біраз уақыттан бері бар құжаттарын цифрландыру бойынша жұмыс істеп келеді. Жұмыс әлі аяқталмағанымен, кейбір құжаттарды мұражайдың веб-сайтынан онлайн табуға болады.<ref>{{citeweb|url=https://www.turizm.ru/uk/london/places/muzej_sikorskogo/?ysclid=monvs0e6v7383943185|title=Музей Сикорского в 2026|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="140"> The Polish Institute and Sikorski Museum (23508668414) (2).jpg|Поляктардың Ұлыбритания үшін шайқасқа қосқан үлесі туралы көрме The Polish Institute and Sikorski Museum (23510066153).jpg|Ұлыбритания үшін шайқас кезінде поляк 303 эскадрильясы атып түсірген 178-ші неміс ұшағының қалдықтары. The Polish Institute and Sikorski Museum (23647074264).jpg|Поляк ақыны Адам Мицкевичтің түпнұсқа қолжазбалары The Polish Institute and Sikorski Museum (24054354201).jpg|37 мм танк зеңбірегі </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Вестминстер қалалық кітапханалары]] s965z8x26qekotxl0oetfg32jzq0gh9 3598268 3598263 2026-05-02T06:43:43Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3598268 wikitext text/x-wiki {{Мұражай |атауы = Поляк институты және Сикорский мұражайы |sort = |шынайы атауы = {{lang-pl|Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego}} |логотипі = |логотип ені = |сурет = IPMS.jpg |сурет ені = 250 |сурет атауы = |lat_dir =N |lat_deg =51 |lat_min =30 |lat_sec =5 |lon_dir =W |lon_deg = 0|lon_min =10 |lon_sec = 24 |region = |CoordScale = |құрылған уақыты = 1945 |орналасқан жері = 20 Prince's Gate, Лондон, SW7 1PT |түрі = ғылыми қоғам |келушілер саны = |директоры = |аялдама = |ашылу уақыты = |сайты = www.pism.org.uk |Commons = }} '''Поляк институты және Сикорский мұражайы''' ({{lang-pl|Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego}}) — Генерал Владислав Сикорскийдің атымен аталған Сикорский институты ретінде белгілі бұл Лондонның Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Польшаны және поляк диаспорасын зерттеуге арналған жетекші мұражайы мен мұрағаты. == Сипаттама == Ұлыбританиядағы Лондонда орналасқан үкіметтік емес ұйым. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Батыстағы поляк қарулы күштерін және олардың соғысқа қатысуын еске алу үшін құрылды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін,, 1945 жылы 2 мамырда, оккупацияланған Польшадағы поляк астыртын мемлекетінің, оның алдымен Францияда, содан кейін Лондонда жер аударылған поляк үкіметімен, Батыста поляк қарулы күштерімен байланыстарын және олардың Екінші дүниежүзілік соғысқа қосқан үлесін еске алу үшін құрылды. Сол кезде коммунистердің Польшаны басып алуы Ялта келісімдері бойынша Польша аумағының үштен бір бөлігі Кеңес Одағына беріліп, жергілікті поляк бейбіт тұрғындары өлтірілгеннен немесе күштеп жер аударылғаннан кейін көптеген жер аударылған поляк бұрынғы әскери қызметшілері мен бейбіт тұрғындарының өз отандарына оралуын қауіпті, тіпті мүмкін емес етті.<ref>{{citeweb|url=https://www.tourister.ru/world/europe/united-kingdom/city/london/museum/566?ysclid=monvr0fgpl553847777|title=Польский институт и Музей Сикорского (Polish Institute and Sikorski Museum)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> Сол кезде Польша Халық Республикасында осы тақырып бойынша барлық зерттеулер мен басылымдарға тыйым салынып, цензураға ұшырады. Осы мақсатта генерал Владислав Сикорскийдің есімімен аталған Сикорский институты Батыстағы поляк диаспорасы үшін мұражай, мұрағат және баспа ретінде жұмыс істеді. Онда Польша мен Екінші дүниежүзілік соғыс тарихына ерекше назар аударылады. Жоғары мамандандырылған мұражай поляк мәдениеті мен тарихымен байланысты адамдар үшін ғана емес, екінші дүниежүзілік тарихты зерттейтіндер үшін де қызықты. Өйткені мұражайда көптеген бірегей артефактілер мен құжаттар бар.<ref>{{citeweb|url=http://eng-teacher.ru/polskij-institut-i-muzej-sikorskogo.html|title=Польский институт и Музей Сикорского|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://wikimapia.org/33562841/ru/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82-%D0%B8-%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9-%D0%A1%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE|title=Польский институт и Музей Сикорского|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> == Мұражай экспонаттары == Бұл тек мұражай ғана емес, сонымен қатар 1930 жылдардың аяғы мен 1950 жылдардың басындағы құжаттарды зерттеуге болатын мұрағаттың (архив) бір түрі. Наполеон дәуірінен қалған кейбір экспонаттар бар. Негізгі коллекция Екінші дүниежүзілік соғыстан қалған құжаттар мен артефактілерден тұрады. Мұражай Польша мемлекетінің тарихына және оның Екінші дүниежүзілік соғыс шайқастарына қосқан үлесіне қызығушылық танытқандар үшін қызықты. Поляк әскерлері қатысқан нақты шайқастардың тарихына қызығушылық танытқан келушілер үшін мұражай мұрағатында взвод күнделіктері бар. Бұл күнделіктер тек белгілі бір шайқастың барысы туралы ғана емес, сонымен қатар поляк қолбасшылығы қабылдаған көптеген шешімдердің себептері мен салдары туралы да ақпарат береді. Бұл құжаттар Екінші дүниежүзілік соғысты поляк генералдарының көзімен қарауға және взвод командирлерінің ойларын оқуға мүмкіндік береді. Мұражайда мұрағаттық фильмдер мен фотосуреттерді, сондай-ақ мүсіндерді, жазбаларды және құжаттарды қоса алғанда, әртүрлі көрмелер өткізіледі. Мұражай біраз уақыттан бері бар құжаттарын цифрландыру бойынша жұмыс істеп келеді. Жұмыс әлі аяқталмағанымен, кейбір құжаттарды мұражайдың веб-сайтынан онлайн табуға болады.<ref>{{citeweb|url=https://www.turizm.ru/uk/london/places/muzej_sikorskogo/?ysclid=monvs0e6v7383943185|title=Музей Сикорского в 2026|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-2|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="140"> The Polish Institute and Sikorski Museum (23508668414) (2).jpg|Поляктардың Ұлыбритания үшін шайқасқа қосқан үлесі туралы көрме The Polish Institute and Sikorski Museum (23510066153).jpg|Ұлыбритания үшін шайқас кезінде поляк 303 эскадрильясы атып түсірген 178-ші неміс ұшағының қалдықтары. The Polish Institute and Sikorski Museum (23647074264).jpg|Поляк ақыны Адам Мицкевичтің түпнұсқа қолжазбалары The Polish Institute and Sikorski Museum (24054354201).jpg|37 мм танк зеңбірегі The Polish Institute and Sikorski Museum (24110730136).jpg|Войтек аю сарбазының мүсіні </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Вестминстер қалалық кітапханалары]] 6gu5xocdm2a7i2k11kk5i960hcoyxcg 14 780592 3598213 2026-05-02T05:26:17Z MuratbekErkebulan 162992 Жаңа бетте: [[Санат:Ресей қалалары]] 3598213 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ресей қалалары]] bj7u4lr1klv3kawis52x727vi3cr9mg 14 780593 3598215 2026-05-02T05:27:14Z MuratbekErkebulan 162992 Жаңа бетте: [[Санат:Барнауыл]] 3598215 wikitext text/x-wiki [[Санат:Барнауыл]] gwsmqsddnghf0sh9qax004x3g8rjbxb 0 780594 3598226 2026-05-02T05:49:26Z С.Жания 172404 Жаңа бетте: '''Сивец Виктор Николаевич''' ([[1919 жыл|1919]]—[[1984 жыл|1984]]) — кеңестік өнеркәсіп қайраткері, В. П. Чкалов атындағы Ташкент авиация зауытының директоры, [[Социалистік еңбек ері|Социалистік Еңбек Ері]] ([[1971 жыл|1971]]). == Өмірбаяны == 1919 жылғы [[4 мамыр|4 мамырда]] Пржевальск... 3598226 wikitext text/x-wiki '''Сивец Виктор Николаевич''' ([[1919 жыл|1919]]—[[1984 жыл|1984]]) — кеңестік өнеркәсіп қайраткері, В. П. Чкалов атындағы Ташкент авиация зауытының директоры, [[Социалистік еңбек ері|Социалистік Еңбек Ері]] ([[1971 жыл|1971]]). == Өмірбаяны == 1919 жылғы [[4 мамыр|4 мамырда]] Пржевальск қаласында (қазіргі [[Қырғызстан|Қырғызстанның]] [[Ыстықкөл облысы]]) дүниеге келген. 1943 жылы Қазан авиация институтын тәмамдаған. Еңбек жолын 1943 жылы Өзбек КСР-індегі Ташкент авиация зауытында шебер болып бастады, 1944 жылдан бастап құрастыру цехында аға шебер қызметін атқарды. 1945 жылдың басында «зауыттың үздік шебері» деп танылды. 1947—1963 жылдары цех бастығы, өндіріс бастығы, бас инженердің орынбасары қызметтерін атқарды. 1963—1969 жылдары №84 зауыттың бас инженері болды. 1969—1973 жылдары КСРО авиация өнеркәсібі министрлігіне қарасты В. П. Чкалов атындағы Ташкент авиация зауытының директоры қызметін атқарды. Оның басшылығымен 1969 жылы зауыт [[Антонов Ан-22|Ан-22]] «Антей» ауыр әскери-көлік ұшақтарын сериялық өндіруді бастады. 1971 жылғы 26 сәуірде КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен Виктор Николаевич Сивецке Ленин ордені мен «Орақ пен Балға» алтын медалін тапсыру арқылы Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. 1973 жылдан бастап — КСРО авиация өнеркәсібі министрлігіне қарасты В. П. Чкалов атындағы Ташкент өндірістік авиациялық бірлестігінің (ТАПО) бас директоры. Сол жылдан бастап бірлестікте Ил-76 орташа десанттық-көлік ұшағы және оның модификациялары шығарыла бастады. [[1984 жыл|1984]] жылғы [[9 желтоқсан|9 желтоқсанда]] қайтыс болды. Ташкент қаласындағы «Чигатай» мемориалдық зиратында жерленген. == Марапаттары мен атақтары == * Өзбек КСР-інің еңбек сіңірген инженері (1969) * Лениндік сыйлықтың лауреаты (1978) * КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1973) * Өзбек КСР-інің Әбу Райхан Бируни атындағы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1974) * Құрметті авиақұрылысшы * Социалистік Еңбек Ері (26.04.1971) * Ленин ордені (02.03.1962) * Ленин ордені (22.07.1966) * Ленин ордені (26.04.1971) * Ленин ордені (25.03.1974) * Ленин ордені (23.12.1976) * Қазан төңкерісі ордені (10.02.1981) * «Еңбек ерлігі үшін» медалі (16.01.1950) == Естелік == В. Н. Сивецтің есімі Ташкент қаласындағы көшелердің біріне және ТАПОиЧ мәдениет және техника сарайына берілген. == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=19862 Сивец Виктор Николаевич]. "Ел батырлары" сайты. bkhn55acbrf4f6rvp95lpspb9niqj3j 0 780596 3598255 2026-05-02T06:18:34Z С.Жания 172404 Жаңа бетте: '''Судравский Владимир Ксаверьевич''' ([[1872 жыл|1872]] жылғы [[16 желтоқсан]], Киев губерниясы, [[Ресей империясы|Ресей империясында]] туылды — [[1914 жыл|1914]] жылғы [[6 қазан|6 қазанда]] қайтыс болды) — ресейлік [[Әскери тарих|әскери тарихшы]], полковник, Бірінші дүниежүзілі... 3598255 wikitext text/x-wiki '''Судравский Владимир Ксаверьевич''' ([[1872 жыл|1872]] жылғы [[16 желтоқсан]], Киев губерниясы, [[Ресей империясы|Ресей империясында]] туылды — [[1914 жыл|1914]] жылғы [[6 қазан|6 қазанда]] қайтыс болды) — ресейлік [[Әскери тарих|әскери тарихшы]], полковник, [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші дүниежүзілік соғысқа]] қатысушы. == Өмірбаяны == 1872 жылғы 16 желтоқсанда дүниеге келген, Киев губерниясының дворяндар әулетінен шыққан. Білімін Владимир-Киев кадет корпусында алған, оны тәмамдағаннан кейін 1889 жылғы 1 қыркүйекте 1-ші әскери Павлов училищесіне қабылданды. 1890 жылғы 10 тамызда армиялық жаяу әскерге подпоручик шенінде шығарылып, лейб-гвардия Гренадер полкіне тіркелді. 1891 жылғы 5 тамызда бұрынғы шенімен осы полкке ауыстырылды. Кейін Судравский біртіндеп поручик ([[1895 жыл|1895]] жылғы [[5 тамыз]]), штабс-капитан ([[1900 жыл|1900]] жылғы [[6 мамыр]]) және капитан ([[1903 жыл|1903]] жылғы 5 тамыз) шендерін алды. 1912 жылы Судравский Офицерлік атқыштар мектебінде оқып, өз полкіне қайта оралды. 1913 жылы лейб-гвардия Гренадер полкінің 2-батальонының командирі болып тағайындалды, сол жылдың 6 желтоқсанында полковник шеніне көтерілді. == Бірінші дүниежүзілік соғыс == [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] басталғаннан кейін Судравский 1914 жылғы 27 тамызда [[Тарнавка]] ауылы маңында [[Немістер|немістермен]] болған шайқаста ауыр жараланып, 6 қазанда алған жарақаттарынан қайтыс болды. == Отбасы == Оның ағасы Борис те Бірінші дүниежүзілік соғысқа белсенді қатысып, 1915 жылғы 10 шілдеде шайқаста қаза тапты. == Марапаттары == 1916 жылғы 26 маусымдағы Жоғарғы бұйрықпен Судравскийге қаза болғаннан кейін [[генерал-майор]] әскери атағы берілді (27 тамыз 1914 жылдан бастап еңбек өтілімен). 16 тамызда ол Георгий қаруымен марапатталды. == Әдеби қызметі == Судравский [[Әскери тарих|әскери тарихшы]] ретінде кеңінен танымал болды. 1909—1910 жылдары «Әскери жинақ» журналында оның «Әулие Ұлы азапкер және Жеңімпаз Георгий орденінің 140 жыл ішіндегі кавалерлері (1769—1909 жж.)» атты көлемді тізімі жарияланды. Сондай-ақ ол «Лейб-гвардия Гренадер полкінің тарихы. 1756—1906 жж.» (Санкт-Петербург, 1906) еңбегінің авторы. Ол көптеген ресейлік мерзімді басылымдармен («Әскери жинақ», «Разведчик» және т.б.) белсенді ынтымақтастықта болып, Сытин баспасынан шыққан «Әскери энциклопедияның» авторларының бірі болды. == Марапаттары == Судравскийдің ордендері: * [[Әулие Станислав ордені]], 2-дәрежелі (1908 жыл); * [[Әулие Анна ордені]], 2-дәрежелі (1912 жыл); * [[Әулие Владимир ордені]], 4-дәрежелі, қылыштармен және бантымен (1914 жылғы 10 қараша); * Георгий қаруы (1916 жылғы 16 тамыз). == Дереккөздер == * Гвардиялық жаяу әскер капитандарының аға шенділік бойынша тізімі. 1913 жылғы 1 қыркүйекке қарай құрастырылған. — Санкт-Петербург, 1913. — 22-бет. * Полковниктердің аға шенділік бойынша тізімі. 1914 жылғы 1 наурызға қарай құрастырылған. — Санкт-Петербург, 1914. — 1397-бет. * Шабанов В. М. ''Әулие Ұлы азапкер және Жеңімпаз Георгийдің әскери ордені. 1769—1920 жылдардағы атаулы тізімдер. Биобиблиографиялық анықтамалық.'' — Мәскеу, 2004. — 776-бет. — <nowiki>ISBN 5-89577-059-2</nowiki>. * [http://www.grwar.ru/persons/person/2304 Судравский, Владимир Ксаверьевич] // «Ұлы соғыстағы Ресей армиясы» жобасы. 5mslbun96z82v596dzktlglh8mafan0 3 780598 3598270 2026-05-02T06:44:06Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3598270 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Олексій Комаровський}} -- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 11:44, 2026 ж. мамырдың 2 (+05) 5vhrbmf1crx363xihx81imp8zkzxxm2 0 780599 3598275 2026-05-02T07:09:57Z С.Жания 172404 Жаңа бетте: '''Судравский Борис Ксаверьевич''' ([[1875 жыл|1875]] жылғы [[24 қазан]], Киев губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[1915 жыл|1915]] жылғы [[10 шілде]]) — генерал-майор (1916, қаза болғаннан кейін), [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші дүниежүзілік соғысқа]] қатысушы. == Өмірбаяны == 1875 жы... 3598275 wikitext text/x-wiki '''Судравский Борис Ксаверьевич''' ([[1875 жыл|1875]] жылғы [[24 қазан]], Киев губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[1915 жыл|1915]] жылғы [[10 шілде]]) — генерал-майор (1916, қаза болғаннан кейін), [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші дүниежүзілік соғысқа]] қатысушы. == Өмірбаяны == 1875 жылғы 24 қазанда дүниеге келген, Киев губерниясының дворяндар әулетінен шыққан. Білімін Владимир-Киев кадет корпусында алған, оны тәмамдағаннан кейін 1893 жылғы 1 қыркүйекте 1-ші әскери Павлов училищесіне қабылданды. 1894 жылғы 8 тамызда 49-шы жаяу әскер Брест полкіне подпоручик шенінде шығарылды, 1895 жылғы 12 тамызда сол шенімен лейб-гвардия Гренадер полкіне ауыстырылды. Кейін Судравский біртіндеп поручик (1899 жылғы 12 тамыз), штабс-капитан (1903 жылғы 12 тамыз) және капитан (1907 жылғы 12 тамыз) шендерін алды. == Бірінші дүниежүзілік соғыс == [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] басталғаннан кейін Судравский полковник шенін алды. 1915 жылғы 31 мамырдағы Жоғарғы бұйрықпен ол Георгий қаруымен марапатталды: ''"[[1915 жыл|1915]] жылғы 7-нен 8 ақпан түні Едвабно посадын шабуылдау кезінде қарсыластың күшті оғы астында өз батальонының басында болып, оны найзалық шабуылға бастап, нәтижесінде бүкіл посадтың алынуына қол жеткізгені үшін."'' 1915 жылғы 10 шілдеде Судравский шайқаста қаза тапты. 1916 жылғы 5 ақпандағы Жоғарғы бұйрықпен ол қаза болғаннан кейін Әулие Георгий орденінің 4-дәрежесімен марапатталды, ал 1916 жылғы 26 маусымда генерал-майор шеніне көтерілді (1915 жылғы 10 шілдеден бастап еңбек өтілімен). == Отбасы == Оның ағасы [[Судравский, Владимир Ксаверьевич|Владимир]] белгілі [[Әскери тарих|әскери тарихшы]] болған және ол да Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан. == Марапаттары == Судравскийдің ордендері: * [[Әулие Станислав ордені]], 3-дәрежелі ([[1910 жыл|1910]] жыл) * [[Әулие Станислав ордені]], 2-дәрежелі, қылыштармен [[1914 жыл|(1914]] жылғы 10 қараша) * Георгий қаруы ([[1915 жыл|1915]] жылғы 31 мамыр) * [[Әулие Георгий ордені]], 4-дәрежелі ([[1916 жыл|1916]] жылғы 5 ақпан) * [[Әулие Владимир ордені]], 4-дәрежелі, қылыштармен және бантымен (1916 жылғы 19 қараша) == Дереккөздер == * Әскери ведомство бойынша Жоғарғы бұйрықтар. «Разведчик» журналының №1293 саны. — 864-бет. * Гвардиялық жаяу әскер капитандарының аға шенділік бойынша тізімі. 1913 жылғы 1 қыркүйекке қарай құрастырылған. — Санкт-Петербург, 1913. * Шабанов В. М. ''Әулие Ұлы азапкер және Жеңімпаз Георгийдің әскери ордені. 1769—1920 жылдардағы атаулы тізімдер. Биобиблиографиялық анықтамалық.'' — Мәскеу, 2004. — 776-бет. — <nowiki>ISBN 5-89577-059-2</nowiki>. cps695rb02a8qk9ds6pw9mkeex5nmom 0 780600 3598276 2026-05-02T07:15:31Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Барбара Брыльска''' ({{lang-pl|Barbara Brylska}}, [[5 маусым]] [[1941]], [[Скотники]], [[Польша]]) — Поляк театр және кино актрисасы. КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1977). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 3598276 wikitext text/x-wiki '''Барбара Брыльска''' ({{lang-pl|Barbara Brylska}}, [[5 маусым]] [[1941]], [[Скотники]], [[Польша]]) — Поляк театр және кино актрисасы. КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1977). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ovicfzqwns4mjmnh0zzc6efuyuyz7g7 3598277 3598276 2026-05-02T07:17:57Z Мағыпар 100137 толықтыру 3598277 wikitext text/x-wiki '''Барбара Брыльска''' ({{lang-pl|Barbara Brylska}}, [[5 маусым]] [[1941]], [[Скотники]], [[Польша]]) — Поляк театр және кино актрисасы. КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1977). == Жастық шағы == Барбара Брыльска 1941 жылы 5 маусымда [[Польша]]ның орталығындағы Лодзь қаласының маңындағы Скотники ауылында дүниеге келген. Әкесі механик, ал анасы тігінші болып жұмыс істеген. Барбараның әкесі жағынан әжесі неміс ақсүйектерінен болғандықтан, отбасы неміс оккупациясы кезінде аман қалған. Бала кезінде Барбара сурет салуға қызығушылық танытып, көркемсурет лицейінде оқыған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 7luu9whxxjnto95xvm5qbswr1bl0pb6 3598278 3598277 2026-05-02T07:19:45Z Мағыпар 100137 /* Жастық шағы */ толықтыру 3598278 wikitext text/x-wiki '''Барбара Брыльска''' ({{lang-pl|Barbara Brylska}}, [[5 маусым]] [[1941]], [[Скотники]], [[Польша]]) — Поляк театр және кино актрисасы. КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1977). == Жастық шағы == Барбара Брыльска 1941 жылы 5 маусымда [[Польша]]ның орталығындағы Лодзь қаласының маңындағы Скотники ауылында дүниеге келген. Әкесі механик, ал анасы тігінші болып жұмыс істеген. Барбараның әкесі жағынан әжесі неміс ақсүйектерінен болғандықтан, отбасы неміс оккупациясы кезінде аман қалған. Бала кезінде Барбара сурет салуға қызығушылық танытып, көркемсурет лицейінде оқыған. Сегізінші сыныпта оқып жүргенде «Бақыт галоштары» фильмінің түсірілім тобы оның орта мектебіне келді, ал 15 жасар қыз өзінің алғашқы рөлін сомдады. Түсірілім алаңындағы сол үш күн оның өміріндегі үлкен жетістік болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 52hj95e3izlspodxbnzv4wy5xq1t02z 3598279 3598278 2026-05-02T07:21:03Z Мағыпар 100137 /* Жастық шағы */ толықтыру 3598279 wikitext text/x-wiki '''Барбара Брыльска''' ({{lang-pl|Barbara Brylska}}, [[5 маусым]] [[1941]], [[Скотники]], [[Польша]]) — Поляк театр және кино актрисасы. КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1977). == Жастық шағы == Барбара Брыльска 1941 жылы 5 маусымда [[Польша]]ның орталығындағы Лодзь қаласының маңындағы Скотники ауылында дүниеге келген. Әкесі механик, ал анасы тігінші болып жұмыс істеген. Барбараның әкесі жағынан әжесі неміс ақсүйектерінен болғандықтан, отбасы неміс оккупациясы кезінде аман қалған. Бала кезінде Барбара сурет салуға қызығушылық танытып, көркемсурет лицейінде оқыған. Сегізінші сыныпта оқып жүргенде «Бақыт галоштары» фильмінің түсірілім тобы оның орта мектебіне келді, ал 15 жасар қыз өзінің алғашқы рөлін сомдады. Түсірілім алаңындағы сол үш күн оның өміріндегі үлкен жетістік болды. Ол драма үйірмелеріне қатысып, Лодзь театр мектебіне барды, 1967 жылы Варшава театр және кино жоғары мектебінен диплом алды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 2stcv7gaoh0wnw9nj3j13bfx0etitg8 3598280 3598279 2026-05-02T07:28:55Z Мағыпар 100137 /* Жастық шағы */ толықтыру 3598280 wikitext text/x-wiki '''Барбара Брыльска''' ({{lang-pl|Barbara Brylska}}, [[5 маусым]] [[1941]], [[Скотники]], [[Польша]]) — Поляк театр және кино актрисасы. КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1977). == Жастық шағы == Барбара Брыльска 1941 жылы 5 маусымда [[Польша]]ның орталығындағы Лодзь қаласының маңындағы Скотники ауылында дүниеге келген. Әкесі механик, ал анасы тігінші болып жұмыс істеген. Барбараның әкесі жағынан әжесі неміс ақсүйектерінен болғандықтан, отбасы неміс оккупациясы кезінде аман қалған. Ол ұялшақ, тіпті тұйық қыз болып өсті. Ата-анасы кішкентай қыздарына мұқият болды және оның бейнелеу өнеріне деген қызығушылығы мен талантын байқады. Олар оны көркемсурет мектебіне берді. Бірақ оның өміріне кездейсоқтық араласты. Сегізінші сыныпта оқып жүргенде «Бақыт галоштары» фильмінің түсірілім тобы оның орта мектебіне келді, ал 15 жасар қыз өзінің алғашқы рөлін сомдады. Түсірілім алаңындағы сол үш күн оның өміріндегі үлкен жетістік болды. Содан бастап оның тілдер мен кескіндемеге деген құштарлығы драмаға деген құштарлығымен толықтырылды. Брыльска әуесқойлық қойылымдар үйірмелері мен кәсіби курстарға бара бастады. Ол оқуына байыпты қарады және енді актриса болуды армандады. Ол драма үйірмелеріне қатысып, Лодзь театр мектебіне барды, 1967 жылы Варшава театр және кино жоғары мектебінен диплом алды. Брыльска алғаш рет экранда студент кезінде ашық рөлде пайда болды. Ол «Перғауын» тарихи фильмінде Кама діни қызметкерінің рөлін сомдады. Табысты дебют пен «Оскар» сыйлығын алған фильмдегі керемет рөлінен кейін Барбара жиырма жасында ғана болса да, поляк киносының нағыз жұлдызына айналды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} hca338tpg6ex8k86visdc5ptxowhg8k 3598282 3598280 2026-05-02T07:32:57Z Мағыпар 100137 толықтыру 3598282 wikitext text/x-wiki '''Барбара Брыльска''' ({{lang-pl|Barbara Brylska}}, [[5 маусым]] [[1941]], [[Скотники]], [[Польша]]) — Поляк театр және кино актрисасы. КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1977). == Жастық шағы == Барбара Брыльска 1941 жылы 5 маусымда [[Польша]]ның орталығындағы Лодзь қаласының маңындағы Скотники ауылында дүниеге келген. Әкесі механик, ал анасы тігінші болып жұмыс істеген. Барбараның әкесі жағынан әжесі неміс ақсүйектерінен болғандықтан, отбасы неміс оккупациясы кезінде аман қалған. Ол ұялшақ, тіпті тұйық қыз болып өсті. Ата-анасы кішкентай қыздарына мұқият болды және оның бейнелеу өнеріне деген қызығушылығы мен талантын байқады. Олар оны көркемсурет мектебіне берді. Бірақ оның өміріне кездейсоқтық араласты. Сегізінші сыныпта оқып жүргенде «Бақыт галоштары» фильмінің түсірілім тобы оның орта мектебіне келді, ал 15 жасар қыз өзінің алғашқы рөлін сомдады. Түсірілім алаңындағы сол үш күн оның өміріндегі үлкен жетістік болды. Содан бастап оның тілдер мен кескіндемеге деген құштарлығы драмаға деген құштарлығымен толықтырылды. Брыльска әуесқойлық қойылымдар үйірмелері мен кәсіби курстарға бара бастады. Ол оқуына байыпты қарады және енді актриса болуды армандады. Ол драма үйірмелеріне қатысып, Лодзь театр мектебіне барды, 1967 жылы Варшава театр және кино жоғары мектебінен диплом алды. Брыльска алғаш рет экранда студент кезінде ашық рөлде пайда болды. Ол «Перғауын» тарихи фильмінде Кама діни қызметкерінің рөлін сомдады. Табысты дебют пен «Оскар» сыйлығын алған фильмдегі керемет рөлінен кейін Барбара жиырма жасында ғана болса да, поляк киносының нағыз жұлдызына айналды. == Кинодағы мансабы == «Бақыт галоштары» комедиясындағы дебютінен кейін Брыльская «Йокмок», «Олардың апта күні» және «Бумеранг» сияқты фильмдерде басты рөлдерді сомдады. «Бумеранг» мелодрамасында оның рөлі кино мансабының басындағы ең маңызды рөлдердің біріне айналды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} agxln7qjck2osa4ibhwfzeyktrx6zpc 3598285 3598282 2026-05-02T07:34:37Z Мағыпар 100137 /* Кинодағы мансабы */ толықтыру 3598285 wikitext text/x-wiki '''Барбара Брыльска''' ({{lang-pl|Barbara Brylska}}, [[5 маусым]] [[1941]], [[Скотники]], [[Польша]]) — Поляк театр және кино актрисасы. КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1977). == Жастық шағы == Барбара Брыльска 1941 жылы 5 маусымда [[Польша]]ның орталығындағы Лодзь қаласының маңындағы Скотники ауылында дүниеге келген. Әкесі механик, ал анасы тігінші болып жұмыс істеген. Барбараның әкесі жағынан әжесі неміс ақсүйектерінен болғандықтан, отбасы неміс оккупациясы кезінде аман қалған. Ол ұялшақ, тіпті тұйық қыз болып өсті. Ата-анасы кішкентай қыздарына мұқият болды және оның бейнелеу өнеріне деген қызығушылығы мен талантын байқады. Олар оны көркемсурет мектебіне берді. Бірақ оның өміріне кездейсоқтық араласты. Сегізінші сыныпта оқып жүргенде «Бақыт галоштары» фильмінің түсірілім тобы оның орта мектебіне келді, ал 15 жасар қыз өзінің алғашқы рөлін сомдады. Түсірілім алаңындағы сол үш күн оның өміріндегі үлкен жетістік болды. Содан бастап оның тілдер мен кескіндемеге деген құштарлығы драмаға деген құштарлығымен толықтырылды. Брыльска әуесқойлық қойылымдар үйірмелері мен кәсіби курстарға бара бастады. Ол оқуына байыпты қарады және енді актриса болуды армандады. Ол драма үйірмелеріне қатысып, Лодзь театр мектебіне барды, 1967 жылы Варшава театр және кино жоғары мектебінен диплом алды. Брыльска алғаш рет экранда студент кезінде ашық рөлде пайда болды. Ол «Перғауын» тарихи фильмінде Кама діни қызметкерінің рөлін сомдады. Табысты дебют пен «Оскар» сыйлығын алған фильмдегі керемет рөлінен кейін Барбара жиырма жасында ғана болса да, поляк киносының нағыз жұлдызына айналды. == Кинодағы мансабы == «Бақыт галоштары» комедиясындағы дебютінен кейін Брыльская «Йокмок», «Олардың апта күні» және «Бумеранг» сияқты фильмдерде басты рөлдерді сомдады. «Бумеранг» мелодрамасында оның рөлі кино мансабының басындағы ең маңызды рөлдердің біріне айналды. 1966 жылы Брыльска «Перғауын» тарихи фильмінде Рамзестің кәнизәгі, финикиялық діни қызметкер Кама рөлін ойнап, одан да үлкен атаққа ие болды. Барбара Брыльсканың танымалдығы көптеген еуропалық елдерде көрсетілген жоғары бағаланған поляк сериалындағы «Өмірден де қауіпті» рөлінің арқасында да арта түсті. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 1a4499zpyzndhsx6jvz1ijp08ybl4yk 3598287 3598285 2026-05-02T07:35:23Z Мағыпар 100137 /* Кинодағы мансабы */ толықтыру 3598287 wikitext text/x-wiki '''Барбара Брыльска''' ({{lang-pl|Barbara Brylska}}, [[5 маусым]] [[1941]], [[Скотники]], [[Польша]]) — Поляк театр және кино актрисасы. КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1977). == Жастық шағы == Барбара Брыльска 1941 жылы 5 маусымда [[Польша]]ның орталығындағы Лодзь қаласының маңындағы Скотники ауылында дүниеге келген. Әкесі механик, ал анасы тігінші болып жұмыс істеген. Барбараның әкесі жағынан әжесі неміс ақсүйектерінен болғандықтан, отбасы неміс оккупациясы кезінде аман қалған. Ол ұялшақ, тіпті тұйық қыз болып өсті. Ата-анасы кішкентай қыздарына мұқият болды және оның бейнелеу өнеріне деген қызығушылығы мен талантын байқады. Олар оны көркемсурет мектебіне берді. Бірақ оның өміріне кездейсоқтық араласты. Сегізінші сыныпта оқып жүргенде «Бақыт галоштары» фильмінің түсірілім тобы оның орта мектебіне келді, ал 15 жасар қыз өзінің алғашқы рөлін сомдады. Түсірілім алаңындағы сол үш күн оның өміріндегі үлкен жетістік болды. Содан бастап оның тілдер мен кескіндемеге деген құштарлығы драмаға деген құштарлығымен толықтырылды. Брыльска әуесқойлық қойылымдар үйірмелері мен кәсіби курстарға бара бастады. Ол оқуына байыпты қарады және енді актриса болуды армандады. Ол драма үйірмелеріне қатысып, Лодзь театр мектебіне барды, 1967 жылы Варшава театр және кино жоғары мектебінен диплом алды. Брыльска алғаш рет экранда студент кезінде ашық рөлде пайда болды. Ол «Перғауын» тарихи фильмінде Кама діни қызметкерінің рөлін сомдады. Табысты дебют пен «Оскар» сыйлығын алған фильмдегі керемет рөлінен кейін Барбара жиырма жасында ғана болса да, поляк киносының нағыз жұлдызына айналды. == Кинодағы мансабы == «Бақыт галоштары» комедиясындағы дебютінен кейін Брыльская «Йокмок», «Олардың апта күні» және «Бумеранг» сияқты фильмдерде басты рөлдерді сомдады. «Бумеранг» мелодрамасында оның рөлі кино мансабының басындағы ең маңызды рөлдердің біріне айналды. 1966 жылы Брыльска «Перғауын» тарихи фильмінде Рамзестің кәнизәгі, финикиялық діни қызметкер Кама рөлін ойнап, одан да үлкен атаққа ие болды. Барбара Брыльсканың танымалдығы көптеген еуропалық елдерде көрсетілген жоғары бағаланған поляк сериалындағы «Өмірден де қауіпті» рөлінің арқасында да арта түсті. Осыдан кейін актриса неміс-кеңестік «Сұңқардың ізі» вестернінде, югославиялық «Ақ қасқырлар» драмасында, болгарлық «Өлім - соңғы шара ретінде» фильмінде және Екінші дүниежүзілік соғысқа арналған кеңестік «Азаттық» фильмінде басты рөлдерді сомдауға шақырылды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} grw7iccija1de5fwkvlwrbu6eemkzni 3598291 3598287 2026-05-02T07:52:43Z Мағыпар 100137 /* Кинодағы мансабы */ толықтыру 3598291 wikitext text/x-wiki '''Барбара Брыльска''' ({{lang-pl|Barbara Brylska}}, [[5 маусым]] [[1941]], [[Скотники]], [[Польша]]) — Поляк театр және кино актрисасы. КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1977). == Жастық шағы == Барбара Брыльска 1941 жылы 5 маусымда [[Польша]]ның орталығындағы Лодзь қаласының маңындағы Скотники ауылында дүниеге келген. Әкесі механик, ал анасы тігінші болып жұмыс істеген. Барбараның әкесі жағынан әжесі неміс ақсүйектерінен болғандықтан, отбасы неміс оккупациясы кезінде аман қалған. Ол ұялшақ, тіпті тұйық қыз болып өсті. Ата-анасы кішкентай қыздарына мұқият болды және оның бейнелеу өнеріне деген қызығушылығы мен талантын байқады. Олар оны көркемсурет мектебіне берді. Бірақ оның өміріне кездейсоқтық араласты. Сегізінші сыныпта оқып жүргенде «Бақыт галоштары» фильмінің түсірілім тобы оның орта мектебіне келді, ал 15 жасар қыз өзінің алғашқы рөлін сомдады. Түсірілім алаңындағы сол үш күн оның өміріндегі үлкен жетістік болды. Содан бастап оның тілдер мен кескіндемеге деген құштарлығы драмаға деген құштарлығымен толықтырылды. Брыльска әуесқойлық қойылымдар үйірмелері мен кәсіби курстарға бара бастады. Ол оқуына байыпты қарады және енді актриса болуды армандады. Ол драма үйірмелеріне қатысып, Лодзь театр мектебіне барды, 1967 жылы Варшава театр және кино жоғары мектебінен диплом алды. Брыльска алғаш рет экранда студент кезінде ашық рөлде пайда болды. Ол «Перғауын» тарихи фильмінде Кама діни қызметкерінің рөлін сомдады. Табысты дебют пен «Оскар» сыйлығын алған фильмдегі керемет рөлінен кейін Барбара жиырма жасында ғана болса да, поляк киносының нағыз жұлдызына айналды. == Кинодағы мансабы == «Бақыт галоштары» комедиясындағы дебютінен кейін Брыльская «Йокмок», «Олардың апта күні» және «Бумеранг» сияқты фильмдерде басты рөлдерді сомдады. «Бумеранг» мелодрамасында оның рөлі кино мансабының басындағы ең маңызды рөлдердің біріне айналды. 1966 жылы Брыльска «Перғауын» тарихи фильмінде Рамзестің кәнизәгі, финикиялық діни қызметкер Кама рөлін ойнап, одан да үлкен атаққа ие болды. Барбара Брыльсканың танымалдығы көптеген еуропалық елдерде көрсетілген жоғары бағаланған поляк сериалындағы «Өмірден де қауіпті» рөлінің арқасында да арта түсті. Осыдан кейін актриса неміс-кеңестік «Сұңқардың ізі» вестернінде, югославиялық «Ақ қасқырлар» драмасында, болгарлық «Өлім - соңғы шара ретінде» фильмінде және Екінші дүниежүзілік соғысқа арналған кеңестік «Азаттық» фильмінде басты рөлдерді сомдауға шақырылды. 1968 жылы «Пан Володьевски» (режиссері Ежи Хоффман) шытырман оқиғалы фильміндегі рөлі үшін актриса сары шашын қара түске бояған. Барбара Брыльсканың келесі фильмдегі рөлі неміс детективтік фильмі «Ағаш пұттардың құпиясы» болды. Фильмде детектив Лаубенің күрделі қылмысты тергеуі баяндалады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} n7nug8m8y12nvvrka88ozsvea5ql53r 3598292 3598291 2026-05-02T07:54:19Z Мағыпар 100137 /* Кинодағы мансабы */ толықтыру 3598292 wikitext text/x-wiki '''Барбара Брыльска''' ({{lang-pl|Barbara Brylska}}, [[5 маусым]] [[1941]], [[Скотники]], [[Польша]]) — Поляк театр және кино актрисасы. КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1977). == Жастық шағы == Барбара Брыльска 1941 жылы 5 маусымда [[Польша]]ның орталығындағы Лодзь қаласының маңындағы Скотники ауылында дүниеге келген. Әкесі механик, ал анасы тігінші болып жұмыс істеген. Барбараның әкесі жағынан әжесі неміс ақсүйектерінен болғандықтан, отбасы неміс оккупациясы кезінде аман қалған. Ол ұялшақ, тіпті тұйық қыз болып өсті. Ата-анасы кішкентай қыздарына мұқият болды және оның бейнелеу өнеріне деген қызығушылығы мен талантын байқады. Олар оны көркемсурет мектебіне берді. Бірақ оның өміріне кездейсоқтық араласты. Сегізінші сыныпта оқып жүргенде «Бақыт галоштары» фильмінің түсірілім тобы оның орта мектебіне келді, ал 15 жасар қыз өзінің алғашқы рөлін сомдады. Түсірілім алаңындағы сол үш күн оның өміріндегі үлкен жетістік болды. Содан бастап оның тілдер мен кескіндемеге деген құштарлығы драмаға деген құштарлығымен толықтырылды. Брыльска әуесқойлық қойылымдар үйірмелері мен кәсіби курстарға бара бастады. Ол оқуына байыпты қарады және енді актриса болуды армандады. Ол драма үйірмелеріне қатысып, Лодзь театр мектебіне барды, 1967 жылы Варшава театр және кино жоғары мектебінен диплом алды. Брыльска алғаш рет экранда студент кезінде ашық рөлде пайда болды. Ол «Перғауын» тарихи фильмінде Кама діни қызметкерінің рөлін сомдады. Табысты дебют пен «Оскар» сыйлығын алған фильмдегі керемет рөлінен кейін Барбара жиырма жасында ғана болса да, поляк киносының нағыз жұлдызына айналды. == Кинодағы мансабы == «Бақыт галоштары» комедиясындағы дебютінен кейін Брыльская «Йокмок», «Олардың апта күні» және «Бумеранг» сияқты фильмдерде басты рөлдерді сомдады. «Бумеранг» мелодрамасында оның рөлі кино мансабының басындағы ең маңызды рөлдердің біріне айналды. 1966 жылы Брыльска «Перғауын» тарихи фильмінде Рамзестің кәнизәгі, финикиялық діни қызметкер Кама рөлін ойнап, одан да үлкен атаққа ие болды. Барбара Брыльсканың танымалдығы көптеген еуропалық елдерде көрсетілген жоғары бағаланған поляк сериалындағы «Өмірден де қауіпті» рөлінің арқасында да арта түсті. Осыдан кейін актриса неміс-кеңестік «Сұңқардың ізі» вестернінде, югославиялық «Ақ қасқырлар» драмасында, болгарлық «Өлім - соңғы шара ретінде» фильмінде және Екінші дүниежүзілік соғысқа арналған кеңестік «Азаттық» фильмінде басты рөлдерді сомдауға шақырылды. 1968 жылы «Пан Володьевски» (режиссері Ежи Хоффман) шытырман оқиғалы фильміндегі рөлі үшін актриса сары шашын қара түске бояған. Барбара Брыльсканың келесі фильмдегі рөлі неміс детективтік фильмі «Ағаш пұттардың құпиясы» болды. Фильмде детектив Лаубенің күрделі қылмысты тергеуі баяндалады. Брыльска Польшада да көп киноға түсті. Оған «Қылмысты ұрлаған қылмыскер» детективінде, «Поляк альбомы» соғыс драмасында және «Пигмалион XII» тыңшылық фильмінде басты рөлдер ұсынылды. Сондай-ақ, ол «Махаббат анатомиясы» романтикалық мелодрамасында және Оноре де Бальзактың «Қызыл қонақ үй» фильмінің бейімделуі «Викторина, әлде Боведен келген мырза ма?» фильмінде басты рөлдерді сомдады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} czowz70vpat3oj1o05g8jas0ojbfhms 0 780601 3598293 2026-05-02T07:55:24Z Салиха 17167 Жаңа бетте: {{Ғалым |Есімі = Гүлнәр Бейсенғазықызы Ахмеджанова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 12.05.1971 |Туған жері = [[Павлодар облысы]], {{туғанжері|Павлодар|Павлодарда}} қаласы |Қайтыс болған күні =... 3598293 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Гүлнәр Бейсенғазықызы Ахмеджанова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 12.05.1971 |Туған жері = [[Павлодар облысы]], {{туғанжері|Павлодар|Павлодарда}} қаласы |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Заң |Жұмыс орны = [[Торайғыров университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Заң ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = ҚазМУ (қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]); Қазақ құқықтану жəне халықаралық қатынастар институты. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * "Құқық саласындағы ең үздік оқытушы" белгісінің иегері (2008). |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Гүлнәр Бейсенғазықызы Ахмеджанова''' — заң ғылымының докторы ([[2010 жыл|2010]]), профессор ([[2011 жыл|2011]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1971 жыл|1971]] жылы 12 мамырда [[Павлодар облысы]], [[Павлодар]] қаласында туған.<br> ҚазМУ-ды ([[1993 жыл|1993]], қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]) жəне Қазақ құқықтану жəне халықаралық қатынастар институтын ([[2007 жыл|2007]]) бітірген.<br> Қазақ ұлттық университетінде аға оқытушы (1993-[[1998 жыл|98]]), Павлодар университетінде кафедра меңгерушісі (1998-[[2001 жыл|2001]], қазіргі Еуразия инновациялық университеті), 2001 жылдан Павлодар мемлекеттік университетінде (қазіргі [[Торайғыров университеті]]) кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарады. == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Қазақ əдет-ғұрып құқығындағы ант беру институты" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 50–ден астам ғылыми мақала, 5 оқу құралының авторы. == Марапаттары == * "Құқық саласындағы ең үздік оқытушы" белгісінің иегері (2008).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://tou.edu.kz/kz/component/university?department=102&section=employees&employee=1124&position=28 Ахмеджанова Гүлнар Бисенғазықызы.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Заң ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] tehmw0a7m90ya976roo9g14as4fxkbc 3 780602 3598295 2026-05-02T08:16:52Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3598295 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Бейсенбаев Магжан Успанович}} -- [[Қатысушы:GanS NIS|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font face="AR Cena" color="black"><b>Fани</b></font></span>]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 13:16, 2026 ж. мамырдың 2 (+05) 7a8cp0ftsajoxieyk45ic306gv9aimy 0 780603 3598298 2026-05-02T08:35:08Z Салиха 17167 Жаңа бетте: {{Ғалым |Есімі = Гүлнар Батырбекқызы Ахметова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 02.06.1970 |Туған жері = қазіргі [[Түркістан облысы]], {{туғанжері|Қазығұрт ауданы|Қазығұрт ауданында}} |Қайтыс бо... 3598298 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Гүлнар Батырбекқызы Ахметова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 02.06.1970 |Туған жері = қазіргі [[Түркістан облысы]], {{туғанжері|Қазығұрт ауданы|Қазығұрт ауданында}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Педагогика |Жұмыс орны = [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Педагогика ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор |Альма-матер = Ташкент мемлекеттік педагогикалық институты; [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] аспирантурасы; [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] докторантурасы. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Гүлнар Батырбекқызы Ахметова''' — педагогика ғылымының докторы. == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1970 жыл|1970]] жылы 2 маусымда қазіргі [[Түркістан облысы]], [[Қазығұрт ауданы]]нда туған.<br> Ташкент мемлекеттік педагогикалық институтын ([[1993 жыл|1993]]) жəне [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]нің аспирантурасын ([[1997 жыл|1997]]), [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]]нің докторантурасын ([[2003 жыл|2003]]) бітірген.<br> 2003 жылдан Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университетінің докторы, диссертациялық кеңесінің ғалым хатшысы болып істейді. == Еңбектері, ғылыми бағыты == 20 оқу-əдістемелік құралдар мен ұсыныстарды жасаған авторлар ұжымының, студенттерге арналған 37 электронды оқулықты əзірлеу жобасының жетекшісі, мұғалімдерге арналған тренингті курстың ұйымдастырушысы, "Қашықтан оқыту" жобасының жетекшісі.<br> 30 ғылыми мақала мен монографиялардың авторы.<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары]] 20xl9jeyhoiq6sr15i96jsovf1dtnha 3598300 3598298 2026-05-02T08:36:13Z Салиха 17167 «[[Санат:Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті оқытушылары|Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті оқытушылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3598300 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Гүлнар Батырбекқызы Ахметова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 02.06.1970 |Туған жері = қазіргі [[Түркістан облысы]], {{туғанжері|Қазығұрт ауданы|Қазығұрт ауданында}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Педагогика |Жұмыс орны = [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Педагогика ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор |Альма-матер = Ташкент мемлекеттік педагогикалық институты; [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] аспирантурасы; [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] докторантурасы. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Гүлнар Батырбекқызы Ахметова''' — педагогика ғылымының докторы. == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1970 жыл|1970]] жылы 2 маусымда қазіргі [[Түркістан облысы]], [[Қазығұрт ауданы]]нда туған.<br> Ташкент мемлекеттік педагогикалық институтын ([[1993 жыл|1993]]) жəне [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]нің аспирантурасын ([[1997 жыл|1997]]), [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]]нің докторантурасын ([[2003 жыл|2003]]) бітірген.<br> 2003 жылдан Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университетінің докторы, диссертациялық кеңесінің ғалым хатшысы болып істейді. == Еңбектері, ғылыми бағыты == 20 оқу-əдістемелік құралдар мен ұсыныстарды жасаған авторлар ұжымының, студенттерге арналған 37 электронды оқулықты əзірлеу жобасының жетекшісі, мұғалімдерге арналған тренингті курстың ұйымдастырушысы, "Қашықтан оқыту" жобасының жетекшісі.<br> 30 ғылыми мақала мен монографиялардың авторы.<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті оқытушылары]] 37hmi5fzjees14vsudtr5sr8rif8t9m 0 780604 3598311 2026-05-02T09:04:36Z MuratbekErkebulan 162992 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} '''Железнодорожный ауданы''' ({{lang-ru|Железнодорожный район}}) — [[Ресей]]дің [[Барнауыл]] қаласының ауданы. Халық саны — 100 626 ([[2026 жыл|2026]]). Сурет:Районы Барнаула.jpg|нобай|298px|right|Железнодорожный ауданының орналасқан жері Барнауыл... 3598311 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} '''Железнодорожный ауданы''' ({{lang-ru|Железнодорожный район}}) — [[Ресей]]дің [[Барнауыл]] қаласының ауданы. Халық саны — 100 626 ([[2026 жыл|2026]]). [[Сурет:Районы Барнаула.jpg|нобай|298px|right|Железнодорожный ауданының орналасқан жері Барнауыл картасында сары түспен боялған]] == Орналасуы == [[Сурет:Barnaul railway station.jpg|нобай|298px|right|Железнодорожный вокзалы]] Железнодорожный ауданы [[Барнауыл]]дың орталығында орналасқан. [[Барнауыл]] қаласы [[Ресей]]дің Алтай өлкесінде орналасқан және Об өзені бойында орналасқан. Железнодорожный ауданының аумағында Барнауыл теміржол вокзалы орналасқан. Аудан құрамына тұрғын үйлер, өндірістік нысандар және әлеуметтік инфрақұрылым кіреді. Ауданның көп бөлігі жеке кооперативтік ұйымдар. == Тарихы == Железнодорожный ауданы — Барнаул қаласының әкімшілік аудандарының бірі. Аудан 1938 жылғы 9 ақпанда Бүкілресейлік Орталық Атқару Комитетінің «Барнаул қаласында үш ауданды ұйымдастыру туралы» қаулысына сәйкес құрылған. Осы қаулы негізінде қала Октябрь, Центральный және Железнодорожный аудандарына бөлінді. Железнодорожный ауданының қалыптасуы Алтай темір жолының құрылысымен тығыз байланысты. Теміржол вокзалы маңында өнеркәсіптік нысандар шоғырланып, бұл аумақ біртіндеп қаланың маңызды экономикалық аудандарының біріне айналды. Теміржол инфрақұрылымымен қатар Обь өзені арқылы өтетін көпір, теміржол станциясы, локомотив депосы және жөндеу шеберханалары салынды. Теміржол желісінің іске қосылуы қала дамуына елеулі ықпал етті. Жаңа кәсіби топ — теміржол қызметкерлері қалыптасып, олар теміржол маңындағы аумақтарға қоныстанды. XX ғасырдың бірінші жартысында аудан аумағында халық саны шамамен 40 мың адамды құрады, ал 23 кәсіпорында 11 мыңға жуық адам еңбек етті. [[1938 жыл]]ғы [[28 ақпан]]да аудандық ұйымдастыру комитеті құрылып, оның төрағасы болып Иван Семенович Быков тағайындалды. Ол [[1952 жыл]]ға дейін аудан басқаруын жүзеге асырды. Бұл кезең соғысқа дейінгі құрылыс, Ұлы Отан соғысы және соғыстан кейінгі қалпына келтіру жылдарын қамтиды. [[Ұлы Отан соғысы]] жылдары аудан тұрғындары майданға белсенді қатысты. Железнодорожный ауданынан 6288 адам әскерге шақырылып, олардың 2863-і қаза тапты, ал 3712-сі түрлі мемлекеттік наградалармен марапатталды. Соғыс кезеңінде аудан аумағына Мәскеу мен Одесса қалаларынан бірқатар кәсіпорындар эвакуацияланып, қорғаныс өндірісі ұйымдастырылды. Нәтижесінде өнеркәсіп саласы қарқынды дамыды. Соғыстан кейінгі кезеңде аудан экономикасын қалпына келтіру және дамыту шаралары жүзеге асырылды. [[1946 жыл]]ғы өндірістік жоспар артығымен орындалды. Кейінгі жылдары өнеркәсіп, сауда және қызмет көрсету салалары дамып, аудан ірі өндірістік орталықтардың біріне айналды. Қазіргі уақытта Железнодорожный ауданының аумағында көптеген өндірістік, сауда және әлеуметтік нысандар орналасқан. Ауданда білім беру және денсаулық сақтау мекемелері, мәдениет және спорт нысандары жұмыс істейді. Сонымен қатар теміржол вокзалдары мен көлік инфрақұрылымы ауданның маңызды ерекшеліктерінің бірі болып табылады. Аудан халқы 100 мыңнан астам адамды құрайды. Қалалық құрылымда көшелер, даңғылдар, алаңдар және басқа да көлік желілері қалыптасқан. Негізгі магистральдарға Ленин, Социалистический және Красноармейский даңғылдары жатады. Железнодорожный ауданының аумағында В.М. Шукшин атындағы Алтай мемлекеттік драма театры, «Мир» кинотеатры, «Галактика» және «Локомотив» сауда орталықтары сияқты мәдени және қоғамдық нысандар орналасқан. Қалалық іс-шаралардың бір бөлігі Сахаров және Жеңіс алаңдарында өтеді.<ref>[https://barnaul.org/gorod/innumbers/structure/gd_history/ Железнодорожный ауданының тарихы — Барнауыл ресми сайты]</ref> == Әкімдері == Быков Иван Семёнович (1938—1952), <br>Журавлёв Иван Васильевич (1953—1963), <br>Горбатенко Александр Никифорович (1963—1980), <br>Желябовский Анатолий Семёнович (1980—1983), <br>Кузнецов Владимир Фёдорович (1983—1986), <br>Стоянков Михаил Алексеевич (1986),<br> Петров Юрий Михайлович (1986—2003), <br>Щетинин Михаил Павлович (2003—2006), <br>Воронков Анатолий Филиппович (2006—2011), <br>Звягинцев Михаил Николаевич (2011—2023), <br>Курышин Андрей Александрович (2023—2024), <br>Данькин Андрей Анатольевич (2024 жылдан қазіргі уақытқа дейін).<ref>[https://barnaul.org/districts/administratsii-rayonov/administratsiya-zheleznodorozhnogo-rayona/, Barnaul қаласының ресми сайты — Железнодорожный аудан әкімдігі]</ref> <ref>«Барнаул: Энциклопедия», қалалық анықтамалық басылым</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 15qdulalpphkdte4honmfha4wkhjjzg 3598312 3598311 2026-05-02T09:04:55Z MuratbekErkebulan 162992 3598312 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} '''Железнодорожный ауданы''' ({{lang-ru|Железнодорожный район}}) — [[Ресей]]дің [[Барнауыл]] қаласының ауданы. Халық саны — 100 626 ([[2026 жыл|2026]]). [[Сурет:Районы Барнаула.jpg|нобай|298px|right|Железнодорожный ауданының орналасқан жері Барнауыл картасында сары түспен боялған]] == Орналасуы == [[Сурет:Barnaul railway station.jpg|нобай|298px|right|Железнодорожный вокзалы]] Железнодорожный ауданы [[Барнауыл]]дың орталығында орналасқан. [[Барнауыл]] қаласы [[Ресей]]дің Алтай өлкесінде орналасқан және Об өзені бойында орналасқан. Железнодорожный ауданының аумағында Барнауыл теміржол вокзалы орналасқан. Аудан құрамына тұрғын үйлер, өндірістік нысандар және әлеуметтік инфрақұрылым кіреді. Ауданның көп бөлігі жеке кооперативтік ұйымдар. == Тарихы == Железнодорожный ауданы — Барнаул қаласының әкімшілік аудандарының бірі. Аудан 1938 жылғы 9 ақпанда Бүкілресейлік Орталық Атқару Комитетінің «Барнаул қаласында үш ауданды ұйымдастыру туралы» қаулысына сәйкес құрылған. Осы қаулы негізінде қала Октябрь, Центральный және Железнодорожный аудандарына бөлінді. Железнодорожный ауданының қалыптасуы Алтай темір жолының құрылысымен тығыз байланысты. Теміржол вокзалы маңында өнеркәсіптік нысандар шоғырланып, бұл аумақ біртіндеп қаланың маңызды экономикалық аудандарының біріне айналды. Теміржол инфрақұрылымымен қатар Обь өзені арқылы өтетін көпір, теміржол станциясы, локомотив депосы және жөндеу шеберханалары салынды. Теміржол желісінің іске қосылуы қала дамуына елеулі ықпал етті. Жаңа кәсіби топ — теміржол қызметкерлері қалыптасып, олар теміржол маңындағы аумақтарға қоныстанды. XX ғасырдың бірінші жартысында аудан аумағында халық саны шамамен 40 мың адамды құрады, ал 23 кәсіпорында 11 мыңға жуық адам еңбек етті. [[1938 жыл]]ғы [[28 ақпан]]да аудандық ұйымдастыру комитеті құрылып, оның төрағасы болып Иван Семенович Быков тағайындалды. Ол [[1952 жыл]]ға дейін аудан басқаруын жүзеге асырды. Бұл кезең соғысқа дейінгі құрылыс, Ұлы Отан соғысы және соғыстан кейінгі қалпына келтіру жылдарын қамтиды. [[Ұлы Отан соғысы]] жылдары аудан тұрғындары майданға белсенді қатысты. Железнодорожный ауданынан 6288 адам әскерге шақырылып, олардың 2863-і қаза тапты, ал 3712-сі түрлі мемлекеттік наградалармен марапатталды. Соғыс кезеңінде аудан аумағына Мәскеу мен Одесса қалаларынан бірқатар кәсіпорындар эвакуацияланып, қорғаныс өндірісі ұйымдастырылды. Нәтижесінде өнеркәсіп саласы қарқынды дамыды. Соғыстан кейінгі кезеңде аудан экономикасын қалпына келтіру және дамыту шаралары жүзеге асырылды. [[1946 жыл]]ғы өндірістік жоспар артығымен орындалды. Кейінгі жылдары өнеркәсіп, сауда және қызмет көрсету салалары дамып, аудан ірі өндірістік орталықтардың біріне айналды. Қазіргі уақытта Железнодорожный ауданының аумағында көптеген өндірістік, сауда және әлеуметтік нысандар орналасқан. Ауданда білім беру және денсаулық сақтау мекемелері, мәдениет және спорт нысандары жұмыс істейді. Сонымен қатар теміржол вокзалдары мен көлік инфрақұрылымы ауданның маңызды ерекшеліктерінің бірі болып табылады. Аудан халқы 100 мыңнан астам адамды құрайды. Қалалық құрылымда көшелер, даңғылдар, алаңдар және басқа да көлік желілері қалыптасқан. Негізгі магистральдарға Ленин, Социалистический және Красноармейский даңғылдары жатады. Железнодорожный ауданының аумағында В.М. Шукшин атындағы Алтай мемлекеттік драма театры, «Мир» кинотеатры, «Галактика» және «Локомотив» сауда орталықтары сияқты мәдени және қоғамдық нысандар орналасқан. Қалалық іс-шаралардың бір бөлігі Сахаров және Жеңіс алаңдарында өтеді.<ref>[https://barnaul.org/gorod/innumbers/structure/gd_history/ Железнодорожный ауданының тарихы — Барнауыл ресми сайты]</ref> == Әкімдері == Быков Иван Семёнович (1938—1952), <br>Журавлёв Иван Васильевич (1953—1963), <br>Горбатенко Александр Никифорович (1963—1980), <br>Желябовский Анатолий Семёнович (1980—1983), <br>Кузнецов Владимир Фёдорович (1983—1986), <br>Стоянков Михаил Алексеевич (1986),<br> Петров Юрий Михайлович (1986—2003), <br>Щетинин Михаил Павлович (2003—2006), <br>Воронков Анатолий Филиппович (2006—2011), <br>Звягинцев Михаил Николаевич (2011—2023), <br>Курышин Андрей Александрович (2023—2024), <br>Данькин Андрей Анатольевич (2024 жылдан қазіргі уақытқа дейін).<ref>[https://barnaul.org/districts/administratsii-rayonov/administratsiya-zheleznodorozhnogo-rayona/, Barnaul қаласының ресми сайты — Железнодорожный аудан әкімдігі]</ref> <ref>«Барнаул: Энциклопедия», қалалық анықтамалық басылым</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Барнауыл аудандары]] rhotb6rji9dd29avzyp2uv6gnngik3o 0 780605 3598320 2026-05-02T09:45:51Z 1nter pares 146705 «[[Ирандағы соғыс (2026)]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3598320 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Ирандағы соғыс (2026)]] reh839lli1819oyuv0v84bwrymd06cn 3 780606 3598323 2026-05-02T10:25:36Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3598323 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Расш-Ики}} -- [[Қатысушы:GanS NIS|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font face="AR Cena" color="black"><b>Fани</b></font></span>]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 15:25, 2026 ж. мамырдың 2 (+05) dplmcv04mkjmwqfayap6y9pt8px8kpp 10 780607 3598324 2026-05-02T10:26:34Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{ {{{1<noinclude>|байрақ/ту</noinclude>}}} | alias = Хезболла | flag alias = Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).svg | өлшемі = {{{өлшемі|}}} | variant = {{{variant|}}} }} 3598324 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|байрақ/ту</noinclude>}}} | alias = Хезболла | flag alias = Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).svg | өлшемі = {{{өлшемі|}}} | variant = {{{variant|}}} }} fy3iespwa8bxw4c6cntp501yg81wejs 3 780608 3598325 2026-05-02T10:26:56Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3598325 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=List of heads of state of Cameroon}} -- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 15:26, 2026 ж. мамырдың 2 (+05) dj884zuq0uc4g2ba701pky4fxp2kvs6 0 780609 3598333 2026-05-02T10:51:59Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ливандағы соғыс (2026) |бөлім = [[Ирандағы соғыс (2026)]] |сурет = 2026 Lebanon War Map.svg |сурет атауы = |дата = 2 наурыз 2026 жылдан – қазірге дейін |орын = [[Ливан]], [[Израиль]] |себеп = |нәтиже = |статусы = Уақытша атысты тоқтату... 3598333 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ливандағы соғыс (2026) |бөлім = [[Ирандағы соғыс (2026)]] |сурет = 2026 Lebanon War Map.svg |сурет атауы = |дата = 2 наурыз 2026 жылдан – қазірге дейін |орын = [[Ливан]], [[Израиль]] |себеп = |нәтиже = |статусы = Уақытша атысты тоқтату * 2026 жылғы 16 наурызда Израильдің Оңтүстік Ливандағы құрлық операциялары басталды * Ливандағы жалпы сайлау 2028 жылға шегерілді |өзгерістер = |қарсылас1 = {{Байрақ|Хезболла}}<br>[[File:InfoboxPIJ.svg|border|20px]] [[Палестина ислам жиһады]]<br>[[File:Flag of the Muslim Brotherhood.png|border|20px]] [[Ислам тобы]]<ref name="MuslimBrothers">{{cite web|url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888730|title=Lebanon Islamic Group claims headquarters targeted by IDF strikes|work=[[The Jerusalem Post]]|author=Seth J. Frantzman|date=4 March 2026|access-date=4 March 2026}}</ref><br>[[File:Flag of the Amal Movement.svg|border|20px]] [[Амаль]] |қарсылас2 = {{Байрақ|Израиль}} |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = {{Байрақ|Хезболла}} [[Наим Касем]]<br>[[Сурет:Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg|border|20px]] Али Задех<br>[[Сурет:Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg|border|20px]] Реза Хазаи |командир2 = {{Ту|Израиль}} [[Беньямин Нетаньяху]]<br>{{Ту|Израиль}} [[Исраэль Кац]]<br>{{Ту|Израиль}} [[Эяль Замир]]<br>{{Ту|Израиль}} [[Рафи Мило]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = |күштер2 = |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = |шығындар2 = |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |азаматтық шығындар = |ортаққор = |ескерту = }} 2026 жылдың 2 наурызынан бастап [[Ливан]] аумағында [[Израиль]] мен ливандық шииттік [[Хезболла]] содырлар тобы арасында соғыс жүріп жатыр. Бұл — 2023 жылдың соңында басталған Хезболла мен Израиль арасындағы қақтығыстың қайта өршуі және Таяу Шығыстағы ауқымды қақтығыстың бір бөлігі болып табылады.<ref name="NPA">{{Cite|web |date=2 March 2026 |title=Beirut, Lebanon, March 2, 2026 (AFP) – Hezbollah says attack on Israel was 'defensive act'|url=https://www.nampa.org/text/22875145|access-date=3 March 2026 |agency=[[Agence France-Presse]]|website=Namibia Press Agency}}</ref><ref name="Ravid" /> Соғыс<ref>{{Cite web |last1=Bassam |first1=Laila |last2=Gebeily |first2=Maya |last3=Lubell |first3=Maayan |date=6 March 2026 |title=Hezbollah saw new war with Israel as inevitable and rearmed for months, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-saw-new-war-with-israel-inevitable-rearmed-months-sources-say-2026-03-06/ |access-date=7 March 2026 |website=Reuters}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 March 2026 |title=War Intensifies in Lebanon |url=https://www.cfr.org/articles/war-intensifies-in-lebanon |access-date=7 March 2026 |website=Council on Foreign Relations |language=en}}</ref> салдарынан Ливанда 2 600-ден астам содырлар мен бейбіт тұрғындар қаза тауып,<ref name="Lebanon1" /><ref name="toi08apr">{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |others=Agencies |last2=Magid |first2=Jacob |date=8 April 2026 |title=IDF launches largest airstrikes yet on Hezbollah; Trump: Iran truce doesn't cover Lebanon |url=https://www.timesofisrael.com/idf-launches-largest-airstrikes-yet-against-hezbollah-after-truce-with-iran/ |access-date=9 April 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> 1 миллионнан астам адам (ел халқының 20%-ы) үйлерін тастап кетуге мәжбүр болды,<ref name="displaced" /><ref name="Los Angeles Times-20260314">{{Cite web |last=Chehayeb |first=Kareem |last2=Harb |first2=Malak |date=14 March 2026 |title=War has already displaced nearly a million Lebanese. Aid groups warn of a humanitarian crisis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2026-03-14/humanitarian-crisis-feared-as-war-displaces-nearly-million-lebanese |access-date=15 March 2026 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref> бұл гуманитарлық дағдарысқа әкеп соқты.<ref name="Los Angeles Times-20260314" /> Израиль мен «Хезболла» арасындағы қақтығыс 2023 жылдың қазан айында [[Израиль−Хамас соғысы|Газадағы соғысқа]] жауап ретінде басталды. Бұл 2024 жылдың қазанында [[Үшінші Ливан соғысы (2024)|Израильдің Оңтүстік Ливанға басып кіруіне]] алып келді. 2024 жылдың қарашасында [[Израиль мен Хезболланың бейбіт келісімі|атысты тоқтату туралы келісім]] жасалғанына қарамастан, Израиль Ливанға дерлік күн сайын әуе соққыларын жасауды жалғастырды,<ref>{{Cite news |last=Christou |first=William |last2=Tondo |first2=Lorenzo |date=18 March 2026 |title=Israel faces stiff Hezbollah resistance as it attempts to push deeper into Lebanon |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/18/fighting-intensifies-israel-hezbollah-southern-lebanon |access-date=19 March 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> нәтижесінде 2025 жылдың қарашасына қарай 331 адам (оның ішінде кемінде 127-сі бейбіт тұрғын) қаза тапты.<ref>{{cite news |title=At least 331 killed, 945 injured by Israeli fire since ceasefire: Lebanon |url=https://www.trtworld.com/article/4d1e35fc0ad5 |access-date=21 April 2026 |publisher=[[TRT World]] |date=21 Nov 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421222325/https://www.trtworld.com/article/4d1e35fc0ad5 |archive-date=21 April 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=At least 127 civilians killed in Israeli strikes on Lebanon since ceasefire, UN says |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/25/civilians-killed-israel-strikes-lebanon-ceasefire |access-date=21 April 2026 |publisher=[[The Guardian]] |date=25 Nov 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421220540/https://www.theguardian.com/world/2025/nov/25/civilians-killed-israel-strikes-lebanon-ceasefire |archive-date=21 April 2026 |url-status=live}}</ref> Кейінірек қаза болғандардың жалпы саны 500-ге жетті.<ref>{{Cite web |last=Homes |first=Hilary |date=6 March 2026 |title=Lebanon: Israeli military's overly broad mass evacuation orders sowing panic and fuelling humanitarian suffering |url=https://amnesty.ca/human-rights-news/lebanon-israel-mass-evacuation-orders-sowing-panic-fuelling-suffering/ |access-date=19 March 2026 |website=Amnesty International Canada |language=en-US}}</ref> «Хезболла» болса, өзінің әскери инфрақұрылымы мен қару-жарақ арсеналын қайта қалпына келтіру арқылы атысты тоқтату режимін бұзды.<ref name="hezvio" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 4a0fsmbsik0te9ud28g04iiwz1q66aj 3598338 3598333 2026-05-02T11:31:06Z 1nter pares 146705 3598338 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ливандағы соғыс (2026) |бөлім = [[Ирандағы соғыс (2026)]] |сурет = 2026 Lebanon War Map.svg |сурет атауы = |дата = 2 наурыз 2026 жылдан – қазірге дейін |орын = [[Ливан]], [[Израиль]] |себеп = |нәтиже = |статусы = Уақытша атысты тоқтату * 2026 жылғы 16 наурызда Израильдің Оңтүстік Ливандағы құрлық операциялары басталды * Ливандағы жалпы сайлау 2028 жылға шегерілді |өзгерістер = |қарсылас1 = {{Байрақ|Хезболла}}<br>[[File:InfoboxPIJ.svg|border|20px]] [[Палестина ислам жиһады]]<br>[[File:Flag of the Muslim Brotherhood.png|border|20px]] [[Ислам тобы]]<ref name="MuslimBrothers">{{cite web|url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888730|title=Lebanon Islamic Group claims headquarters targeted by IDF strikes|work=[[The Jerusalem Post]]|author=Seth J. Frantzman|date=4 March 2026|access-date=4 March 2026}}</ref><br>[[File:Flag of the Amal Movement.svg|border|20px]] [[Амаль]] |қарсылас2 = {{Байрақ|Израиль}} |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = {{Байрақ|Хезболла}} [[Наим Касем]]<br>[[Сурет:Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg|border|20px]] Али Задех<br>[[Сурет:Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg|border|20px]] Реза Хазаи |командир2 = {{Ту|Израиль}} [[Беньямин Нетаньяху]]<br>{{Ту|Израиль}} [[Исраэль Кац]]<br>{{Ту|Израиль}} [[Эяль Замир]]<br>{{Ту|Израиль}} [[Рафи Мило]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = |күштер2 = |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = |шығындар2 = |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |азаматтық шығындар = |ортаққор = |ескерту = }} 2026 жылдың 2 наурызынан бастап [[Ливан]] аумағында [[Израиль]] мен ливандық шииттік [[Хезболла]] содырлар тобы арасында соғыс жүріп жатыр. Бұл — 2023 жылдың соңында басталған Хезболла мен Израиль арасындағы қақтығыстың қайта өршуі және Таяу Шығыстағы ауқымды қақтығыстың бір бөлігі болып табылады.<ref name="NPA">{{Cite|web |date=2 March 2026 |title=Beirut, Lebanon, March 2, 2026 (AFP) – Hezbollah says attack on Israel was 'defensive act'|url=https://www.nampa.org/text/22875145|access-date=3 March 2026 |agency=[[Agence France-Presse]]|website=Namibia Press Agency}}</ref><ref name="Ravid" /> Соғыс<ref>{{Cite web |last1=Bassam |first1=Laila |last2=Gebeily |first2=Maya |last3=Lubell |first3=Maayan |date=6 March 2026 |title=Hezbollah saw new war with Israel as inevitable and rearmed for months, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-saw-new-war-with-israel-inevitable-rearmed-months-sources-say-2026-03-06/ |access-date=7 March 2026 |website=Reuters}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 March 2026 |title=War Intensifies in Lebanon |url=https://www.cfr.org/articles/war-intensifies-in-lebanon |access-date=7 March 2026 |website=Council on Foreign Relations |language=en}}</ref> салдарынан Ливанда 2 600-ден астам содырлар мен бейбіт тұрғындар қаза тауып,<ref name="Lebanon1" /><ref name="toi08apr">{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |others=Agencies |last2=Magid |first2=Jacob |date=8 April 2026 |title=IDF launches largest airstrikes yet on Hezbollah; Trump: Iran truce doesn't cover Lebanon |url=https://www.timesofisrael.com/idf-launches-largest-airstrikes-yet-against-hezbollah-after-truce-with-iran/ |access-date=9 April 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> 1 миллионнан астам адам (ел халқының 20%-ы) үйлерін тастап кетуге мәжбүр болды,<ref name="displaced" /><ref name="Los Angeles Times-20260314">{{Cite web |last=Chehayeb |first=Kareem |last2=Harb |first2=Malak |date=14 March 2026 |title=War has already displaced nearly a million Lebanese. Aid groups warn of a humanitarian crisis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2026-03-14/humanitarian-crisis-feared-as-war-displaces-nearly-million-lebanese |access-date=15 March 2026 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref> бұл гуманитарлық дағдарысқа әкеп соқты.<ref name="Los Angeles Times-20260314" /> Израиль мен «Хезболла» арасындағы қақтығыс 2023 жылдың қазан айында [[Израиль−Хамас соғысы|Газадағы соғысқа]] жауап ретінде басталды. Бұл 2024 жылдың қазанында [[Үшінші Ливан соғысы (2024)|Израильдің Оңтүстік Ливанға басып кіруіне]] алып келді. 2024 жылдың қарашасында [[Израиль мен Хезболланың бейбіт келісімі|атысты тоқтату туралы келісім]] жасалғанына қарамастан, Израиль Ливанға дерлік күн сайын әуе соққыларын жасауды жалғастырды,<ref>{{Cite news |last=Christou |first=William |last2=Tondo |first2=Lorenzo |date=18 March 2026 |title=Israel faces stiff Hezbollah resistance as it attempts to push deeper into Lebanon |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/18/fighting-intensifies-israel-hezbollah-southern-lebanon |access-date=19 March 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> нәтижесінде 2025 жылдың қарашасына қарай 331 адам (оның ішінде кемінде 127-сі бейбіт тұрғын) қаза тапты.<ref>{{cite news |title=At least 331 killed, 945 injured by Israeli fire since ceasefire: Lebanon |url=https://www.trtworld.com/article/4d1e35fc0ad5 |access-date=21 April 2026 |publisher=[[TRT World]] |date=21 Nov 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421222325/https://www.trtworld.com/article/4d1e35fc0ad5 |archive-date=21 April 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=At least 127 civilians killed in Israeli strikes on Lebanon since ceasefire, UN says |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/25/civilians-killed-israel-strikes-lebanon-ceasefire |access-date=21 April 2026 |publisher=[[The Guardian]] |date=25 Nov 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421220540/https://www.theguardian.com/world/2025/nov/25/civilians-killed-israel-strikes-lebanon-ceasefire |archive-date=21 April 2026 |url-status=live}}</ref> Кейінірек қаза болғандардың жалпы саны 500-ге жетті.<ref>{{Cite web |last=Homes |first=Hilary |date=6 March 2026 |title=Lebanon: Israeli military's overly broad mass evacuation orders sowing panic and fuelling humanitarian suffering |url=https://amnesty.ca/human-rights-news/lebanon-israel-mass-evacuation-orders-sowing-panic-fuelling-suffering/ |access-date=19 March 2026 |website=Amnesty International Canada |language=en-US}}</ref> «Хезболла» болса, өзінің әскери инфрақұрылымы мен қару-жарақ арсеналын қайта қалпына келтіру арқылы атысты тоқтату режимін бұзды.<ref name="hezvio" /> 2026 жылғы 28 ақпанда [[Израиль]] мен [[Америка Құрама Штаттары]] Хезболланың басты демеушісі саналатын [[Ирандағы соғыс (2026)|Иранға қарсы соғыс]] бастап, Иранның жоғарғы көсемі [[Әли Хаменеи]]ді өлтірді.<ref name="Bernama-2026">{{Cite|web |date=2 March 2026 |title=Hezbollah Claims Rocket, Drone Strike On Israeli Missile Defence Site Near Haifa|url=https://www.bernama.com/en/news.php/?id=2529362|access-date=3 March 2026 |website=[[Bernama]]}}</ref><ref name="france24.com">{{Cite|web |date=3 March 2026 |title=Hezbollah says targeted 3 Israeli bases after strikes on Lebanon |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260303-hezbollah-says-targeted-3-israeli-bases-after-strikes-on-lebanon|access-date=3 March 2026 |agency=[[Agence France Presse|AFP]]|website=France 24}}</ref> Бұған жауап ретінде «Хезболла» Израильге зымыран соққыларын қайта бастады. Израиль Ливанның түкпір-түкпіріне, соның ішінде астанасы [[Бейрут]]ке әуе соққыларымен жауап берді. Израиль армиясы 16 наурызда Оңтүстік Ливанда құрлық операцияларын бастап,<ref name="The Times of Israel-20260316" /> соңында бес дивизияны жұмылдырды.<ref name="AA-07042026" /> «Хезболла» Израильге дрондар мен 2000-ға жуық зымыран атса, Израиль [[Оңтүстік Ливан]], [[Бейрут]] және [[Бекаа алабы]]на жүздеген әуе соққыларын жасады.<ref name="ForeignPolicy-03042026" /><ref name="RTE-10042026" /> Ливанның оңтүстігін елдің қалған бөлігінен бөліп тастау үшін Литани өзеніндегі негізгі көпірлерді Израиль жарып жіберді.<ref name="ForeignPolicy-03042026" /> Оңтүстіктегі [[Бинт-Джубайл]] қаласы құрлықтағы шайқастардың негізгі ошағына айналды.<ref name="RTE-10042026">{{Cite web |title=Town near Irish UN base is 'main battlefield' in south Lebanon – IDF |date=10 April 2026 |access-date=10 April 2026 |work=[[RTÉ]] |url=https://www.rte.ie/news/primetime/2026/0410/1567622-town-near-irish-base-is-main-battlefield-in-south-lebanon-idf/ }}</ref> 24 наурызда Израиль қорғаныс министрі Израильдің Ливан шекарасындағы елді мекендерді қиратып, Оңтүстік Ливанды [[Литани өзені]]не дейін басып алатынын мәлімдеді.<ref name="France24 occupation">{{cite news |title=Lebanon condemns Israel's 'clear intention' to impose new occupation of its territory |url=https://www.france24.com/en/middle-east/20260331-lebanon-condemns-israel-s-clear-intention-to-impose-new-occupation-of-its-territory |work=[[France 24]] |date=31 March 2026}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 73jivnls4fjltkuqf7k37cou3xj1c4d 3598346 3598338 2026-05-02T11:42:23Z 1nter pares 146705 3598346 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ливандағы соғыс (2026) |бөлім = [[Ирандағы соғыс (2026)]] |сурет = 2026 Lebanon War Map.svg |сурет атауы = |дата = 2 наурыз 2026 жылдан – қазірге дейін |орын = [[Ливан]], [[Израиль]] |себеп = |нәтиже = |статусы = Уақытша атысты тоқтату * 2026 жылғы 16 наурызда Израильдің Оңтүстік Ливандағы құрлық операциялары басталды * Ливандағы жалпы сайлау 2028 жылға шегерілді |өзгерістер = |қарсылас1 = {{Байрақ|Хезболла}}<br>[[File:InfoboxPIJ.svg|border|20px]] [[Палестина ислам жиһады]]<br>[[File:Flag of the Muslim Brotherhood.png|border|20px]] [[Ислам тобы]]<ref name="MuslimBrothers">{{cite web|url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888730|title=Lebanon Islamic Group claims headquarters targeted by IDF strikes|work=[[The Jerusalem Post]]|author=Seth J. Frantzman|date=4 March 2026|access-date=4 March 2026}}</ref><br>[[File:Flag of the Amal Movement.svg|border|20px]] [[Амаль]] |қарсылас2 = {{Байрақ|Израиль}} |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = {{Байрақ|Хезболла}} [[Наим Касем]]<br>[[Сурет:Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg|border|20px]] Али Задех<br>[[Сурет:Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg|border|20px]] Реза Хазаи |командир2 = {{Ту|Израиль}} [[Беньямин Нетаньяху]]<br>{{Ту|Израиль}} [[Исраэль Кац]]<br>{{Ту|Израиль}} [[Эяль Замир]]<br>{{Ту|Израиль}} [[Рафи Мило]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = |күштер2 = |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = |шығындар2 = |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |азаматтық шығындар = |ортаққор = |ескерту = }} 2026 жылдың 2 наурызынан бастап [[Ливан]] аумағында [[Израиль]] мен ливандық шииттік [[Хезболла]] содырлар тобы арасында соғыс жүріп жатыр. Бұл — 2023 жылдың соңында басталған Хезболла мен Израиль арасындағы қақтығыстың қайта өршуі және Таяу Шығыстағы ауқымды қақтығыстың бір бөлігі болып табылады.<ref name="NPA">{{Cite|web |date=2 March 2026 |title=Beirut, Lebanon, March 2, 2026 (AFP) – Hezbollah says attack on Israel was 'defensive act'|url=https://www.nampa.org/text/22875145|access-date=3 March 2026 |agency=[[Agence France-Presse]]|website=Namibia Press Agency}}</ref><ref name="Ravid" /> Соғыс<ref>{{Cite web |last1=Bassam |first1=Laila |last2=Gebeily |first2=Maya |last3=Lubell |first3=Maayan |date=6 March 2026 |title=Hezbollah saw new war with Israel as inevitable and rearmed for months, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-saw-new-war-with-israel-inevitable-rearmed-months-sources-say-2026-03-06/ |access-date=7 March 2026 |website=Reuters}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 March 2026 |title=War Intensifies in Lebanon |url=https://www.cfr.org/articles/war-intensifies-in-lebanon |access-date=7 March 2026 |website=Council on Foreign Relations |language=en}}</ref> салдарынан Ливанда 2 600-ден астам содырлар мен бейбіт тұрғындар қаза тауып,<ref name="Lebanon1" /><ref name="toi08apr">{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |others=Agencies |last2=Magid |first2=Jacob |date=8 April 2026 |title=IDF launches largest airstrikes yet on Hezbollah; Trump: Iran truce doesn't cover Lebanon |url=https://www.timesofisrael.com/idf-launches-largest-airstrikes-yet-against-hezbollah-after-truce-with-iran/ |access-date=9 April 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> 1 миллионнан астам адам (ел халқының 20%-ы) үйлерін тастап кетуге мәжбүр болды,<ref name="displaced" /><ref name="Los Angeles Times-20260314">{{Cite web |last=Chehayeb |first=Kareem |last2=Harb |first2=Malak |date=14 March 2026 |title=War has already displaced nearly a million Lebanese. Aid groups warn of a humanitarian crisis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2026-03-14/humanitarian-crisis-feared-as-war-displaces-nearly-million-lebanese |access-date=15 March 2026 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref> бұл гуманитарлық дағдарысқа әкеп соқты.<ref name="Los Angeles Times-20260314" /> Израиль мен «Хезболла» арасындағы қақтығыс 2023 жылдың қазан айында [[Израиль−Хамас соғысы|Газадағы соғысқа]] жауап ретінде басталды. Бұл 2024 жылдың қазанында [[Үшінші Ливан соғысы (2024)|Израильдің Оңтүстік Ливанға басып кіруіне]] алып келді. 2024 жылдың қарашасында [[Израиль мен Хезболланың бейбіт келісімі|атысты тоқтату туралы келісім]] жасалғанына қарамастан, Израиль Ливанға дерлік күн сайын әуе соққыларын жасауды жалғастырды,<ref>{{Cite news |last=Christou |first=William |last2=Tondo |first2=Lorenzo |date=18 March 2026 |title=Israel faces stiff Hezbollah resistance as it attempts to push deeper into Lebanon |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/18/fighting-intensifies-israel-hezbollah-southern-lebanon |access-date=19 March 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> нәтижесінде 2025 жылдың қарашасына қарай 331 адам (оның ішінде кемінде 127-сі бейбіт тұрғын) қаза тапты.<ref>{{cite news |title=At least 331 killed, 945 injured by Israeli fire since ceasefire: Lebanon |url=https://www.trtworld.com/article/4d1e35fc0ad5 |access-date=21 April 2026 |publisher=[[TRT World]] |date=21 Nov 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421222325/https://www.trtworld.com/article/4d1e35fc0ad5 |archive-date=21 April 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=At least 127 civilians killed in Israeli strikes on Lebanon since ceasefire, UN says |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/25/civilians-killed-israel-strikes-lebanon-ceasefire |access-date=21 April 2026 |publisher=[[The Guardian]] |date=25 Nov 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421220540/https://www.theguardian.com/world/2025/nov/25/civilians-killed-israel-strikes-lebanon-ceasefire |archive-date=21 April 2026 |url-status=live}}</ref> Кейінірек қаза болғандардың жалпы саны 500-ге жетті.<ref>{{Cite web |last=Homes |first=Hilary |date=6 March 2026 |title=Lebanon: Israeli military's overly broad mass evacuation orders sowing panic and fuelling humanitarian suffering |url=https://amnesty.ca/human-rights-news/lebanon-israel-mass-evacuation-orders-sowing-panic-fuelling-suffering/ |access-date=19 March 2026 |website=Amnesty International Canada |language=en-US}}</ref> «Хезболла» болса, өзінің әскери инфрақұрылымы мен қару-жарақ арсеналын қайта қалпына келтіру арқылы атысты тоқтату режимін бұзды.<ref name="hezvio" /> 2026 жылғы 28 ақпанда [[Израиль]] мен [[Америка Құрама Штаттары]] Хезболланың басты демеушісі саналатын [[Ирандағы соғыс (2026)|Иранға қарсы соғыс]] бастап, Иранның жоғарғы көсемі [[Әли Хаменеи]]ді өлтірді.<ref name="Bernama-2026">{{Cite|web |date=2 March 2026 |title=Hezbollah Claims Rocket, Drone Strike On Israeli Missile Defence Site Near Haifa|url=https://www.bernama.com/en/news.php/?id=2529362|access-date=3 March 2026 |website=[[Bernama]]}}</ref><ref name="france24.com">{{Cite|web |date=3 March 2026 |title=Hezbollah says targeted 3 Israeli bases after strikes on Lebanon |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260303-hezbollah-says-targeted-3-israeli-bases-after-strikes-on-lebanon|access-date=3 March 2026 |agency=[[Agence France Presse|AFP]]|website=France 24}}</ref> Бұған жауап ретінде «Хезболла» Израильге зымыран соққыларын қайта бастады. Израиль Ливанның түкпір-түкпіріне, соның ішінде астанасы [[Бейрут]]ке әуе соққыларымен жауап берді. Израиль армиясы 16 наурызда Оңтүстік Ливанда құрлық операцияларын бастап,<ref name="The Times of Israel-20260316" /> соңында бес дивизияны жұмылдырды.<ref name="AA-07042026" /> «Хезболла» Израильге дрондар мен 2000-ға жуық зымыран атса, Израиль [[Оңтүстік Ливан]], [[Бейрут]] және [[Бекаа алабы]]на жүздеген әуе соққыларын жасады.<ref name="ForeignPolicy-03042026" /><ref name="RTE-10042026" /> Ливанның оңтүстігін елдің қалған бөлігінен бөліп тастау үшін Литани өзеніндегі негізгі көпірлерді Израиль жарып жіберді.<ref name="ForeignPolicy-03042026" /> Оңтүстіктегі [[Бинт-Джубайл]] қаласы құрлықтағы шайқастардың негізгі ошағына айналды.<ref name="RTE-10042026">{{Cite web |title=Town near Irish UN base is 'main battlefield' in south Lebanon – IDF |date=10 April 2026 |access-date=10 April 2026 |work=[[RTÉ]] |url=https://www.rte.ie/news/primetime/2026/0410/1567622-town-near-irish-base-is-main-battlefield-in-south-lebanon-idf/ }}</ref> 24 наурызда Израиль қорғаныс министрі Израильдің Ливан шекарасындағы елді мекендерді қиратып, Оңтүстік Ливанды [[Литани өзені]]не дейін басып алатынын мәлімдеді.<ref name="France24 occupation">{{cite news |title=Lebanon condemns Israel's 'clear intention' to impose new occupation of its territory |url=https://www.france24.com/en/middle-east/20260331-lebanon-condemns-israel-s-clear-intention-to-impose-new-occupation-of-its-territory |work=[[France 24]] |date=31 March 2026}}</ref> Ливан үкіметі Хезболланың Израильге қарсы қайта басталған соққыларын Ливан мемлекетіне қауіп төндіріп, оның негізіне нұқсан келтіргені үшін ресми түрде айыптады. Үкімет Хезболланың әскери қызметіне тыйым салуға көшіп, топты өз қару-жарағын мемлекет бақылауына өткізуге және Ливан аумағынан рұқсатсыз шабуылдарды тоқтатуға шақырды.<ref>{{Cite news |last=Christou |first=William |date=2 March 2026 |title=Israel strikes Lebanon after Iran ally Hezbollah fires missiles over border |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/02/israel-idf-strikes-hezbollah-beirut-lebanon-iran-war |access-date=16 March 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sukarieh |first=Mayssoun |date=14 March 2026 |title=Lebanon's existential war with Israel is being fought from within |url=https://mondoweiss.net/2026/03/lebanons-existential-war-against-israel-is-being-fought-from-within/ |access-date=16 March 2026 |website=Mondoweiss |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=2 March 2026 |title=Lebanon bans Hezbollah military actions after attack on Israel |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-says-projectiles-were-fired-lebanon-2026-03-01/|work=Reuters}}</ref> Сонымен қатар, Ливан билігі Израильдің жоспарланған оккупациясын және бейбіт тұрғындарға жасалған шабуылдарын да айыптады.<ref name="France24 occupation"/> ​Иран тарапы ауқымды атысты тоқтатудың шарты ретінде Израильдің Ливандағы шабуылдарын доғаруды талап етті.<ref name="Reuters-20260325">{{Cite news |last=Nakhoul |first=Samia |last2=Bassam |first2=Laila |last3=Gebeily |first3=Maya |date=25 March 2026 |title=Iran wants Lebanon included in any ceasefire, sources say |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/iran-wants-lebanon-included-any-ceasefire-sources-say-2026-03-25/ |access-date=26 March 2026 |work=Reuters}}</ref> Сәуір айында Иран мен АҚШ–Израиль арасында уақытша атысты тоқтату туралы келісім жасалып, Хезболла да өз шабуылдарын тоқтатқанын мәлімдеді.<ref name="pauses-reuters">{{Cite news |date=8 April 2026 |title=Hezbollah pauses attacks under US-Iran ceasefire, sources close to group say|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-pauses-attacks-under-us-iran-ceasefire-sources-close-group-say-2026-04-08/ |access-date=8 April 2026 |work=Reuters |language=en}}</ref> Алайда Израиль премьер-министрі [[Беньямин Нетаньяху]] бұл келісімнің Ливанға қатысы жоқ екенін алға тартып, Иран мен пәкістандық делдал [[Шахбаз Шариф]]тің сөзін жоққа шығарды.<ref name="doesnotincludelebanon">{{Cite web |title=Netanyahu says US-Iran ceasefire 'does not include Lebanon' |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/netanyahu-says-us-iran-ceasefire-does-not-include-lebanon |access-date=8 April 2026 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Атысты тоқтату туралы хабарландырудан бірнеше сағат өткен соң, Израиль осы соғыстағы ең ірі әуе соққыларын жасап, 350-ден астам адамды өлтірді.<ref name="Reuters-08042026">{{Cite web |title=Israel pounds Lebanon with heaviest airstrikes of the war as Hezbollah pauses attacks |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-pauses-attacks-under-us-iran-ceasefire-sources-close-group-say-2026-04-08/ |date=8 April 2026 |work=[[Reuters]] |access-date=8 April 2026}}</ref> 16 сәуірде Президент Трамп Израиль мен Ливанның 10 күндік бітімге келгенін жариялады.<ref>{{#invoke:Cite|web|date=16 April 2026 |title=Trump says Israel and Lebanon agree to temporary ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/16/trump-says-israel-and-lebanon-agree-to-temporary-ceasefire |access-date=16 April 2026 |website=[[Al Jazeera English]]}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 9t8it3v2d4swn64fu2omft5sa0ofyhg 3598355 3598346 2026-05-02T11:50:23Z 1nter pares 146705 3598355 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ливандағы соғыс (2026) |бөлім = [[Ирандағы соғыс (2026)]] |сурет = 2026 Lebanon War Map.svg |сурет атауы = |дата = 2 наурыз 2026 жылдан – қазірге дейін |орын = [[Ливан]], [[Израиль]] |себеп = |нәтиже = |статусы = Уақытша атысты тоқтату * 2026 жылғы 16 наурызда Израильдің Оңтүстік Ливандағы құрлық операциялары басталды * Ливандағы жалпы сайлау 2028 жылға шегерілді |өзгерістер = |қарсылас1 = {{Байрақ|Хезболла}}<br>[[File:InfoboxPIJ.svg|border|20px]] [[Палестина ислам жиһады]]<br>[[File:Flag of the Muslim Brotherhood.png|border|20px]] [[Ислам тобы]]<ref name="MuslimBrothers">{{cite web|url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888730|title=Lebanon Islamic Group claims headquarters targeted by IDF strikes|work=[[The Jerusalem Post]]|author=Seth J. Frantzman|date=4 March 2026|access-date=4 March 2026}}</ref><br>[[File:Flag of the Amal Movement.svg|border|20px]] [[Амаль]] |қарсылас2 = {{Байрақ|Израиль}} |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = {{Байрақ|Хезболла}} [[Наим Касем]]<br>[[Сурет:Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg|border|20px]] Али Задех<br>[[Сурет:Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg|border|20px]] Реза Хазаи |командир2 = {{Ту|Израиль}} [[Беньямин Нетаньяху]]<br>{{Ту|Израиль}} [[Исраэль Кац]]<br>{{Ту|Израиль}} [[Эяль Замир]]<br>{{Ту|Израиль}} [[Рафи Мило]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = |күштер2 = |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = |шығындар2 = |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |азаматтық шығындар = |ортаққор = |ескерту = }} 2026 жылдың 2 наурызынан бастап [[Ливан]] аумағында [[Израиль]] мен ливандық шииттік [[Хезболла]] содырлар тобы арасында соғыс жүріп жатыр. Бұл — 2023 жылдың соңында басталған Хезболла мен Израиль арасындағы қақтығыстың қайта өршуі және Таяу Шығыстағы ауқымды қақтығыстың бір бөлігі болып табылады.<ref name="NPA">{{Cite|web |date=2 March 2026 |title=Beirut, Lebanon, March 2, 2026 (AFP) – Hezbollah says attack on Israel was 'defensive act'|url=https://www.nampa.org/text/22875145|access-date=3 March 2026 |agency=[[Agence France-Presse]]|website=Namibia Press Agency}}</ref><ref name="Ravid" /> Соғыс<ref>{{Cite web |last1=Bassam |first1=Laila |last2=Gebeily |first2=Maya |last3=Lubell |first3=Maayan |date=6 March 2026 |title=Hezbollah saw new war with Israel as inevitable and rearmed for months, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-saw-new-war-with-israel-inevitable-rearmed-months-sources-say-2026-03-06/ |access-date=7 March 2026 |website=Reuters}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 March 2026 |title=War Intensifies in Lebanon |url=https://www.cfr.org/articles/war-intensifies-in-lebanon |access-date=7 March 2026 |website=Council on Foreign Relations |language=en}}</ref> салдарынан Ливанда 2 600-ден астам содырлар мен бейбіт тұрғындар қаза тауып,<ref name="Lebanon1" /><ref name="toi08apr">{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |others=Agencies |last2=Magid |first2=Jacob |date=8 April 2026 |title=IDF launches largest airstrikes yet on Hezbollah; Trump: Iran truce doesn't cover Lebanon |url=https://www.timesofisrael.com/idf-launches-largest-airstrikes-yet-against-hezbollah-after-truce-with-iran/ |access-date=9 April 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> 1 миллионнан астам адам (ел халқының 20%-ы) үйлерін тастап кетуге мәжбүр болды,<ref name="displaced" /><ref name="Los Angeles Times-20260314">{{Cite web |last=Chehayeb |first=Kareem |last2=Harb |first2=Malak |date=14 March 2026 |title=War has already displaced nearly a million Lebanese. Aid groups warn of a humanitarian crisis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2026-03-14/humanitarian-crisis-feared-as-war-displaces-nearly-million-lebanese |access-date=15 March 2026 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref> бұл гуманитарлық дағдарысқа әкеп соқты.<ref name="Los Angeles Times-20260314" /> Израиль мен «Хезболла» арасындағы қақтығыс 2023 жылдың қазан айында [[Израиль−Хамас соғысы|Газадағы соғысқа]] жауап ретінде басталды. Бұл 2024 жылдың қазанында [[Үшінші Ливан соғысы (2024)|Израильдің Оңтүстік Ливанға басып кіруіне]] алып келді. 2024 жылдың қарашасында [[Израиль мен Хезболланың бейбіт келісімі|атысты тоқтату туралы келісім]] жасалғанына қарамастан, Израиль Ливанға дерлік күн сайын әуе соққыларын жасауды жалғастырды,<ref>{{Cite news |last=Christou |first=William |last2=Tondo |first2=Lorenzo |date=18 March 2026 |title=Israel faces stiff Hezbollah resistance as it attempts to push deeper into Lebanon |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/18/fighting-intensifies-israel-hezbollah-southern-lebanon |access-date=19 March 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> нәтижесінде 2025 жылдың қарашасына қарай 331 адам (оның ішінде кемінде 127-сі бейбіт тұрғын) қаза тапты.<ref>{{cite news |title=At least 331 killed, 945 injured by Israeli fire since ceasefire: Lebanon |url=https://www.trtworld.com/article/4d1e35fc0ad5 |access-date=21 April 2026 |publisher=[[TRT World]] |date=21 Nov 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421222325/https://www.trtworld.com/article/4d1e35fc0ad5 |archive-date=21 April 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=At least 127 civilians killed in Israeli strikes on Lebanon since ceasefire, UN says |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/25/civilians-killed-israel-strikes-lebanon-ceasefire |access-date=21 April 2026 |publisher=[[The Guardian]] |date=25 Nov 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421220540/https://www.theguardian.com/world/2025/nov/25/civilians-killed-israel-strikes-lebanon-ceasefire |archive-date=21 April 2026 |url-status=live}}</ref> Кейінірек қаза болғандардың жалпы саны 500-ге жетті.<ref>{{Cite web |last=Homes |first=Hilary |date=6 March 2026 |title=Lebanon: Israeli military's overly broad mass evacuation orders sowing panic and fuelling humanitarian suffering |url=https://amnesty.ca/human-rights-news/lebanon-israel-mass-evacuation-orders-sowing-panic-fuelling-suffering/ |access-date=19 March 2026 |website=Amnesty International Canada |language=en-US}}</ref> «Хезболла» болса, өзінің әскери инфрақұрылымы мен қару-жарақ арсеналын қайта қалпына келтіру арқылы атысты тоқтату режимін бұзды.<ref name="hezvio" /> 2026 жылғы 28 ақпанда [[Израиль]] мен [[Америка Құрама Штаттары]] Хезболланың басты демеушісі саналатын [[Ирандағы соғыс (2026)|Иранға қарсы соғыс]] бастап, Иранның жоғарғы көсемі [[Әли Хаменеи]]ді өлтірді.<ref name="Bernama-2026">{{Cite|web |date=2 March 2026 |title=Hezbollah Claims Rocket, Drone Strike On Israeli Missile Defence Site Near Haifa|url=https://www.bernama.com/en/news.php/?id=2529362|access-date=3 March 2026 |website=[[Bernama]]}}</ref><ref name="france24.com">{{Cite|web |date=3 March 2026 |title=Hezbollah says targeted 3 Israeli bases after strikes on Lebanon |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260303-hezbollah-says-targeted-3-israeli-bases-after-strikes-on-lebanon|access-date=3 March 2026 |agency=[[Agence France Presse|AFP]]|website=France 24}}</ref> Бұған жауап ретінде «Хезболла» Израильге зымыран соққыларын қайта бастады. Израиль Ливанның түкпір-түкпіріне, соның ішінде астанасы [[Бейрут]]ке әуе соққыларымен жауап берді. Израиль армиясы 16 наурызда Оңтүстік Ливанда құрлық операцияларын бастап,<ref name="The Times of Israel-20260316" /> соңында бес дивизияны жұмылдырды.<ref name="AA-07042026" /> «Хезболла» Израильге дрондар мен 2000-ға жуық зымыран атса, Израиль [[Оңтүстік Ливан]], [[Бейрут]] және [[Бекаа алабы]]на жүздеген әуе соққыларын жасады.<ref name="ForeignPolicy-03042026" /><ref name="RTE-10042026" /> Ливанның оңтүстігін елдің қалған бөлігінен бөліп тастау үшін Литани өзеніндегі негізгі көпірлерді Израиль жарып жіберді.<ref name="ForeignPolicy-03042026" /> Оңтүстіктегі [[Бинт-Джубайл]] қаласы құрлықтағы шайқастардың негізгі ошағына айналды.<ref name="RTE-10042026">{{Cite web |title=Town near Irish UN base is 'main battlefield' in south Lebanon – IDF |date=10 April 2026 |access-date=10 April 2026 |work=[[RTÉ]] |url=https://www.rte.ie/news/primetime/2026/0410/1567622-town-near-irish-base-is-main-battlefield-in-south-lebanon-idf/ }}</ref> 24 наурызда Израиль қорғаныс министрі Израильдің Ливан шекарасындағы елді мекендерді қиратып, Оңтүстік Ливанды [[Литани өзені]]не дейін басып алатынын мәлімдеді.<ref name="France24 occupation">{{cite news |title=Lebanon condemns Israel's 'clear intention' to impose new occupation of its territory |url=https://www.france24.com/en/middle-east/20260331-lebanon-condemns-israel-s-clear-intention-to-impose-new-occupation-of-its-territory |work=[[France 24]] |date=31 March 2026}}</ref> Ливан үкіметі Хезболланың Израильге қарсы қайта басталған соққыларын Ливан мемлекетіне қауіп төндіріп, оның негізіне нұқсан келтіргені үшін ресми түрде айыптады. Үкімет Хезболланың әскери қызметіне тыйым салуға көшіп, топты өз қару-жарағын мемлекет бақылауына өткізуге және Ливан аумағынан рұқсатсыз шабуылдарды тоқтатуға шақырды.<ref>{{Cite news |last=Christou |first=William |date=2 March 2026 |title=Israel strikes Lebanon after Iran ally Hezbollah fires missiles over border |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/02/israel-idf-strikes-hezbollah-beirut-lebanon-iran-war |access-date=16 March 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sukarieh |first=Mayssoun |date=14 March 2026 |title=Lebanon's existential war with Israel is being fought from within |url=https://mondoweiss.net/2026/03/lebanons-existential-war-against-israel-is-being-fought-from-within/ |access-date=16 March 2026 |website=Mondoweiss |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=2 March 2026 |title=Lebanon bans Hezbollah military actions after attack on Israel |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-says-projectiles-were-fired-lebanon-2026-03-01/|work=Reuters}}</ref> Сонымен қатар, Ливан билігі Израильдің жоспарланған оккупациясын және бейбіт тұрғындарға жасалған шабуылдарын да айыптады.<ref name="France24 occupation"/> ​Иран тарапы ауқымды атысты тоқтатудың шарты ретінде Израильдің Ливандағы шабуылдарын доғаруды талап етті.<ref name="Reuters-20260325">{{Cite news |last=Nakhoul |first=Samia |last2=Bassam |first2=Laila |last3=Gebeily |first3=Maya |date=25 March 2026 |title=Iran wants Lebanon included in any ceasefire, sources say |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/iran-wants-lebanon-included-any-ceasefire-sources-say-2026-03-25/ |access-date=26 March 2026 |work=Reuters}}</ref> Сәуір айында Иран мен АҚШ–Израиль арасында уақытша атысты тоқтату туралы келісім жасалып, Хезболла да өз шабуылдарын тоқтатқанын мәлімдеді.<ref name="pauses-reuters">{{Cite news |date=8 April 2026 |title=Hezbollah pauses attacks under US-Iran ceasefire, sources close to group say|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-pauses-attacks-under-us-iran-ceasefire-sources-close-group-say-2026-04-08/ |access-date=8 April 2026 |work=Reuters |language=en}}</ref> Алайда Израиль премьер-министрі [[Беньямин Нетаньяху]] бұл келісімнің Ливанға қатысы жоқ екенін алға тартып, Иран мен пәкістандық делдал [[Шахбаз Шариф]]тің сөзін жоққа шығарды.<ref name="doesnotincludelebanon">{{Cite web |title=Netanyahu says US-Iran ceasefire 'does not include Lebanon' |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/netanyahu-says-us-iran-ceasefire-does-not-include-lebanon |access-date=8 April 2026 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Атысты тоқтату туралы хабарландырудан бірнеше сағат өткен соң, Израиль осы соғыстағы ең ірі әуе соққыларын жасап, 350-ден астам адамды өлтірді.<ref name="Reuters-08042026">{{Cite web |title=Israel pounds Lebanon with heaviest airstrikes of the war as Hezbollah pauses attacks |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-pauses-attacks-under-us-iran-ceasefire-sources-close-group-say-2026-04-08/ |date=8 April 2026 |work=[[Reuters]] |access-date=8 April 2026}}</ref> 16 сәуірде Президент Трамп Израиль мен Ливанның 10 күндік бітімге келгенін жариялады.<ref>{{#invoke:Cite|web|date=16 April 2026 |title=Trump says Israel and Lebanon agree to temporary ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/16/trump-says-israel-and-lebanon-agree-to-temporary-ceasefire |access-date=16 April 2026 |website=[[Al Jazeera English]]}}</ref> == Алғышарттар == 2023 жылдың қазан айында [[Газадағы соғыс]] басталғаннан кейін, Израиль мен ливандық шииттік Хезболла жасағы арасында қақтығыс өршіп кетті. Бұл — Хезболла құрылған 1982 жылдан бері екі тарап арасында жалғасып келе жатқан ұзаққа созылған өшпенділіктің бір бөлігі. Хезболла 2023 жылғы 7 қазандағы шабуылдардан кейін Израильге соққы бере бастады. Топ бұл әрекеттерін Газа секторын бомбалау басталғаннан кейін палестиналықтармен ынтымақтастық белгісі ретінде жасағанын мәлімдеді.<ref>{{Cite|web|last1=Goldenberg|first1=Tia|last2=Shurafa|first2=Wafaa|date=8 October 2023|title=Hezbollah and Israel exchange fire as Israeli soldiers battle Hamas on second day of surprise attack|url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-gaza-hamas-rockets-airstrikes-tel-aviv-ca7903976387cfc1e1011ce9ea805a71|access-date=3 March 2026|work=[[Associated Press News]]|language=en|archive-date=8 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231008051308/https://apnews.com/article/israel-palestinians-gaza-hamas-rockets-airstrikes-tel-aviv-ca7903976387cfc1e1011ce9ea805a71|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite|news|date=8 October 2023|title=Israel, Hezbollah exchange artillery, rocket fire|language=en|work=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-strikes-lebanon-after-hezbollah-hits-shebaa-farms-2023-10-08/|access-date=3 March 2026|archive-date=8 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231008065933/https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-strikes-lebanon-after-hezbollah-hits-shebaa-farms-2023-10-08/|url-status=live}}</ref> Бір жылға созылған қақтығыстан соң, 2024 жылдың қазан айында Израиль [[Үшінші Ливан соғысы (2024)|Оңтүстік Ливанға басып кірді]]. Қараша айының соңында АҚШ-тың делдалдығымен жасалған атысты тоқтату келісімінен кейін әскерін шығарғанымен, оған дейін Хезболла жетекшісі, діни қайраткер [[Хасан Насралла]]ны өлтіріп үлгерді. Алайда 2024 жылдың қарашасы мен 2026 жылдың наурызы аралығында екі тараптан да атысты тоқтату режимін бұзудың бірнеше жағдайы тіркелді. Израиль келісім шарттарын орындату және Хезболланың әскери күшін қайта қалпына келтіруіне жол бермеу мақсатында<ref>{{Cite web |date=3 March 2026 |title=Spotlight on Terrorism: Hezbollah and Lebanon (February 23 – March 2, 2026) |url=https://www.terrorism-info.org.il/en/spotlight-on-terrorism-hezbollah-and-lebanon-february-23-march-2-2026/ |access-date=9 April 2026 |website=The Meir Amit Intelligence and Terrorism Information Center}}</ref> бітімнен кейін бір жыл бойы Ливан аумағына дерлік күн сайын шабуыл жасап отырды.<ref>{{Cite news |last1=Cohen |last2=Guttenfelder |date=26 November 2025 |title='Imperial Israel' in the New Middle East |url=https://www.nytimes.com/2025/11/26/world/middleeast/imperial-israel-in-the-new-middle-east.html |access-date=2 March 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331|first1=Roger|author-link1=Roger Cohen|first2=David|author-link2=David Guttenfelder}}</ref> Ал Хезболла болса, өзінің әскери инфрақұрылымы мен қару-жарақ арсеналын қайта құру арқылы атысты тоқтату талаптарын бұзды.<ref name="hezvio">{{Cite news |last=Rahal |first=Layal Abou |date=14 March 2026 |title=Hezbollah goes 'all in' on an 'existential' war against Israel. It could be its last |url=https://www.timesofisrael.com/hezbollah-goes-all-in-on-an-existential-war-against-israel-it-could-be-its-last/ |access-date=25 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 6wnpts6dvix3ot4nmrjem1zg8mi8dg0 3598362 3598355 2026-05-02T11:55:06Z 1nter pares 146705 /* */ 3598362 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ливандағы соғыс (2026) |бөлім = [[Ирандағы соғыс (2026)]] |сурет = 2026 Lebanon War Map.svg |сурет атауы = |дата = 2 наурыз 2026 жылдан – қазірге дейін |орын = [[Ливан]], [[Израиль]] |себеп = |нәтиже = |статусы = Уақытша атысты тоқтату * 2026 жылғы 16 наурызда Израильдің Оңтүстік Ливандағы құрлық операциялары басталды * Ливандағы жалпы сайлау 2028 жылға шегерілді |өзгерістер = |қарсылас1 = {{Байрақ|Хезболла}}<br>[[File:InfoboxPIJ.svg|border|20px]] [[Палестина ислам жиһады]]<br>[[File:Flag of the Muslim Brotherhood.png|border|20px]] [[Ислам тобы]]<ref name="MuslimBrothers">{{cite web|url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888730|title=Lebanon Islamic Group claims headquarters targeted by IDF strikes|work=[[The Jerusalem Post]]|author=Seth J. Frantzman|date=4 March 2026|access-date=4 March 2026}}</ref><br>[[File:Flag of the Amal Movement.svg|border|20px]] [[Амаль]] |қарсылас2 = {{Байрақ|Израиль}} |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = {{Байрақ|Хезболла}} [[Наим Касем]]<br>[[Сурет:Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg|border|20px]] Али Задех<br>[[Сурет:Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg|border|20px]] Реза Хазаи |командир2 = {{Ту|Израиль}} [[Беньямин Нетаньяху]]<br>{{Ту|Израиль}} [[Исраэль Кац]]<br>{{Ту|Израиль}} [[Эяль Замир]]<br>{{Ту|Израиль}} [[Рафи Мило]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = |күштер2 = |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = |шығындар2 = |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |азаматтық шығындар = |ортаққор = |ескерту = }} 2026 жылдың 2 наурызынан бастап [[Ливан]] аумағында [[Израиль]] мен ливандық шииттік [[Хезболла]] содырлар тобы арасында соғыс жүріп жатыр. Бұл — 2023 жылдың соңында басталған Хезболла мен Израиль арасындағы қақтығыстың қайта өршуі және Таяу Шығыстағы ауқымды қақтығыстың бір бөлігі болып табылады.<ref name="NPA">{{Cite|web |date=2 March 2026 |title=Beirut, Lebanon, March 2, 2026 (AFP) – Hezbollah says attack on Israel was 'defensive act'|url=https://www.nampa.org/text/22875145|access-date=3 March 2026 |agency=[[Agence France-Presse]]|website=Namibia Press Agency}}</ref><ref name="Ravid" /> Соғыс<ref>{{Cite web |last1=Bassam |first1=Laila |last2=Gebeily |first2=Maya |last3=Lubell |first3=Maayan |date=6 March 2026 |title=Hezbollah saw new war with Israel as inevitable and rearmed for months, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-saw-new-war-with-israel-inevitable-rearmed-months-sources-say-2026-03-06/ |access-date=7 March 2026 |website=Reuters}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 March 2026 |title=War Intensifies in Lebanon |url=https://www.cfr.org/articles/war-intensifies-in-lebanon |access-date=7 March 2026 |website=Council on Foreign Relations |language=en}}</ref> салдарынан Ливанда 2 600-ден астам содырлар мен бейбіт тұрғындар қаза тауып,<ref name="Lebanon1" /><ref name="toi08apr">{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |others=Agencies |last2=Magid |first2=Jacob |date=8 April 2026 |title=IDF launches largest airstrikes yet on Hezbollah; Trump: Iran truce doesn't cover Lebanon |url=https://www.timesofisrael.com/idf-launches-largest-airstrikes-yet-against-hezbollah-after-truce-with-iran/ |access-date=9 April 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> 1 миллионнан астам адам (ел халқының 20%-ы) үйлерін тастап кетуге мәжбүр болды,<ref name="displaced" /><ref name="Los Angeles Times-20260314">{{Cite web |last=Chehayeb |first=Kareem |last2=Harb |first2=Malak |date=14 March 2026 |title=War has already displaced nearly a million Lebanese. Aid groups warn of a humanitarian crisis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2026-03-14/humanitarian-crisis-feared-as-war-displaces-nearly-million-lebanese |access-date=15 March 2026 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref> бұл гуманитарлық дағдарысқа әкеп соқты.<ref name="Los Angeles Times-20260314" /> Израиль мен «Хезболла» арасындағы қақтығыс 2023 жылдың қазан айында [[Газадағы соғыс]]қа жауап ретінде басталды. Бұл 2024 жылдың қазанында [[Үшінші Ливан соғысы (2024)|Израильдің Оңтүстік Ливанға басып кіруіне]] алып келді. 2024 жылдың қарашасында [[Израиль мен Хезболланың бейбіт келісімі|атысты тоқтату туралы келісім]] жасалғанына қарамастан, Израиль Ливанға дерлік күн сайын әуе соққыларын жасауды жалғастырды,<ref>{{Cite news |last=Christou |first=William |last2=Tondo |first2=Lorenzo |date=18 March 2026 |title=Israel faces stiff Hezbollah resistance as it attempts to push deeper into Lebanon |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/18/fighting-intensifies-israel-hezbollah-southern-lebanon |access-date=19 March 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> нәтижесінде 2025 жылдың қарашасына қарай 331 адам (оның ішінде кемінде 127-сі бейбіт тұрғын) қаза тапты.<ref>{{cite news |title=At least 331 killed, 945 injured by Israeli fire since ceasefire: Lebanon |url=https://www.trtworld.com/article/4d1e35fc0ad5 |access-date=21 April 2026 |publisher=[[TRT World]] |date=21 Nov 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421222325/https://www.trtworld.com/article/4d1e35fc0ad5 |archive-date=21 April 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=At least 127 civilians killed in Israeli strikes on Lebanon since ceasefire, UN says |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/25/civilians-killed-israel-strikes-lebanon-ceasefire |access-date=21 April 2026 |publisher=[[The Guardian]] |date=25 Nov 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421220540/https://www.theguardian.com/world/2025/nov/25/civilians-killed-israel-strikes-lebanon-ceasefire |archive-date=21 April 2026 |url-status=live}}</ref> Кейінірек қаза болғандардың жалпы саны 500-ге жетті.<ref>{{Cite web |last=Homes |first=Hilary |date=6 March 2026 |title=Lebanon: Israeli military's overly broad mass evacuation orders sowing panic and fuelling humanitarian suffering |url=https://amnesty.ca/human-rights-news/lebanon-israel-mass-evacuation-orders-sowing-panic-fuelling-suffering/ |access-date=19 March 2026 |website=Amnesty International Canada |language=en-US}}</ref> «Хезболла» болса, өзінің әскери инфрақұрылымы мен қару-жарақ арсеналын қайта қалпына келтіру арқылы атысты тоқтату режимін бұзды.<ref name="hezvio" /> 2026 жылғы 28 ақпанда [[Израиль]] мен [[Америка Құрама Штаттары]] Хезболланың басты демеушісі саналатын [[Ирандағы соғыс (2026)|Иранға қарсы соғыс]] бастап, Иранның жоғарғы көсемі [[Әли Хаменеи]]ді өлтірді.<ref name="Bernama-2026">{{Cite|web |date=2 March 2026 |title=Hezbollah Claims Rocket, Drone Strike On Israeli Missile Defence Site Near Haifa|url=https://www.bernama.com/en/news.php/?id=2529362|access-date=3 March 2026 |website=[[Bernama]]}}</ref><ref name="france24.com">{{Cite|web |date=3 March 2026 |title=Hezbollah says targeted 3 Israeli bases after strikes on Lebanon |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260303-hezbollah-says-targeted-3-israeli-bases-after-strikes-on-lebanon|access-date=3 March 2026 |agency=[[Agence France Presse|AFP]]|website=France 24}}</ref> Бұған жауап ретінде «Хезболла» Израильге зымыран соққыларын қайта бастады. Израиль Ливанның түкпір-түкпіріне, соның ішінде астанасы [[Бейрут]]ке әуе соққыларымен жауап берді. Израиль армиясы 16 наурызда Оңтүстік Ливанда құрлық операцияларын бастап,<ref name="The Times of Israel-20260316" /> соңында бес дивизияны жұмылдырды.<ref name="AA-07042026" /> «Хезболла» Израильге дрондар мен 2000-ға жуық зымыран атса, Израиль [[Оңтүстік Ливан]], [[Бейрут]] және [[Бекаа алабы]]на жүздеген әуе соққыларын жасады.<ref name="ForeignPolicy-03042026" /><ref name="RTE-10042026" /> Ливанның оңтүстігін елдің қалған бөлігінен бөліп тастау үшін Литани өзеніндегі негізгі көпірлерді Израиль жарып жіберді.<ref name="ForeignPolicy-03042026" /> Оңтүстіктегі [[Бинт-Джубайл]] қаласы құрлықтағы шайқастардың негізгі ошағына айналды.<ref name="RTE-10042026">{{Cite web |title=Town near Irish UN base is 'main battlefield' in south Lebanon – IDF |date=10 April 2026 |access-date=10 April 2026 |work=[[RTÉ]] |url=https://www.rte.ie/news/primetime/2026/0410/1567622-town-near-irish-base-is-main-battlefield-in-south-lebanon-idf/ }}</ref> 24 наурызда Израиль қорғаныс министрі Израильдің Ливан шекарасындағы елді мекендерді қиратып, Оңтүстік Ливанды [[Литани өзені]]не дейін басып алатынын мәлімдеді.<ref name="France24 occupation">{{cite news |title=Lebanon condemns Israel's 'clear intention' to impose new occupation of its territory |url=https://www.france24.com/en/middle-east/20260331-lebanon-condemns-israel-s-clear-intention-to-impose-new-occupation-of-its-territory |work=[[France 24]] |date=31 March 2026}}</ref> Ливан үкіметі Хезболланың Израильге қарсы қайта басталған соққыларын Ливан мемлекетіне қауіп төндіріп, оның негізіне нұқсан келтіргені үшін ресми түрде айыптады. Үкімет Хезболланың әскери қызметіне тыйым салуға көшіп, топты өз қару-жарағын мемлекет бақылауына өткізуге және Ливан аумағынан рұқсатсыз шабуылдарды тоқтатуға шақырды.<ref>{{Cite news |last=Christou |first=William |date=2 March 2026 |title=Israel strikes Lebanon after Iran ally Hezbollah fires missiles over border |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/02/israel-idf-strikes-hezbollah-beirut-lebanon-iran-war |access-date=16 March 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sukarieh |first=Mayssoun |date=14 March 2026 |title=Lebanon's existential war with Israel is being fought from within |url=https://mondoweiss.net/2026/03/lebanons-existential-war-against-israel-is-being-fought-from-within/ |access-date=16 March 2026 |website=Mondoweiss |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=2 March 2026 |title=Lebanon bans Hezbollah military actions after attack on Israel |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-says-projectiles-were-fired-lebanon-2026-03-01/|work=Reuters}}</ref> Сонымен қатар, Ливан билігі Израильдің жоспарланған оккупациясын және бейбіт тұрғындарға жасалған шабуылдарын да айыптады.<ref name="France24 occupation"/> ​Иран тарапы ауқымды атысты тоқтатудың шарты ретінде Израильдің Ливандағы шабуылдарын доғаруды талап етті.<ref name="Reuters-20260325">{{Cite news |last=Nakhoul |first=Samia |last2=Bassam |first2=Laila |last3=Gebeily |first3=Maya |date=25 March 2026 |title=Iran wants Lebanon included in any ceasefire, sources say |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/iran-wants-lebanon-included-any-ceasefire-sources-say-2026-03-25/ |access-date=26 March 2026 |work=Reuters}}</ref> Сәуір айында Иран мен АҚШ–Израиль арасында уақытша атысты тоқтату туралы келісім жасалып, Хезболла да өз шабуылдарын тоқтатқанын мәлімдеді.<ref name="pauses-reuters">{{Cite news |date=8 April 2026 |title=Hezbollah pauses attacks under US-Iran ceasefire, sources close to group say|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-pauses-attacks-under-us-iran-ceasefire-sources-close-group-say-2026-04-08/ |access-date=8 April 2026 |work=Reuters |language=en}}</ref> Алайда Израиль премьер-министрі [[Беньямин Нетаньяху]] бұл келісімнің Ливанға қатысы жоқ екенін алға тартып, Иран мен пәкістандық делдал [[Шахбаз Шариф]]тің сөзін жоққа шығарды.<ref name="doesnotincludelebanon">{{Cite web |title=Netanyahu says US-Iran ceasefire 'does not include Lebanon' |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/netanyahu-says-us-iran-ceasefire-does-not-include-lebanon |access-date=8 April 2026 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Атысты тоқтату туралы хабарландырудан бірнеше сағат өткен соң, Израиль осы соғыстағы ең ірі әуе соққыларын жасап, 350-ден астам адамды өлтірді.<ref name="Reuters-08042026">{{Cite web |title=Israel pounds Lebanon with heaviest airstrikes of the war as Hezbollah pauses attacks |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-pauses-attacks-under-us-iran-ceasefire-sources-close-group-say-2026-04-08/ |date=8 April 2026 |work=[[Reuters]] |access-date=8 April 2026}}</ref> 16 сәуірде Президент Трамп Израиль мен Ливанның 10 күндік бітімге келгенін жариялады.<ref>{{#invoke:Cite|web|date=16 April 2026 |title=Trump says Israel and Lebanon agree to temporary ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/16/trump-says-israel-and-lebanon-agree-to-temporary-ceasefire |access-date=16 April 2026 |website=[[Al Jazeera English]]}}</ref> == Алғышарттар == 2023 жылдың қазан айында [[Газадағы соғыс]] басталғаннан кейін, Израиль мен ливандық шииттік Хезболла жасағы арасында қақтығыс өршіп кетті. Бұл — Хезболла құрылған 1982 жылдан бері екі тарап арасында жалғасып келе жатқан ұзаққа созылған өшпенділіктің бір бөлігі. Хезболла 2023 жылғы 7 қазандағы шабуылдардан кейін Израильге соққы бере бастады. Топ бұл әрекеттерін Газа секторын бомбалау басталғаннан кейін палестиналықтармен ынтымақтастық белгісі ретінде жасағанын мәлімдеді.<ref>{{Cite|web|last1=Goldenberg|first1=Tia|last2=Shurafa|first2=Wafaa|date=8 October 2023|title=Hezbollah and Israel exchange fire as Israeli soldiers battle Hamas on second day of surprise attack|url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-gaza-hamas-rockets-airstrikes-tel-aviv-ca7903976387cfc1e1011ce9ea805a71|access-date=3 March 2026|work=[[Associated Press News]]|language=en|archive-date=8 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231008051308/https://apnews.com/article/israel-palestinians-gaza-hamas-rockets-airstrikes-tel-aviv-ca7903976387cfc1e1011ce9ea805a71|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite|news|date=8 October 2023|title=Israel, Hezbollah exchange artillery, rocket fire|language=en|work=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-strikes-lebanon-after-hezbollah-hits-shebaa-farms-2023-10-08/|access-date=3 March 2026|archive-date=8 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231008065933/https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-strikes-lebanon-after-hezbollah-hits-shebaa-farms-2023-10-08/|url-status=live}}</ref> Бір жылға созылған қақтығыстан соң, 2024 жылдың қазан айында Израиль [[Үшінші Ливан соғысы (2024)|Оңтүстік Ливанға басып кірді]]. Қараша айының соңында АҚШ-тың делдалдығымен жасалған атысты тоқтату келісімінен кейін әскерін шығарғанымен, оған дейін Хезболла жетекшісі, діни қайраткер [[Хасан Насралла]]ны өлтіріп үлгерді. Алайда 2024 жылдың қарашасы мен 2026 жылдың наурызы аралығында екі тараптан да атысты тоқтату режимін бұзудың бірнеше жағдайы тіркелді. Израиль келісім шарттарын орындату және Хезболланың әскери күшін қайта қалпына келтіруіне жол бермеу мақсатында<ref>{{Cite web |date=3 March 2026 |title=Spotlight on Terrorism: Hezbollah and Lebanon (February 23 – March 2, 2026) |url=https://www.terrorism-info.org.il/en/spotlight-on-terrorism-hezbollah-and-lebanon-february-23-march-2-2026/ |access-date=9 April 2026 |website=The Meir Amit Intelligence and Terrorism Information Center}}</ref> бітімнен кейін бір жыл бойы Ливан аумағына дерлік күн сайын шабуыл жасап отырды.<ref>{{Cite news |last1=Cohen |last2=Guttenfelder |date=26 November 2025 |title='Imperial Israel' in the New Middle East |url=https://www.nytimes.com/2025/11/26/world/middleeast/imperial-israel-in-the-new-middle-east.html |access-date=2 March 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331|first1=Roger|author-link1=Roger Cohen|first2=David|author-link2=David Guttenfelder}}</ref> Ал Хезболла болса, өзінің әскери инфрақұрылымы мен қару-жарақ арсеналын қайта құру арқылы атысты тоқтату талаптарын бұзды.<ref name="hezvio">{{Cite news |last=Rahal |first=Layal Abou |date=14 March 2026 |title=Hezbollah goes 'all in' on an 'existential' war against Israel. It could be its last |url=https://www.timesofisrael.com/hezbollah-goes-all-in-on-an-existential-war-against-israel-it-could-be-its-last/ |access-date=25 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} eunxl30nsks9878ta8xet0d35cekedr 0 780610 3598342 2026-05-02T11:37:46Z Wikuiser 172895 «[[Артемида II]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3598342 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Артемида II]] rxoarglbhokicdartn326q387sdbedd